Do Not Harden Your Hearts When God Speaks

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Last time we began the psalm and looked at its first part. Now the second part remains. In the first part, the Psalmist called the faithful to praise God, thank Him, sing hymns to Him, and express their gladness and joy. In the second part, it seems that God Himself speaks, and the call is for us to obey Him. This second part runs from verse 8 to the end.

Here, then, are verses 8 to 11: “Today, if you hear His voice, do not harden your hearts, as you did in the rebellion, on the day of temptation in the wilderness. Your fathers tested Me there; they put Me to the test, though they had seen My works. For forty years I was displeased with that generation, and I said, ‘They always go astray in their hearts, and they have not known My ways.’ So I swore in My anger that they would not enter My rest.” It is God speaking here.

Well…

But we could also say that the Psalmist is speaking the words of God: “Today, if you hear His voice.” Perhaps this word “today” has a meaning here. Of course, it also appears in…

The Apostle Paul also mentions it and uses the word “today.” But here that word has a particular meaning. Today, as we are gathered in the church, singing hymns and praises to God, remembering all He has done for us and giving Him thanks, we hear: “Today, if you hear His voice, do not harden your hearts.” If you hear God’s voice today, do not harden your hearts as they did on that day of temptation.

It was the day of temptation in the wilderness. They had left Sinai and were making their way toward the Promised Land. Somewhere near Kadesh, they needed water again. Moses struck a rock again, and water came out. But the people grumbled there, and it became a great trial. That was also where Moses sent out the scouts.

He sent them to see what the Promised Land was like. There were forty scouts, and all forty returned. But apart from two of them, Joshua son of Nun and Caleb, the others described things in such a way that the people were alarmed. They grew afraid and refused to go. “We won’t go. If we go there, they’ll kill us all,” and so on. Joshua and Caleb, and of course Moses, tried in vain to stop all this grumbling and rebellion. Do you see? That was when God made His decision and told them, “It is settled. You will turn back now. You will not enter the Promised Land.”

He barred everyone over twenty years old, except Caleb and Joshua son of Nun. Moses too was tested there at the rock. Of course, his testing was different from everyone else’s, but God was displeased with Moses there as well, because he struck the rock twice. God had wanted him to strike it once and to trust Him. He struck it twice. That is roughly how it happened. We should read that passage sometime. We went through it once before, but we ought to recall it again, since we return to it so often. That was when God decided that Moses too would not enter the Promised Land. He saw it from Mount Nebo.

So God told them, “You will all go back into the wilderness and remain there until you have all died.” And all those over twenty years old did die. Those under twenty were still considered innocent. That, then, is the day of temptation: “Today, if you hear His voice, do not harden your hearts, as you did in the rebellion, on the day of temptation in the wilderness.” Now look at what happened. God took His people out of Egypt, out of bondage, and led them toward the Promised Land.

Video!

They were His people, of course, and God wanted them to belong to Him. He wanted to carry out His plan through them. But He was not forcing them to do any of this.

They were the ones who stood to gain, not God. That is why He brought them out of Egypt: out of bondage, out of slavery, out of that harsh life. He led them toward the Promised Land. But they had to be prepared, fully prepared, and that is why He took them through the wilderness. As we have said before, if they had gone straight there, they could have reached the Promised Land in a month or two at most. But He took them through the wilderness because they needed to receive the Law and learn to believe and trust in God. They needed to learn not to lose faith or give in to temptation, so that the things that happened then would not happen. Yet the Israelites, apart from a very few, did not understand this, either then or later, when they reached the Promised Land. That people did not understand.

They were a stiff-necked people. That is why the psalm says, “Do not harden your hearts.” When Stephen the Protomartyr rebuked the chief priests, scribes, and others who were trying him, he said, “You stiff-necked people, uncircumcised in heart, you always resist the Holy Spirit.” A stiff-necked people. Yet God chose them to be His people. The matter was simple: they would face difficulties, and that was unavoidable. I do not mean that God had no way to spare them difficulties. Those difficulties were necessary, as were the afflictions we spoke of earlier. What happened in the wilderness did not happen by chance.

