Human Mortality and God’s Enduring Mercy in Psalm 102

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are in Psalm 102, which speaks of God’s mercy. “Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name. Bless the Lord, O my soul, and forget not all His benefits,” and so on. We have looked at the first fourteen verses. Today we will look at verses fifteen through eighteen, and next time we will finish. These verses tell us that human life is fleeting, like a blade of grass, while the Lord’s mercy is everlasting. The psalm says, “As for man, his days are like grass; like a flower of the field, so he flourishes.” A person is like the days of a person—that is, like the days of grass.

“Like a flower of the field, so he flourishes.” Grass springs up in a field and puts out a little flower. The flower lasts a few days, then withers, and that is the end of it. So it is with us.

That is what we are like. As we have said before, those of us who are getting on in years know this from experience. Until we are fifteen, eighteen, or perhaps twenty, life seems to last a long time. After that, it feels like a single day. A single day, even if we have been through so much in the decades that follow: our thirties, forties, fifties, sixties, seventies, and eighties. It all seems like one day.

It makes you wonder: people are so intelligent and learn so many things, yet how can they fail to grasp something so simple? You are here today, and tomorrow you may be gone. Suppose you accomplished this and that, and people came to know your name. What came of it? What came of it? I have never seen anyone grow horns because of it.

“For a wind passed over it, and it shall be no more, and it shall know its place no more.” The little blade of grass sprang up and produced a flower, so beautiful, so beautiful, for a few hours or a few days. Then the scorching south wind comes and blows. “For a wind passed over it”: a hot wind blew, and the flower dried up before its time. “And it shall be no more, and it shall know its place no more.” It ceases to exist, though it was there just a moment before. It withered, dried out, shriveled up, and is gone. “And it shall know its place no more”: it will never see that place again, nor will that place see it again. That particular blade of grass is gone. Another will grow, of course, but that one is gone; its life is over. So it is with a human being.

Like a blade of grass, like a flower, a person remains for as long as he remains. Then the scorching wind blows. Some die at twenty, some at twenty-five, thirty, or forty, but one day everyone goes. Someone who lives a little longer has simply lived a few more moments, a few more hours. Then that person no longer exists. What he wants to stress here is how insubstantial a human being is. Why, then, does a person take such pride in himself, toil so hard, and take such care to make sure nothing happens to him? The one truth is to find God, to belong to Him, to love Him, to obey Him, and to be held in His care. Then the matter is settled for you.

If God wills that you live, you will live. If God wills that you die, you will die. “Whether we live or die, we are the Lord’s.” But “the mercy of the Lord is from everlasting to everlasting upon those who fear Him.” The Lord’s mercy has always been and always will be. Yet His mercy is not simply floating about in the air. It seeks out someone who fears the Lord. There it comes and becomes visible, though it was there all along.

We spoke about this once before. A very long time ago, when we were still at the Metropolitan Union, around 1970 or 1971, about twenty-five years ago, we would usually watch an educational film on Sundays before the talk began. Someone would supply these films from America or England. One film explained, and then demonstrated with an experiment, that water vapor rises into the atmosphere to form clouds. But for clouds to form, if I remember correctly,

the vapor has to settle on tiny particles. Without those particles, it cannot form a cloud. There are countless particles for the vapor to settle on; that is how clouds form. Then rain comes, as God has arranged it, and the cycle continues. The film showed an experiment. They sent water vapor into a glass vessel, and nothing appeared. The second time, they put tiny particles into the vessel, something like smoke, floating in the air. When they sent in the water vapor, we immediately saw a white mass forming inside the glass.

The whole mass became a cloud. In a manner of speaking, the water vapor might as well be invisible unless it finds particles to settle on and form a cloud. God’s mercy exists, but it becomes visible in a particular person. His mercy comes upon those who fear Him. If you have the fear of God, you have humility. That is what this fear means: humility and katanyxis, a heart moved to compunction. You revere God, trust Him, do not grow presumptuous, and live in repentance. That is the fear of God. It is not what people usually mean by fear. You revere and trust God, and you fear Him in the sense that you know you must answer to Him. So you do not live as people do today, making gods of themselves. God’s mercy comes upon such a person. The mercy of the Lord...

