Spiritual Growth and Christ’s Call to Seek Eternal Life

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Remember.

Last time, that is, at our previous gathering, we looked at verses 13 through 18 of Psalm 103.

We began by interpreting them in a straightforward, literal way, you might say.

I think we promised that today we would try to go a little deeper into the spiritual meaning of these verses.

To help us understand them better, let me remind you of something said in the Gerontikon. I expect you have all come across it and read it. I hope I can convey the spirit and meaning of the saying as I remember it now. I cannot recall its exact words.

Well, there was an elder who

looked at everything, in every situation, from a spiritual point of view. Some of the others in the desert found this hard to take. They looked for a chance to get this elder to talk about things simply as they were, without drawing out anything spiritual. He was sitting near what may have been a little ravine. It was springtime.

The places where those fathers lived did not have much vegetation, as our part of the world does, and some other places even more so. But this ravine apparently had some growth. In front of them were shrubs we might call chaste trees.

As far as I know, weeping willows are one thing, while these willow-like shrubs, the chaste trees, are another. They looked rather like weeping willows. I remember from childhood how, in spring, they send out new shoots that grow quickly and become long. They are sturdy on the one hand, but flexible on the other, and people use them. Those living in the desert made use of these shrubs in ways suited to their life there.

They make hampers, baskets, and even mats, for example.

So the others, wanting to tease the elder, said to him, “We have had a great deal of rain this year. We will have plenty of good branches to make mats and things like that.” Strictly speaking, the plants used for those mats were a little different from the willow-like shrubs I have mentioned.

They expected the elder to say, “Yes, the shrubs have put out new shoots this year. With so much rain, everything is growing abundantly, so we can make as many of the things we need as possible.” They used these things themselves, but mainly sold them to earn their bread, so that no one would eat the bread of idleness. That is an established principle in the desert and in Christian life generally: no one should eat the bread of idleness. We should always keep that in mind. They expected the elder to say something like that. Instead he said, “Yes, yes, brothers, when rain falls upon the soul, when the

Holy Spirit rains upon it, that is, when grace comes to the soul, abundant grace, then the soul puts forth new growth and blossoms. It becomes beautiful and flourishes, growing and making progress.” Then he stopped. He said nothing more, and they all saw that they had failed to draw him into their way of thinking. Once again, the elder spoke as the Spirit of God had illumined him.

Before we go on, perhaps we should remember the Lord. Everything begins with the Lord. Saintly people follow His example. He inspires and helps them, and later saints follow the example of earlier ones. The Lord Himself was never drawn into mere talk. However people questioned Him, whether they meant to test Him, trap Him, or something else, He always told them what they needed to hear.

He never tried to win their approval or say something merely to please them. Let me return to an example we have mentioned before. When He multiplied the loaves in the wilderness, it happened across the lake from Tiberias and, broadly speaking, from Capernaum as well. After nightfall, He sent His disciples by boat toward Capernaum, while He stayed behind and went up the mountain to pray. The boat the disciples boarded was the last one there. There was no other boat, and they set off for the other side of the lake.

A storm caught them. The Lord appeared, walking on the water, and they were afraid. In the end they reached land. The next day, the people who had eaten the food the Lord provided when He miraculously multiplied the loaves and fishes came looking for Him. They were the very people He had fed.

And they had eaten their fill. We know that God sends rain upon the righteous and the unrighteous and makes the sun rise upon the evil and the good. There, too, the Lord gave everyone food. He did not say, “You may eat, but you may not; you deserve to eat, but you do not; you are good, but you are not.” He fed them all.

There is a distinction here. Material things are given to everyone. Spiritual gifts are not received by everyone, because some do not want them, though God offers them. So the next morning, it seems, those people remembered how well they had eaten the day before. When they could not find the Lord, they went after Him, hoping He might feed them again. They learned that He had gone, and they walked around the lake, crossed the Jordan where it flows into the Sea of Tiberias, and came to Capernaum. They found the Lord somewhere along the shore, perhaps a little farther west, and asked Him, “When did You come here, Lord?”

You see, they had noticed that there was no other boat. Only the disciples had left in the one boat they saw. The Lord had not gone with them, so they wondered how He had arrived. But the Lord did not stop to explain. Nor did He choose His words out of fear that He might upset them. Today, perhaps, we would see this as a good chance to say a few pleasant things, careful not to offend or upset them. We might even hold back the truth just to keep them close. The Lord never does that, here or anywhere else. He says to them, “You are looking for Me because you ate yesterday. That is why you seek Me. Do not seek food that perishes; seek the food that endures.” In other words, if you have come to find Me...

