God’s Faithfulness and Salvation in Psalm 97

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We begin Psalm 97, a psalm of David. It is a messianic psalm in its direction, meaning, and content. In it David calls upon the people of God, his chosen people, but also upon all the nations. That is why the psalm is messianic: these things would be fulfilled above all in the days of the Messiah. He calls all the nations to see the wonders God has done for his people.

And so he calls everyone to praise God: “Sing to the Lord a new song, for the Lord has done wondrous things. His right hand and his holy arm have brought him salvation.” In other words, God’s power and his holy arm saved his people, Israel. We looked at this verse before. Now we will take up another two verses, or more if we have time. “The Lord has made known his salvation; before the nations he has revealed his righteousness.” The Lord has made known his salvation, and before the nations he has revealed his righteousness.

God made his salvation known: all that he did to save the people of Israel, all his wondrous divine uncreated energies at work among them. He made it known to the whole world, to every nation. And so it is in Christian times. Once, God did these things among the people of Israel, and they knew of them. But now how many people know what God did for Israel? We do...

We are not Jews; we are Greeks. Others are not Jews but Bulgarians. Others are Serbs, Slavs. And beyond them, farther and farther still, are all the nations. I do not know how you see it, but within the Church the Old Testament cannot be separated from the New Testament, nor the New Testament from the Old. There is an Old Testament and there is a New Testament, yet the same God is present in both. Through the Old Testament, God himself prepared what would come in the New. God himself established that connection between them. That is why we read the Old Testament as Holy Scripture, just as we read the New Testament. And however much...

Let us say that some things speak only of that one people, the people of Israel, the Jewish people. Their meaning is for all of us. And how beautiful the Psalms are when we read them and pray with them! You surely know that, in the Church, perhaps nothing is read as much as the Psalter. Even the writings of the New Testament are not studied as much as the Psalter. In the monasteries, for example, they go through the whole Psalter twice a week. And during Great Lent, they go through the Psalter twice a week.

Other passages from the Old Testament are read at Vespers and at other services. What the book of Genesis says about the beginning of the world, for example, belongs to us completely, as though it were our own story. And the same is true of everything that follows. All these things in the Old Testament concerned one people at the time, but God arranged matters so that they would be for everyone.

So the Lord has made known his salvation. Through the Old Testament and the New Testament, we learn more than that God came to earth and became man. We also learn all that this same God, this same Son of God, did and prepared in the Old Testament. The Old Testament became a tutor leading us to Christ. Yes, a tutor leading us to Christ. God himself arranged it that way. When we embrace the spirit of the Church—how the Church understands all this, how she received it, and how she lives it—we too live it all within the Church as something entirely our own.

From these things we come to know the salvation the Lord brought to his people, and the salvation God brought through them to the whole world. “Before the nations he has revealed his righteousness.” God revealed his righteousness: all that he has done for humanity. All God’s love, his condescension, his compassion, his intervention, his protection, his providence, the whole of his saving plan: all this is his righteousness. God is righteous, and God loves the...

Human person. He saves us and does everything to bring about our salvation. “He remembered his mercy toward Jacob and his faithfulness to the house of Israel.” That is, he remembered his promise of mercy to Jacob’s descendants, and in his faithfulness he kept those promises for the people of Israel.

Then we hear again of God’s salvation reaching the ends of the earth. But first we must pay attention to the first half of the verse, and then to the second: “All the ends of the earth have seen the salvation of God.” All the nations, wherever they live on earth, have seen, known, and experienced the fullness of the salvation God gave to his people and, through them, to the whole world. But before that, the psalm says: “He remembered his mercy toward Jacob and his faithfulness to the house of Israel.”

At times God seemed to have forgotten. He seemed to be delaying, as though nothing were happening. Yet God remained faithful to his promises. Faithful. And here the chief promise was his mercy: God would show mercy to Jacob, to this people who belonged to the Lord.

