Psalm 95, the Nations, and Christ’s Sacrifice

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are in Psalm 95. The psalm has three parts. We have looked at the first, and now we move to the second. The first runs from verse 1 to verse 6, and the second from verse 7 to verse 10. In the first part, the Israelites are invited to glorify God. In the second, the psalmist addresses the nations. Let us take a quick look: “Bring to the Lord, you families of the nations; bring to the Lord glory and honor.” He has finished inviting the people of Israel, God’s chosen people, with the words, “Sing to the Lord a new song; sing to the Lord, all the earth. Sing to the Lord, bless His name; proclaim His salvation day after day,” and so on.

Now the nations in particular are invited: “Bring to the Lord, you families of the nations.” All the nations, all their families, are called to come and offer something to the Lord. “Bring to the Lord glory and honor”: offer Him praise, respect, honor, and reverence.

This is what every person needs to do: come to the Lord, worship Him, respect Him, show Him reverence, glorify Him, and sing His praise. Yet people have no desire to do this. To get the pleasure they want, they will lower themselves to the dust, become like a worm, if that is what it takes. But they think it beneath their dignity, an insult to their person, to approach God in worship and kneel before Him.

A creature should glorify and praise his Creator. How far we are from living rightly, from being as we ought to be! We should begin to take this very seriously. I do not mean that we should worry so much about what God will do. God will find a way to set on His path those who are willing. But the fact remains that people in general have lost their way. As we have said before, it is not simply that people sin. Their whole way of thinking is mistaken, far from the truth and from reality. And what will happen? Even young children...

They grow up and are taught in this same spirit. Let us pray that God finds a way to bring us out of this error and set us on His path. So, “Bring to the Lord, you families of the nations; bring to the Lord glory and honor.” Then, for a third time, “bring”: “Bring to the Lord the glory due His name. Take up sacrifices and enter His courts.” In other words, do not come empty-handed. In those days, people offered sacrifices, as was customary in Israel as well as among the other nations. There were offerings without bloodshed, and above all, blood sacrifices. The offerings without bloodshed were fruits of the harvest, for example.

They offered grain and other crops, as the nations did, or fruit from the trees, and so forth. These were offerings without bloodshed. But most sacrifices involved blood: people offered animals, slaughtering them—that is why they were called blood sacrifices—placing them on the altar and burning them. So the nations are called to give glory to the Lord’s name and to bring their offerings into God’s temple, into His courts.

That is the sacred place where, in a certain way, God dwells on earth as well as in heaven. The psalm is calling all the nations to come here, to Zion. Here is the place where God rests; here are His courts. As we said, this psalm was sung when the people returned from the Babylonian captivity. They rebuilt—or rather repaired—the walls, restored the gates, and everything was ready again. So first the people of Israel, and then the nations too, are called to worship God and bring their sacrifices. Notice this...

This was how people could understand worship. God knew what He was doing when He told the Hebrews, too, to offer blood sacrifices. Now we have Christ’s one sacrifice, His unique sacrifice. Once, He offered it in blood: the Lord offered His own blood. Now that same sacrifice is offered without bloodshed.

And all the other sacrifices have been brought to an end.

But although Christ was crucified, we too must be crucified with Him in order to be saved. There is only one sacrifice with any saving power: the sacrifice of Christ,

the Cross of Christ. Yet you must be crucified with Christ to be saved. You too must offer yourself, for Christ’s sacrifice is precisely His offering of Himself. Offer yourself in Christ, so that you may share in His sacrifice. It is not simply a matter of saying, “Christ died, so we will die too.” Without Christ’s sacrifice, our own sacrifice has no value. Without Christ’s death, our own death has no value.

But the fact that Christ was crucified is not enough by itself. Nor is it enough simply that He was sacrificed, or that He offered Himself as a sacrifice and is offered in the Divine Liturgy: “You are the One who offers and is offered, who receives and is distributed.” This is what the priest prays.

