Psalm 102: Remembering God’s Mercy and Renewing the Soul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We have finished Psalm 101, and today we turn to Psalm 102, one of the Six Psalms, as the service books also tell us. “Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name. Bless the Lord, O my soul, and forget not all His benefits: He who pardons all your diseases, who forgives all your transgressions, who heals all your diseases, who redeems your life from corruption, who crowns you with mercy and compassion, who satisfies your desire with good things. Your youth will be renewed like the eagle’s.” These are the first five verses, and they serve as a prologue.

At the beginning, of course, it says “of David.” This is clearly a psalm of David, written to glorify God. It shows God’s forbearance and His abundant mercy. David sings here of God’s mercies toward the people and toward himself, as he felt and experienced them. So we can see his personal stamp on this psalm.

That is, he speaks in general terms, as he does in other psalms, but these are his own experiences. He lives them himself, while also expressing them as the experiences of the whole people. Verses 1 through 5 form the prologue and sing of the mercies David himself received from God. Verses 6 through 8 speak of God’s mercies toward the people of Israel. Verses 19 through 22 are the conclusion, calling all creation to praise the Lord. So let us begin with the prologue. It speaks of God’s mercies in general, but David himself has received them, felt them, and lived them: “Bless the Lord, O my soul, and all that is within me, bless His holy name.”

Glorify the Lord, my soul! And everything in my inner being, everything within me, glorify His holy name, the name of the Lord. This brings to mind what the Lord says: “You shall love the Lord your God with all your strength, with all your heart, with all your understanding, and with all your soul.” As Saint Athanasius the Great says, we are to call upon God with all that is within us: with all our heart, all our strength, and all our understanding. But Saint Athanasius also draws attention to...

...this first phrase, “Bless the Lord, O my soul.” He says, “He rouses himself to sing a hymn of blessing to God.” “He rouses himself to sing a hymn of blessing to God.” In other words, the psalmist, David, urges himself to get up and glorify and praise the Lord. We find this in other psalms too: the psalmist addresses himself and urges himself on, stirring himself to glorify God. It is good for us to make a habit of this: Get up, my soul. Get up and pray. Get up, my soul, and glorify God. Ask for God’s mercy...

...repent, mourn for your sins, and make your prostrations.

Many times in the Psalms we see David speaking to his soul: “Why are you cast down, my soul? Why are you so sad and troubled? Why do you feel overwhelmed?”

Unfortunately, a great misfortune has arisen in our time, and to some degree it affects us all: each person gives himself over to whatever he happens to feel. He is carried this way and that by his state of mind. At one moment he falls into sin because that is where his own impulses lead him; at another he sinks into sadness or gives himself over to the false pleasures he finds within himself, and so on. Of course, it is always our own self that feels these things.

We experience all sorts of things and pass through all sorts of states. Yet, in a sense, we can stand above what we are feeling. We have a ruling faculty within us, as we read elsewhere and as the Fathers of the Church especially emphasize. If we understand this properly, we might call it the human “I” in a good sense. God made you to exist and to have command of yourself. However much sin may rule over you, however far you may have fallen, in Christ Jesus, who died for you and desires your freedom, you can stand on your own feet and give yourself a command: Get up! Why are you sinking into sadness? Why do you give yourself over to...

...your sadness and whatever state you are in, or let yourself be pulled this way and that? Get up, my soul! Bless the Lord, O my soul!

So he gives his soul a command to bless the Lord and glorify Him. He also calls on his whole inner being, all its powers, to rise up. Each of us is one person, yet we are somehow scattered within ourselves. We lack inner unity. As we have said before, one aim of those who cultivated noetic prayer in the fourteenth century was to bring about this unity of the inner person, so that one’s experiences, feelings, nous—the spiritual mind—and thoughts would not all be scattered in different directions.

Get up, my soul, and glorify the Lord! All my inner powers, come together and glorify the holy name of the Lord!

Thank you. “Bless the Lord, O my soul, and forget not all His benefits.” Again he urges his soul to glorify the Lord: do not forget all the good things God has done for you. I think Saint Augustine says something about this...

Saint Augustine says, “If you forget, you will fall silent. If you forget, you will fall silent. If you do not forget, you will not fall silent.”