God arranged it and permitted it, because His people had to pass through affliction, through that furnace, to be prepared and become worthy of the Promised Land. But they did not see it that way. Their minds were always on food, on one thing or another, and their hearts were ready to grumble and complain. That is how those events came about.

And…

After God made His decision and told them, “No, you will turn back and die in the wilderness,” they still would not acknowledge what they had done. Pay attention: this is something we experience too. Something like this happens in every soul. Their hearts could have softened…

Their hearts could have softened a little. They could have been moved to contrition, humbled themselves, repented, and asked God’s forgiveness. Perhaps He would have forgiven them. But the next day they went the other way: “No, we will go and fight.” Moses told them, “Do not go. The Ark will not go with you, and without the Ark…” But they answered, “No, we are going.” That is what a self-willed person does: one way or another, he refuses, saying no when he should not, or yes when he should not. It is the ego. So they went, and the others cut them down. What a disaster it was, how many died! And still they did not repent. It brings to mind what it says in the Apocalypse.

Terrible things happened, many terrible things, and people did not repent of their sins. We human beings do not repent. So when you have a quiet moment, when nothing is pressing on you, stand sincerely and honestly before God. See who you are and who you ought to be. Turn to God, humble yourself as much as you can, repent as much as you can, and let your heart be moved to contrition as much as you can. And if you find your heart hard as stone, you can still say, “My God, what a dreadful thing I find within me. But I believe in You, and I believe, my God, that You will set me right. You will soften me. You will find a way to soften this heart of stone, this hardened heart.”

So do not harden your hearts. That stubborn, defiant refusal to humble oneself is the death of a person. Today, then, if you hear His voice, “do not harden your hearts” as they did on the day of temptation in the wilderness. “Your fathers tested Me there; they put Me to the test, though they had seen My works.” They tested God. As it says, “You shall not put the Lord your God to the test.” Your fathers put Me to the test even after seeing My works. “For forty years I was displeased with that generation, and I said, ‘They always go astray in their hearts, and they have not known My ways.’” For forty years, then, I was displeased with that generation.

For forty years I bore with that generation, forty whole years. How did I bear with them? As some interpret “I was displeased,” it means something like feeling disgust. Father Emmanuel—Father Joel Giannakopoulos—explains it here, saying: “For forty years I bore with that generation with displeasure, with displeasure,” and I said: “I bore with that generation not with... not being pleased, but with displeasure.” I was displeased with that generation.

That verb is exactly right here, exactly the right word. “And I said, They always go astray in their hearts, and they have not known my ways.” I said then that they keep going astray. They have never come to know my will, my commandments, the path I showed them. That is what it means.

God sees us too. As he looks at us now, can he say that we listen to him, understand him, accept him, and follow his path? Can we say that we do not give in to the wandering of our hearts, or to their hardness? Can we? That is the question. Here lies the whole tragedy; here lies the whole drama of the human person; and here lies all the evil. Instead, all we need to do is repent, humble ourselves, and follow God. God will help you with everything. He will do everything from there. If you lack repentance, he will give it to you, provided you want to repent. If you lack humility, he will give it to you, provided you want it. And if you lack faith, he will give you that too, provided you want it.

It is as simple as that: follow God’s path, and he will care for you. Yet a stiff-necked, uncircumcised person keeps resisting God instead of obeying him. “So I swore in my wrath, They shall not enter my rest.” On that day of testing, when they showed how stiff-necked they were, God was angered and swore that they would not enter his rest. He made his decision, as we know: they would not enter the Promised Land. Here, that rest is the Promised Land. Ultimately, the rest promised to us all is the Kingdom of God, heaven.