At that moment, Christ our Lord, You are the sacrifice. You are also the One who offers it through the priest, and You are the God who receives it. But to share in this sacrifice of Christ, we cannot merely go through the outward form of the Mystery, merely be there in person. We must...

We cannot simply go and receive Holy Communion as an outward formality. We must be ready to offer ourselves within Christ’s sacrifice. Then our offering will be accepted, pleasing to God, and saving for us.

When we go to the Divine Liturgy, and especially when we go to receive Holy Communion, this should be our first and foremost disposition: we are ready to be crucified with Christ, to sacrifice our ego, our own will, and the old self. Our relationship with God still has this character of sacrifice. It is not enough just to hear what God says and do a few things. You will never do God’s will, please Him, or become what He wants you to be unless you have within you this spirit of offering yourself. The reason we do not grow spiritually, even though we have good intentions,

is that we leave sacrifice out. We believe in the Cross of Christ—who does not? But we do not believe in the sense of joining our own sacrifice to His, so that God truly accepts our offering of ourselves and makes us what He wants us to be. Instead, we believe that Christ died for us and saved us, and we stop there. That is not enough. If certain things are missing, we are outside the truth. For example, we need to live with the knowledge that our time here is temporary. We need to feel it within ourselves: we are passing through this world. Our permanent home is elsewhere. And the spirit of sacrifice needs to be present in our lives, in our whole disposition, in everything we do. It strikes me how, the moment we meet a difficulty, we lose heart and give up. But that is precisely the moment to make a sacrifice. Why is it difficult? Because God’s truth, His will, His commandment, comes up against our own will and our ego. That is what makes it hard. If you have a spirit of sacrifice, you will sacrifice your ego, your will, and your resistance.

Show that willingness. God knows when it will become action. Unless we understand these things, we will live the Christian life only on the surface, and it will not truly be a Christian life. That is why we can be Christians for so many years without the heart and reality of spiritual life taking root deep within us, without our lives bearing even the fragrance of holiness. We remain with outward things.

So, bring sacrifices into His courts. Listen: “Worship the Lord in His holy court; let all the earth be shaken before Him.” Come, then, and worship in the Lord’s court. Here, “let all the earth be shaken” has a good meaning: let humanity wake up, be stirred, come alive before God, and let the whole earth come to worship the Lord. “Say among the nations: The Lord reigns. He has established the world, which shall not be shaken; He will judge the peoples with justice.” Yes, let it be known among the nations: the Lord reigns.

Some early writers—Tertullian, Lactantius, and Augustine, the Latin writers—read this passage as, “The Lord reigns from the wood.” They took the wood to mean the Cross: by ascending the Cross, the Lord came to reign as King of the world. That is the meaning.

The words “from the wood” are not in the text. Those writers read them elsewhere or assumed they belonged here. In any case, the Lord came to reign over the world through the Cross and the Resurrection. So tell the nations; let the nations know: “The Lord reigns, and He has set the world firm.” He has raised the world up again. This certainly points

to what the Lord would do in the future: to the age of Christ, the age of the Messiah, the new age in which He would reign over the whole world and restore it. “It shall not be shaken.” From then on, it will stand firm. We could say that God intended to become man, and He did. He preached and revealed the truth. He ascended the Cross, rose from the dead, ascended into heaven, and came to reign. Through all this He raised the world up, made it anew, and renewed it. “It shall not be shaken”—that means...

It means that anyone who receives these things in faith, relies on Christ, and is united with Christ will stand firm from then on. Such a person has nothing to fear. The whole world can know this and live this way. If we do, then it shall not be shaken. The psalm goes on: “He will judge the peoples with uprightness.” God will judge the peoples justly. The Lord is upright and true; He will wrong no one. And it says “He will judge” because a day of judgment is coming. Perhaps this is what the Apostle Paul also speaks of when addressing the Athenians. After all that he had said,

he told them, “God overlooked the times of ignorance, but now He commands all people everywhere to repent, because He has appointed a man through whom He will judge.” So the Apostle speaks of judgment too. He leaves nothing out; in a few words, he tells them everything. Was this not the God they sought, the God your philosophers were trying to reach? Well, this God has come. The true God has come and lived among us. He rose from the dead, and now He calls people to repentance so that He may save them all. But the day of judgment is also coming, when God will judge the world. It will not simply be left to each person to do as they please. Since all are God's creatures, in the end God will

judge His creatures and set each person's affairs in order without wronging anyone. We will stop here and continue next time.