So many Christians today are carried away, overcome, even swallowed up by the different states they find themselves in, whether sinful or deeply despondent. The inner person can go through such things. And as they are carried away by them, they forget everything God has done. But if we sit down, honestly consider the story of our soul and our existence, and look back over the events of our whole life, there is not one of us who will fail to find...

...good things God has done, both for everyone and for each of us personally. When you remember God’s gifts and do not forget them, you cannot help glorifying, thanking, and praising Him. “Forget not all His benefits.” “Bless the Lord, O my soul, and forget not all His benefits.”

Some people have discovered this secret. They keep before their eyes, vividly and continually, all that God has done and still does for them. Then thanksgiving and praise to God come naturally, and the soul is in a good state when it does this. “He who forgives all your transgressions, who heals all your diseases.” Here again the meaning is: My soul, glorify the One who forgives all your transgressions and heals all your diseases.

He does not mean only bodily illnesses here, but illnesses of the soul as well.

Of course. Some people will immediately say, “But I do not feel that God has forgiven my sins, and I do not see Him healing my illnesses.” David, as we have said, is expressing his own experience. He speaks on behalf of the whole people, but this psalm certainly bears his personal stamp. David feels these things, and he speaks to his soul. It is as though the soul were asleep, perhaps enjoying a little rest and unwilling to stir. The ruling faculty must wake it up: Get up and bless the One who...

...forgives all your transgressions. When we say this psalm and come to these words, we must not sink into our own joyless thoughts. God forgives our sins. Even if we have not yet felt His forgiveness, why not grow still and begin thanking Him before we feel it? How else will we come to feel it? The Lord has forgiven us through His blood. That is settled. If we have not felt it, it is because we have not yet taken the stance that lets us experience His forgiveness within ourselves. So let us rise and glorify the Lord, who has forgiven and continues to forgive all our transgressions, and who heals all our diseases. “He who redeems your life from corruption, who crowns you with mercy and compassion.” Yes, go on glorifying the One who redeems us.

“Who redeems your life from corruption.” David is speaking to his own soul: the Lord redeems its life from corruption and crowns it with mercy and compassion. God’s mercy and compassion come upon a person like a crown. David may have had a particular experience in mind: perhaps he had suffered a grave illness that brought him close to death, and the Lord saved him from it.

For crowning him with His mercies and compassion, David therefore urges his soul to rise and bless the Lord.

There is no sin that the Lord will not forgive completely. As we saw earlier in the words “who forgives,” God forgives all our sins. The Lord heals not only the evil of sin, but also the suffering of illness. It seems that our psalmist had himself been healed of some illness.

In translation, the Hebrew says “from the pit.” So “who redeems your life from corruption” means from the pit, from the decay of the grave, from death. In one way or another, our psalmist was delivered from death, perhaps from a deadly illness. And...

Let us look at the fifth verse and then finish: “Who satisfies your desire with good things; your youth will be renewed like the eagle’s.” Praise and glorify the Lord, who gives you every good thing. Here David may be speaking especially about himself, after...

after his recovery. He had come close to death, but the Lord healed him. Now he is well and able to enjoy the Lord’s good gifts. He feels that the Lord is giving him these things. “Who satisfies your desire with good things”: He provides you with every good thing.

Uh...

Your desire.

That is...

To understand this better, let us consider it in the light of the New Testament. The Lord says, “Seek first the Kingdom of God and His righteousness, and all these things shall be added to you.” When someone seeks the Kingdom of God, when they seek that one thing, everything else comes as well, satisfying a person’s desires. I do not mean sinful desires, but the ordinary needs we have as human beings: the desire to drink, to eat, and so on. “Who satisfies your desire with good things,” O my soul. “Your youth will be renewed like the eagle’s.”

Your youth will be renewed like the eagle’s. Let us read something Saint Athanasius says about this.

First...

First, the Greek word for eagle may come from a word meaning “always,” as though the eagle lives on and on. Or it may come from a word meaning to blow, to breathe, or to rush forward. Saint Athanasius says, “He compared those who are renewed to eagles.” He likened those who are made new to the eagle, which soars higher than all other birds... Thank you.