Listen carefully to what I say. Accept the truth and receive the spiritual food that enters a person, nourishes that person, and enables them to live forever. As He told the Samaritan woman, whoever drinks from this water will thirst again, but whoever drinks the water I give will never thirst. At first the Samaritan woman did not understand. But little by little, as the Lord continued speaking with her, He did not hide the truth or try to flatter her. Whatever she had done, whoever she was, however she had lived, deep within her soul she longed for God and for the truth. The Lord saw this and, I repeat, did not tell her merely what she wanted to hear.

Little by little, he reveals it to her. The Samaritan woman accepts the truth and truly receives that living water, which becomes a spring welling up within the soul unto eternal life. As that living water dwells within, it gives a person the assurance that this is eternal life and leads that person toward eternal life. So it was not only that abba, that elder in the desert, who strove to avoid pointless talk and idle words that merely satisfied someone’s curiosity. He always saw things spiritually, through the Spirit of God, in a way that would...

...edify both himself and those who listened to him. And he was not the only one. The Lord had acted this way first. This was how he spoke and how he dealt with those who came to him. He never tried to please anyone, deceive anyone, or keep anyone near him by force or by lies. He told everyone the truth, as true God and true man, without seeking to wound them, yet without softening the truth to suit them. If that truth itself caused someone to leave, it was because that person wanted to go, not because the Lord drove them away. The Lord was the first to think and act this way.

He acted this way throughout his life. The Apostles followed his example, and so did the Martyrs and, after them, the holy ascetics, those who withdrew from the world, the desert dwellers, those who lived in monastic communities, and every other Christian who wishes truly to follow the Lord’s example. This introduction was needed before we could speak about these verses. But it seems our time is up, so we will stop here for today and continue next Saturday.

ενθυμίστε

Τελευταία φορά, η περασμένη φορά δηλαδή, είχαμε δει τους στίχους του 103ου ψαλμού, τους στίχους 13, 14, 15, 16, 17, 18.

Τους ερμηνεύσαμε καταρχήν έτσι, κάναμε μια πεζή, ας πούμε, ερμηνεία.

Νομίζω είχαμε υποσχεθεί ότι θα προσπαθήσουμε σήμερα να εμβαθύνουμε έτσι λίγο πιο πνευματικά και εις τους στίχους αυτούς.

Για να βοηθηθούμε να καταλάβουμε έτσι καλύτερα, να σας θυμίσω κάτι που λέγεται στο Γεροντικό και υποθέτω όλοι θα το έχετε συναντήσει, θα το έχετε διαβάσει. Τώρα κι εγώ, όπως το θυμούμαι αυτή τη στιγμή, ελπίζω το όλο πνεύμα, το όλο νόημα του λεγομένου εκεί, του αποφθέγματος, να το μεταφέρω. Δεν θυμούμαι τις λέξεις και τις φράσεις που χρησιμοποιούνται.

Λοιπόν, ένας γέροντας ο οποίος

όλα τα θέματα, σε όλες τις περιπτώσεις, τα έπαιρνε έτσι από την πνευματική πλευρά τα πράγματα. Και κάπως οι άλλοι εκεί στην έρημο, κάπως οι άλλοι δεν το σήκωναν αυτό. Και ζητούσαν έτσι αφορμή, ζητούσαν ευκαιρία να κάνουν τον γέροντα αυτό να ασχοληθεί λίγο με τα πράγματα όπως είναι, χωρίς να έχουν και κάτι το πνευματικό. Καθόταν λοιπόν κοντά σε ένα μέρος που πιθανόν ήταν μια μικρή ρεματιά. Ήταν η άνοιξη, ήταν εποχή ανοίξεως.

Στα μέρη εκείνα που κατοικούσαν αυτοί οι πατέρες δεν είχε και πολλή βλάστηση, όπως είναι στα δικά μας τα μέρη και σ' άλλα ακόμα περισσότερο. Ωστόσο όμως εκεί, στη ρεματιά αυτή, φαίνεται πως είχε μια κάποια βλάστηση. Μπροστά τους λοιπόν είχαν, θα λέγαμε, λιγαριές.

