God’s Mercy and Fatherly Compassion in Psalm 102

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We have reached Psalm 102, which speaks of the Lord’s mercy. We had come as far as verse ten, so now we turn to verses eleven through fourteen. In these verses, the psalmist gives us comparisons for God’s compassion and mercy. I will go briefly through the text and its meaning: “For as high as heaven is above the earth, so the Lord has made His mercy great toward those who fear Him.” Just as the height of heaven above the earth is beyond measure, so the Lord’s mercy toward them is beyond measure—the mercy He gives to those who fear Him.

We cannot say that the psalmist is exaggerating here, using comparisons that go too far. No. If anything, they are too small. Whatever anyone says about these things will always fall far short of what God has. As Saint John Chrysostom says—and we have mentioned this before—all the sins of every person in every age, gathered together, are like a spark falling into the ocean. And remember what we said: the spark disappears before it can even touch the water.

Saint John Chrysostom can use striking comparisons like this. It may sound like a very, very, very great exaggeration, but it is not, it is not; it does not even come close to the reality. Always, always, always, always, God’s mercy and power are far, far greater. So the psalmist uses this comparison to help us grasp something of God’s mercy and compassion, His willingness to come down to us, His love and His readiness to forgive those who fear Him—that is, those who revere, respect and believe in Him. “As high as heaven is above the earth, so great is the Lord’s mercy toward those who fear Him.”

“As far as the east is from the west, so far has He removed our transgressions from us.” He has sent our sins far away; God no longer counts them against us. How far away? As far as east is from west. I once told you, if you remember, about a young student who knew this verse. While studying geography, he saw that the distance from east to west is beyond measure. It filled the boy with joy, because this question had been weighing on him.

He went away filled with great joy. God sends our sins so far away. What more could I want? The point is not to avoid sinning. Can you avoid sin? Of course it is good not to sin, but can anyone be without sin, as we have said? There is no need for us to sin. If we look within ourselves, we will find sins there; our very blood will be boiling within us. When we are assured that God forgives us in this way, it is as though He sends our sins as far away as east is from west. “As a father has compassion on his children, so the Lord has compassion on those who fear Him.” A father has compassion on his son: he feels for him, loves him, and bears with him. I suppose all parents do.

Now that we have passed through childhood, we have experiences that show us a father’s love cannot be measured. A stranger will weigh this consideration and that one, but a father does not stop to calculate. We see this most clearly in difficult times. When all is well, it is less apparent, but in hard times it comes to light.

I remember when we lived in fear of the Germans, fear of the partisans, fear on every side. That was when the love of parents, a father’s love, became plain. Every father was ready, with all his heart, to sacrifice himself for his children.

So, “As a father has compassion on his children,” on the children he loves, “so the Lord has compassion on those who fear Him.” The Lord feels for them at least as deeply as human parents feel for their children. Again, it says, “those who fear Him.” That is how this verse puts it. Elsewhere it is expressed differently, as we read today in that prayer.

God says elsewhere in the Old Testament, “Can a mother forget her child? Even if she should forget, I will not forget you.”

“For He knows how we are formed; He remembers that we are dust.” How beautiful that is, very beautiful. “For He knows how we are formed; He remembers that we are dust.” God knows; He knows who we are. We need to realize this: God knows who we are. He remembers that we are dust. Yes, God remembers; He remembers that a human being is dust. The human mind is set on evil from youth.

We talk about our pride and our ego, about how we refuse to give way, and all the rest. We present ourselves as though we can manage everything. But from God’s point of view, God has no difficulty with a little human being, a little creature.

You are weak by nature, weak in the very way you were made. You are also a sinner, carrying the sickness of sin within you. “He knows how we are formed”: God knows. He is the one who sends our sins far away—that is, who forgives them. He is the one whose mercy is greater than the height of heaven above the earth. He has compassion on us like a father, and still more. At the same time, He knows who we are, understands our weakness and comes down to us. He sees that we cannot manage on our own.

Only if God loves us, only if He has compassion on us, only if He comes down to us and takes pity on us can we stand differently. And so we finish the fourteenth verse as well, and the remaining verses are left for... We have one more Saturday, right? One Saturday. We will try to finish it, to finish the verses next Saturday, so that after Pascha we can move on to a new psalm. That is all for tonight.

Είχαμε φτάσει, είμαστε στον εκατοστό δεύτερο ψαλμό που γίνεται λόγος για το έλεος του Κυρίου, είχαμε φτάσει μέχρι και το δέκατο στίχο. Οι στίχοι 11, 12, 13, 14, σε αυτούς τους στίχους παρουσιάζει κάποιες παρομοιώσεις ο ψαλμωδός της Θείας Ευσπλαχνίας, του Θείου Ελέους. Περνώ λοιπόν σύντομα και στο κείμενο και στην ερμηνεία: «Ότι κατά το ύψος του ουρανού από τη γη, εκραταίωσε Κύριος το έλεος αυτού επί τους φοβουμένους αυτόν». Όπως είναι αμέτρητο το ύψος του ουρανού από τη γη, έτσι αμέτρητο είναι το έλεος του Κυρίου σε αυτούς, το έλεος που δίνει σε αυτούς που φοβούνται Αυτόν.