It is the most majestic of birds, able to gaze directly at the sun’s bright rays. We spoke about the eagle once before, and I think we missed a detail I had meant to mention. I see it here now in Saint Athanasius, according to what people could know in his time. You may remember that we said that when a storm comes, every creature, even wild animals, runs to hide. Only the eagle seems to delight in the storm. It flies this way and that, enjoying it.

Then, after it has had its fill of playing in the storm, while everything below is lost from sight, it rises above the clouds into the sunshine. Up there, the storm is gone. We did not mention that the eagle may be the only creature able to look straight at the sun. Perhaps no other creature can do that. We certainly cannot look straight at it. We would need to put a piece of smoked glass in front of our eyes, the sort people use to observe a solar eclipse. Ah, now I remember: I think we did mention that long ago.

Uh...

An eclipse, pardon me.

Only with something like that can a person look toward the sun; we cannot look at it with the naked eye. The eagle looks toward the sun. There is a story about the eagle doing something else... Of course, other birds renew their feathers too, and the eagle certainly renews its feathers. It also lives for many years, so in a sense its youth is renewed. That is why the psalm says, “Your youth will be renewed like the eagle’s.” But people also used to say—and this is probably just a story—that the eagle would gaze straight at the sun and then plunge deep into water wherever it could find it.

It would come out refreshed, young again. In any case, the Lord gives us good things. Bless Him, my soul, and glorify the Lord, who fills you with His good gifts and satisfies your ordinary human desires. So “your youth will be renewed like the eagle’s”: you will feel renewed like the eagle. In the light of the New Testament, we can also understand this spiritually. In Christ Jesus, whatever our age, even as old age comes and our sight begins to fail and our strength declines, the soul within remains young. Yes.

Sometimes the soul is younger than it was when the person was twenty, or twenty-five, or fifteen, or thirty. This is true. For as long as such a person lives in this world, they will remain young. And that is my wish for all of you. That is all for today.

Τελειώσαμε τον 101ο ψαλμό και περνούμε σήμερα στον 102ο ψαλμό, που είναι ένας από τους ψαλμούς του Εξαψάλμου, όπως επίσης λέγεται και στα τυπικά. Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το όνομα το άγιον αυτού. Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού. Τον ευϊλατεύοντα πάσας τας νόσους σου, τον ευϊλατεύοντα πάσας τας ανομίας, τον ιώμενον πάσας τας νόσους σου, τον λυτρούμενον εκ φθοράς την ζωήν σου, τον στεφανούντά σε εν ελέει και οικτιρμοίς, τον εμπιπλώντα εν αγαθοίς την επιθυμίαν σου· ανακαινισθήσεται ως αετού η νεότης σου. Είναι οι πέντε πρώτοι στίχοι, που είναι και σαν πρόλογος.

Στην αρχή βέβαια λέει «του Δαβίδ», που είναι φανερό ότι είναι ψαλμός του Δαβίδ, και τον έκανε ο Δαβίδ για να δοξάσει τον Θεό. Και παρουσιάζει την μακροθυμία του Θεού, το πολύ έλεος του Θεού. Ψάλλει εδώ τα ελέη του Θεού προς τον λαό και προς τον ίδιο τον εαυτό του, όπως τα αισθάνθηκε και όπως τα έζησε ο ίδιος. Και έτσι στον ψαλμόν αυτόν βλέπουμε την προσωπική σφραγίδα.

Δηλαδή... Λέει έτσι γενικά, όπως και στους άλλους ψαλμούς, αλλά είναι δικά του βιώματα αυτά, έτσι τα ζει, αλλά και τα εκφράζει σαν βιώματα ολοκλήρου του λαού. Από το 1 λοιπόν έως 5, που είναι πρόλογος, ψάλλει γενικώς έτσι τα ελέη του Θεού τα οποία δοκίμασε ο Δαβίδ. Από το 6 ως 8 είναι τα ελέη του Θεού προς τον Ισραηλιτικό λαόν και το στίχο 19-22 είναι ο επίλογος και καλούνται όλα τα δημιουργήματα να υμνήσουν τον Κύριο. Ας αρχίσουμε λοιπόν, ας δούμε εδώ τον πρόλογο που κάνει λόγο γενικά για τα ελέη του Θεού, όπως όμως τα δοκίμασε ο ίδιος, τα αισθάνεται, τα βίωσε ο ίδιος. Ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον και πάντα τα εντός μου το όνομα το Άγιον αυτού.