It is a terrible thing for God to reach such a conclusion: “I bore with you and waited for you. I spoke to you in one way and then another; I showed you in one way and then another. Yet you remained stiff-necked and clung to your error. You never wanted to see or understand my will, or the path you should follow. So my decision is that you will not enter my rest.” That is just what will happen to many when they hear, “Depart from me, you cursed, into the eternal fire prepared for the devil and his angels.” There will be many who go there. May God do whatever is needed in our souls, so that things may be different for us and we may hear, “Come, you who are blessed by my Father.”

“Inherit the kingdom prepared for you from the foundation of the world.” That is all for today. Please, those of you who wish to, stay a little longer.

Περασμένη φορά μπήκαμε στον 24ο ψαλμό, είδαμε το πρώτο μέρος και μένει τώρα το δεύτερο μέρος. Το πρώτο μέρος ήταν ο Ψαλμωδός, δηλαδή καλούσε τους πιστούς να δοξολογήσουν, να ευχαριστήσουν, να υμνήσουν τον Θεό και να εκδηλώσουν την αγαλλίασή τους και τη χαρά τους. Τώρα, στο δεύτερο μέρος, που μιλάει ο ίδιος ο Θεός μάλλον, στο δεύτερο μέρος πρέπει να υπακούσει ο άνθρωπος εις τον Θεό. Το δεύτερο μέρος λοιπόν, που είναι από τον 8ο στίχο μέχρι τον 10ο και τελειώνει, την άλλη φορά θα περάσουμε στον...

25ο ψαλμό. Είναι λοιπόν αυτοί οι στίχοι 8-11: «Σήμερον, εάν της φωνής αυτού ακούσετε, μη σκληρύνετε τας καρδίας υμών, ως εν τω παραπικρασμώ κατά την ημέραν του πειρασμού εν τη ερήμω. Ου επείρασάν με οι πατέρες υμών, εδοκίμασάν με και είδον τα έργα μου. Τεσσαράκοντα έτη προσώχθισα τη γενεά εκείνη και είπα, αεί πλανώνται τη καρδία, αυτοί δε ουκ έγνωσαν τας οδούς μου, ως ώμοσα εν τη οργή μου, ει εισελεύσονται εις την κατάπαυσίν μου». Μιλάει εδώ ο Θεός.

Εεε...

Μπορούμε όμως να πούμε ότι μιλάει και ο Ψαλμωδός και λέει τα λόγια του Θεού. «Σήμερον, εάν της φωνής αυτού ακούσετε». Ίσως το «σήμερα» εδώ, εδώ, βέβαια, το έχει και...

Εεε... Και το αναφέρει και ο Απόστολος Παύλος και χρησιμοποιεί και εκεί τη λέξη «σήμερον». Αλλά εδώ έχει μια ξεχωριστή σημασία αυτό το «σήμερον». Τώρα εδώ που είμαστε συγκεντρωμένοι στο ναό και υμνούμε τον Θεό και δοξολογούμε τον Θεό και θυμούμε όλα αυτά τα οποία έκανε σε εμάς ο Θεός και τον ευγνωμονούμε γι' αυτό. «Σήμερον, εάν της φωνής αυτού ακούσετε, μη σκληρύνετε τας καρδίας υμών». Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του Θεού, να μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως έγινε εκεί στον πειρασμό.

Την ημέρα του πειρασμού εν τη ερήμω, στην έρημο. Ήταν η ημέρα που είχαν φύγει πλέον από το Σινά και προχωρούσαν προς τη γη της Επαγγελίας. Και κάπου εκεί στην Κάδης, Κάδης πώς λέγεται η περιοχή, κάπου λοιπόν εκεί πάλι χρειάστηκαν νερό και πάλι κτύπησε ένα βράχο ο Μωυσής και βγήκε νερό, αλλά εκεί εγόγγυσαν, εγόγγυσε ο λαός και έγινε μεγάλος πειρασμός. Και εκεί είναι που συνέβηκε το άλλο, που έστειλε τους κατασκόπους ο Μωυσής.