Νομίζω, από ό,τι ξέρω, άλλο είναι οι κλαίουσες ιτιές και άλλο είναι ιτιές ίσως, αλλά που είναι λιγαριές και τα λοιπά. Ήθελαν να μοιάζουν με τις κλαίουσες. Λοιπόν αυτές οι ιτιές, όπως θυμούμαι και από μικρό παιδί, την άνοιξη πετούν έτσι βέργες, οι οποίες είναι της χρονιάς εκείνης και μεγαλώνουν έτσι απότομα και γίνονται μεγάλες και τα λοιπά. Και από το ένα μέρος είναι στέρεες, από το άλλο μέρος όμως είναι ευλύγιστες και τις χρησιμοποιούν. Ανάλογα πώς ζουν οι άνθρωποι στην έρημο όμως εκεί, και τις εκμεταλλεύονταν τις λιγαριές αυτές.

Φτιάχνουνε πανέρια, καλάθια ή ακόμη και στρωσίδια, ας πούμε.

Λένε λοιπόν οι άλλοι που ήθελαν να πειράξουν αυτόν τον γέροντα, του λένε ότι φέτος έβρεξε πάρα πολύ και θα έχουμε πολλές και καλές λιγαριές στη διάθεσή μας για να φτιάξουμε ψαθιά και τέτοια. Οπότε ο λόγος περί ψαθιών δεν είναι ακριβώς οι λιγαριές εκείνες που μοιάζουν με ιτιές, αλλά είναι λίγο διαφορετικότερα φυτά.

Περίμεναν λοιπόν να αρχίσει να λέει ο γέροντας ότι πράγματι λοιπόν φέτος οι λιγαριές, ας πούμε, πέταξαν βλαστάρια και είναι έτσι, έχουμε όργιον βλαστήσεως, καθώς έβρεξε πάρα πολύ, και επομένως θα κάνουμε φέτος όσο μπορούμε περισσότερα τέτοια πράγματα που μας χρειάζονται. Και οι ίδιοι τα χρησιμοποιούσαν, αλλά κυρίως τα πουλούσαν για να βγάλουν τον άρτο και να μην τρώγει κανείς αργών άρτων. Είναι καθιερωμένο αυτό εις την έρημο και γενικά στην χριστιανική ζωή, κανείς να μην τρώγει αργών άρτων, και να το έχουμε πάντα υπόψη μας αυτό. Θα περίμεναν λοιπόν να πει κάτι τέτοιο ο γέροντας αυτός, και όμως αυτός είπε: «Έτσι, έτσι αδελφοί, όταν βρέξει την ψυχή, βρέξει...»

Άγιο Πνεύμα, δηλαδή έρθει χάρη στην ψυχή, πλούσια χάρη στην ψυχή, τότε η ψυχή λοιπόν βλαστάνει, ανθίζει, είναι έτσι ωραία και υπάρχει αυτό το όργιο με την καλλιέργεια, δηλαδή αυτό το όργιο της βλαστήσεως, της ανθίσεως, της προόδου, της προκοπής». Και σταμάτησε, δεν είπε άλλα πράγματα και βεβαιώθηκαν όλοι ότι δεν μπόρεσαν να τον παρασύρουν στις δικές τους σκέψεις και είπε ακόμη μια φορά ο γέροντας έτσι όπως τον φώτισε το Πνεύμα του Θεού.

Δεν ξέρω αν πρέπει εδώ, πριν προχωρήσουμε και πούμε οτιδήποτε άλλο, αλλά μήπως χρειάζεται εδώ να θυμηθούμε τον Κύριο; Διότι όλα από τον Κύριο ξεκινούν και οι άγιοι άνθρωποι μιμούνται τον Κύριο, εμπνέονται από τον Κύριο, βοηθούνται από τον Κύριο, αλλά και μιμούνται τον Κύριο, και οι μετέπειτα άγιοι μιμούνται τους παλαιότερους αγίους. Ε, και ο Κύριος δεν παρασυρότανε σε κουβέντες απλώς, αλλά πάντοτε, ή έτσι τον ερωτούσαν ή αλλιώς τον ερωτούσαν ή είχαν διάθεση να τον πειράξουν ή είχαν διάθεση να τον παγιδεύσουν ή ό,τι άλλο, ο Κύριος έλεγε εκείνο που έπρεπε να τους πει.