Δεν μπορούμε να πούμε εδώ υπερβάλλει ο ψαλμωδός τα πράγματα, χρησιμοποιεί ας πούμε παρομοιώσεις έτσι υπερβολικές. Όχι, είναι μάλιστα και πολύ μικρές και όχι υπερβολικές. Ό,τι και να πει κανείς σε αυτά τα θέματα πάντοτε είναι πολύ λιγότερο από εκείνο που έχει ο Θεός. Όπως δηλαδή λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, που λέγαμε και άλλη φορά, όλες οι αμαρτίες όλων των αιώνων, όλων των ανθρώπων, μαζεμένες όλες μαζί, είναι σαν μια σπίθα που πέφτει στον ωκεανό. Και λέγαμε, θυμάστε, μια σπίθα δεν προλαβαίνει καν να ακουμπήσει στο νερό και ήδη χάθηκε.

Έτσι είναι η αμαρτία Ιησού. Όλο τον ανθρώπινο, όλο τον... Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος έχει τη δυνατότητα έτσι να χρησιμοποιεί υπερβολές, ας πούμε. Αλλά ενώ φαίνεται αυτό πολύ πολύ πολύ μεγάλη υπερβολή, δεν είναι, δεν είναι, ούτε πλησιάζει την πραγματικότητα. Πάντοτε, πάντοτε, πάντοτε, πάντοτε το έλεος του Θεού, οι δυνάμεις του Θεού είναι πολύ πολύ υπέρτερα. Έτσι και εδώ λοιπόν χρησιμοποιεί αυτή την παρομοίωση ο ψαλμωδός, για να μας βοηθήσει να καταλάβουμε κάπως πόσο είναι το έλεος του Θεού, πώς είναι η ευσπλαχνία του Θεού, πώς είναι αυτή η συγκατάβαση του Θεού, η αγάπη του Θεού, η συγχωρητικότητα του Θεού προς αυτούς οι οποίοι τον φοβούνται, έχουν τον φόβο του δηλαδή, τον ευλαβούνται, τον σέβονται, τον πιστεύουν. Ότι κατά το ύψος του ουρανού από τη γη, εκραταίωσε ο Κύριος το έλεος αυτού επί τους φοβουμένους αυτόν.

Καθόσον απέχουσιν ανατολαί από δυσμών, εμάκρυνεν αφ' ημών τας ανομίας ημών. Έστειλε μακριά τις αμαρτίες μας, δηλαδή δεν τις λογαριάζει ο Θεός. Πόσο, πόσο μακριά; Όσο απέχουν η Ανατολή από τη Δύση. Και λέγαμε και πάνω σε αυτό κάποια φορά, αν θυμάστε, ότι ένας μαθητής που διάβαζε ήξερε αυτόν τον στίχο εδώ που λέει «Καθόσον απέχουσιν ανατολαί από δυσμών, εμάκρυνεν αφ' ημών τας ανομίας ημών». Έρχεται και διάβαζε γεωγραφία και είδε στη γεωγραφία που είναι αμέτρητη η απόσταση από την Ανατολή ως τη Δύση και τον έπιασε μεγάλη χαρά το νεαρούλι, καθώς βέβαια τον απασχολούσε αυτό το θέμα.

Έφυγε σε μεγάλη χαρά. Τόσο μακριά διώχνει ο Θεός τις αμαρτίες. Τι άλλο θέλω; Το θέμα δεν είναι να μην αμαρτήσεις. Μπορείς να αποφύγεις την αμαρτία; Καλό είναι βέβαια να μην αμαρτήσεις, αλλά μπορεί να υπάρχει κανείς αναμάρτητος, είπαμε; Δεν χρειάζεται να αμαρτήσουμε. Αν σκύψουμε μέσα μας, θα βρούμε αμαρτίες, θα βράζει μέσα μας το ίδιο το αίμα μας. Όταν μας πληροφορήσει ότι ο Θεός σε συγχωρεί έτσι, που είναι σαν να διώχνει τις αμαρτίες τόσο μακριά όσο είναι η Ανατολή από τη Δύση. Καθώς οικτίρει πατήρ υιούς, οικτίρησε Κύριος τους φοβουμένους. Καθώς πάλι σπλαχνίζεται ο πατέρας του, το γιο του τον σπλαχνίζεται, τον λυπάται, τον αγαπάει, συγκαταβαίνει. Υποθέτω ότι όλοι οι γονείς.