Είμαστε στον 95ο ψαλμό. Χωρίζεται σε τρία τμήματα ο ψαλμός. Είδαμε το πρώτο τμήμα και προχωρούμε τώρα στο δεύτερο τμήμα. Το πρώτο τμήμα είναι από τον 1ο στίχο μέχρι τον 6ο στίχο και το δεύτερο τμήμα είναι από τον 7ο στίχο μέχρι τον 10ο. Στο πρώτο τμήμα προσκαλούνται οι Ισραηλίτες να δοξάσουν τον Θεό, στο δεύτερο τμήμα ο ψαλμωδός εδώ απευθύνεται στα έθνη. Για να δούμε. Σύντομα, σύντομα. Ενέγκατε τω Κυρίω, πατριαί των εθνών, ενέγκατε τω Κυρίω δόξαν και τιμήν. Τελείωσε, ας πούμε, προσκάλεσε τον ισραηλιτικό λαό, τον περιούσιο λαό, που έλεγε «Άσατε τω Κυρίω άσμα καινόν, άσατε τω Κυρίω πάσα η γη, άσατε τω Κυρίω, ευλογήσατε το όνομα Αυτού, ευαγγελίζεσθε ημέραν εξ ημέρας το σωτήριον Αυτού» κτλ.

Προσκαλούνται ειδικά τα έθνη. Ενέγκατε τω Κυρίω, πατριαί των εθνών. Όλα τα έθνη, όλες οι οικογένειες των εθνών να έρθουν και να προσφέρουν εις τον Κύριον. Ενέγκατε τω Κυρίω δόξαν και τιμήν, να προσφέρουν εις τον Κύριο δοξολογία και σεβασμό και τιμήν και ευλάβεια, θα λέγαμε.

Αυτό είναι εκείνο το οποίο χρειάζεται να κάνει κάθε άνθρωπος: να έρθει στον Κύριο, να προσκυνήσει τον Κύριο, να σεβαστεί τον Κύριο, να δείξει την ευλάβειά του στον Κύριο, να δοξολογήσει, να υμνήσει. Αυτό που δεν έχει διάθεση ο άνθρωπος να το κάνει, ενώ προκειμένου να επιτύχει κανείς την ευχαρίστηση που θέλει να επιτύχει, γίνεται χώμα, σκουλήκι θα λέγαμε, αν δεν μπορεί αλλιώς να το πετύχει και να πετύχει αυτή την ευχαρίστηση. Και νομίζει ότι είναι υποτιμητικό και είναι προσβλητικό στην προσωπικότητά του να πάει κανείς στον Θεό, να πάει με προσκυνητική διάθεση και να γονατίζει ενώπιον του Θεού.

Πλάσμα να δοξολογήσει τον πλάστη και να υμνήσει τον πλάστη. Πόσο δηλαδή είμεθα έξω από την όλη σωστή ζωή, από την όλη σωστή, ας πούμε, κατάσταση. Πρέπει να αρχίσουμε πολύ να ανησυχούμε. Όχι τόσο με την έννοια ότι τι θα κάνει ο Θεός. Ο Θεός θα βρει τρόπο και θα μας βάλει στον δρόμο του, όσοι έχουν διάθεση, αλλά πάντως είναι μια πραγματικότητα αυτή, ότι γενικότερα ο άνθρωπος είναι αποπροσανατολισμένος, γενικότερα ο άνθρωπος όχι απλώς αμαρτάνει, όπως είπαμε άλλες φορές, αλλά η όλη νοοτροπία του είναι λαθεμένη και είναι έξω από την αλήθεια και έξω από την πραγματικότητα. Και τι θα γίνει; Και τα μικρά παιδιά...

