Psalm 97 and the Ever New Song to God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We have finished Psalm 96, and now we can move on to Psalm 97. It resembles Psalm 95, we are told, because this psalm too begins, “Sing to the Lord a new song.” Psalm 95 began the same way: “Sing to the Lord a new song.”

Ah...

The poet of this psalm acknowledges and worships the God of Israel on behalf of the whole world because of the wondrous works His wonder-working right hand has done for His people. So this is a messianic psalm, foretelling the turning of the nations to God. It points to the Lord’s first coming and to the faith that all the nations would place in Him. That is why it calls all the nations to shout for joy and urges them to sing a song of victory: “Sing to the Lord a new song.” This is what Athanasius the Great says. Let us turn, then, to the psalm itself. It has a first stanza, a second stanza, and a third stanza. It has three stanzas.

Let us begin: “Sing to the Lord a new song, for the Lord has done wondrous things. His right hand and His holy arm have saved him.” Here the psalmist urges those he addresses to sing a new song in praise of the Lord.

A song... a new song, something fresh.

At this point, please pay attention to something we have spoken about from time to time.

A new song is, of course, a song we have not sung before.

What we sang yesterday or the day before, the familiar songs, is not, let us say, a new song. But I think “a new song” has a deeper meaning.

A soul that turns to God, prays to God, and sings to God can face a difficulty: we grow used to saying the same things again and again. The same Our Father each time, the same Jesus Prayer, “Lord Jesus Christ, have mercy on me, a sinner,” the same “Holy God,” the same troparion again and again. Then a kind of weariness sets in. I do not know whether it is right to say we feel fed up.

As we know, there is variety in the Church’s worship from day to day. Quite a few things are repeated, of course, but many others differ from what we heard yesterday and what we will hear tomorrow. The whole service for each day’s saints, including its troparia, is different and is not like yesterday’s. Next year, we will sing today’s troparia, or tomorrow’s, once again. So there is variety, yet the same things come round again. And, as I recall, someone used to say back then, in the days of EAM—yes.

Those poor people had no faith at all. I remember one of them speaking sarcastically. I was young then, but it stayed with me. He said, “What is Christianity, anyway? From Christmas to Pascha, and from Pascha back to Christmas. That is all.” He spoke with such contempt and irony, as though that were all Christianity amounted to.

But is that how it is? No.

When, as we said earlier, the soul is freed from everything that binds it, those bonds may include even its religious expressions and desires; a thousand and one things bind it. And so, as we said, its whole religious life takes on an egotistical, self-loving character, as though it served the soul’s weaknesses. That is why we have become trapped today: this general spirit prevails throughout humanity—whatever we hear, see, or do must please us. And among Christians too, this has shaped...

The whole religious life, the whole Christian life, took on this character. But when a person escapes all that hinders the soul, darkens it, binds it, traps it, estranges it, and leads it astray—when the soul is free of these things and is with God—it matters little whether the same words are used again and again. The soul can even reach a point where it needs no words at all. What the soul then experiences, loves, desires, pursues, or possesses is something continually new, something new at every moment.

You might say it always has the same taste. But I do not mean, “I am tired of this taste.” I mean, “I can never have enough of it.” The more I experience it, the more I seek it, and the newer it seems. So we could understand “Sing to the Lord a new song” in this way too. Yes, let us sing such a song to God—a true song, one that comes from the heavenly world, where no one grows weary of these things or takes them for granted.

That is why Christian life is never boring. Never. Each day, each time, a person is drawn further, opens up further, and feels more deeply that they have not even made a beginning. In metanoia, repentance, a person says, “I have not made a beginning.” And even while enjoying the things of God, they say, “I have not made a beginning yet.” So, “Sing to the Lord a new song, for the Lord has done wondrous things.” Let us sing a new song to the Lord for the wondrous things He has done.

That is, I believe, a person of God is thus initiated into the grace of God, is thus initiated into the things of God.

Are such people without understanding? Are they people who cannot think? No. They have a nous, a spiritual intellect. In one sense, as the soul is purified, the whole person becomes attentive through the nous. I mean that a person does not experience this merely as an emotion, though at times they may feel fullness within, joy, and a certain sweetness. This new state within a person, this life in Christ, this spiritual life, is more than an emotional experience.

