Psalm 103: Creation, Divine Grace, and Praise

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We have come quite a way through the Psalms. We have finished Psalm 101 and Psalm 102, and now we turn to Psalm 103. This is the psalm read at the beginning of Vespers. It is a psalm of David.

As for its content, we could call it a hymn to creation. Through the things God has made, we see His greatness, almighty power, and goodness. It is a beautiful poetic account of the story in Genesis, from chapter one, verse one, through chapter two, verse three. Like the writer of Genesis, our poet follows the order of creation. But he leaves out some events and dwells on details that serve his purpose, especially those that show God’s love

for His creatures, whom He brought from nonexistence into being.

“From the standpoint of artistic form, it is a masterpiece of biblical poetry.” There is a name here; that person writes: “One is astonished that the whole world can be presented in so brief a lyric poem—heaven and earth, that is, in such broad strokes. Heaven, angels, the waters of heaven and the abysses of the earth, thunder, mountains, plains, seashores, ravines, wild beasts, the rising and setting of the sun, birds, hares, and the crowns of nature, the human being, pass before us.”

Our poet clearly loves nature and has studied it, but he feels the presence of its Creator even more deeply. The psalm is divided according to the order of creation, more than by its themes. Verses one through four speak of the first and second days of creation; verses five through eighteen, of what was made on the third day; verses nineteen through twenty-three, of the works of the fourth day; and verses twenty-four through thirty, of the works of the fifth and sixth days. Verses thirty-one through thirty-five form the conclusion. So let us go straight to the psalm.

As we said, verses one through four refer to the first and second days of Creation: ‘Bless the Lord, O my soul. O Lord my God, You are exceedingly great; You are clothed with praise and majesty. You wrap Yourself in light as in a garment; You stretch out the heavens like a curtain. You set the beams of Your upper chambers in the waters; You make the clouds Your chariot; You walk upon the wings of the winds. You make Your angels spirits and Your ministers a flame of fire.’ These are the first four verses. The psalmist, David, begins by urging his own soul: ‘Bless the Lord, O my soul.’ Those few words serve as a short introduction.

That introduction, as we said, is simply the psalmist urging himself to bless the Lord. Now, ‘to bless’ and ‘blessing’ have two meanings. When God blesses,

we receive the good things He gives us: spiritual gifts, and all the grace He gives to the human person.

In other words, God blesses you, and you become rich when you were poor. You were spiritually poor; now you are spiritually rich. Without God’s blessing, without His grace, without the gift of His divine uncreated energies, a person is nothing in himself. Even if we imagine someone pure, sinless, even holy, without that grace he is still poor, utterly poor. He is like a cup made of gold, if you will.

Or silver. It may be beautiful, very beautiful, but there is nothing inside it. You enjoy looking at it and admire it; you might even sell it for something. Yet in itself it is empty. What you put into it gives it its real value. So it is with a human being. Even if he is sinless, even if everything about him is as it should be, even if he is just as he came from God’s hands, so to speak, he still needs God to give him grace. For, as you know, we believe in the Orthodox Church that God fashioned the human being and gave him a body.

Then God filled him with grace. That grace was like a garment covering his whole being, including his body, yet it was also within his being. It was God’s grace, a gift of His divine uncreated energies. It was not a natural part of the human being, though God gave it to him so intimately that it was as though it were part of him. But a person cannot hold on to it if God takes it away. Once it is taken, it is gone.

Now, we have our body whatever we do. And we have our soul whatever we do. When we sin, we harm both body and soul. But grace departs when we sin, because it is not ours by nature.

With God’s grace, the human being was truly human. And all the more now, when we are sinners: only when God’s grace comes to us can we be people of God. Otherwise, even at our best, we are no more than a clanging cymbal. So when God blesses a person, He gives him grace. He takes someone wretched, poor, and worth nothing on his own, and makes him rich; He brings him to theosis, divinisation. But when a person says, as David does here, ‘Bless the Lord, O my soul,’ it has a different meaning. It means, ‘Glorify the Lord, my soul; sing His praise.’ To bless God is, above all, to offer Him praise and a hymn.

It is not so much a request. We can, of course, ask God for things when we pray. But glorifying, praising, and thanking God is one thing; asking Him for His grace is another. We ask Him to deliver us, forgive us, cleanse us, heal us, and make us holy.

