God’s Works, the Fate of Sinners, and Praise

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

If you will give me leave, let us spend a few minutes with the Psalms. I am at Psalm 91. We looked at the opening verses, the first stanza, which tells us that it is good to praise God. The second stanza, verses 5 through 10, tells us why we should praise Him. We had begun with this: “You have gladdened me, O Lord, by Your creation, and I will rejoice in the works of Your hands.” We looked at that verse last time. “How great are Your works, O Lord! Your thoughts are very deep.” You gladden me, O Lord, with Your creations and with the works of Your hands.

Great are Your works, O Lord, and very deep are Your thoughts. We look at God’s works and marvel. Another psalm says it too: “How great are Your works, O Lord!” We marvel at the works of God.

Well...

And through God’s works, as it says here, we come to see that “Your thoughts are very deep.” We begin to enter into God’s thought, His plan, His will, and the whole of His divine uncreated energies. We look more deeply and marvel still more. I am not sure what example to give you here, but you do meet some people...

It is almost as if they do it deliberately, though the poor people do not. They simply find themselves this way. They are very abrupt, very... well...

Take this lectern. One person sees it and nothing more. Another does not see it simply as an object. He notices how all its parts fit together: the carving here, the straight edge there, the raised design elsewhere. He takes it all in and sees it more fully. It is no longer just a bare object to him. And through it, he begins to see the person who made it.

He gains a little insight into the craftsman’s thinking, and then grasps still more. He is looking at the object, but does not stop there. Through what he sees, he sees other things, senses other things, and enters more deeply into them.

So when we look at God’s works and see within them the depth of His thought, His whole plan, His love, and His wondrous almighty power, we begin to understand the words, “Your thoughts are very deep.” I think I have told you this before.

One day something happened that, I would say, still moves me deeply...

I looked through a telescope—no, not a telescope, what do you call it? A microscope. Beneath it was a small icon, about this size, with its colors still there. Beside the icon was a very fine little knife. The icon was being restored: the material on its surface had to be cleaned away, and a new coating of oil or something similar applied, so that the icon itself could be seen again. Its true colors and the painting as it had been, the faces and everything else, would come to light. And then there was that little knife!

Someone—I cannot remember whether it was the same person—scraped it ever so lightly. To the naked eye, it looked as though almost nothing had happened. You had to look very closely to see that the knife had touched it at all. But through the microscope, that tiny scrape looked like a ravine. It seemed so deep—a ravine! And, believe it or not, you could make out what looked like layers in its sides. The microscope was not even one of the finest. It was one of those the Russians bring over, poor people trying to earn their living. Yet there were those layers, clearly visible.

You know how, when the ground is cut away, you can sometimes see layer upon layer: stones, then soil above them, then muddy soil above that. That is what appeared in this little scrape. I was honestly shaken by the sight that day. Things look one way to the naked eye and quite another through a microscope. You might say, “Well, a microscope just magnifies what we already see.” But what does it magnify? Does it somehow turn a few little lines into a hollow? No. It shows how much is really there—a whole ravine, full of detail. That is why, they say, some scientists in the last century, especially early in this one—and perhaps even today—would...

They would carry out experiments in their laboratories and look through their microscopes. What they saw moved them so deeply that they could not go on. They would kneel and pray before God with tears, marveling at His works. And even these things give us only the faintest glimpse into God’s thought, into what His all-wise wisdom means.

“How great are Your works, O Lord! Your thoughts are very deep. A foolish man will not know this, and one without understanding will not comprehend it.” A foolish man—and notice this: according to Holy Scripture, the person who is not of God, who does not believe in God, is foolish. Anyone who does not want to belong to God and does not obey Him, as is true of many people, is foolish.

So it speaks of a foolish man—a foolish man.

“A foolish man will not know.” He will understand nothing of God’s works or His thoughts. “And one without understanding will not comprehend it.” Someone who lacks even basic understanding will grasp none of these things.