Να δουν στη γη της Επαγγελίας πώς έχουν τα πράγματα, ήταν 40 οι κατάσκοποι και γύρισαν και οι 40, αλλά εκτός από τους δύο, ο Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ, όλοι οι άλλοι τα παρουσίασαν έτσι τα πράγματα που καταθορυβήθηκε ο κόσμος, ο λαός φοβήθηκε και αρνήθηκαν λοιπόν. «Δεν πηγαίνουμε. Θα πάμε εκεί και θα μας θανατώσουν όλους», και λοιπά. Εις μάτην προσπαθούσε ο Ιησούς του Ναυή και ο Χάλεβ και φυσικά και ο Μωυσής να τους σταματήσουν από τον όλο αυτό γογγυσμό και από τον όλο αυτόν πειρασμό. Τι είπατε; Και εκεί ήταν όπου ο Θεός πήρε την απόφαση πια και τους είπε: «Τελείωσε, θα γυρίσετε πίσω πια. Δεν θα πάτε στη γη της Επαγγελίας».

Απέκλεισε. Όσοι ήταν άνω των 20 ετών, απέκλεισε, εκτός από τον Χάλεβ και από τον Ιησού του Ναυή. Εκεί στην πέτρα αυτή δοκιμάστηκε και ο Μωυσής. Όχι βέβαια με την έννοια που δοκιμάστηκε κανένας άλλος, αλλά πάντως εκεί λυπήθηκε και από τον Μωυσή ο Θεός, διότι χτύπησε δυο φορές την πέτρα και δεν ήθελε ο Θεός δυο φορές, με τη μία και να πιστεύει. Χτύπησε δυο φορές την πέτρα. Κάπως έτσι έχουν τα πράγματα, κάποτε πρέπει να το διαβάσουμε αυτό, είχαμε περάσει κάποτε από εκεί αλλά να ξαναθυμηθούμε πάλι αυτό το μέρος γιατί αρκετές φορές επανερχόμεθα και αναφερόμεθα εις αυτό. Και τότε ήταν που πήρε απόφαση ο Θεός και για τον Μωυσή, και αυτός δεν θα πάει στη γη της Επαγγελίας και είδε τη γη της Επαγγελίας από το όρος Νεβώ.

Λοιπόν ο Θεός και τους είπε: «Όλοι θα γυρίσετε πάλι στην έρημο και θα μείνετε εκεί ως ότου πεθάνετε όλοι». Όπως και πέθαναν όλοι όσοι ήταν άνω των 20 ετών. Οι κάτω των 20 ετών θεωρούντο αθώοι ακόμη. Αυτή είναι λοιπόν η ημέρα του πειρασμού. «Σήμερον, εάν της φωνής αυτού ακούσετε, μη σκληρύνετε τας καρδίας υμών, ως εν τω παραπικρασμώ κατά την ημέραν του πειρασμού εν τη ερήμω». Να κοιτάξτε τώρα πώς έχουν τα πράγματα. Παίρνει ο Θεός το λαό από την Αίγυπτο, από τη δουλεία, και τους πηγαίνει στη γη της Επαγγελίας.

Βίντεο!

Βέβαια είναι ο λαός του και ο Θεός τον θέλει αυτό το λαό δικό του. Και θέλει δια του λαού αυτού να πραγματοποιήσει ο Θεός το σχέδιό του. Αλλά όμως όλα αυτά δεν γίνονται με την έννοια σαν να τους υποχρεώνει.