Τώρα... Περάσαμε από την ηλικία αυτή την παιδική και έχουμε τέτοιες εμπειρίες που βλέπεις ότι δεν μετράει ποτέ, δεν είναι δυνατόν να μετρήσει, δεν μετραίνεται δηλαδή η αγάπη του πατέρα. Ένας ξένος θα τα υπολογίσει από εδώ, θα τα υπολογίσει από εκεί, αλλά ο πατέρας δεν θα υπολογίσει. Προπαντός όταν βρεθούμε σε δύσκολες ώρες, στα καλά καθούμενα τώρα δεν πολυφαίνονται αυτά, αλλά στις δύσκολες ώρες.

Θυμάμαι εμείς τότε που είχαμε φόβο από Γερμανούς, φόβο από αντάρτες, φόβο από εδώ, φόβο από εκεί. Και εκεί φαινόταν, ας πούμε, η αγάπη των γονέων, η αγάπη του πατέρα. Τα παιδιά του, που προθυμότατος ήταν ο κάθε πατέρας να θυσιάσει τον εαυτό του για τα παιδιά του.

Λοιπόν, οικτίρει πατήρ υιούς, όπως ο πατέρας σπλαχνίζεται τα αγαπημένα παιδιά του, οικτίρησε Κύριος τους φοβουμένους αυτόν πάλι. Ο Κύριος λυπάται όσο τουλάχιστον οι άνθρωποι γονείς, οι άνθρωποι πατέρες λυπούνται, σπλαχνίζονται τα παιδιά τους. Ο Κύριος πάλι τους φοβουμένους αυτόν. Έτσι το λέει εδώ, αλλού το λέει όπως διαβάζαμε και σήμερα πάλι στην ευχή εκεί της Σκουράς.

Το λέει στην Παλαιά Διαθήκη και αλλού, ότι λέει ο Θεός: Μήπως, λέει, η μάνα μπορεί να λησμονήσει το παιδί της; Αλλά κι αν η μάνα το λησμονήσει, εγώ δεν θα σε λησμονήσω, λέει αυτό ο Θεός.

Ότι αυτός έγνω το πλάσμα ημών, εμνήσθη ότι χους εσμέν. Πολύ ωραίο αυτό, πάρα πολύ ωραίο. Ότι αυτός έγνω το πλάσμα ημών, εμνήσθη ότι χους εσμέν. Ε, γνωρίζει ο Θεός, γνωρίζει ποιοι είμαστε. Εμείς τώρα να το συνειδητοποιήσουμε αυτό, ότι γνωρίζει ο Θεός ποιοι είμαστε. Εμνήσθη ότι χους εσμέν. Ναι, θυμάται ο Θεός, θυμάται ότι ο άνθρωπος είναι χώμα. Έγκειται η διάνοια του ανθρώπου εκ νεότητος επί τα πονηρά.

Εμείς ας πούμε, έλεγα τις περηφάνιες μας, έλεγα τον εγωισμό μας, έλεγα το ότι δεν το βάζουμε κάτω, έλεγα δεν ξέρω τι. και και εμφανίζουμε τον εαυτό μας ότι μπορούμε και... Ενώ άμα το δεις από την πλευρά του Θεού, ο Θεός δεν δυσκολεύεται σε ένα ανθρωπάκι, πλασματάκι.

Είσαι αδύναμο από αυτή τη φύση σου είσαι αδύναμο, από αυτή τη δημιουργία σου, την πλάση σου, που είσαι και αμαρτωλός και έχεις μέσα σου την ασθένεια της αμαρτίας. Ότι αυτός έγνω το πλάσμα ημών, λοιπόν, αυτός γνωρίζει, ο Θεός. Είναι αυτός λοιπόν ο οποίος μακραίνει τις αμαρτίες, τις πηγαίνει πολύ μακριά, δηλαδή τις συγχωράει, είναι αυτός που δίνει έλεος, έλεος πολύ περισσότερο από αυτό που είναι το ύψος της γης από τον ουρανό, του ουρανού από τη γη, μας σπλαχνίζεται όπως ο πατέρας και περισσότερο. Αλλά συγχρόνως είναι αυτός ο οποίος ξέρει ποιοι είμαστε και μας συμπαθεί ο Θεός, συγκαταβαίνει ο Θεός. Βλέπει ότι δεν γίνεται τέλος μόνος.

Μόνον αν μας αγαπάει, μόνον αν μας σπλαχνίζεται, μόνον αν κάνει συγκατάβαση και μας λυπηθεί, τότε μπορούμε να σταθούμε αλλιώς. Και τελειώνουμε λοιπόν και το 14ο στίχο και μένουν οι υπόλοιποι για... Έχουμε ένα Σάββατο ακόμη, έτσι; Ένα Σάββατο. Προσπαθήσουμε να το τελειώσουμε, να τελειώσουμε τους στίχους το προσεχές Σάββατο, ώστε να πάμε μετά το Πάσχα σε καινούριο ψαλμό. Αυτά είναι για απόψε.