“When sinners spring up like grass, and all who work lawlessness flourish, it is so that they may be destroyed forever.” Ah, the sinners. We said that this psalm resembles Psalm 72, which also speaks about sinners and how they prosper. “Why does the way of the ungodly prosper?” I think that is what Jeremiah says.

Why does the path of the ungodly go so well? Why do they prosper while the faithful do not? Psalm 72 speaks of this more fully; we looked at it then. Here, sinners spring up in this world like grass.

“All who work lawlessness flourish”: suddenly, all these people who commit lawlessness and live in sin appear. “So that they may be destroyed forever.” And what becomes of them in the end? They perish for all eternity. They spring up, seem to grow and amount to something, and then they are destroyed. I am nearly finished. “But You, O Lord, are Most High forever.” You, God Most High, endure forever. Why does the psalm bring sinners in here? Because sinners stand tall, puff themselves up, and boast. Whatever they do, whatever they think of themselves, they appear...

For a little while, and then disappear. But You, O Lord, endure forever. “For behold, Your enemies, O Lord, for behold, Your enemies shall perish, and all who work lawlessness shall be scattered.” You endure forever, while Your enemies—those who do not believe in You, these sinners and lawless people who think so highly of themselves—will perish. All who work lawlessness will be scattered and disappear. I will say no more, so as not to tire you. We will finish here. The point is that God is worthy of our praise. We praise Him because He is God Most High.

And when we look at God’s works, we marvel at them. On the other hand, there are the sinners, who want to act as though they too were God. In the other psalm, it seems that sinners prosper right to the end; their path goes well for them. Here, though, the emphasis is that they appear, imagine they are something, and then vanish. They perish and are scattered. In that other psalm, with the words “I became like a beast before You,” the emphasis is more on the spiritual side. As for material things, sinners may do well: those are the things they devote themselves to and pour their whole soul into.

They may have those things and enjoy them, but that amounts to nothing.

The faithful person, however, inherits the Kingdom of God. We will continue next time, God willing.

Θα μου δώσετε την άδεια να δούμε λίγο και τους ψαλμούς, λίγα λεπτά. Είμαι εδώ στον 91ο ψαλμό. Είχαμε δει τους πρώτους στίχους, που είναι η πρώτη στροφή, και είναι καλό, λέει, να υμνούμε τον Θεό. Η δεύτερα στροφή είναι οι στίχοι 5 έως 10: γιατί πρέπει να υμνούμε τον Θεό. Είχαμε αρχίσει λίγο: «Εύφρανάς με, Κύριε, εν τω ποιήματί σου και εν τοις έργοις των χειρών σου αγαλλιάσομαι». Είδαμε αυτόν τον στίχο την περασμένη φορά. «Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε, σφόδρα εβαθύνθησαν οι διαλογισμοί σου». Δηλαδή η μνήμη των θεών θαυμάζει τον Θεό. Με ευφραίνεις, Κύριε, με τα δημιουργήματά σου και με τα έργα των χειρών σου.

Μεγάλα είναι τα έργα σου, Κύριε, σφόδρα εβαθύνθησαν οι διαλογισμοί σου. Δηλαδή βλέπει κανείς τα έργα του Θεού και θαυμάζει. Και εδώ το λέει και εις άλλον ψαλμό το λέει: «Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε». Θαυμάζει κανείς τα έργα του Θεού.

Ε...

Και διαμέσου των έργων του Θεού, όπως λέει εδώ, «σφόδρα εβαθύνθησαν οι διαλογισμοί σου». Δηλαδή μπαίνει κανείς έτσι στη σκέψη του Θεού ή στο σχέδιο του Θεού ή στο θέλημα του Θεού ή στην όλη ενέργεια του Θεού. Μπαίνει κανείς εκεί, εμβαθύνει ας πούμε και θαυμάζει ακόμη πιο πολύ. Δεν ξέρω τώρα τι να πω εδώ για να συνεχίσουμε καλύτερα. Πάντως βλέπει κανείς μερικούς ανθρώπους.