We have stressed this before, and here is another opportunity to say it: the patriarchs—Abraham, Isaac, and then Jacob—and later the kings and prophets, all these people of God, held fast to God’s promises. Again and again, they would remind God, so to speak, of the promise he had made, and he would intervene and deliver his people. You may remember that we spoke before about Jacob in particular, when he was returning from Mesopotamia with many...

Animals—goats, sheep, camels—and with his servants, his two wives, his children, and all the rest. He was returning to his homeland, to Palestine, near his brother Esau. Esau was waiting for him, and Jacob was afraid of how his brother would receive him, so he took precautions. Let me tell the story once more. We have told it several times, but perhaps someone has not heard it or has not taken it in. Jacob came to a place roughly midway along the River Jordan, as it flows from the Sea of Galilee toward the Dead Sea...

About halfway along that stretch, another river comes from the direction of Jordan and meets the Jordan River almost at a right angle. That river is called the Jabbok. Coming from Mesopotamia, Jacob reached it. He had not yet crossed the Jordan, and perhaps he did not cross it at that point. First, because it suited his route, he crossed the Jabbok from its northern bank to its southern bank; the river flowed from east to west. They reached the river, and everyone crossed, one after another: the livestock, the servants, the women, and the children.

Night fell, and Jacob stayed behind alone without crossing the river. Then, in the night, something happened. When Jacob had first left home, he had stopped among the hills beyond Jerusalem on the way toward Samaria, at Bethel, I believe. There, as he slept, he saw a ladder reaching from earth to heaven, with angels going up and down it. It was a sign of God’s favor: God was with him and would bless him. Now, as Jacob returned, there was another encounter in the night. This time there was no ladder, but an angel.

In the person of the angel was God himself—or, as the Fathers interpret it, the Son of God. He began to wrestle with Jacob, and they wrestled for many hours through the night. He kept trying to overcome Jacob, but he could not.

At last, the one wrestling with Jacob asked Jacob to let him go. “Let me go, for dawn has come.” But Jacob answered, “I will not let you go unless you bless me.”

The angel, who was God, blessed him and said, “From now on your name will be Israel.” Israel, not simply Jacob—though he was still Jacob, of course—because he had prevailed with God. That is what Israel means here: he wrestled with God and prevailed. He came through the struggle and received God’s blessing. The angel rose to leave, having told him that this was the name by which he would now be known. Jacob had prevailed and received the blessing, but as the angel departed, he struck Jacob on the thigh. From then on Jacob was lame. His limp never left him.

Jacob bore that injury to the end of his life; he walked with a limp. It was a safeguard for the blessing. We see something similar in the Apostle Paul. He received a great blessing: as he himself says, he was caught up to the third heaven and received extraordinary revelations from God. Yet, so that he would not become proud, “a thorn was given me in the flesh, a messenger of Satan to strike me, so that I would not exalt myself.” That is how it is. But Jacob did not wrestle for no reason, nor did he dare to say, “I will not let you go unless you bless me,” without a reason. He held fast to the promise God had made. God had promised to bless him when he was leaving home, even before he left.

His mother had sent him away to her brother, his uncle Laban. So Jacob already had God’s promise that he would bless him. Now the time for the blessing had come. And this is the whole point we spoke about the other day—I think we also spoke about it in Athens, but we have spoken about it here too. A person prays, and then logismoi, intrusive thoughts, arise, or obstacles come along. He says, “Oh, they have come. I could not pray. I want to stop praying.” The least we can say is: my friend, you are foolish to think that way. We have God’s promises. We have the Lord himself, who gave himself for our salvation. We want salvation. As long as we are alive—pay attention to this—as long as we are alive, whatever may have happened.