Σε καμιά περίπτωση δεν προσπάθησε να είναι καλός, να γίνει καλός, να τους ευχαριστήσει. Και αναφέρω αυτό το παράδειγμα που το λέγαμε μια άλλη φορά, όταν πολλαπλασίασε τους άρτους στην έρημο, και αυτό έγινε απέναντι από την Τιβεριάδα και απέναντι, ας πούμε, και από την Καπερναούμ. Και αφού είχε νυχτώσει, έβαλε στο πλοίο τους μαθητάς να περάσουν απέναντι προς την Καπερναούμ, προς τα μέρη εκείνα, και εκείνος έμεινε εκεί και ανέβηκε στο όρος να προσευχηθεί κτλ. Το πλοίο στο οποίο μπήκαν οι μαθηταί ήταν το τελευταίο, δεν είχε άλλο πλοίο, και προχωρούσαν οι μαθηταί του προς την άλλη πλευρά της λίμνης.

Τους έπιασε φουρτούνα και ο Κύριος εμφανίζεται να περπατεί επάνω στη θάλασσα και φοβήθηκαν και τα λοιπά. Τελικά έφτασαν στην ξηρά. Και την άλλη μέρα οι άνθρωποι οι οποίοι είχαν φάγει από αυτά που προσέφερε ο Κύριος με τον θαυμαστό τρόπο που πολλαπλασίασε τους άρτους και τους ιχθύς, ναι, ήταν αυτοί ακριβώς που είχαν φιλευτεί, ας πούμε, φιλευτεί από τον Κύριο.

Εεεε... Και είχαν χορτάσει. Και ο Κύριος, όπως γενικότερα ξέρουμε, ο Θεός βρέχει επί δικαίους και αδίκους και ανατέλλει τον ήλιον επί πονηρούς και αγαθούς, και εκεί έδωσε εις όλους να φάνε. Δεν είπε «εσείς θα φάτε, εσείς δεν θα φάτε, εσείς πρέπει να φάτε, εσείς μπορείτε να φάτε, εσείς είστε καλοί, εσείς δεν είστε καλοί». Έδωσε εις όλους να φάνε.

Διάκριση. Αυτά τα υλικά δίνονται εις όλους. Τα άλλα δεν δίνονται εις όλους, όχι γιατί δεν τα δίδει ο Θεός, αλλά γιατί δεν θέλουν. Το πρωί λοιπόν, καθώς φαίνεται, είχαν καλοφάγει την προηγούμενη μέρα και το θυμότανε και δεν βρήκανε τον Κύριο για να τον ακολουθήσουν, με την ελπίδα πάλι ότι θα τους κάνει κανένα τραπέζι. Έμαθαν ότι είχε φύγει και με τα πόδια, γύρω γύρω έτσι τη θάλασσα, πέρασαν τον Ιορδάνη ποταμό που έρχεται και χύνεται στην Τιβεριάδα και ήρθαν στην Καπερναούμ και κάπου εκεί στην παραλία βρήκαν τον Κύριο, ίσως και λίγο πιο δυτικά θα λέγαμε, και του είπαν: «Πότε ώδε γέγονας; Πότε ήρθες εδώ, Κύριε;»

Ας πούμε, είδαν ότι δεν είχε άλλο πλοίο. Ένα πλοίο που είδαν, έφυγαν μόνο οι μαθητές. Ο Κύριος δεν έφυγε με το πλοίο και είχαν αυτήν την απορία. Και ο Κύριος δεν κάθεται να τους δώσει εξηγήσεις, ούτε επίσης λαμβάνει τα μέτρα, ας πούμε, έτσι μην τυχόν τους δυσαρεστήσει, μην τυχόν τους στενοχωρήσει. Ε, δεν ξέρω, εμείς σήμερα πιθανόν να το θεωρούσαμε μια καλή ευκαιρία να τους πούμε μερικά καλά λόγια, να προσέξουμε μην τυχόν τους θίξουμε, μην τυχόν τους στενοχωρήσουμε. Λοιπόν, και να μην τους πούμε την αλήθεια, μόνο και μόνο έτσι να τους κρατήσουμε κοντά μας. Ναι, ο Κύριος δεν κάνει έτσι, ούτε σε αυτήν την περίπτωση ούτε σε καμιά άλλη. Και λέει λοιπόν: «Α, με ζητάτε επειδή φάγατε χθες», λέει, «γι' αυτό με ζητάτε. Μην λοιπόν ζητάτε αυτήν την βρώση που κάνετε και δεν μπορεί να διατηρηθεί, αλλά να ζητάτε την βρώση εκείνη που μένει». Δηλαδή, αν ήρθατε να με βρείτε...