Δοξολόγει, ψυχή μου, τον Κύριον, και όλος ο εσωτερικός μου κόσμος, ο εσωτερικός μου αυτός, τα πάντα από μέσα μου, δοξολογήστε το όνομα το Άγιον αυτού, του Κυρίου. Και εδώ θα λέγαμε, θυμίζει αυτό και είναι ακριβώς που λέει ο Κύριος: «Αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου εξ όλης της ισχύος σου, εξ όλης της καρδίας σου, εξ όλης της διανοίας σου και εξ όλης της ψυχής σου», όπως το λέγει ο Μέγας Αθανάσιος. «Δια τον εντός του, εξ όλης καρδίας και εξ όλης της ισχύος και εξ όλης της διανοίας τον Θεόν επικαλείσθαι». Αλλά προσέχει ο Άγιος Αθανάσιος και λέει την...

Την πρώτη αυτή φράση, «Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον», «αυτός εαυτόν εις τον ύμνον εγείρει την εις Θεόν ευλογίαν». «Αυτός εαυτόν επί τον ύμνον εγείρει την εις Θεόν ευλογίαν». Δηλαδή προτρέπει ο ίδιος ο ψαλμωδός εδώ, που είναι ο Δαβίδ, τον εαυτόν του να σηκωθεί επάνω και να δοξολογήσει και να υμνολογήσει τον Κύριο. Και σ' άλλους ψαλμούς έχουμε κάτι τέτοια, που να απευθύνεται ο ψαλμωδός εις τον ίδιο τον εαυτό του και να προτρέπει τον εαυτό του, για να ξεσηκώνει τον εαυτό του εις το να δοξάσει τον Θεόν. Είναι καλό αυτό να το συνηθίσει έτσι κανείς: σήκω πάνω, εαυτέ μου, σήκω επάνω να προσευχηθείς, σήκω επάνω, εαυτέ μου, να δοξολογήσεις τον Θεό, να ζητήσεις το έλεος του Θεού,

να μετανοήσεις, να πενθήσεις, να κάνεις τις μετάνοιές σου.

Πολλές φορές βλέπουμε στους ψαλμούς τον Δαβίδ να μιλάει με την ψυχή του: «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Γιατί είσαι έτσι λυπημένη και θλιμμένη και πνίγεσαι;»

Δυστυχώς έγινε αυτή η μεγάλη συμφορά στα χρόνια μας και λίγο πολύ όλους μας επηρεάζει αυτή η κατάσταση που αφήνεται ο καθένας, αφήνεται στο πώς αισθάνεται. Και άγεται και φέρεται από την όποια κατάσταση, πότε προς εδώ, πότε προς εκεί, και ή τώρα έχει κανείς την αμαρτία, εφόσον ο εαυτός τον οδηγεί προς εκεί, ή βουλιάζει μέσα στην θλίψη του ή αφήνεται στις ψευτοευχαριστήσεις που έχει μέσα του κλπ. Ενώ πάντοτε, πάντοτε ο ίδιος βέβαια ο εαυτός μας είναι αυτός που νιώθει έτσι ή έτσι.

Τα όποια βιώματα, τις όποιες καταστάσεις, αλλά πάντοτε όμως, τρόπον τινά, έξω από τον εαυτό μας, πάνω από τον εαυτό μας, είναι ο ηγεμονικός, όπως το διαβάζουμε αλλού, το τονίζουν ιδιαίτερα οι πατέρες της Εκκλησίας. Ναι, θα μπορούσαμε να πούμε, αφού βέβαια προσπαθήσουμε να το καταλάβουμε σωστά, είναι το εγώ του ανθρώπου με την καλή έννοια, το εγώ. Ότι ο Θεός σε έκανε να υπάρχεις και να είσαι κύριος του εαυτού σου. Όσο και αν σε εξουσιάζει η αμαρτία, όσο και αν είσαι πεσμένος, εν Χριστώ Ιησού, που απέθανε για σένα και θέλει την ελευθερία σου, λοιπόν μπορείς, μπορείς να σταθείς στα πόδια σου και να δώσεις εντολές στον εαυτό σου. Σήκω επάνω, τι καταθλίβεσαι, τι αφήνεσαι στη...