As long as we live, we can ask for salvation. We can rely on the fact that God Himself offers it to us and does not go back on His promise. We need only ask for it. Even the greatest sinners can ask for salvation, if they accept it. Here Jacob wrestles all night with God Himself. In a sense, he seeks to prevail over God. We too can prevail and receive His grace in abundance, relying on the God who made us a promise and gave Himself for us. “For God so loved the world that He gave His only-begotten Son.” So God remembered His mercy toward Jacob: He remembered His promise. And He remembered it many times, not just once.

He had promised to show mercy to Jacob, to show mercy to this people who were His own, and to remain faithful to the house of Israel.

God also remembered His faithfulness.

That is how this is understood here, and rightly so. We have come across this word, “truth,” before. In the Psalms, at least, it means that God is faithful. He does not simply make a promise; He keeps it. As the Apostle Paul says, “If we are faithless, He remains faithful.” God remains faithful. He does not take back what He has said. God promised to save us, resolved to save us, and gave His own Son to save us. That settles it. Salvation is utterly certain. We need only hold fast to it—or rather, believe that this is so and persevere until the way opens in our souls for salvation to enter.

So God makes a promise and remains faithful to it. He remembered the promise He had made to Jacob, to the house of Israel, and He remained faithful to that promise. “All the ends of the earth have seen the salvation of God.”

Um...

We spoke of this in the previous verse, and we saw it in the second half of this verse as well. This is what happened: God remembered His mercy and His promise. He remained faithful to His promises and gave everything to His people, His own people. All the nations came to know of it, and we experience it ourselves today. We will continue next Saturday.

Αρχίσει τον 97ο ψαλμό, που είναι ο ψαλμός του Δαβίδ και είναι ένας ψαλμός μεσιακός, έχει μεσιακή γραμμή, μεσιακό νόημα, μεσιακό περιεχόμενο. Είναι ένας ψαλμός με τον οποίο ο Δαβίδ καλεί όχι απλώς τον λαό του Θεού, τον εξαιρετικό λαό, αλλά πάντα τα έθνη τα καλεί, και γι' αυτό είναι μεσιακός ο ψαλμός, διότι αυτά κυρίως θα εκπληρωθούν στα χρόνια του Μεσσία. Καλεί λοιπόν όλα τα έθνη να δουν τα θαυμαστά που έκανε ο Θεός εις τον λαό του.

Να υμνήσουν έτσι όλοι τον Θεό. Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν, ότι θαυμαστά εποίησεν ο Κύριος. Έσωσεν αυτόν η δεξιά αυτού και ο βραχίων ο Άγιος αυτού. Έσωσε δηλαδή τον λαό, τον Ισραήλ, η δύναμη του Θεού και ο βραχίων ο Άγιος αυτού. Είχαμε δει αυτόν τον στίχο και περνούμε τώρα σε άλλους δυο ή περισσότερους, αν προλάβουμε. Εγνώρισε Κύριος το σωτήριον αυτού, εναντίον των εθνών απεκάλυψε την δικαιοσύνη αυτού. Ο Κύριος εγνώρισε το σωτήριον αυτού και εναντίον των εθνών απεκάλυψε την δικαιοσύνη αυτού.

Ο Θεός δηλαδή εφανέρωσε, έκανε γνωστή τη σωτηρία, την όλη σωτηρία, την όλη θαυμαστή δηλαδή ενέργειά του εις τον λαό τον Ισραηλιτικό, την έκανε γνωστή εις όλο τον κόσμο, εις όλα τα έθνη. Και στα χριστιανικά χρόνια έτσι είναι. Κάποτε αυτά που έκανε ο Θεός τα έκανε στον λαό τον Ισραηλιτικό και αυτοί ήξεραν. Αλλά τώρα πόσοι και πόσοι γνωρίζουν αυτό το οποίο έκανε ο Θεός και στον Ισραηλιτικό λαό, εμείς...