So, ‘Bless the Lord, O my soul.’ The psalmist urges his soul to glorify the Lord.

I think we once said how good it is to say the Jesus Prayer: ‘Lord Jesus Christ, have mercy on me, a sinner.’ ‘Lord Jesus Christ, have mercy on me, a sinner.’ But it is also good, and sometimes even better, to say, ‘Glory to God,’ and to say it from the heart: ‘Glory to God.’ Sometimes we need to rise above our own condition, above our poverty. If we look only at our poverty, we will keep on asking. Sometimes we should set it aside for a moment, rise above it, and glorify God. God is God. Of course, to feel a true need to glorify God and to thank Him spontaneously,

a person ordinarily needs to be at peace within, to know that he has repented and been humbled, to have a broken heart, katanyxis—that is, compunction—and the fear of God. He knows that God forgives him, receives him, and fills him with grace, and so gratitude and thanks arise naturally. Yet we would also say that it does a person a great deal of good when he

Well...

even when he does not feel at peace in his soul, even when he feels no calm within, even when the passions rage inside him, says, ‘Glory to God.’ Glory to God! Whatever our own condition may be, God is God: almighty, perfectly good, all-wise, all-knowing, infinite. His greatness is beyond our reach. So we glorify Him and thank Him with gratitude. Of course, we do this even more fully when we are at peace within. But we must stress this: we should not sink into misery or live as though all we can do is beg. Some people fall into this. They keep thinking, ‘God has not done this for me; God has not done that for me,’ and

they have neither the courage nor the desire to glorify God, whatever the state of their soul. But can your soul remain as it was when you glorify God in this way? Your soul will respond; many things within you will change. As you glorify God, metanoia—repentance—will come. As you glorify God, humility will come. As you glorify God, your soul will be filled with His grace. This is how David begins the psalm: ‘Bless the Lord, O my soul.’ ‘Glorify the Lord, O my soul.’ ‘O Lord my God, You are exceedingly great.’ Here the psalmist stands in awe before God. He is not sitting down to compose a hymn or a prayer, searching for the right words and wondering what he ought to write.

All this comes spontaneously, from deep within the soul. David speaks from experience. He is not merely thinking things through and writing them down, nor is he simply putting his feelings into words. He has experienced God’s presence within him and God’s blessing within him.

He has...

David has a real communion with God. He knows from experience who God is, what God’s goodness is, and what His blessing is. And he stands in awe.

He stands in awe before God’s majesty. That is why he says, “Bless the Lord, O my soul. O Lord my God, You are exceedingly great.” My God, Your greatness is beyond our reach. I think we have said before, perhaps here while explaining the Psalms, that when someone admires another person, the soul is strongly moved to follow that person’s example, often without much difficulty.

Take a simple human example. When a student admires a teacher, the student admires the whole person: the way the teacher carries themselves, their honesty, the way they speak and teach, the way they care for the students and answer their questions. The student can be deeply drawn to that teacher. Then the students want to avoid disappointing their teacher. They want to do what the teacher says and apply themselves to their lessons.

The same can happen between two friends, or between two people who have chosen each other as companions for life. It matters greatly when a woman admires her husband and he, in turn, admires his wife. Admiration opens the soul. It does not leave it closed up in its insecurities. The soul opens wide toward the person it admires and loves. You can see how readily someone responds then: it becomes hard to say no, to refuse, to draw away, or to give in to laziness. The soul moves of its own accord. Now imagine someone coming to admire God, seeing His greatness and being filled with awe.

Well...

All the Saints knew this. They did not simply force themselves to obey God’s commandments and do His will. They believed in Christ with all their souls, gave themselves to Christ, and moved toward Him. Then the way opened, and God revealed Himself.

God reveals Himself. Of course, He reveals Himself according to a person’s faith. His radiance is revealed, His goodness, His greatness, His mercy, His loving condescension, and His love—quite literally. Yet you are no longer preoccupied with grasping something for yourself, with asking whether you have this or that within you, or whether you are in one state or another. What matters to you is loving God and moving toward Him.

How shall I put it? Do not take the next word too literally: you become absorbed in God. I do not mean that you cease to exist. I mean that you give yourself to Him and are united with Him.