Σαν να το κάνουν επίτηδες, ενώ δεν το κάνουν οι καημένοι επίτηδες, αλλά παθαίνουν τέτοια πράγματα. Έτσι είναι πάρα πολύ κοφτοί, πάρα πολύ... Εεε...

Ας πούμε βλέπει κανείς αυτήν την έδρα, βλέπει αυτήν την έδρα, τίποτα περισσότερο. Ένας άλλος όμως δεν θα δει απλώς την έδρα σαν ένα αντικείμενο. Θα δει και όλους τους συνδυασμούς που υπάρχουν εδώ. Υπάρχει σκαλιστό εκεί, υπάρχει ίσιο εκεί, υπάρχει ανάγλυφο εκεί. Λοιπόν, και θα τα συνδυάσει αυτά όλα και θα τα δει καλύτερα ας πούμε. Δεν θα δει απλώς ένα ξηρό αντικείμενο. Και στη συνέχεια ας πούμε μέσα από αυτό εδώ θα δει αυτόν που το έφτιαξε αυτό.

Εμβαθύνει λίγο στον νου αυτού του κατασκευαστού και ακόμη πιο πολύ θα συλλάβει, ενώ βλέπει αυτό το αντικείμενο, αλλά δεν μένει στο αντικείμενο, διαμέσου αυτού που βλέπει, βλέπει κι άλλα πράγματα, αισθάνεται κι άλλα πράγματα, μπαίνει και σε άλλα πράγματα.

Όταν κανείς δει τα έργα του Θεού και δει μες στα έργα του Θεού το όλο βάθος, την όλη σκέψη του Θεού, το όλο σχέδιο του Θεού, την όλη αγάπη του Θεού, την όλη θαυμαστή παντοδυναμία του Θεού. Με αυτήν την έννοια «σφόδρα εβαθύνθησαν οι διαλογισμοί σου». Σας είχα πει νομίζω και άλλη φορά.

Που κάποια μέρα, ακόμη δηλαδή είμαι συγκλονισμένος θα έλεγα, κάποια μέρα...

Από ένα τηλεσκόπιο, όχι μικροσκόπιο, πώς το λένε αυτό, μικροσκόπιο, κοίταξα λοιπόν και κάτω από το μικροσκόπιο είχε μια μικρή εικόνα, ούτε τόσο μεγάλη, αλλά ας πούμε τόσο περίπου, σε αυτές τις διαστάσεις εικόνα, με τα χρώματά της. Και δίπλα στην εικόνα είχε ένα μαχαιράκι, ένα πολύ λεπτό μαχαιράκι. Η εικόνα βέβαια ήταν για να γίνει συντήρηση, δηλαδή να καθαριστεί, να καθαριστούν αυτά τα πάνω πάνω και να περαστεί ένα καινούργιο υγρό, λάδι κτλ. και λοιπά, για να φανεί αυτό που είναι η εικόνα. Να φανούν τα πραγματικά χρώματα και όπως ακριβώς ήταν η όλη ζωγραφιά, τα πρόσωπα και λοιπά. Με το μαχαιράκι λοιπόν!

Ο ίδιος ή άλλος, δεν θυμάμαι τώρα, απλά λίγο έτσι, λίγο ξύσαμε, λίγο, που έτσι όπως έγινε δεν φαινόταν σχεδόν τίποτα. Τίποτα δεν φαινόταν ότι έγινε. Μέσα όμως από το μικροσκόπιο αυτό το ξύσιμο, το λίγο, όλο σαν επαφή ας πούμε που δεν φαινόταν καλά καλά. Έπρεπε πολύ να προσέξεις με γυμνό μάτι να δεις ότι κάτι, μάλλον εκεί το μαχαιράκι κάτι έκανε. Μέσα από το μικροσκόπιο, μη σας φανεί παράξενο, λοιπόν, και μικροσκόπιο όχι και από τα πολύ πολύ καλά και τέλεια, από αυτά που φέρνουν οι Ρώσοι, τώρα οι καημένοι και αυτοί να βγάλουν το ψωμί τους, φαινόταν λοιπόν μια χαράδρα. Χαράδρα, τόσο πολύ φαινόταν ότι έχει βαθύνει, χαράδρα, και μη σας φανεί παράξενο, και έτσι στα τοιχώματα της χαράδρας φαινόταν τρόπον τινά στρώματα, στρώματα.