Αναπτύσσονται και μορφώνονται μέσα σε ένα τέτοιο πνεύμα. Ευχηθούμε ο Θεός να βρει τρόπο να μας βγάλει από αυτή την πλάνη και να μας βάλει κάπως στο δρόμο Του. Λοιπόν, προσφέρατε εις τον Κύριο, πατριαί των εθνών, προσφέρατε εις τον Κύριο δόξα και τιμή. Ενέγκατε τω Κυρίω, τρίτη φορά το «ενέγκατε», ενέγκατε τω Κυρίω δόξαν εν ονόματι Αυτού, προσφέρτε στον Κύριον δόξα εις το όνομά Του, άρατε θυσίας και εισπορεύεσθε εις τας αυλάς Αυτού. Δηλαδή, όχι με αδειανά χέρια, όπως ήταν τότε η συνήθεια ακόμη και στο Ισραήλ, όχι μόνο εις τους άλλους λαούς, προσφέρανε θυσίες. Και αναίμακτες θυσίες και κυρίως αιματηρές θυσίες. Αναίμακτες, δηλαδή καρπούς, ας πούμε, καρπούς.

Εεε...

Σιτηρών, δημητριακούς καρπούς προσέφεραν, που ήταν οι θυσίες των εθνών, ή προσέφεραν καρπούς από τα δένδρα και τα λοιπά. Ήταν οι αναίμακτες θυσίες, αλλά κυρίως ήταν οι αιματηρές, δηλαδή προσέφεραν ζώα τα οποία θυσίαζαν, τα έσφαζαν, γι' αυτό λέγονται αιματηρές, τα έβαζαν επάνω στο θυσιαστήριο, εκαίγοντο και τα λοιπά. Λοιπόν, καλούνται τα έθνη να προσφέρουν στον Κύριο την δόξα στο όνομά Του και να φέρουν, λοιπόν, να έρθουν στο Ναό του Θεού, να έρθουν στην Αυλή του Θεού, να έρθουν.

Εκεί ακριβώς που επί της γης, και όχι μόνο στον ουρανό, επί της γης κατά κάποιο τρόπο βρίσκεται ο Θεός, είναι ο τόπος ο ιερός. Λίγο πολύ, καλεί όλα τα έθνη να έρθουν εδώ στην Σιών. Εδώ είναι ο τόπος που αναπαύεται ο Θεός, εδώ λοιπόν είναι οι αυλές του Θεού. Ο ψαλμός αυτός, είπαμε, εψάλη όταν επέστρεψαν από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνος και έκτισαν, διόρθωσαν δηλαδή τα τείχη, έφτιαξαν τις πύλες και ήταν πάλι όλα έτοιμα. Και καλούνται λοιπόν πρώτα ο λαός αλλά και τα έθνη να προσκυνήσουν τον Θεό και να φέρουν θυσίες, να προσφέρουν. Δηλαδή προσέξτε...

Οι άνθρωποι έτσι μπορούσαν να καταλάβουν. Ήξερε ο Θεός τι έκανε που είπε και στους Εβραίους να κάνουν θυσίες αιματηρές. Λοιπόν, και τώρα, πέρα από το ότι έχουμε τη θυσία, τη μία θυσία του Χριστού, τη μοναδική θυσία, θυσία που αιματηρά κάποτε προσέφερε με το αίμα Του, το αίμα Του προσέφερε ο Κύριος, αλλά τώρα προσφέρεται η θυσία, η ίδια θυσία αλλά αναιμάκτως.

Ε...

Και κατηργήθησαν όλες οι θυσίες.