Εμείς που δεν είμαστε Εβραίοι αλλά είμαστε Έλληνες, άλλοι που δεν είναι Εβραίοι αλλά είναι Βούλγαροι, άλλοι που δεν είναι... Εβραίοι, αλλά είναι Σέρβοι, Σλάβοι. Και πιο πέρα και πιο πέρα και πιο πέρα, όλα τα έθνη. Και δεν ξέρω πώς τα βλέπετε εσείς τα πράγματα, αλλά να ξέρετε, μέσα στην Εκκλησία δεν ξεχωρίζει η Παλαιά Διαθήκη από την Καινή Διαθήκη και η Καινή Διαθήκη από την Παλαιά Διαθήκη. Είναι μεν η Παλαιά Διαθήκη και είναι η Καινή Διαθήκη, αλλά ο ίδιος ο Θεός είναι και στην Παλαιά Διαθήκη και ο ίδιος ο Θεός είναι και στην Καινή Διαθήκη. Ο ίδιος ο Θεός προετοιμάζει τα της Καινής Διαθήκης με την Παλαιά Διαθήκη. Ο ίδιος ο Θεός εξαρτά τα της Καινής Διαθήκης από την Παλαιά Διαθήκη. Έτσι, γι' αυτό και διαβάζουμε την Παλαιά Διαθήκη ως Αγία Γραφή όπως την Καινή Διαθήκη. Και όσο και...

Ας πούμε, λέγονται κάποια πράγματα τα οποία αναφέρονται απλώς μόνο σε αυτόν τον λαό που λέγεται Ισραηλιτικός λαός, Εβραϊκός λαός, είναι τα νοήματα, είναι για όλους μας. Και πόσο ωραίοι είναι οι ψαλμοί, ας πούμε, όταν τους διαβάζουμε, όταν προσευχόμαστε με αυτούς, που ξέρετε ασφαλώς μέσα στην Εκκλησία τίποτε άλλο ίσως δεν διαβάζεται τόσο όσο το Ψαλτήρι, παραδείγματος χάρη. Ακόμη και τα της Καινής Διαθήκης δεν μελετώνται τόσο όσο το Ψαλτήρι, που όλο το Ψαλτήρι στα μοναστήρια, για παράδειγμα, όλο το Ψαλτήρι το περνούν, δύο φορές την εβδομάδα το περνούν όλο το Ψαλτήρι. Και στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή δύο φορές την εβδομάδα το περνούν το Ψαλτήρι.

Και άλλα τμήματα από την Παλαιά Διαθήκη αναγνώσκονται ως αναγνώσματα στους εσπερινούς, όπως και εις άλλες ακολουθίες. Όσα αναφέρονται, παραδείγματος χάρη, στο βιβλίο της Γενέσεως, που είναι η αρχή του κόσμου, σαν να είναι δικά μας εντελώς, κατά δικά μας. Αλλά και εκείνα που αναφέρουν πιο κάτω και πιο κάτω και πιο κάτω, όλα, δηλαδή όλα αυτά της Παλαιάς Διαθήκης, ενώ είχαν σχέση με έναν λαό τότε, όμως ο Θεός τα οικονόμησε έτσι τα πράγματα που είναι για τους πάντας.

Εγνώρισε ο Κύριος λοιπόν το σωτήριον αυτού. Μέσα λοιπόν εμείς τώρα από την Παλαιά Διαθήκη και μέσα από την Καινή Διαθήκη δεν γνωρίζουμε μόνο ότι ήρθε ο Θεός στην γη και έγινε άνθρωπος κλπ., αλλά γνωρίζουμε και όλα εκείνα που ο ίδιος αυτός ο Θεός, ο ίδιος αυτός ο Υιός του Θεού έκανε στην Παλαιά Διαθήκη και προετοίμασε. Ε, έγινε βέβαια παιδαγωγός εις Χριστόν η Παλαιά Διαθήκη. Α, παιδαγωγός εις Χριστόν. Και ήταν ο Θεός που το κανόνισε έτσι να είναι η Παλαιά Διαθήκη παιδαγωγός εις Χριστόν. Μέσα στην Εκκλησία, όταν λοιπόν έτσι εγκολπωθούμε το πνεύμα της Εκκλησίας, πώς ας πούμε τα καταλαβαίνει η Εκκλησία όλα αυτά, πώς τα δέχθηκε η Εκκλησία, πώς τα ζει η Εκκλησία, μέσα στην Εκκλησία λοιπόν και εμείς ζούμε όλα αυτά σαν να είναι εντελώς δικά μας.