You stand in awe of His holiness. We once spoke of an ascetic who would say, “Holy God, Holy Mighty, Holy Immortal.” When he spoke the word “Holy,” he felt God’s holiness almost as though he could see it, and it shook him to the core. Simply saying “Holy God” moved his whole being. So when someone feels God’s holiness and greatness, His love and mercy, all their weaknesses, all the thorns and negative things within them begin to give way. They surrender to God. The way opens, God’s grace enters their life, and day by day they grow more like Him.

A human being is not the Creator. But we will stop here and continue next Saturday.

Ψαλμούς λοιπόν, προχωρήσουμε αρκετά, έχουμε τελειώσει και τον 101ο ψαλμό, 102ο ψαλμό και περνούμε τώρα στον 103ο ψαλμό. Και μάλιστα είναι αυτός ο ψαλμός ο οποίος αναγιγνώσκεται ως προοιμιακός εις τους Εσπερινούς. Είναι ψαλμός του Δαβίδ.

Ως προς το περιεχόμενό του, λέει, δυνάμεθα να είπουμε ότι είναι ύμνος της δημιουργίας, όπου το μεγαλείον, η παντοδυναμία και η αγαθότης του Θεού αποδεικνύονται δια των δημιουργημάτων του. Είναι μία υπέροχος ποιητική έκθεση στις διηγήσεις της Γενέσεως, 1-2, πρώτο κεφάλαιο, από τον πρώτο στίχο έως το δεύτερο κεφάλαιο, έως τον τρίτο στίχο. Ο ποιητής μας, ως και ο ιστορικός της Γενέσεως, ακολουθεί χρονολογική σειρά. Παραλείπει όμως ορισμένα γεγονότα και σταματά εις λεπτομερίες οι οποίες εμπίπτουν περισσότερον εις το σχέδιόν του και ειδικώς εις τας λεπτομερίας εκείνας οι οποίες δεικνύουν την αγάπη του Θεού

στα κτίσματά του, αφού τα εξήγαγεν εκ της ανυπαρξίας στην ύπαρξη.

«Απόψεως καλλιτεχνικής μορφής είναι αριστούργημα της βιβλικής ποιήσεως». Κάποιος έχει ένα όνομα εδώ, γράφει ότι «Μένει τις κατάπληκτος πώς εις ένα τόσο βραχύ λυρικό ποίημα δύναται να παρουσιάζεται ολόκληρος ο κόσμος. Ο ουρανός δηλαδή και η γη με τόσες αδράς γραμμάς. Ουρανός, άγγελοι, ύδατα ουρανού και άβυσσοι της γης, βρονταί, όρη, πεδιάδες, ακρογιαλιά, φάραγγες, θηρία, ανατολή και δύσις του ηλίου, πτηνά, λαγωοί και οι κορονοί της φύσεως, ο άνθρωπος παρελαύνουν ενώπιόν μας».

Ο ποιητής μας φαίνεται ότι αγαπά και έχει μελετήσει την φύση, περισσότερον όμως ταύτης αισθάνεται τον δημιουργόν της. Και διαιρείται αυτός ο ψαλμός όχι τόσο εννοιολογικά όσο προς την χρονολογική σειρά της δημιουργίας. Στους στίχους 1 έως 4 αναφέρονται τα της πρώτης και δεύτερας ημέρας της δημιουργίας. Στους στίχους 5 έως 18 τα δημιουργήματα της τρίτης ημέρας. Στους στίχους 19 έως 23 τα έργα της τετάρτης ημέρας. Στους στίχους 24 έως 30 τα έργα της πέμπτης και έκτης ημέρας. Και στους στίχους 31 έως 35 είναι το συμπέρασμα. Και να μην αργούμε, προχωρήσουμε αμέσως στον ψαλμό.

Είπαμε, ένα ως τέσσερα, αναφέρεται στην πρώτη και δεύτερη μέρα της Δημιουργίας. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον. Κύριε ο Θεός μου, εμεγαλύνθης σφόδρα, εξομολόγησιν και μεγαλοπρέπειαν ενεδύσω. Αναβαλλόμενος φως ως ιμάτιον, εκτείνων τον ουρανόν ωσεί δέρριν, ο στεγάζων εν ύδασι τα υπερώα αυτού, ο τιθείς νέφη την επίβασιν αυτού, ο περιπατών επί πτερύγων ανέμων, ο ποιών τους αγγέλους αυτού πνεύματα και τους λειτουργούς αυτού πυρός φλόγα. Αυτοί είναι οι τέσσερις πρώτοι στίχοι και αρχίζει ο ψαλμωδός εδώ, που είναι ο Δαβίδ, με μια προτροπή στον εαυτό του, στην ψυχή του. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον, και είναι τρόπον τινά αυτές οι λίγες λέξεις ένας μικρός πρόλογος.