Αυτοί έχουν συμφέρον, δεν είναι ο Θεός που έχει συμφέρον. Και γι' αυτό τους βγάζει από την Αίγυπτο. Από τη δουλεία τους βγάζει, από τη σκλαβιά τους βγάζει, από την όλη αυτή άσχημη εκεί ζωή. Και τους πηγαίνει, τους οδηγεί στη γη της Επαγγελίας. Όμως πρέπει να ετοιμαστούν, να είναι πανέτοιμοι. Και γι' αυτό τους περνάει μέσα από την έρημο. Είχαμε πει και άλλη φορά, μπορούσε να τους πάει, πάει μέσα σε κανένα δυο μήνες το πολύ να έφταναν στη γη της Επαγγελίας, αν πήγαιναν κατευθείαν. Δεν τους πηγαίνει από εκεί, τους πηγαίνει από την έρημο, διότι πρέπει να πάρουν τον νόμο, διότι, διότι, διότι, διότι, να μάθουν να πιστεύουν, να εμπιστεύονται στον Θεό. Και να μην σκανδαλίζονται και να μην πειράζονται και να μην γίνονται αυτά δυστυχώς που έγιναν τότε. Δεν το κατάλαβαν λοιπόν οι Εβραίοι εκτός ελαχίστων, δεν το κατάλαβαν αυτό και τότε αλλά και έπειτα όταν έφτασαν στη γη της Επαγγελίας, δεν το κατάλαβε ο λαός αυτός.

Σκληροτράχυλος λαός, γι' αυτό και βλέπετε και εδώ λέει «μη σκληρύνετε τας καρδίας». Ο Πρωτομάρτυς Στέφανος όταν τους ελέγχει τους αρχιερείς και τους γραμματείς και τους άλλους που τον δικάζουν: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι τη καρδία, αεί τω Πνεύματι τω Αγίω αντιπίπτετε». Σκληροτράχυλος λαός. Αλλά αυτούς διάλεξε ο Θεός για να είναι λαός Του. Τα πράγματα ήταν απλά, δυσκολίες θα περνούσαν, ήταν αναπόφευκτο αυτό. Όχι με την έννοια ότι τι να κάνει και ο Θεός να περνούσαν δυσκολίες. Όχι, είναι αναγκαίες οι δυσκολίες, οι θλίψεις όπως λέγαμε και πιο μπροστά. Δεν έγιναν τυχαία αυτά που έγιναν μέσα στην έρημο.

Οικονόμησε, τα επέτρεψε ο Θεός γιατί έπρεπε να περάσει μέσα από τη θλίψη, μέσα από το καμίνι αυτό και να ετοιμαστεί ο λαός και να είναι άξιος για τη γη της Επαγγελίας. Αυτοί δεν τα πήραν έτσι τα πράγματα και το μυαλό τους ήταν όλο στο φαγητό, το μυαλό τους ήταν όλο στο τούτο και στο εκείνο και το μυαλό τους ήταν, η καρδιά τους έτοιμη να γογγύσει, να παραπονεθεί. Έτσι λοιπόν συνέβησαν αυτά που συνέβησαν εκεί.

Και...

Και αφού πήρε ο Θεός την απόφαση και τους είπε: «Όχι, θα γυρίσετε πίσω και θα πεθάνετε όλοι μέσα στην έρημο», αυτοί αντί πάλι να αναγνωρίσουν, προσέξτε, αυτά είναι και δικά μας βιώματα, κάπως έτσι γίνεται με την κάθε μια ψυχή, αντί ας πούμε να μαλακώσουν οι καρδιές τους...

Να απαλύνουν λίγο οι καρδιές τους, να συντριβούν λιγάκι, να ταπεινωθούν, να μετανοήσουν, να ζητήσουν συγνώμη από τον Θεό που ίσως τους συγχωρούσε. Είπατε, το πήραν αλλιώς την άλλη μέρα: «Όχι, θα πάμε να πολεμήσουμε». «Μην πάτε», τους λέει ο Μωυσής, «η Κιβωτός δεν θα έρθει μαζί σας και χωρίς την Κιβωτό...». «Όχι, εμείς θα πάμε». Ο εγωιστής άνθρωπος έτσι ή έτσι ή έτσι, ή αρνείται ή λέει το όχι τότε που δεν πρέπει να πει ή λέει το ναι τότε που δεν πρέπει να το πει. Είναι το εγώ. Και πήγαν βέβαια τότε και τους πετσόκοψαν οι άλλοι. Το τι πανωλεθρία έγινε, το τι θάνατοι σημειώθηκαν και πάλι δεν μετανόησαν. Και θυμίζει αυτό εδώ εκείνο που λέει στην Αποκάλυψη.