θλίψη σου, στις καταστάσεις σου ή παρασύρεσαι από εδώ από εκεί; Επάνω, ψυχή μου, ευλόγει η ψυχή μου τον Κύριον.

Επίσης δίνει δηλαδή ευλογία, δίνει εντολή στην ψυχή να ευλογήσει τον Κύριο, να δοξολογήσει τον Κύριο, αλλά δίνει εντολή επίσης και σε όλα, σε όλον τον εσωτερικό του κόσμο, σε όλες τις δυνάμεις να ξεσηκωθούν, να εγερθούν. Είμαστε σαν ένας άνθρωπος, που είναι ο καθένας μας ένας άνθρωπος, αλλά είμαστε σαν διαλυμένοι. Δεν είναι ενοποιημένος ο άνθρωπος και όπως είχαμε πει και άλλη φορά, ένας στόχος, αν επιτρέπεται να πούμε έτσι, που είχαν αυτοί που έκαναν το 14ο αιώνα τη νοερά προσευχή ήτανε να επιτύχουν αυτήν την ενοποίηση του εσωτερικού ανθρώπου και όχι να είναι διασκορπισμένος ο άνθρωπος, αλλού τα βιώματα, αλλού τα συναισθήματα, αλλού ο νους, αλλού οι σκέψεις.

Επάνω, ψυχή μου, να δοξολογήσεις τον Κύριον. Όλες οι δυνάμεις εσωτερικές, ενωθείτε να δοξολογήσετε το Άγιο Όνομα του Κυρίου.

Ευχαριστώ. Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού. Δοξολόγει, ψυχή μου, πάλι προτρέπει την ψυχή μου να δοξολογήσει τον Κύριον, και μη επιλανθάνου, και μην ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του Θεού. Κάτι λέει και νομίζω...

ο Άγιος Αυγουστίνος: «Εάν λησμονήσεις, θα σιωπήσεις. Εάν λησμονήσεις, θα σιωπήσεις. Εάν δεν λησμονήσεις, δεν θα σιωπήσεις».

Πάρα πολλοί χριστιανοί σήμερα οι οποίοι παρασύρονται, κυριεύονται, βουλιάζουν, ας πούμε, μέσα στις διάφορες καταστάσεις, τις αμαρτωλές, τις καταθλιπτικές. Έχει τέτοια ο έσω άνθρωπος. Καθώς παρασύρονται λοιπόν από αυτές τις καταστάσεις, λησμονούν όλα εκείνα που έκανε ο Θεός. Διότι αν καθίσουμε κάτω και θελήσουμε έτσι να είμαστε ειλικρινείς και να μελετήσουμε την ιστορία της ψυχής μας, της υπάρξεώς μας, να δούμε τα όλα γεγονότα, την όλη ζωή μας, δεν θα βρεθεί κανένας μας ο οποίος δεν θα βρει...

ευεργεσίες του Θεού, και γενικές και ειδικές γι' αυτόν. Και όταν θυμάται κανείς τις ευεργεσίες του Θεού, όταν δεν ξεχνάει τις ευεργεσίες του Θεού, είναι αδύνατο να μην δοξολογήσει τον Θεό, να μην ευχαριστήσει τον Θεό, να μην υμνήσει τον Θεό. Μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού. Ευλόγει, ψυχή μου, τον Κύριον και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού.

Μερικοί που βρήκαν αυτό το μυστικό και συνεχώς, συνεχώς έχουν έτσι στο συνειδητό τους, προ οφθαλμών, κατά έντονο τρόπο μέσα τους, όλα αυτά που έκανε ο Θεός και κάμει για αυτούς, όλες τις ευεργεσίες, και αυθορμήτως έπειτα έρχεται η ευχαριστία προς τον Θεό και η δοξολογία. Και είναι σε μια καλή κατάσταση η ψυχή όταν κάνει έτσι. Τον ευιλατεύοντα πάσας τας ανομίας σου, τον ιώμενον πάσας τας νόσους σου. Πάλι εννοεί εδώ να δοξολογήσεις, ψυχή μου, αυτόν ο οποίος συγχωρεί, τον ευιλατεύοντα πάσας τας ανομίας σου, συγχωρεί όλες τας ανομίας σου, τον ιώμενον πάσας τας νόσους σου, που θεραπεύει όλες τις ασθένειες.