“From everlasting to everlasting upon those who fear Him, and His righteousness upon children’s children.” God’s righteousness and mercy come to those who fear Him in the sense we have described. And God’s righteousness—again, His mercy and the vindication He grants—extends to children’s children. God vindicates you; God vindicates you. It comes again to those who fear God, to their descendants, to their descendants’ descendants, and so on, to all those who keep His covenant. “Upon children’s children, to those who keep His covenant.” It does not simply stop there; it continues into the next verse. The verse number changes, but there is not even a comma or anything to interrupt the sentence: “to those who keep His covenant and remember His commandments to do them.” So God’s righteousness comes upon children’s children.

But which children’s children? Which descendants? Those who keep God’s covenant and remember His commandments. And they do more than call His commandments to mind: they remember them in order to carry them out. They keep God’s commandments before them and remember that He has given them commandments.

They remember the commandments so that they may keep them. It is not enough simply to know or recall God’s commandments. You must live by them and obey them. My clock says exactly eight o’clock, and we have reached the end of verse eighteen. We will stop here for today and meet again next Saturday at six-thirty, as we said.

Είμαστε λοιπόν στον 102ο ψαλμό που γίνεται λόγος για το έλεος του Θεού. Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον, και πάντα τα εντός μου το όνομα Αυτού. Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον, και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις Αυτού κλπ. Και είδαμε τους 14 στίχους. Σήμερα λοιπόν θα δούμε 15, 16, 17 και 18, και την άλλη φορά θα τελειώσουμε. Εδώ στους 15 μέχρι 18 στίχους γίνεται λόγος για το ότι η ανθρώπινη ζωή είναι πολύ εφήμερη, όπως ένα χορταράκι. Το έλεος του Κυρίου είναι αιώνιο. Λοιπόν λέει: άνθρωπος, ωσεί χόρτος αι ημέραι αυτού, ωσεί άνθος του αγρού ούτως εξανθήσει. Ο άνθρωπος είναι όπως οι μέρες του ανθρώπου, δηλαδή όπως του χορταριού.

Άνθος του αγρού ούτως εξανθήσει, όπως το άνθος του αγρού βγαίνει το χορταράκι, βγάζει το λουλουδάκι, το άνθος κρατάει μερικές ημέρες, μαραίνεται και τελείωσε. Έτσι είναι και ο άνθρωπος.

Πένω των λογιών έτσι είναι και ο άνθρωπος. Και όπως λέγαμε και άλλη φορά, και όλοι όσοι είμαστε κάπως περασμένες ηλικίες γνωρίζουμε εκ πείρας ότι μέχρι τα 15, τα 18, μέχρι το πολύ τα 20 μας χρόνια, σαν να κρατάει αρκετά η ζωή. Από εκεί και πέρα, μια μέρα είναι. Μια μέρα είναι. Και όταν ακόμα έχει περάσει πολλά κανείς, μέσα στις δεκαετίες που θα ακολουθήσουν, μέχρι τα 30, μέχρι τα 40, μέχρι τα 50, μέχρι τα 60, μέχρι τα 70, μέχρι τα 80, τίποτα, σαν μια μέρα.

Να απορεί κανείς πώς, ας πούμε, ενώ έχουν τόσο μυαλό οι άνθρωποι και μαθαίνουν τόσα πράγματα, πώς, ας πούμε, αυτά τα απλά δεν μπορούν να τα καταλάβουν. Ότι σήμερα είσαι, αύριο δεν είσαι. Ε, τι, υποθέσουμε, έκανες τούτο και έκανες εκείνο και ακούστηκε το όνομά σου, τι βγήκε, τι βγήκε; Δεν είδα κανέναν να βγάζει κέρατα.

Ότι πνεύμα διήλθεν εν αυτώ και ουχ υπάρξει και ουκ επιγνώσεται έτι τον τόπον αυτού. Βγήκε και το χορταράκι, έβγαλε το λουλουδάκι που είναι τόσο ωραίο, τόσο ωραίο για λίγες ώρες, για λίγες ημέρες. Έρχεται ο καυτός νοτιάς, φυσάει. Ότι πνεύμα διήλθεν εν αυτώ, φύσηξε λοιπόν άνεμος καυτερός και εξεράθηκε το άνθος πριν από την ώρα του. Και ουχ υπάρξει, και ουκ επιγνώσεται έτι τον τόπον αυτού. Παύει να υπάρχει, όσο και εκείνη την ώρα υπήρχε, μαράθηκε, στέγνωσε, ξεράθηκε, δεν υπάρχει πια. Και ουκ επιγνώσεται έτι τον τόπον αυτού, και ούτε θα ξαναδεί αυτόν τον τόπο, ούτε ο τόπος αυτός θα το ξαναδεί. Αυτό το χορταράκι, πάει, άλλο θα βγει βέβαια, αλλά αυτό, πάει, τελείωσε. Έτσι είναι και ο άνθρωπος.