We see this throughout Holy Scripture, and we see it in the Church’s books, in the writings of the Fathers, and in the prayers. Something happens to a person—happens in a good sense. They do more than simply feel something. They experience it as a being to whom God has given a nous, a spiritual intellect, along with speech and the power to reason. Through the nous, and not merely through feeling, a person sees God, stands before Him, beholds His works, marvels at them, and is moved to the depths of their being.

When we think of Christ crucified—of how Christ was crucified to show His love for His creation—we feel within ourselves all that flows from the Cross of Christ, this whole new life. And we think: Christ is real; God is real. Christ was crucified, and Christ loves us.

He loves us in such a way, and has shown a love that leaves us beside ourselves, in the best sense. “Sing to the Lord a new song, for the Lord has done wondrous things.” We have a reason to sing. If we consider what God has done, what He has said and shown us, and how wondrous and awe-inspiring His works are, how can the soul fail to be moved? With this divine presence within it, how can it fail to sing to God, pray, turn to Him, and glorify Him? “His right hand and His holy arm have saved him.” So come, let us sing God’s glory with a new song, for His works are wondrous. Yes, this God saved His people.

It was the people of Israel whom His right hand and His holy arm saved. God saved this people with His right hand—that is, with God’s power—and again with His holy arm, again with God’s power in His omnipotence. David was a shepherd, so to speak. David lived in his own time. Yet despite his sins and all that, for which he repented, David had within him this communion with God, this communication with God. He understood all these things, lived them, and felt them. They were no dry things to David. He only had to think for a moment of how much God had shown His loving-kindness, how much God had shown His...

and His love for His people, and of all that God had done, and David was beside himself. So he calls out—for this, too, is a psalm of David—“Come, let us sing to God a new song, for the Lord has done wondrous things. His right hand and His holy arm have saved him.” We will stop here, after just one verse, and continue next time, so that we can at least finish the first stanza.

Τελειώσαμε και τον ενενηκοστό έκτο ψαλμό και μπορούμε να περάσουμε τώρα στον ενενηκοστό έβδομο. Ομοιάζει, λέει, με τον ψαλμό τον ενενηκοστό πέμπτο, διότι κι αυτός εδώ ο ψαλμός αρχίζει «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν» και ο 95 έτσι άρχιζε: «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν».

Αααα...

Ο Τρίνη, ο ποιητής του ψαλμού αυτού, όλων των κόσμων, αναγνωρίζει και λατρεύει τον Θεόν του Ισραήλ λόγω των θαυμαστών έργων τα οποία ενήργησε η θαυματουργός δεξιά του υπέρ του λαού τούτου. Επομένως, ο ψαλμός ούτως είναι μεσσιανικός ως προλέγον την επιστροφή των εθνών εις τον Θεόν. Και ούτως ο ψαλμός την προτέρα παρουσία του Κυρίου σημαίνει και την των εθνών πάντων εις αυτόν πίστην. Για τούτο τα έθνη πάντα αλαλάζειν ο λόγος προτρέπεται, των επινικίων άσαντο Κυρίῳ άσμα καινόν. Αυτά τα λέει ο Μέγας Αθανάσιος και περνούμε λοιπόν στον ψαλμό, ο οποίος έχει πρώτη στροφή και δεύτερη στροφή και τρίτη στροφή. Τρεις στροφές έχει. Την πρώτη στροφή αποτελούν

2 και 3 στίχος

Πέμπτος και έκτος στίχος στη δεύτερη στροφή, έβδομος, όγδοος και ένατος στίχος στην τρίτη στροφή. Ας δούμε λοιπόν. «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν, ότι θαυμαστά εποίησεν ο Κύριος. Έσωσεν αυτόν η δεξιά αυτού και ο βραχίων ο Άγιος αυτού». Προτρέπει λοιπόν ο ψαλμωδός εδώ να ψάλλουν αυτοί προς τους οποίους απευθύνεται, προς δόξαν Κυρίου, να ψάλλουν άσμα καινό.

Άσμα... Άσμα καινούριο, νέο άσμα.

Παρακαλώ σε αυτό το σημείο να προσέξουμε κάτι που το έχουμε πει κατά καιρούς.