Δεν εννοεί εδώ μόνο τις σωματικές ασθένειες, αλλά και τις ψυχικές ασθένειες.

Βέβαια! Βέβαια, είναι μερικοί που λένε, αμέσως θα πούνε: «Ε, δεν αισθάνομαι να μου έχει συγχωρήσει ο Θεός τις αμαρτίες, δεν βλέπω ο Θεός να θεραπεύει τις ασθένειές μου». Ο Δαβίδ βέβαια εδώ εκφράζει, όπως είπαμε, τα βιώματα τα προσωπικά. Ομιλεί εκ μέρους όλου του λαού, ομιλεί δια λογαριασμό του λαού, αλλά οπωσδήποτε, όπως είπαμε, ο ψαλμός φέρει την προσωπική σφραγίδα, εκφράζει τα προσωπικά του βιώματα. Ο Δαβίδ έτσι αισθάνεται και λέει στην ψυχή, που σημαίνει δηλαδή ότι η ψυχή σαν να κοιμάται, αρέσκεται ίσως να χουζουρέψει έτσι, να χαλαρώσει κτλ., και χρειάζεται ο ηγεμονικός να την ξεσηκώσει: σήκω επάνω, ευλόγησε αυτόν ο οποίος...

όλες τις ανομίες σου. Και εκείνο που πρέπει να κάνει ο καθένας την ώρα που λέει τον ψαλμό και την ώρα που αναφέρεται σε αυτά τα θέματα, να μην βουλιάξει μέσα στις άχαρες δικές του σκέψεις. Συγχωρεί ο Θεός τις αμαρτίες μας, αν ακόμη δεν νιώσαμε εμείς, γιατί δεν ησυχάσαμε έτσι να αρχίσουμε να τον ευχαριστούμε κιόλας πριν ακόμα αισθανθούμε ότι μας συγχώρησε. Πώς θα το αισθανθούμε; Ο Κύριος μας συγχώρησε, τελείωσε, με το αίμα του. Αν δεν το νιώσαμε αυτό, είναι γιατί δεν πήραμε ακόμα την ανάλογη στάση ώστε να περάσει μέσα μας το βίωμα αυτό της συγχωρήσεως. Σηκωθούμε πάνω λοιπόν να δοξολογήσουμε τον Κύριο που συγχώρησε και συγχωρεί όλες τις ανομίες μας και που θεραπεύει όλες τις νόσους μας. Τον λυτρούμενον εκ φθοράς την ζωήν σου, τον στεφανούντά σε εν ελέει και οικτιρμοίς. Ναι, συνέχισε λοιπόν να δοξολογείς αυτόν ο οποίος μας λυτρώνει.

Εκ φθοράς την ζωήν σου. Ο Δαβίδ εδώ απευθύνεται στον εαυτό του, που λυτρώνει εκ φθοράς την ζωήν του, ψυχή, και που στεφανώνει σε, στεφανώνει σε εν ελέει και οικτιρμοίς, δηλαδή έρχονται τα ελέη και οι οικτιρμοί του Θεού σαν ένα στεφάνι πάνω στην κεφαλή και στον όλο άνθρωπο. Δεν αποκλείεται εδώ ο Δαβίδ να έχει υπόψη στο πιο συγκεκριμένο ότι πέρασε κάποια ασθένεια σοβαρή που ήταν τόσο βαριά μέχρι θανάτου, που τον έσωσε ο Κύριος, τον ελύτρωσε από τη φθορά αυτή, από τον θάνατο.

Για το να στεφανώσει με τα ελέη του και τους οικτιρμούς. Και επομένως προτρέπει την ψυχή του να σηκωθεί να ευλογήσει τον Κύριο.