Σαν ένα χορταράκι, σαν ένα άνθος, έμεινε όσο έμεινε. Φύσηξε ο καυτερός άνεμος, γιατί άλλοι φεύγουν και από τα 20 και από τα 25, και από τα 30 και τα 40, αλλά κάποτε όλοι φεύγουν. Και αυτός που θα ζήσει κάπως περισσότερο, απλώς έζησε την ομένα του ρολογιού λίγες στιγμές περισσότερο, λίγες ώρες περισσότερο. Δεν υπάρχει πια. Δηλαδή θέλει να τονίσει εδώ από την πλευρά αυτή πόσο είναι ανύπαρκτος ο άνθρωπος. Τι κάθεται έπειτα και τόσο πολύ καμαρώνει και τόσο πολύ κοπιάζει και τόσο πολύ φροντίζει μη συμβεί τίποτα; Ενώ η μόνη αλήθεια είναι να βρεις τον Θεό, να είσαι του Θεού, να αγαπάς τον Θεό, να υπακούεις τον Θεό, να σε έχει ο Θεός. Ξέρει άλλης πια, τέλειωσε για σένα το θέμα.

Θέλει ο Θεός να ζήσεις, θα ζεις. Θέλει ο Θεός να πεθάνεις, θα πεθάνεις. Εάν τε ζώμεν, εάν τε αποθνήσκωμεν, του Κυρίου εσμέν. Το έλεος του Κυρίου, το έλεος όμως του Κυρίου, από του αιώνος και έως του αιώνος επί τους φοβουμένους αυτόν. Το έλεος του Κυρίου είναι από πάντοτε και ως πάντοτε, αλλά πάλι το έλεος του Κυρίου δεν είναι έτσι στην ατμόσφαιρα. Όχι, το έλεος του Κυρίου ψάχνει να βρει κάποιον ο οποίος φοβάται τον Κύριο και να έρθει εκεί και να φανεί το έλεος του Κυρίου, ενώ είναι σαν να είναι υπαρκτό.

Και άλλη φορά το είχαμε πει που πολύ, πολύ παλιά βλέπαμε, όταν ήμασταν ακόμη στην ένωση Μητροπόλεως. Πολύ παλιά, κάπου το 70-71, κάπου εκεί, πριν 25 χρόνια. Και τότε τις Κυριακές, πριν να αρχίσει η ομιλία, ναι, βλέπαμε συνήθως κάμια εγκυκλοπαιδική ταινία που κάποιοι μας προμήθευαν λοιπόν είτε από την Αμερική είτε από την Αγγλία. Και κάποια ταινία έδειχνε τότε, μας έλεγε αυτός ας πούμε στην ταινία και στη συνέχεια σε πείραμα το έδειχνε, ότι για να σχηματιστούν τα σύννεφα ανεβαίνουν οι υδρατμοί στην ατμόσφαιρα. Αλλά για να σχηματιστούν σύννεφα, αν

θυμάμαι καλά, δηλαδή κάπως έτσι έλεγε, πρέπει κάπου αυτοί οι υδρατμοί να ακουμπήσουν σε κάποια σωματίδια. Άμα δεν υπάρχουν αυτά τα σωματίδια, δεν μπορούν να γίνουν σύννεφο. Κάπου ακουμπούν, είναι απειράριθμα αυτά τα σωματίδια, ακουμπούν εκεί και γίνονται έτσι τα σύννεφα και στη συνέχεια, όπως τα κανόνισε ο Θεός, έρχεται η βροχή μετά και γίνεται αυτός ο κύκλος. Και έκαμε πείραμα. Διοχέτευε υδρατμούς μέσα σε μια γυάλα, ας πούμε, και δεν φαινόταν τίποτα. Τη δεύτερη φορά έβαζε μέσα στη γυάλα να αιωρούνται κάποια τέτοια σωματίδια, σαν, ας πούμε, κάπνα, κάποια τέτοια σωματίδια. Διοχέτευε μετά τους υδρατμούς και αμέσως μες στη γυάλα βλέπουμε έτσι έναν λευκό όγκο.