Καινόν άσμα είναι βέβαια ένα καινούργιο άσμα, ένα νέο άσμα.

Δεν είναι, ας πούμε, το χθεσινό, το προχθεσινό, τα γνωστά, ένα νέο άσμα. Όμως, νομίζω ότι αυτό έχει βαθύτερη σημασία.

Η δυσκολία που δημιουργείται στην ψυχή, την ψυχή αυτή που καταφεύγει στον Θεό, που προσεύχεται στον Θεό, που ψάλλει στον Θεό, η δυσκολία προέρχεται από το ότι κανείς συνηθίζει τα ίδια και τα ίδια, ας πούμε. Το ίδιο Πάτερ ημών κάθε φορά, το ίδιο Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με τον αμαρτωλόν κάθε φορά, το ίδιο Άγιος ο Θεός, το ίδιο τροπάριο μια φορά, την άλλη φορά. Και έρχεται αυτό, πώς να πούμε, ένας κορεσμός, δεν ξέρω αν ταιριάζει να πούμε ένα μπούχτισμα.

Αν και μέσα στην Εκκλησία, όπως ξέρουμε, υπάρχει αυτή η ποικιλία κάθε μέρα, είναι αρκετά βέβαια εκείνα τα οποία επαναλαμβάνονται, αλλά και αρκετά τα οποία λέγονται και είναι διαφορετικά από τα χθεσινά, από τα αυριανά. Η όλη ακολουθία που αναφέρεται στους Αγίους της ημέρας, όλα εκείνα τα τροπάρια είναι αλλιώτικα και δεν είναι όπως τα χθεσινά. Υπάρχει αυτή η ποικιλία και του χρόνου πάλι, μετά από έναν χρόνο, θα τα ξαναψάλλουμε τα τροπάρια του Αγίου της σημερινής ημέρας, ας πούμε, της αυριανής ημέρας. Υπάρχει ποικιλία, αλλά όπως και να έχει το πράγμα, είναι τα ίδια και πάλι τα ίδια. Και όπως θυμάμαι, κάποτε έλεγε τότε με το ΕΑΜ, και ναι.

Οι καημένοι δεν είχαν ούτε πίστη ούτε τίποτα, οι καημένοι. Και θυμάμαι ένας που έλεγε, μιλούσε έτσι ειρωνικά, βέβαια εγώ τότε μικρός στην ηλικία, αλλά το θυμάμαι και μου είχε κάνει εντύπωση. «Ε, τι είναι αυτό, τι είναι ο χριστιανισμός; Από τα Χριστούγεννα στο Πάσχα, από το Πάσχα στα Χριστούγεννα, να τα είναι». Έτσι με πολλή περιφρόνηση, με πολλή ειρωνεία, με πολλή, έτσι, αποτιμώντας, ας πούμε, πολύ τον χριστιανισμό.

Είναι όμως έτσι; Δεν είναι.

Όταν, όπως λέγαμε και προηγουμένως, η ψυχή αποδεσμευτεί από όλα αυτά τα οποία τη δένουν, μπορεί να είναι θρησκευτικές εκδηλώσεις της ψυχής και επιθυμίες, ας πούμε, αλλά έχει χίλια δυο πράγματα που την δένουν, και έτσι η όλη θρησκευτικότητα, όπως είπαμε, παίρνει χαρακτήρα εγωιστικό, φίλαυτο, σαν να εξυπηρετεί, ας πούμε, τις αδυναμίες της ψυχής. Και γι' αυτό σήμερα παγιδευθήκαμε, επειδή είναι το πνεύμα αυτό το γενικό που κυριαρχεί σε όλη την ανθρωπότητα: ό,τι ακούμε, ό,τι βλέπουμε, ό,τι κάνουμε να μας ευχαριστεί, και πήρε και στους χριστιανούς