Ο πρόλογος αυτός δεν είναι τίποτε άλλο, όπως είπαμε, μια προτροπή που κάνει ο Ψαλμωδός στον εαυτό του για να ευλογήσει τον Κύριον. Τώρα αυτό το «ευλογώ», «ευλογία» έχει διπλή σημασία. Όταν ευλογεί ο Θεός,

έχουμε τα αγαθά που δίνει ο Θεός, τα πνευματικά αγαθά που δίνει ο Θεός, την όλη χάρη που δίνει ο Θεός εις τον άνθρωπον.

Δηλαδή... Δηλαδή σε ευλογεί ο Θεός και από φτωχός που είσαι γίνεσαι πλούσιος. Φτωχός πνευματικά, γίνεσαι πλούσιος πνευματικά. Χωρίς δηλαδή την ευλογία του Θεού, χωρίς τη χάρη του Θεού, χωρίς αυτήν την άκτιστη ενέργεια που δίνει ο Θεός εις τον άνθρωπο, όσο και αν αυτός καθεαυτόν ο άνθρωπος είναι, ας πάρουμε και την περίπτωση ότι είναι καθαρός, ότι είναι αναμάρτητος, ότι είναι άγιος, είναι τίποτε, τίποτα, φτωχός, ένα φτωχαδάκι. Είναι δηλαδή όπως ένα ποτήρι, αν θέλετε, χρυσό.

Ασημένιο και δεν έχει τίποτα μέσα, ωραίο, ωραιότατο, αλλά δεν έχει τίποτα μέσα, δεν έχει περιεχόμενο. Το χαίρεσαι να το βλέπεις, το καμαρώνεις, μπορεί να έχει κάποια αξία να το πουλήσεις. Αλλά πάντοτε όμως ως ένα κάτι το οποίο αυτό καθεαυτό δεν έχει τίποτα, και μέσα εκεί θα βάλεις περιεχόμενο το οποίο έχει την αξία. Έτσι ο άνθρωπος, κι αν ακόμη είναι αναμάρτητος, κι αν ακόμη είναι πολύ νορμάλ, και αν ακόμη είναι όπως βγήκε από τα χέρια του Θεού, αν επιτρέπεται να πούμε, χωρίς όμως να του έχει δώσει τη χάρη ο Θεός, γιατί όπως ξέρετε πιστεύουμε στην Ορθόδοξη Εκκλησία ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο και στη συνέχεια τον έπλασε με σώμα.

Τον εχαρίτωσε, έδωσε τη χάρη, η οποία χάρις ήταν ένα ένδυμα, που ήταν ένα ένδυμα, ένα ένδυμα ας πούμε της υπάρξεώς του, του σώματός του, αλλά ήταν μέσα στην ύπαρξή του η χάρις. Ως χάρις Θεού, ως άκτιστη ενέργεια του Θεού, όχι σαν ένα στοιχείο του ανθρώπου, αλλά δοσμένο από τον Θεό εις τον άνθρωπο σαν να ήτανε στοιχείο του ανθρώπου. Ναι, αλλά ο άνθρωπος δεν μπορεί να το κρατήσει άμα το πάρει ο Θεός, το πήρε, τελείωσε.

Ε, τώρα... Το σώμα, ναι, το έχουμε ό,τι και να κάνουμε, το έχουμε το σώμα. Και την ψυχή μας την έχουμε ό,τι και να κάνουμε. Απλώς φθείρουμε το σώμα, φθείρουμε την ψυχή μας όταν αμαρτάνουμε. Ας αμαρτάνουμε, όμως η χάρις φεύγει, δεν είναι δική μας.