Φοβερά πράγματα, και συνέβησαν πολλά φοβερά πράγματα και οι άνθρωποι δεν μετενόησαν από τις αμαρτίες τους. Δεν μετανοεί ο άνθρωπος. Είναι ώρα που είσαι έτσι λοιπόν και δεν σε πιέζει τίποτα, τότε, τότε, στάσου ειλικρινά, τίμια ενώπιον του Θεού, δες ποιος είσαι και ποιος έπρεπε να είσαι, δες τον Θεό και να ταπεινωθείς όσον μπορείς, μετανόησε όσον μπορείς, να συντριβείς όσο μπορείς και αν βλέπεις σκληρή την καρδιά σου και βλέπεις πέτρα την καρδιά σου και βλέπεις πάλι έχεις περιθώρια να πεις: «Θεέ μου, τι κακό είναι αυτό που είναι μέσα μου, αλλά πιστεύω σε εσένα και πιστεύω, Θεέ μου, ότι θα με φτιάξεις εσύ, εσύ θα με μαλακώσεις, εσύ θα βρεις τρόπο να μαλακώσεις την καρδιά αυτή, την πέτρινη αυτή καρδιά, τη σκληρή αυτή καρδιά».

Μη σκληρύνετε λοιπόν τας καρδίας. Αυτό το πείσμα, πεισματική στάση που παίρνει ο άνθρωπος, η ανυπότακτη αυτή στάση, η αταπείνωτη στάση που παίρνει ο άνθρωπος, είναι ο θάνατος του ανθρώπου. Σήμερα λοιπόν, εάν ακούσετε τη φωνή του, «μη σκληρύνετε τας καρδίας» όπως έγινε τότε, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο. «Ου επείρασάν με οι πατέρες υμών, εδοκίμασάν με και είδον τα έργα μου». Εκεί που με επείρασαν, έβαλαν, ας πούμε, «ουκ εκπειράσεις Κύριον τον Θεόν», με έβαλαν εις πειρασμόν οι πατέρες σας και εκεί που είδαν τα έργα μου. «Τεσσαράκοντα έτη προσώχθισα τη γενεά εκείνη και είπα, αεί πλανώνται τη καρδία, αυτοί δε ουκ έγνωσαν τας οδούς μου». Σαράντα χρόνια λοιπόν προσώχθισα τη γενεά εκείνη.

40 χρόνια ανέχθηκα εκείνη τη γενιά, 40 ολόκληρα χρόνια. Την ανέχθηκα πώς; Το «προσώχθισα» αυτό, όπως ερμηνεύουν, ας πούμε, έτσι αηδιάζει κανείς. Ερμηνεύει εδώ ο πατήρ Εμμανέλη, ο πατήρ Ιωήλ Γιαννακόπουλος ερμηνεύει, λέει: «Τεσσαράκοντα έτη ηνέχθην μετ’ απαρεσκείας, με απαρέσκεια, την γενεά εκείνη», και είπα: «Ηνέχθην την γενεά εκείνη όχι με... είμαι όχι ευαρεστούμενος, αλλά με απαρέσκεια». Προσώχθισα τη γενεά.

Ρήμα αυτό, πολύ κατάλληλο εδώ, πολύ κατάλληλη λέξη. «Και είπα, αεί πλανώνται τη καρδία, αυτοί δε ουκ έγνωσαν τας οδούς μου». Και είπα τότε ότι συνέχεια πλανώνται και δεν γνώρισαν ποτέ το θέλημά μου, τις εντολές μου, το δρόμο που τους έδειξα. Αυτό είναι.