Να προσέξετε λοιπόν τι λέγω: να δεχτείτε την αλήθεια και να δεχτείτε αυτήν την πνευματική τροφή που έρχεται μέσα εις τον άνθρωπο και τρέφεται ο άνθρωπος και μένει εις τον αιώνα. Όπως έλεγε εις τη Σαμαρίτιδα ότι όποιος θα πιει από αυτό το νερό πάλι θα διψάσει. Αλλά όποιος θα πιει από το νερό που θα του δώσω εγώ δεν θα διψάσει ποτέ. Και δεν κατάλαβε η Σαμαρίτιδα και λοιπά, αλλά σιγά σιγά, σιγά σιγά, καθώς επέμεινε ο Κύριος, δεν της έκρυψε την αλήθεια, ούτε προσπάθησε να την καλοπιάσει και αυτήν, αλλά ήτανε ψυχή, άσχετα τι είχε κάνει, άσχετα ποια ήτανε, άσχετα πώς, ας πούμε, γενικότερα να είχε ζήσει, βαθιά μέσα της η ψυχή της ήθελε τον Θεό, ήθελε την αλήθεια και ο Κύριος το έβλεπε αυτό και χωρίς, επαναλαμβάνω, να κάνει χατήρια.

κρύβει την αλήθεια, λίγο λίγο, λίγο λίγο, της εφανέρωνε την αλήθεια και απεδέχθη την αλήθεια η Σαμαρείτιδα και όντως έλαβε αυτό το ύδωρ το ζων, το οποίο γίνεται πηγή αλλομένου μέσα στην ψυχή του ανθρώπου, εις ζωήν αιώνιον, που δίνει ακριβώς αυτή την πληροφορία στον άνθρωπο, καθώς υπάρχει μέσα αυτό το ύδωρ το ζων, ότι αυτό είναι αιώνια ζωή και οδηγεί τον άνθρωπο στην αιώνια ζωή. Δεν είναι μόνο λοιπόν αυτός ο Αββάς, αυτός ο γέροντας εκεί στην έρημο που πάσχιζε να μην παρασυρθεί σε άσκοπες συζητήσεις, απλώς έτσι στις αργολογίες, απλώς για να ικανοποιηθεί η μία ή η άλλη περιέργεια, αλλά πάντοτε τα έβλεπε όλα πνευματικά, πάντοτε τα έβλεπε μέσα από το Πνεύμα του Θεού, πάντα έβλεπε έτσι που θα πω

Ωφελούνταν και ο ίδιος και εκείνοι οι οποίοι τον άκουγαν. Δεν είναι μόνο αυτός, ο Κύριος πρώτα έτσι συμπεριφερόταν, έτσι μιλούσε, έτσι αντιμετώπιζε αυτούς που τον πλησίαζαν κτλ. Δεν προσπάθησε κανένα να ευχαριστήσει, δεν προσπάθησε κανένα να ξεγελάσει, δεν προσπάθησε κανένα να κρατήσει με το ζόρι, ας πούμε, ή με ψευτιές να κρατήσει κοντά του. Αλλά έλεγε σ' όλους την αλήθεια, ο Θεός αληθινός και ο άνθρωπος αληθινός, χωρίς βέβαια να πληγώνει, χωρίς όμως να χαρίζεται. Και αν αυτή η αλήθεια, η ίδια η αλήθεια, έδιωχνε κάποιον, έφευγε αυτός διότι ήθελε να φύγει, όχι γιατί τον έδιωχνε ο Κύριος. Ο Κύριος λοιπόν πρώτα σκεφτόταν έτσι και ενεργούσε.

Ενεργούσε έτσι και όλη η ζωή του ήταν έτσι και τον μιμήθηκαν οι Απόστολοι και τον μιμήθηκαν οι Μάρτυρες και τον μιμήθηκαν οι Όσιοι μετά και οι Αναχωρητές και οι Ασκητές και οι Ερημίτες και οι Κοινοβιάτες και πας άλλος Χριστιανός όποιος θέλει να τον μιμηθεί, αλλά να μιμηθεί όντως τον Κύριον. Όμως κάναμε αυτή την εισαγωγή που ήταν απαραίτητη για να μπορέσουμε να πούμε κάποια πράγματα με βάση αυτούς τους στίχους. Συνεπληρώθη όμως η ώρα μας μάλλον, θα τελειώσουμε για σήμερα και θα συνεχίσουμε το προσεχές Σάββατο.