Όλο αυτό το πράγμα γινόταν σύννεφο. Τρόπον τινά, σαν να είναι ανύπαρκτοι οι υδρατμοί αν δεν βρουν σωματίδια να καθίσουν εκεί και να γίνουν έτσι σύννεφο. Το έλεος του Θεού υπάρχει, αλλά το έλεος του Θεού θα φανερωθεί στον άνθρωπο τον συγκεκριμένο. Έρχεται λοιπόν το έλεος του Θεού εις τους φοβουμένους αυτόν. Άμα έχεις φόβον Θεού, δηλαδή έχεις ταπείνωση. Αυτός είναι ο φόβος. Έχεις ταπείνωση, έχεις κατάνυξη, ευλαβείσαι τον Θεό, εμπιστεύεσαι στον Θεό, δεν ξαθαρεύεις, είσαι μετανοημένος κτλ. Αυτός είναι ο φόβος του Θεού. Δεν είναι έτσι πως τον καταλαβαίνουν οι άνθρωποι. Ευλαβείσαι και εμπιστεύεσαι στον Θεό και φοβάσαι με την έννοια θα δώσεις λόγο στον Θεό και δεν ζεις έτσι όπως ζουν σήμερα οι άνθρωποι που έχουν θεοποιήσει τον εαυτό τους. Σε αυτόν έρχεται το έλεος του Θεού. Το έλεος του Κυρίου...

Από του αιώνος και έως του αιώνος επί τους φοβουμένους αυτόν, και η δικαιοσύνη αυτού επί υιοίς υιών. Και η δικαιοσύνη του Θεού και το έλεος του Θεού έρχεται σε αυτούς που φοβούνται αυτόν, με την έννοια που είπαμε. Και η δικαιοσύνη του Θεού, πάλι το έλεος του Θεού και η δικαίωση αυτή που δίνει ο Θεός, σε δικαιώνει ο Θεός, σε δικαιώνει ο Θεός, επί υιοίς υιών. Έρχεται πάλι σε αυτούς οι οποίοι φοβούνται τον Θεό, στους απογόνους, στους απογόνους των απογόνων και τα λοιπά, σε όλους αυτούς οι οποίοι, να γίνει το Θεό, τοις φυλάσσουσι την διαθήκην. Επί υιοίς υιών, τοις φυλάσσουσι την διαθήκην. Όχι απλώς, έχει συνέχεια, είναι με ένα στίχος, αλλάζει στίχο, αλλά ούτε κόμμα έχει ούτε τίποτε, έχει συνέχεια: τοις φυλάσσουσι την διαθήκην αυτού και μεμνημένοις των εντολών αυτού του ποιήσαι αυτάς. Και η δικαιοσύνη, λοιπόν, του Θεού έρχεται επί υιοίς υιών.

Ποιους υιούς υιών; Σε ποιους απογόνους; Σε αυτούς οι οποίοι φυλάσσουν την διαθήκη του Θεού και μεμνημένοις, και ενθυμούνται των εντολών, ενθυμούνται τις εντολές, αλλά όχι ενθυμούνται τις εντολές, τις ενθυμούνται του ποιήσαι αυτάς. Έχουν υπόψη τους τις εντολές του Θεού, ενθυμούνται ότι υπάρχουν εντολές του Θεού.

Σκοπός τους να θυμούνται για να τις τηρήσουν. Δεν φτάνει απλώς να ξέρεις τις εντολές του Θεού ή να τις θυμάσαι, αλλά να ζεις σύμφωνα με τις εντολές του Θεού, να τηρήσεις τις εντολές του Θεού. Η ώρα η δική μου λέει ακριβώς 8 και τελείωσε και ο στίχος και αυτός ο 18. Τελειώνουμε για σήμερα και θα συναντηθούμε το προσεχές Σάββατο στις 6.30, όπως έχουμε πει.