Από αυτά λοιπόν γνωρίζουμε αυτή τη σωτηρία που έφερε στον λαόν ο Κύριος και αυτή τη σωτηρία που έφερε σε όλο τον κόσμο διαμέσου αυτού του λαού ο Θεός. Εναντίον των εθνών απεκάλυψε την δικαιοσύνη αυτού, και ο Θεός εφανέρωσε την δικαιοσύνη αυτού, την δικαιοσύνη, όλα ακριβώς αυτά τα οποία έκανε ο Θεός για τον άνθρωπο. Όλη η αγάπη του Θεού, όλη η συγκατάβαση του Θεού, όλη η ευσπλαχνία του Θεού, όλη η επέμβαση του Θεού, όλη η προστασία του Θεού, όλη η πρόνοια αυτή, η οικονομία του Θεού, όλα αυτά είναι αυτή ακριβώς η δικαιοσύνη του Θεού, ότι είναι δίκαιος ο Θεός, ότι και ο Θεός αγαπά τον...

Άνθρωπο και σώζει τον άνθρωπο και κάνει τα πάντα για να σώσει τον άνθρωπο. Εμνήσθη του ελέους αυτού τω Ιακώβ και της αληθείας αυτού τω οίκω Ισραήλ. Θυμήθηκε, λέει, την περί ελέους υπόσχεσή του την οποία έδωκε στους απογόνους του Ιακώβ και την φιλαλήθειά του, διατήρησε τις υποσχέσεις ταύτες χάριν του Ισραηλιτικού λαού.

Πάντα τα πέρατα της γης το σωτήριον του Θεού πάλι. Αλλά πρέπει εδώ να προσέξουμε πρώτα το πρώτο ημιστίχιο του στίχου και έπειτα αυτό το δεύτερο που είναι πάλι: Είδοσαν πάντα τα πέρατα της γης το σωτήριον του Θεού. Όλα, δηλαδή τα έθνη όπου και αν κατοικούν απάνω στην γη, όλοι οι άνθρωποι είδαν, γνώρισαν, γεύθηκαν και τα λοιπά, την όλη σωτηρία που έδωκε ο Θεός για το λαό του, στο λαό του αλλά και σε όλο τον κόσμο. Όμως πιο μπροστά λέει: Εμνήσθη του ελέους αυτού τω Ιακώβ και της αληθείας αυτού τω οίκω Ισραήλ.

Φορές ο Θεός φαινόταν σαν να ξεχνούσε, φαινόταν σαν να ανέβαλε, φαινόταν σαν να... Τίποτε. Ο Θεός έμεινε πιστός στις υποσχέσεις Του. Πιστός. Και εδώ η κύρια υπόσχεση ήταν ακριβώς το έλεος, ότι θα ελεήσει ο Θεός τον Ιακώβ, δηλαδή ο Θεός αυτόν τον λαό που ονομαζόταν Κυριακός.

Έχουμε τονίσει και άλλη φορά και είναι μια ευκαιρία πάλι να το τονίσουμε, ότι οι Πατριάρχες, ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, ο Ιακώβ ύστερα, αλλά και αργότερα οι βασιλείς, προφήτες, όλοι αυτοί οι άνθρωποι του Θεού ήταν πιασμένοι από τις υποσχέσεις του Θεού. Και κάθε φορά ενθυμίζονταν τρόπον τινά στον Θεό την υπόσχεση που είχε δώσει και επενέβαινε, ας πούμε, και λύτρωνε τον λαό. Και θυμάστε, έχουμε τονίσει και άλλη φορά ότι, καθώς αν θυμάστε, αναφερθήκαμε και στην περίπτωση εκείνη την ειδική του Ιακώβ, που όταν γύριζε από την Μεσοποταμία και γύριζε με πολλά...