Ουδεμία αμαρτία είναι την οποία δεν συγχωρεί ο Κύριος πλήρως. Εκεί στο «ευιλατεύοντα» πιο πάνω που είδαμε, όλες τις αμαρτίες συγχωρεί ο Θεός. Ο Κύριος θεραπεύει όχι μόνο το ηθικό κακόν, την αμαρτία, αλλά και το φυσικό κακόν, την νόσον. Ο ποιητής μας φαίνεται ότι θεραπεύθη εκ νόσου τινός.

Το εβραϊκό, το εβραϊκό σε μετάφραση λέει «εκ του λάκκου», «τον λυτρούμενον εκ φθοράς», εκ του λάκκου, ήτοι εκ της φθοράς του τάφου, από την σήψη του θανάτου. Γενικώς εκ του θανάτου ο ποιητής μας λυτρώθη, εκ του θανάτου θανατηφόρου νόσου τινός, και τα λοιπά. Και...

να δούμε και τον πέμπτο στίχο και να τελειώσουμε. Τον εμπιπλώντα εν αγαθοίς την επιθυμίαν σου, ανακαινισθήσεται ως αετού η νεότης σου. Να υμνήσεις, να δοξολογήσεις αυτόν τον Κύριο, ο οποίος σου δίνει όλα τα αγαθά. Μπορεί, ας πούμε, σε αυτό το σημείο, ο Δαβίδ να αναφέρεται προσωπικά ιδιαίτερα στον εαυτό του, ότι μετά...

από τη θεραπεία του, που έφτασε μέχρι το θάνατο και τον θεράπευσε ο Κύριος, και τώρα είναι καλά και έχει διάθεση να απολαύσει τα αγαθά του Κυρίου. Ναι, και το αισθάνεται ότι ο Κύριος του δίνει αυτά, το αισθάνεται αυτό, ότι του δίνει ο Κύριος τα αγαθά του. Τον εμπιπλώντα εν αγαθοίς την επιθυμίαν σου, σου χορηγεί λοιπόν όλα τα αγαθά.

Εεε...

Την επιθυμία.

Δηλαδή...

Δηλαδή, για να τα καταλάβουμε καλύτερα αυτά τα πράγματα, σύμφωνα και με το όλο πνεύμα της Καινής Διαθήκης, θα λέει ο Κύριος: «Ζητείτε πρώτον τη Βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Αυτού και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν». Πραγματικά δηλαδή, όταν κανείς ζητήσει τη Βασιλεία του Θεού, όταν ζητήσει αυτό το ένα, όλα τα άλλα έρχονται και έρχονται έτσι σαν να χορταίνουν όλες τις επιθυμίες του ανθρώπου. Όχι τις αμαρτωλές επιθυμίες, αλλά τις επιθυμίες που ως άνθρωπος κανείς έχει. Επιθυμία να πιει, έχει επιθυμία να φάει, έχει επιθυμία, ξέρω εγώ... «Τον εμπιπλώντα εν αγαθοίς την επιθυμία σου», ψυχή. «Ανακαινισθήσεται ως αετού η νεότης σου».

Θα ανακαινιστεί έτσι η νεότητά σου ως αετού. Όπως λέγει εδώ, να διαβάσουμε κάτι από τον Μέγα Αθανάσιο πάλι.

Καταρχήν...

Εεε... Καταρχήν ετυμολογικώς πιθανόν να είναι το αετός από το αεί είναι, ότι συνεχώς υπάρχει. Ή από το άημι, που σημαίνει πνέω, φυσώ, ορμώ. Ο δε Μέγας Αθανάσιος λέει: «Αετώ τους ανακαινιζομένους απήκασεν». Με τον αετό παρομοίασε αυτούς που ανακαινίζονται, που ανανεώνονται. Αετός, ορνίθων απάντων, όντι υψηλοπέταστος... Σας ευχαριστώ.

Βασιλικότατο και τις του ηλίου μαρμαρυγές μόνο λαμπρώς ατενίζειν δυνάμενο. Κάποτε είχαμε πει για τον αετό κάτι και νομίζω μας είχε διαφύγει μια λεπτομέρεια που έπρεπε τότε, την είχα υπόψη μου, έπρεπε να την πούμε, αλλά τώρα τη βλέπω εδώ αυτή, που το λέει ο Μέγας Αθανάσιος, όσο μπορούσαν να ξέρουν στην εποχή τους αυτά τα πράγματα. Είχαμε πει, αν θυμάστε, ότι όταν γίνεται καταιγίδα, όλα, και τα άγρια θηρία ακόμη, τρέχουν να κρυφτούν κάπου. Και μόνο ο αετός αρέσκεται να παίζει μέσα στην καταιγίδα. Πετάει από εδώ, πετάει από εκεί, τη χαίρεται δηλαδή την καταιγίδα.