Λοιπόν ο άνθρωπος έχοντας τη χάρη του Θεού ήταν αληθινός άνθρωπος. Πολύ περισσότερο τώρα που είμαστε αμαρτωλοί, μόνο αν έρθει η χάρη του Θεού ο άνθρωπος είναι άνθρωπος του Θεού, αλλιώς και στην καλύτερη ακόμη περίπτωση είναι κύμβαλον αλαλάζον. Ευλογεί λοιπόν ο Θεός τον άνθρωπο, όταν ο Θεός ευλογεί τον άνθρωπο ακριβώς, του δίνει τη χάρη, τον κάνει από ταλαίπωρος που είναι ο άνθρωπος, από φτωχός που είναι, από ένα τίποτε που είναι, τον κάνει πλούσιο, τον θεώνει. Όταν όμως ο άνθρωπος λέγει, όπως εδώ, «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον», ευλόγησε τον Κύριο, ψυχή μου, τότε βέβαια δεν έχει αυτή τη σημασία αλλά έχει δοξολόγησε, ύμνησε. Κυρίως ας πούμε δοξολογία και ύμνος στον Θεό είναι αυτό το

ευλογία, το ευλογώ τον Θεό. Δεν είναι τόσο, ας πούμε, αίτηση. Διότι στην προσευχή μας μπορούμε να ζητούμε από τον Θεό. Άλλο είναι δοξολογώ τον Θεό, υμνώ τον Θεό, ευχαριστώ τον Θεό, και άλλο είναι ζητώ από τον Θεό τη χάρη του. Του ζητώ να με λυτρώσει, να με συγχωρήσει, να με καθαρίσει, να με θεραπεύσει, να με αγιάσει.

Ωραία! Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον. Προτρέπει λοιπόν την ψυχή του ο Ψαλμωδός να δοξολογήσει τον Κύριον.

Εεε... Νομίζω λέγαμε κάποια φορά ότι είναι πολύ καλό, όπως είναι πολύ καλό να λέγει κανείς ευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με τον αμαρτωλόν», «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με τον αμαρτωλόν». Είναι όμως επίσης καλό και καμιά φορά πολύ καλύτερο να λέει κανείς έτσι, «Δόξα τω Θεώ», αλλά το λέμε με την καρδιά του, την καρδιά του, «Δόξα τω Θεώ». Μερικές φορές πρέπει να ξεπερνάει κανείς την κατάστασή του, την φτώχεια του. Και γιατί αν μόνο προσέχει τη φτώχεια του, όλο θα ζητάει. Μερικές φορές ας το ξεχνάει λίγο αυτό, ας το ξεπερνάει λίγο και ας δοξάζει τον Θεό. Ο Θεός είναι Θεός. Βέβαια, για να νιώσει κανείς αληθινά την ανάγκη να δοξάσει τον Θεό και να νιώσει αυθόρμητα να ευχαριστήσει τον Θεό,

προηγουμένως μέσα του να είναι τακτοποιημένος άνθρωπος, να αισθάνεται ότι είναι μετανοημένος, ότι είναι ταπεινωμένος, έχει μέσα του συντριβή, έχει μέσα του κατάνυξη, έχει μέσα του φόβο Θεού, τον συγχωρεί ο Θεός, τον δέχεται ο Θεός, τον χαριτώνει ο Θεός και έτσι αυθόρμητα λοιπόν ευγνωμονεί, ευχαριστεί τον Θεό. Όμως θα λέγαμε ότι κάνει πάρα πολύ καλό όταν κανείς

Εεε...

κι αν ακόμη δεν αισθάνεται τακτοποιημένη την ψυχή του, κι αν ακόμη δεν αισθάνεται γαληνεμένη την ψυχή του, κι αν ακόμη, ξέρω εγώ, μέσα του τα πάθη αγριεύουν, να λέει «Δόξα τω Θεώ». Δόξα τω Θεώ, ο Θεός, άσχετα αν θέλετε από τη δική μας κατάσταση, είναι ο Θεός, ο Παντοδύναμος Θεός, ο Πανάγαθος Θεός, ο Πάνσοφος Παντογνώστης Θεός, ο άπειρος Θεός, ο Θεός που είναι απρόσιτη η μεγαλοσύνη Του, λοιπόν, και τον δοξάζει κανείς και τον ευχαριστεί και τον ευγνωμονεί τον Θεό. Αλλά πολύ, όμως πολύ περισσότερο ευγνωμονεί και δοξάζει και ευχαριστεί κανείς τον Θεό, ευλογεί τον Θεό όταν είναι μέσα του τακτοποιημένος. Αλλά πρέπει να το τονίσουμε αυτό, να μην έχει κανείς μέσα του έτσι μια μιζέρια, να μην έχει έτσι μια κατάσταση απλώς ζητιανιάς μέσα του. Το παθαίνουν μερικοί που απλώς σκέφτονται συνέχεια έτσι στον εαυτό τους, «Δεν μου κάνει αυτό ο Θεός, δεν μου κάνει εκείνο ο Θεός» και