Ζώα, αιγοπρόβατα, καμήλες και τούτο και κείνο και δούλους αλλά και τις δυο γυναίκες και τα παιδιά του και τα λοιπά, και ξαναγύριζε πάλι στην πατρίδα του, στην Παλαιστίνη, κοντά στον αδερφό του τον Ησαύ, ο οποίος τον περίμενε βέβαια, αλλά και είχε και ένα φόβο ο Ιακώβ πώς θα τον δεχθεί ο αδερφός του και λάμβανε και τα μέτρα. Και ας το πω ακόμη μια φορά, μολονότι αρκετές φορές το έχουμε πει, αλλά πιθανόν κάποιος να μην το έχει ακούσει ή κάποιος να μην το έχει προσέξει. Όταν λοιπόν έφτασε ο Ιακώβ εις το μέσον περίπου του Ιορδάνου ποταμού, όπως κατεβαίνει ο Ιορδάνης από την λίμνη Γεννησαρέτ προς τη Νεκρά Θάλασσα...

Όλη η απόσταση αυτή, αν την όλη απόσταση αυτή ή τις όλες τις αποστάσεις αυτές βρούμε το μέσον, στο σημείο αυτό περίπου έρχεται κάθετα από την Ιορδανία προς τον Ιορδάνη, ο Ιορδάνης είναι έτσι, ο ποταμός εκείνος έρχεται έτσι, κάθετα περίπου, και λέγεται Ιαβόκ εκείνος ο ποταμός. Και ερχόμενος από τη Μεσοποταμία λοιπόν ο Ιακώβ έφτασε εκεί και δεν θα περνούσε τον Ιορδάνη ακόμη, ίσως δεν τον πέρασε τον Ιορδάνη, αλλά πρώτα πέρασε, έτσι βολευόταν, πέρασε τον Ιαβόκ, πρώτα ποταμό, από, ας πούμε, τη βόρεια πλευρά προς την νότια πλευρά, διότι ο ποταμός ερχόταν από Ανατολάς προς Δυσμάς. Πέρασαν λοιπόν, έφτασε στο ποτάμι και πέρασαν ένας ένας οι πάντες και τα ζώα και τα κτήνη και οι δούλοι και οι γυναίκες και τα παιδιά.

Νύχτωσε και αυτός έμεινε, αφού νύχτωσε, έμεινε μόνος, χωρίς να περάσει το ποτάμι. Και ήρθε τη νύχτα λοιπόν εκεί, όπως όταν έφευγε ο Ιακώβ, λίγο από την Ιερουσαλήμ προχωρώντας προς τη Σαμάρια, πάνω στα υψώματα κάπου, που εκεί, στη Βεθήλ πρέπει να είναι, είχε δει, όταν κοιμήθηκε, είχε δει την κλίμακα εκείνη που ήταν από τη γη μέχρι τον Ουρανό και ανέβαιναν και κατέβαιναν οι άγγελοι και τα λοιπά και ήταν ένδειξη αυτή της ευνοίας του Θεού και ο Θεός είναι μαζί του και ο Θεός θα τον ευλογήσει και λοιπά. Όταν λοιπόν γύριζε τώρα ο Ιακώβ, να πάλι τη νύχτα εκεί, όχι πλέον κλίμακα εδώ, αλλά ένας άγγελος.

Στο πρόσωπο του Αγγέλου ήταν ο ίδιος ο Θεός και, όπως ερμηνεύουν οι Πατέρες, ο Υιός του Θεού, και άρχισε να παλεύει με τον Ιακώβ επί ώρες πολλές τη νύχτα και όλο να τον νικήσει τον Ιακώβ και δεν μπορούσε να τον νικήσει τον Ιακώβ.