Αυτό το χαρακτήρα η όλη θρησκευτικότητα, η όλη χριστιανική ζωή αυτή. Όταν λοιπόν ξεγλιτώσει κανείς από όλα τα άλλα, από όλα αυτά τα πράγματα που εμποδίζουν την ψυχή, που σκοτίζουν την ψυχή, που δένουν την ψυχή, που την παγιδεύουν, που την αλλοτριώνουν, που την αποπροσανατολίζουν, όταν γλιτώσει από αυτά και είναι με το Θεό, δεν έχει τότε μεγάλη σημασία εάν χρησιμοποιεί κανείς τα ίδια και τα ίδια λόγια, αφού καμιά φορά η ψυχή φτάνει σε σημεία που δεν χρειάζεται ούτε λόγια να χρησιμοποιείς. Τότε λοιπόν αυτό το οποίο ζει η ψυχή, αυτό το οποίο αγαπάει η ψυχή, επιθυμεί και τρέχει πίσω του και τα λοιπά ή το έχει και τα λοιπά, είναι κάτι που είναι συνεχώς ένα κάτι καινό. Κάτι ανά πάσα στιγμή είναι καινούργιο.

Είναι κάτι που θα πει κανείς είναι της ίδιας γεύσεως, με την έννοια δηλαδή ότι το βαρέθηκα, η ίδια γεύση είναι πάντοτε, αλλά όχι με την έννοια «βαρέθηκα αυτή τη γεύση», αλλά με την έννοια ότι δεν την χορταίνω. Όσο περισσότερο λαμβάνω πείραν της γεύσεως αυτής, τόσο πιο πολύ την επιζητώ, τόσο πιο πολύ μου φαίνεται όλο και καινούργια και ναι, «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν», λοιπόν, θα μπορούσαμε να το πούμε και από αυτή την πλευρά. Ναι, ένα τέτοιο άσμα να ψάλλουμε στον Θεό, αληθινό άσμα. Άσμα που δεν είναι από τον κόσμο αυτόν αλλά είναι από τον ουράνιο κόσμο, που εκεί δεν είναι μπουχτίσματα και τέτοια ή συνηθίζει κανείς κάτι.

Αυτό και δεν είναι ποτέ βαρετή η χριστιανική ζωή, ποτέ. Κάθε μέρα και κάθε φορά όλο και περισσότερο κανείς προκαλείται, όλο και περισσότερο ξανοίγεται, όλο και περισσότερο αισθάνεται ότι δεν έβαλε αρχή ακόμη. Και όταν ομιλεί κανείς για τη μετάνοια λέει «δεν έβαλα αρχή», αλλά και όταν απολαμβάνει τα του Θεού, «δεν έβαλα αρχή ακόμη». «Άσατε τω Κυρίω», λοιπόν, «άσμα καινόν, ότι θαυμαστά εποίησεν ο Κύριος», να ψάλλουμε λοιπόν τον Κύριο με άσμα καινόν για τα θαυμαστά αυτά που έκανε ο Κύριος.

Δηλαδή, ο άνθρωπος, πιστεύω, του Θεού που μυείται έτσι στη χάρη του Θεού, που μυείται έτσι στα του Θεού.

Είναι άνοες; Δεν είναι άνθρωποι που δεν έχουν νου, δεν είναι άνθρωποι που δεν σκέπτονται. Όχι, έχουν νου, γιατί από μια πλευρά η ψυχή καθαρθεί, σαν όλος νους γίνεται. Και θέλω να πω με αυτό ότι δεν απολαμβάνει απλώς κανείς συναισθηματικά, πως κάποια στιγμή κανείς νιώθει μια πληρότητα μέσα του, μια χαρά και έχει ένα αίσθημα, ας πούμε, γλυκύτητος, χαράς κτλ. Δεν είναι κάτι τι το συναισθηματικό αυτή η καινούργια κατάσταση μέσα στον άνθρωπο, αλλά αυτή η εν Χριστώ ζωή μέσα στον άνθρωπο, η πνευματική ζωή, δεν είναι απλώς μια συναισθηματική αυτή.

Βλέπουμε αυτό και σε όλη την Αγία Γραφή και το βλέπουμε και στα βιβλία της Εκκλησίας, στα έργα των Πατέρων, στις προσευχές, ότι ο άνθρωπος παθαίνει, παθαίνει με την καλή έννοια, παθαίνει όχι απλώς ότι νιώθει απλώς κάτι, αλλά παθαίνει καθώς ως ον το οποίο έχει νουν, που ο Θεός έδωκε εις αυτόν να έχει νουν, να έχει λόγο, να έχει λογική. Με τον νουν κανείς, με τον νουν, όχι απλώς με το συναίσθημα, με τον νουν βλέπει κανείς τον Θεόν και στέκεται ενώπιον του Θεού και βλέπει τα του Θεού και θαυμάζει τα του Θεού και λιώνει κυριολεκτικά.