δεν έχουν κουράγιο, δεν έχουν διάθεση να δοξάσουν τον Θεό. Άσχετα από το σε ποια κατάσταση βρίσκεται η ψυχή τους. Οίκοθεν εννοείται ότι όταν δοξάζεις έτσι τον Θεό, είναι δυνατόν η ψυχή σου να μείνει έτσι; Και η ψυχή σου θα προσαρμοστεί και θα αλλάξουν πολλά πράγματα μέσα σου και δοξάζοντας τον Θεό θα έρθει και μετάνοια, δοξάζοντας τον Θεό θα έρθει και ταπείνωση, δοξάζοντας τον Θεό θα γεμίσει η ψυχή σου από χάρη Θεού. Έτσι λοιπόν ξεκινά εδώ ο Δαβίδ τον ψαλμό: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον». Δοξολόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον. «Κύριε ο Θεός μου, εμεγαλύνθης σφόδρα». Ο Ψαλμωδός εδώ μένει εκστατικός ενώπιον του Θεού. Ναι, δεν είναι δηλαδή ότι κάθεται να γράψει, ας πούμε, έναν ύμνο, να γράψει μια προσευχή και σκέπτεται, ας πούμε, να βρει κατάλληλες λέξεις, τι είναι σωστό να γράψει.

Αυτά είναι αυθόρμητα, όλα αυτά βγαίνουν μέσα από την ψυχή. Και ο Δαβίδ εδώ έχει εμπειρίες. Ο Δαβίδ δεν σκέφτεται απλώς με το μυαλό του και γράφει κάποια πράγματα. Όχι απλώς, ας πούμε, ξέρω εγώ, συναισθηματικά νιώθει κάποια πράγματα και γράφει ανάλογα. Όχι, ο Δαβίδ έχει πείραν της παρουσίας του Θεού μέσα του, πείραν της ευλογίας του Θεού μέσα του.

Έχει...

Έχει επικοινωνία, κοινωνία αληθινή ο Δαβίδ με τον Θεό και ξέρει, ας πούμε, και εκ πείρας τι είναι ο Θεός, τι είναι η αγαθότητα του Θεού, τι είναι η ευλογία του Θεού και μένει εκστατικός.

Του μεγαλείου του Θεού, προ της μεγαλοσύνης του Θεού. Και λέγει ακριβώς: «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον. Κύριε ο Θεός μου, εμεγαλύνθης σφόδρα». Θεέ μου, το μεγαλείο Σου είναι άφθαστο. Νομίζω και άλλη φορά λέγαμε ότι, εδώ μέσα μάλιστα το λέγαμε και ίσως πάλι ερμηνεύοντας τους ψαλμούς, λέγαμε ότι πολύ παρακινείται η ψυχή του ανθρώπου να συμμορφωθεί έτσι, χωρίς και πολλή δυσκολία, να συμμορφωθεί προς εκείνον τον οποίο θαυμάζει ο άνθρωπος.

Στις πιο απλές περιπτώσεις τις ανθρώπινες, όταν ο μαθητής θαυμάζει τον δάσκαλο, τον θαυμάζει έτσι γενικότερα. Του αρέσει, ας πούμε, το όλο παρουσιαστικό του, του αρέσει η ειλικρίνεια, του αρέσει ο τρόπος που μιλάει, του αρέσει η όλη, ας πούμε, εμφάνιση, πώς τους διδάσκει το μάθημα, πώς τους αγαπά, πώς, ας πούμε, τους λύνει τις απορίες κτλ. Και γοητεύεται κυριολεκτικά ο μαθητής ή η μαθήτρια από το δάσκαλο ή από τη δασκάλα. Και σε αυτή την περίπτωση πολύ φιλοτιμούνται οι μαθηταί να μην λυπήσουν το δάσκαλό τους, να κάνουν αυτό που λέει ο δάσκαλος και φιλοτιμούνται λοιπόν να κάνουν τα μαθήματά τους κτλ.