Μας βλέπει ο Θεός, και εμάς τώρα καθώς μας βλέπει, μπορεί να πει ότι τον ακούμε, τον καταλαβαίνουμε, τον δεχόμαστε, ακολουθούμε τον δρόμο του; Μπορούμε να πούμε ότι δεν αφηνόμαστε στην πλάνη της καρδίας; Μπορούμε να πούμε ότι δεν αφηνόμαστε στις σκληράδες της καρδιάς μας; Μπορούμε; Αυτό είναι το θέμα. Εδώ είναι όλη η τραγωδία και εδώ είναι όλο το δράμα του ανθρώπου και εδώ είναι όλο το κακό. Και αντί ο άνθρωπος να μετανοήσει, απλά έτσι να μετανοήσει, να ταπεινωθεί, να ακολουθήσει τον Θεό, όλα θα σου βοηθήσει ο Θεός, όλα τα κάνει από εκεί και πέρα και αν δεν έχεις μετάνοια θα σου δώσει αρκεί να θέλεις να μετανοήσεις και αν δεν έχεις ταπείνωση θα σου δώσει αρκεί να θέλεις και αν δεν έχεις πίστη θα σου δώσει αρκεί να θέλεις.

Είναι απλά αυτά και να ακολουθήσεις τον δρόμο του Θεού και θα σε έχει ο Θεός και τίποτε. Σκληροτράχυλος και απερίτμητος άνθρωπος. Και συνέχεια πάει κόντρα προς τον Θεό, αντί να υπακούσει στον Θεό. «Ως ώμοσα εν τη οργή μου, ει εισελεύσονται εις την κατάπαυσίν μου». Εκεί λοιπόν στην ημέρα εκείνου του πειρασμού που έδειξαν όλοι πόσο σκληροτράχυλοι ήταν και τα λοιπά, «ως ώμοσα εν τη οργή μου», οργίστηκε ο Θεός και ορκίστηκε ας πούμε δεν θα μπουν στην κατάπαυσή μου. Και πήρε αυτή την απόφαση όπως ξέρουμε, τελείωσε, δεν θα μπείτε στη γη της Επαγγελίας. Η κατάπαυση είναι εδώ η γη της Επαγγελίας, η κατάπαυση τελικά όλων μας είναι η βασιλεία του Θεού, ο ουρανός.

Αυτό είναι φοβερό, ας πούμε, να βγάλει ο Θεός ένα τέτοιο συμπέρασμα: «Σε ανέχθηκα, σε ανέχθηκα, σε ανέχθηκα, σε περίμενα, σου τα είπα έτσι, σου τα είπα αλλιώς, σου τα έδειξα έτσι, σου τα έδειξα αλλιώς. Συ έμεινες σκληροτράχηλος και έμεινες στην πλάνη σου και δεν θέλεις ποτέ να δεις, να γνωρίσεις, να καταλάβεις ποιο είναι το θέλημά μου, ποιος είναι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσεις. Ε, η απόφασή μου είναι, δε θα μπεις εσύ στην κατάπαυση», όπως ακριβώς θα γίνει για πολλούς που «πορεύεσθε, κατηραμένοι, εις το πυρ το αιώνιον, το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού». Δεν θα είναι λίγοι αυτοί που θα πάνε εκεί. Ο Θεός να κάνει ό,τι χρειάζεται να γίνει στην ψυχή μας για να είναι αλλιώς τα πράγματα για εμάς και να ακούσουμε: «Δεύτε, οι ευλογημένοι του Πατρός μου».

«Κληρονομήσατε την ητοιμασμένην υμίν βασιλείαν από καταβολής κόσμου». Αυτά λοιπόν για σήμερα και παρακαλώ, όσοι θέλετε, καθίστε λίγο, αν θέλετε.