Όμως! Όμως, ενώ σταυρώθηκε ο Χριστός, πρέπει και εμείς να σταυρωθούμε με τον Χριστό για να σωθούμε. Έτσι, ενώ μία είναι η θυσία του Χριστού, όμως μέσα σε αυτήν η μόνη θυσία που υπάρχει και που έχει αξία είναι η θυσία του Χριστού,

ο Σταυρός του Χριστού. Όμως πρέπει να σταυρωθείς με τον Χριστό για να σωθείς. Πρέπει να θυσιάζεις και εσύ τον εαυτό σου, αφού η θυσία του Χριστού δεν είναι τίποτε άλλο παρά να θυσιάζει τον εαυτό Του. Να θυσιάζεις και εσύ τον εαυτό σου εν Χριστώ για να έχεις συμμετοχή στη θυσία του Χριστού. Δεν είναι απλώς δηλαδή, αν πέθανε ο Χριστός, θα πεθάνουμε κι εμείς. Όχι. Χωρίς τη θυσία του Χριστού δεν έχει καμιά αξία η δική μας η θυσία, χωρίς το θάνατο του Χριστού δεν έχει καμιά αξία ο θάνατος ο δικός μας.

Όμως δεν φτάνει απλώς που σταυρώθηκε ο Χριστός, δεν φτάνει απλώς που ετύθη ο Χριστός ή που προσέφερε τον εαυτό Του θυσία και που προσφέρεται στη Θεία Λειτουργία, Συ ο προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος και διδόμενος. Έτσι εύχεται ο ιερεύς.

Είσαι αυτήν την ώρα το θύμα, Χριστέ και Κύριε, Συ είσαι ο θύτης που προσφέρεις με το πρόσωπο του ιερέως και Συ επίσης είσαι ο Θεός που θα δεχθείς αυτή τη θυσία. Για να συμμετάσχουμε όμως στην θυσία αυτή του Χριστού πρέπει κι εμείς όχι απλώς, όχι απλώς, απλώς να κάνουμε τυπικά, ας πούμε, το μυστήριο, να βρεθούμε εκεί τυπικά, Αλλά... η...

αλλά απλώς τυπικά, ας πούμε, να πάμε να κοινωνήσουμε. Αλλά να έχουμε αυτή τη διάθεση να προσφέρουμε θυσία τον εαυτό μας μες στη θυσία του Χριστού, εν τη θυσία του Χριστού, και έτσι να είναι δεκτή αυτή η θυσία και ευάρεστη και να είναι σωτήριος. Ευχαριστώ.

Πάμε... λειτουργία και όταν προπαντός πάμε να κοινωνήσουμε, η πρώτη και κύρια διάθεσή μας μαζί με τα άλλα να είναι αυτή, ότι είμεθα έτοιμοι να συσταυρωθούμε με τον Χριστό, είμεθα έτοιμοι να θυσιάσουμε το εγώ μας, να θυσιάσουμε το θέλημά μας, να θυσιάσουμε τον παλαιόν άνθρωπον. Δεν παύει δηλαδή και τώρα η σχέση μας με τον Θεό να έχει αυτόν τον χαρακτήρα της θυσίας. Όχι απλώς ακούμε τι λέει ο Θεός, ακούμε και κάνουμε κάποια πράγματα. Δεν θα μπορέσεις ποτέ να κάνεις το θέλημα του Θεού, δεν θα μπορέσεις ποτέ να ευαρεστήσεις τον Θεό, δεν θα μπορέσεις ποτέ να είσαι όπως σε θέλει ο Θεός, εάν λείπει από μέσα σου το πνεύμα αυτό, να θυσιάζεις τον εαυτό σου. Ο λόγος που δεν προκόπτουμε πνευματικά, παρά το ότι έχουμε καλή διάθεση,