Και στη σχέση μεταξύ των δύο φίλων ή καλύτερα όταν δυο άνθρωποι ξεχωρίσαν ο ένας τον άλλον και αποφασίσουν να γίνουν σύντροφοι στην ζωή. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία όταν κυρίως η γυναίκα θαυμάζει τον άνθρωπο και ο άνδρας από τη δική του πλευρά θαυμάζει τη γυναίκα του. Όταν θαυμάζει, η ψυχή ανοίγει και δεν κλείνεται, δεν παγιδεύεται μέσα στα κόμπλεξ και τα τέτοια. Αλλά ανοίγει διάπλατα η ψυχή, ανοίγεται προς το θαυμαζόμενο πρόσωπο, προς το αγαπώμενο πρόσωπο. Και μπορείς να το καταλαβαίνεις πολύ πολύ, συμμορφώνεται, είναι πολύ δύσκολο να πει όχι, είναι πολύ δύσκολο να αρνηθεί, είναι πολύ δύσκολο να προσπαθήσει να ξεφύγει, να προσπαθήσει να τεμπελιάσει κλπ. Ναι, κινείται αυθόρμητα η ψυχή. Σκεφτείτε τώρα όταν κανείς θα φτάσει στο σημείο να θαυμάζει τον Θεό, να βλέπει το μεγαλείο του Θεού και να καταλαμβάνεται από αυτόν τον θαυμασμό.

Εεε...

Όλοι οι Άγιοι το είχαν αυτό το πράγμα. Δεν έσπρωχναν απλώς τον εαυτό τους με το ζόρι, ας πούμε, να κάνουν κάποια εντολή του Θεού και να κάνουν το θέλημα του Θεού. Αλλά καθώς με όλη τους την ψυχή πίστεψαν στον Χριστό και παραδόθηκαν στον Χριστό και κινήθηκαν έτσι προς τα εκεί, άνοιξε ο δρόμος, άνοιξε ο δρόμος και αποκαλύφθηκε ο Θεός.

Άμα αποκαλυφθεί ο Θεός, βέβαια αποκαλύπτεται ανάλογα με την πίστη που έχει ο άνθρωπος, αποκαλύπτεται η λαμπρότητα του Θεού, αποκαλύπτεται η αγαθότητα του Θεού, το μεγαλείον του Θεού, η ευσπλαχνία του, η συγκατάβασή του, η αγάπη του, που σε λένε κυριολεκτικά. Αλλά όχι τόσο με την έννοια να αρπάξεις, ας πούμε, δεν σε απασχολεί αυτό το πράγμα, να αρπάξεις, να έχεις μέσα σου τούτο, έχεις μέσα σου εκείνο, είσαι έτσι, είσαι αλλιώς, δεν σε απασχολεί αυτό, όσο αυτό το να αγαπάς τον Θεό, να κινείσαι προς τον Θεό.

Εεε... Πώς να πούμε, να μην πάρουμε κατά γράμμα τη λέξη που θα πω, να απορροφάσαι από τον Θεό. Όχι με την έννοια ότι καταργείσαι, αλλά με την έννοια ότι αφοσιώνεσαι και ενώνεσαι με τον Θεό.

Είναι που το θαυμάζεις, την αγιότητά Του που λέγαμε άλλη φορά, ο ασκητής έλεγε το «Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος» και που πρόφερε τη λέξη αυτή «Άγιος», γιατί είναι Άγιος ο Θεός και το ένιωθε αυτό σαν να το έβλεπε, ας πούμε, και συγκλονιζόταν κυριολεκτικά, συγκλονιζόταν ολόκληρος. Μόνο που έλεγε το «Άγιος ο Θεός». Όταν λοιπόν κανείς νιώθει την αγιότητα του Θεού, τη μεγαλοσύνη του Θεού, όπως είπαμε την αγάπη, την ευσπλαχνία, ναι, υποχωρούν μέσα του όλες οι αδυναμίες, όλα τα αγκάθια, όλα τα αρνητικά στοιχεία. Παραδίνεται κανείς στον Θεό και ανοίγει ο δρόμος και περνάει η χάρις του Θεού με τον άνθρωπο και μέρα με την ημέρα ο άνθρωπος ομοιάζει με τον Θεό.

Δεν είναι πλάστης ο άνθρωπος, όμοιοι Αυτώ δε θα γίνουμε, όπως λέγει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Αλλά θα σταματήσουμε εδώ και θα συνεχίσουμε το προσεχές Σάββατο.