Που κουράστηκε αυτός που πάλευε με τον Ιακώβ και παρακαλούσε τον Ιακώβ να τον αφήσει να φύγει. Απόλυσόν με, ανέβη ο όρθρος, άφησέ με να φύγω, ξημερώνει. Και ο Ιακώβ του είπε: «Ου μη σε αποστείλω, εάν μη με ευλογήσης», δεν θα σε αφήσω να φύγεις αν δεν με ευλογήσεις.

Τον ευλόγησε ο άγγελος που ήταν ο Θεός και του είπε ότι στο εξής το όνομά σου θα είναι Ισραήλ, Ισραήλ, όχι Ιακώβ, και Ιακώβ βέβαια αλλά Ισραήλ, ότι ίσχυσες κατά του Θεού. Ότι, λέτε, αυτό σημαίνει Ισραήλ, ότι πάλεψες με τον Θεό και τον νίκησες τον Θεό. Τα έβγαλες πέρα και τον ευλόγησε ο Θεός, ο Άγγελος, και σηκώθηκε και έφυγε καθώς του είπε ότι στο εξής θα γνωρίζεσαι έτσι και θα ονομάζεσαι για αυτόν τον λόγο. Νίκησες και πήρες ευλογία, αλλά φεύγοντας τον εκτύπησε στον μηρό και από εκεί και πέρα ο Ιακώβ ήταν χωλός, κουτσός. Δεν έφυγε πια.

Το κουσούρι από τον Ιακώβ ήταν μέχρι τέλος της ζωής του, ήταν ο κουτσός. Ήταν η ασφάλεια της ευλογίας, όπως έχουμε στον Απόστολο Παύλο, που μεγάλη ευλογία του Αποστόλου Παύλου, ανέβηκε μέχρι τρίτου ουρανού, λέει ο ίδιος, υπερβολικές αποκαλύψεις από τον Θεό, αλλά για να μην επαίρεται, λέει, εδόθη μοι σκόλοψ τη σαρκί, άγγελος Σατάν να με κολαφίζει, να μην υπεραίρομαι. Έτσι είναι τα πράγματα. Αλλά η ευλογία, η υπόσχεση, ο Ιακώβ δεν παλεύει έτσι τυχαία και δεν έχει το θάρρος να πει «Δεν σε αφήνω να φύγεις αν δεν με ευλογήσεις». Κρατάει την υπόσχεση που ο Θεός έδωκε. Υποσχέθηκε ο Θεός ότι θα τον ευλογήσει ακόμη φεύγοντας, πριν φύγει.

Τον έδιωξε η μητέρα του να πάει στον αδερφό της, στον θείο του Λάβαν. Λοιπόν, ήδη είχε αυτή την υπόσχεση του Θεού ότι θα τον ευλογήσει. Τώρα ήρθε η ώρα της ευλογίας και ο Ιακώβ, αυτό είναι όλο το θέμα που λέγαμε προχθές, νομίζω μάλλον και αυτό στην Αθήνα το λέγαμε, αλλά το είχαμε πει και εδώ, ότι προσεύχεται κανείς, προσεύχεται και έρχονται κάποιοι λογισμοί, έρχονται κάποια εμπόδια και λέει κανείς: «Α, ήρθανε, δεν μπόρεσα να προσευχηθώ, θέλω να σταματήσω την προσευχή». Το λιγότερο που μπορούμε να πούμε σε αυτήν την περίπτωση είναι ότι είσαι ανόητος, άνθρωπέ μου, που σκέφτεσαι έτσι. Εδώ, εμείς τώρα, έχουμε υποσχέσεις, τον ίδιο τον Κύριο έχουμε. Τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος παρέδωκε τον εαυτό του για τη σωτηρία μας. Θέλουμε σωτηρία, εφόσον ζούμε, προσέξτε αυτό, εφόσον ζούμε, ό,τι και να έχει γίνει.