Πώς είναι κομμένη η γη μερικές φορές και βλέπεις στρώματα στρώματα, πέτρες, πιο πάνω χώμα, πιο πάνω λασπώτικο χώμα και λοιπά. Σε αυτό το απλό ξύσιμο. Και τι να σας πω έτσι, πώς μου φάνηκε, συγκλονίστηκα ειλικρινά εκείνη την ημέρα από το γεγονός, το θέαμα ας πούμε. Πώς ας πούμε με γυμνό μάτι είναι τα πράγματα και πώς φαίνονται με ένα μικροσκόπιο. Και να πει κανείς ότι με το γυμνό μάτι βλέπουμε και εκεί, το μικροσκόπιο που λέμε το μεγεθύνει και τα λοιπά, τι το μεγεθύνει; Το μεγεθύνει, το κάνει κούφιο ας πούμε, είναι απλώς να μείνουν κάποιες γραμμούλες. Όχι, γεμάτο όλο έχει, έχει και τέτοια και λοιπά πράγματα, ολόκληρη χαράδρα. Γι' αυτό λένε ότι ορισμένοι επιστήμονες στον περασμένο αιώνα, πιο πολύ στις αρχές του αιώνα τούτου, δεν ξέρω και σήμερα πιθανόν, ορισμένοι επιστήμονες που...

Έκαναν πειράματα στα εργαστήριά τους και έβλεπαν με τα μικροσκόπιά τους και τα τέτοια και συγκλονίζονταν οι άνθρωποι και δεν μπορούσαν να συνεχίσουν και γονάτιζαν και προσεύχονταν κλαίοντας ενώπιον του Θεού, θαυμάζοντας τα έργα του Θεού. Και αυτά μόλις και μετά βίας λίγο μας μυούν στην όλη σκέψη του Θεού. Τι θα πει δηλαδή η πανσοφία του Θεού.

«Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε, σφόδρα εβαθύνθησαν οι διαλογισμοί σου». «Ανήρ άφρων ου γνώσεται, και ασύνετος ου συνήσει ταύτα». Ένας άφρονας, και άφρων, κοιτάξτε, ο μη άνθρωπος του Θεού είναι άφρων, ο μη πιστεύων στον Θεό είναι άφρων κατά την Αγία Γραφή. Αυτός που δεν θέλει να είναι του Θεού, δεν υπακούει στον Θεό, όπως είναι πολλοί άνθρωποι, είναι άφρων.

Ανήρ άφρων άνθρωπος λοιπόν, ανήρ άφρων.

Ανήρ άφρων ου γνώσεται, δεν θα καταλάβει τίποτε από αυτά τα πράγματα, τα έργα του Θεού και τους διαλογισμούς του Θεού, δεν θα καταλάβει τίποτε. Και ασύνετος ου συνήσει ταύτα, και αυτός που δεν έχει τη στοιχειώδη σύνεση, δεν θα καταλάβει τίποτε από όλα αυτά τα πράγματα.

«Εν τω ανατείλαι αμαρτωλούς ως χόρτον και διέκυψαν πάντες οι εργαζόμενοι την ανομίαν, όπως αν εξολοθρευθώσιν εις τον αιώνα του αιώνος». Α, οι αμαρτωλοί, είχαμε πει αυτός ο ψαλμός μοιάζει και με τον 72ο ψαλμό που γίνεται εκεί λόγος για τους αμαρτωλούς. Πώς οι αμαρτωλοί είναι, «τι ότι οδός ασεβών ευοδούται», που λέει ο Ιερεμίας νομίζω.