Όταν κανείς σκεφτεί τον εσταυρωμένο Χριστό, ότι ο Χριστός εσταυρώθηκε, εσταυρώθηκε για να δείξει την αγάπη προς το πλάσμα Του, αυτό αισθάνεται μέσα του κανείς, όλο αυτό που απορρέει από το Σταυρό του Χριστού, όλη αυτή την καινούργια κατάσταση, αλλά καθώς κανείς σκέπτεται ότι υπάρχει ο Χριστός, υπάρχει ο Θεός, υπάρχει ο Χριστός που σταυρώθηκε, υπάρχει ο Χριστός που αγαπά,

Αγαπάει έτσι και έδειξε την αγάπη του που τρελαίνει τον άνθρωπο με την καλή έννοια. «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν, ότι...» «...θαυμαστά εποίησεν ο Κύριος». Όχι απλώς «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν», αλλά πιανόμαστε από κάπου. Αν ρίξουμε μια ματιά το τι έκανε ο Θεός, το τι είπε ο Θεός, το τι έδειξε ο Θεός, τι θαυμαστά και φοβερά είναι όλα αυτά τα οποία έκανε ο Θεός, δεν μπορεί μετά να μη συγκλονιστεί η ψυχή και να μην, καθώς έχει μέσα της αυτήν τη θεία παρουσία, και να μην ψάλλει στον Θεό και να μην προσευχηθεί και να μην καταφύγει στον Θεό και να μην δοξάσει τον Θεό και τα λοιπά. «Έσωσεν αυτόν η δεξιά αυτού και ο βραχίων ο Άγιος αυτού». Ναι, ελάτε λοιπόν να ψάλλουμε τη δόξα του Θεού με άσμα καινόν, γιατί είναι θαυμαστά τα έργα του Θεού. Ναι, αυτός ο Θεός έσωσε αυτόν.

Τον λαό των Ισραηλιτών τον έσωσε η δεξιά αυτού και ο βραχίων ο Άγιος αυτού. Τον λαό αυτόν τον έσωσε η δεξιά του Θεού, οι δυνάμεις δηλαδή του Θεού, και ο βραχίων πάλι ο Άγιος αυτού, πάλι οι δυνάμεις του Θεού με την παντοδυναμία Του. Ο Δαβίδης ήταν ένας βοσκός, ας πούμε. Ο Δαβίδης ζούσε τότε που ζούσε. Όμως ο Δαβίδ, παρά τις αμαρτίες του κτλ., που μετενόησε, που ο Δαβίδ είχε μέσα του αυτή την κοινωνία με τον Θεό, την επικοινωνία αυτή με τον Θεό, και αυτά όλα τα καταλάβαινε και αυτά όλα τα ζούσε και αυτά όλα τα ένιωθε. Δεν ήταν ξηρά πράγματα για τον Δαβίδ. Και λίγο έτσι να σκεφτεί πόσο ο Θεός έδειξε τη φιλανθρωπία Του, το πόσο ο Θεός έδειξε τη...

Αγάπη Του σε αυτούς, πώς ο Θεός έκανε όλα αυτά τα πράγματα, τρελαίνεται ο Δαβίδ. Και καλεί λοιπόν, «Ελάτε», γιατί είναι ψαλμός του Δαβίδ αυτός εδώ και αυτός, «ελάτε λοιπόν να ψάλλουμε στον Θεό άσμα καινόν, ότι θαυμαστά εποίησεν ο Κύριος, έσωσεν αυτόν η δεξιά αυτού και ο βραχίων ο Άγιος αυτού». Θα σταματήσουμε όμως εδώ, έστω με ένα στίχο, και θα συνεχίσουμε για να μπορέσουμε να τελειώσουμε τουλάχιστον την πρώτη στροφή την προσεχή φορά.