Επίσης κάποια στιγμή, αφού χορτάσει, ας πούμε, τα παιγνίδια μέσα στην καταιγίδα, ο κόσμος χάνεται, κάνει ένα σάλτο, βγαίνει πάνω από τα σύννεφα στον ήλιο και ούτε καταιγίδα ούτε τίποτα. Δεν είπαμε τη λεπτομέρεια ότι ίσως είναι το μόνο ζώο, ο αετός, που μπορεί να βλέπει κατάματα τον ήλιο. Τίποτε άλλο ίσως δεν μπορεί να κοιτάξει έτσι κατάματα τον ήλιο. Εμείς αν τολμήσουμε να κάνουμε τέτοιο πράγμα είναι αδύνατο, δεν μπορούμε. Μόνο να βάλουμε μπροστά μας, ναι, τώρα θυμούμαι, μάλλον το είχαμε πει, το είχαμε πει τότε παλιά. Μόνο να βάλουμε μπροστά μας ένα τζάμι που έχει κάπνα, κάτι που το χρησιμοποιούν όταν γίνεται έκλειψη στον ήλιο για να παρατηρήσουν καλύτερα την έκλειψη.

Ε...

Εκκληψία Παρδόν

Μόνον έτσι μπορεί κανείς να κοιτάξει κάπως τον ήλιο, αλλά με γυμνό μάτι δεν μπορεί να κοιτάξει τον ήλιο. Ο αετός κοιτάει τον ήλιο και φαίνεται, φαίνεται, λέγεται αυτό το πράγμα ότι ο αετός έκανε ένα τέτοιο... Βέβαια, οπωσδήποτε και άλλα πουλιά ανανεώνουν τα φτερά τους. Πολύ περισσότερο ο αετός ανανεώνει τα φτερά του, επίσης επιζεί πολλά χρόνια ο αετός και ανανεώνεται τρόπον τινά η νεότητα του αετού και επομένως «ανακαινισθήσεται ως αετού η νεότης σου». Αλλά ελέγετο, αυτό ελέγετο απλώς, δεν πρέπει να είναι έτσι, ότι έβλεπε κατάματα τον ήλιο λοιπόν ο αετός κάποια στιγμή και έκανε ένα μακροβούτι μέσα στο νερό, όπου έβρισκε νερό.

Βγαίνοντας από εκεί έβγαινε φρεσκαρισμένος, νέος, πάλι απ' την αρχή. Εν πάση περιπτώσει, ο Κύριος δίνει τα αγαθά. Να τον ευλογήσεις, ψυχή μου, να τον δοξάσεις τον Κύριο που σε γεμίζει με τα αγαθά του, ικανοποιεί τις επιθυμίες σου, αυτές τις ανθρώπινες κλπ., και έτσι «ανακαινισθήσεται ως αετού η νεότης σου». Θα νιώσεις ανανεωμένος όπως ο αετός. Ναι, θα μπορούσαμε να πούμε πνευματικά τώρα που είμαστε στην Καινή Διαθήκη ότι εν Χριστώ Ιησού, άσχετα σε ποια ηλικία βρίσκεται κανείς και άσχετα ότι το γήρας, παραδείγματος χάριν, έρχεται, αρχίζει κανείς να μην βλέπει καλά, ας πούμε, αρχίζει να κόβεται κτλ. Όμως μέσα η ψυχή είναι νέα. Ναι.

Μερικές φορές η ψυχή είναι πιο νέα από ό,τι ήταν στα 20 της χρόνια, πιο νέα από ό,τι ήταν στα 25 της ή στα 15 της ή στα 30 της. Είναι μια αλήθεια αυτή. Έως ότου θα ζήσει κανείς σε αυτόν τον κόσμο, θα είναι νέος. Και το εύχομαι σε όλους. Αυτά για σήμερα.