Εεε... Πώς ο δρόμος των ασεβών πάει καλά, πώς προκόπτουν οι ασεβείς, ενώ οι ευσεβείς δεν προκόπτουν. Έχει και τα λέει καλύτερα βέβαια στον 72ο ψαλμό, τα είχαμε κάνει τότε. Εδώ λοιπόν ξεφυτρώνουν οι αμαρτωλοί σε αυτόν τον κόσμο όπως το χορτάρι.

Και διέκυψαν πάντες οι εργαζόμενοι την ανομία, και ξαφνικά παρουσιάζονται όλοι αυτοί οι οποίοι κάνουν την ανομία, που ζουν στην αμαρτία. Όπως αν εξολοθρευθώσιν εις τον αιώνα του αιώνος. Και τι γίνεται τελικά; Να πεθαίνουν για τέλειο αιώνα. Βγήκαν, φύτρωσαν, αυξήθηκαν, τάχα, εμφανίστηκαν να κάνουν κάτι, τελικά εξολοθρεύονται. Και τελειώνω. Συ δε ύψιστος στον αιώνα, Κύριε. Συ όμως, ο Ύψιστος, ο Θεός, μένει στον αιώνα. Γιατί βάζει εδώ τους αμαρτωλούς; Διότι οι αμαρτωλοί έτσι σηκώνουν ανάστημα, κορδώνονται, ας πούμε, κορεύονται, δηλαδή. Ό,τι και να κάνουν, όπως και αν νομίζουν και τα λοιπά, εμφανίζονται.

Για λίγο και εξαφανίζονται. Εσύ όμως, Κύριε, μένεις στον αιώνα. «Ότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, ότι ιδού οι εχθροί σου απολούνται και διασκορπισθήσονται πάντες οι εργαζόμενοι την ανομίαν». Εσύ μένεις στον αιώνα, όπως και να έχει το πράγμα, οι εχθροί σου, αυτοί που δεν πιστεύουν σε εσένα, αυτοί οι αμαρτωλοί, αυτοί οι άνομοι, αυτοί λοιπόν που νομίζουν κάτι είναι και χάνονται, λοιπόν αυτοί θα χαθούν, θα διασκορπιστούν, όλοι οι εργαζόμενοι την ανομία και θα εξαφανιστούν. Δηλαδή δεν θα πω περισσότερα, να μην σας κουράσω, θα τελειώσουμε τώρα. Τώρα θέλει να πει ότι αξίζει να υμνούμε τον Θεό και να υμνούμε τον Θεό γιατί είναι ο Θεός ο Ύψιστος.

Και μέσα από τα έργα του, θαυμάζει κανείς τα έργα του και λοιπά. Από το άλλο μέρος είναι και οι άλλοι που θέλουν να κάνουν και εκείνοι ότι είναι Θεός, οι αμαρτωλοί, αλλά ενώ στον άλλο ψαλμό εκεί άφηνε να εννοηθεί ότι τρόπον τινά οι αμαρτωλοί μέχρι τέλους αντέχουν. Μέχρι τέλους ας πούμε ευοδούται η οδός αυτών, τα πάνε καλά. Ενώ εδώ τονίζει ότι βγαίνουν, υπάρχουν, νομίζουν κάτι είναι και εξαφανίζονται, χάνονται, διασκορπίζονται. Εκεί τονίζεται πιο πολύ, που υπάρχει η φράση «κτηνῶδης ἐγενόμην παρὰ σοί», τονίζεται πιο πολύ η πνευματική πλευρά. Δεν είναι θέμα, ως προς τα υλικά μπορούν, εφόσον με αυτά ασχολούνται και σε αυτά δίνουν την ψυχή τους,

Άνθρωποι, οι αμαρτωλοί, μπορεί να τα έχουν και να τα ευχαριστούν, αλλά δεν είναι τίποτα αυτό.

Ο ευσεβής όμως κληρονομεί τη Βασιλεία του Θεού. Θα συνεχίσουμε αν θέλει ο Θεός την επόμενη φορά.