είναι ότι βγάζουμε απ' έξω τη θυσία. Ακόμη και όταν πιστεύουμε στον Σταυρό του Χριστού, ποιος δεν πιστεύει; Πιστεύουμε όμως όχι με την έννοια ότι τώρα ενώνω τη δική μου θυσία με τη θυσία του Χριστού και έτσι όντως δέχεται ο Θεός τη θυσία του εαυτού μου και με κάνει όπως με θέλει, αλλά πιστεύω ότι πέθανε ο Χριστός για μας, μας έσωσε ο Χριστός και αρκούμαι σε αυτό. Δεν φτάνει. Υπάρχουν μερικά πράγματα που άμα λείπουν είμαστε έξω από την αλήθεια. Δηλαδή αν, παραδείγματος χάρη, δεν ζούμε με την πραγματικότητα ότι εδώ είμαστε προσωρινά, την έννοια αυτή, δεν το νιώθουμε μέσα μας ότι σε αυτόν τον κόσμο είμαστε προσωρινοί, φεύγουμε. Αλλού είναι η μόνιμη κατοικία μας. Και επίσης αν δεν υπάρχει στη ζωή μας, στην όλη διάθεσή μας, στην όλη ενέργειά μας, το πνεύμα της θυσίας. Μου κάνει εντύπωση που μόλις συναντήσουμε κάποια δυσκολία, αμέσως τα χάνουμε, αμέσως τα παρατάμε. Μα ακριβώς είναι η ώρα που θα θυσιάσεις. Δυσκολία. Γιατί δυσκολία; Διότι προσκρούει η αλήθεια του Θεού, το θέλημα του Θεού, η εντολή του Θεού προσκρούει στο θέλημά μας, προσκρούει στο εγώ μας και αυτό είναι δύσκολο το πράγμα. Αν έχεις πνεύμα θυσίας, θα θυσιάσεις λοιπόν το εγώ σου, θα θυσιάσεις το θέλημά σου, θα θυσιάσεις την αντίδρασή σου.

Θα δείξεις αυτήν τη διάθεση. Πότε θα γίνει αυτό πράξη, ο Θεός το ξέρει. Εάν δεν καταλάβουμε αυτά τα πράγματα, θα ζούμε απ' έξω απ' έξω τη χριστιανική ζωή και δεν θα είναι χριστιανική ζωή. Γι' αυτό τόσα χρόνια είμαστε χριστιανοί, χωρίς όμως να υπάρχει βαθιά μέσα μας η ουσία της πνευματικής ζωής, η πραγματικότητα της πνευματικής ζωής, έτσι να μυρίζει αγιότητα, ας πούμε, η όποια ζωή μας. Είναι τα πιο εξωτερικά πράγματα.

Λοιπόν, φέροντες θυσία, θυσίες εις τας αυλάς Αυτού. Πρόσεχε. Προσκυνήσατε τω Κυρίω εν αυλή αγία Αυτού, σαλευθήτω από προσώπου Αυτού πάσα η γη. Ελάτε λοιπόν να προσκυνήσετε στην αυλή Του, του Κυρίου, και σαλευθήτω από προσώπου Αυτού πάσα η γη. Δηλαδή, σαλευθήτω εδώ με την καλή έννοια, να ξυπνήσει η ανθρωπότητα, να ξυπνήσει, να τρανταχτεί, να ζωντανέψει ενώπιον του Θεού και να προσέλθει όλη η γη να προσκυνήσει τον Κύριο. Είπατε εν τοις έθνεσιν, ο Κύριος εβασίλευσε, και γαρ κατώρθωσε την οικουμένη, ήτις ου σαλευθήσεται, κρινεί λαούς εν ευθύτητι. Ναι, ας γίνει λοιπόν γνωστό εις τα έθνη, ο Κύριος εβασίλευσε.

Κάποιοι παλιοί συγγραφείς, ο Τερτυλλιανός, ο Λακτάντιος, ο Αυγουστίνος, οι Λατίνοι δηλαδή. Εεε... Διάβασαν σε αυτό το σημείο «Εβασίλευσε από ξύλου» και υποθέτουν, ας πούμε, πως είναι εδώ ο σταυρός. Δηλαδή, ανεβαίνοντας πάνω στον σταυρό ο Κύριος εβασίλευσε, εβασίλευσε, έγινε βασιλιάς του κόσμου. Αυτή είναι η έννοια.