Ζούμε, μπορούμε να ζητήσουμε τη σωτηρία, στηριζόμενοι στο ότι ο ίδιος ο Θεός μας την προσφέρει τη σωτηρία και δεν μπαίνει πίσω, αρκεί να το ζητήσουμε, οι πιο αμαρτωλοί μπορούν να ζητούν, άμα δεχτούν τη σωτηρία. Αυτά τώρα, ας πούμε, εδώ παλεύει όλη τη νύχτα με τον ίδιο τον Θεό, με το θέμα να νικήσεις τον Θεό τρόπον τινά, και μπορούμε να νικήσουμε τον Θεό και να λάβουμε τη χάρη, πλούσια τη χάρη, στηριζόμενοι πάλι στον Θεό ο οποίος μας υποσχέθηκε και ο οποίος έδωκε τον ίδιο τον εαυτό του. Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον Υιόν αυτού τον μονογενή έδωκε. Εμνήσθη λοιπόν του ελέους αυτού τω Ιακώβ, θυμήθηκε δηλαδή την υπόσχεση. Όχι άπαξ, ο Θεός πολλές φορές την υπόσχεση που έδωκε...

Ότι Θα ελεήσει τον Ιακώβ, ότι θα ελεήσει τον λαό αυτόν που είναι ο δικός του λαός, και της αληθείας αυτού τω οίκω Ισραήλ.

Επίσης... Επίσης θυμήθηκε ο Θεός την αλήθεια του.

Έτσι όπως ερμηνεύεται εδώ και έτσι πρέπει να είναι, δηλαδή κι άλλη φορά το βρήκαμε αυτή τη λέξη, αλήθεια, και πάντοτε εδώ στους Ψαλμούς τουλάχιστον σημαίνει αυτό: ότι είναι πιστός ο Θεός, δεν δίδει απλώς υπόσχεση, αλλά ο Θεός είναι πιστός στην υπόσχεση. Το λέει ο Απόστολος Παύλος, ας πούμε: «Και αν εμείς απιστήσουμε, αυτός πιστός μένει», πιστός μένει ο Θεός. Ό,τι είπε ο Θεός δεν το παίρνει πίσω, υποσχέθηκε ο Θεός, πήρε την απόφαση να μας σώσει, έδωκε τον ίδιο τον Υιόν του για να μας σώσει. Τελείωσε. Σωτηρία είναι υπερβεβαία, αρκεί να την κρατήσει κανείς ή μάλλον, αρκεί να πιστέψει κανείς ότι έτσι έχουν τα πράγματα και να επιμείνει εκεί, ώσπου να ανοίξει ο δρόμος της ψυχής του για να μπει μέσα του η σωτηρία.

Μόνο λοιπόν δίδει ο Θεός υπόσχεση, αλλά και μένει πιστός στην υπόσχεση. Θυμήθηκε λοιπόν την υπόσχεση του Κυρίου και την πιστότητά του, ας πούμε, στην υπόσχεση αυτή που έδωκε στον Ιακώβ, που έδωκε στον οίκο Ισραήλ. Είδοσαν πάντα τα πέρατα της γης το σωτήριον του Θεού.

Εεε...

Που ήδη το είπαμε στον προηγούμενο στίχο και που το είδαμε σαν δεύτερο ημιστίχιο του στίχου αυτού, ότι δηλαδή έτσι έγιναν τα πράγματα, ότι ο Θεός εθυμήθη το έλεός Του, ότι ο Θεός εθυμήθη την υπόσχεσή Του, ότι ο Θεός είναι πιστός στις υποσχέσεις Του και έτσι έδωκε τα πάντα εις τον λαόν Του και εις τον λαόν Του. Αυτό έγινε γνωστό εις πάντα τα έθνη και το ζούμε κι εμείς σήμερα. Αυτά, και θα συνεχίσουμε το άλλο Σάββατο.