Εεε... Δεν έχει το κείμενο «από ξύλου», αυτοί το διάβασαν κάπου αλλού, το υπέθεσαν, αλλά οπωσδήποτε ο Κύριος εβασίλευσε πάνω στον κόσμο δια του Σταυρού και δια της Αναστάσεως. Πέστε λοιπόν στα έθνη, ας γίνει γνωστό στα έθνη: ο Κύριος εβασίλευσε και κατόρθωσε την οικουμένη, διότι ακριβώς ανόρθωσε την οικουμένη. Οπωσδήποτε εδώ τώρα αναφέρεται

εις αυτό που μελλοντικά θα κάνει ο Κύριος, που είναι η εποχή του Χριστού, η εποχή του Μεσσία, η νέα εποχή που θα βασιλεύσει σε όλον τον κόσμο, που θα ανορθώσει όλη την οικουμένη. Ήτις ου σαλευθήσεται, και από εδώ και πέρα δεν θα σαλευθεί. Και θα, καθώς λοιπόν ο Κύριος, θα μπορούσαμε να πούμε τώρα δηλαδή, το είχε σκοπό ο Θεός να γίνει άνθρωπος, έγινε άνθρωπος, κήρυξε, φανέρωσε την αλήθεια, ανέβηκε στον Σταυρό, αναστήθηκε, αναλήφθηκε στους Ουρανούς, εβασίλευσε. Και με όλο αυτό ανόρθωσε την οικουμένη, ξανάφτιαξε την οικουμένη, ανακαίνισε την οικουμένη, ήτις ου σαλευθήσεται. Το «ου σαλευθήσεται» με την έννοια... με την έννοια

Πραγματικά δηλαδή, όποιος έτσι θα τα πάρει τα πράγματα, έτσι θα πιστεύσει και θα ακουμπήσει στον Χριστό, θα ενωθεί με τον Χριστό, δεν θα σαλευθεί από εκεί και πέρα, δεν έχει τίποτα να φοβηθεί. Όλη η οικουμένη μπορεί έτσι να αισθανθεί, όλη η οικουμένη μπορεί έτσι να ζήσει. Αν κάνουμε έτσι, τότε ου σαλευθήσεται. Και μετά λέει «κρινεί λαούς εν ευθύτητι». Ο Θεός θα δεχθεί εν ευθύτητι τους λαούς, θα κρίνει εν ευθύτητι τους λαούς, δηλαδή είναι ευθύς ο Κύριος, είναι αληθινός ο Κύριος, δεν θα αδικήσει κανένα. Και το «κρινεί» αυτό, γιατί μία μέρα, ίσως αυτό που λέει και ο Απόστολος Παύλος μιλώντας στους Κορινθίους, στους Αθηναίους, αφού είπε όσα είπε.

Νυν παραγγέλλει πάσι τοις ανθρώποις πανταχού μετανοείν, τους χρόνους της αγνοίας υπεριδών ο Θεός, τα νυν παραγγέλλει πάσι τοις ανθρώποις πανταχού μετανοείν, ότι έστησε άνθρωπον ώστε να κρίνει, δηλαδή ομιλεί και για την κρίση, δεν αρκείται ο Απόστολος, αλλά τα λέει όλα, με λίγα λόγια τα λέει όλα. Αυτόν τον Θεό δεν ήθελαν οι άνθρωποι, αυτόν δεν προσπαθούσαν όλοι οι δικοί σας οι φιλόσοφοι οι δυνατόν να τον ψηλαφήσουν; Ε, ήρθε αυτός ο Θεός, ο αληθινός Θεός ήρθε και αυτή ήταν η ζωή του, αυτό έκανε. Αναστήθηκε από τους νεκρούς και τώρα ζητάει μετάνοια από τους ανθρώπους για να σώσει όλους τους ανθρώπους. Αλλά συγχρόνως έρχεται και η μέρα της κρίσης που θα κρίνει τον κόσμο ο Θεός και δεν θα μείνει έτσι, αν θέλει, όποιος θέλει, τελικά εφόσον όλοι είναι πλάσματα του Θεού, τελικά θα...

κρίνει ο Θεός τα πλάσματά Του και θα τακτοποιήσει τον καθέναν χωρίς να αδικήσει κανέναν. Σταματούμε εδώ και θα συνεχίσουμε την προσεχή φορά.