Praising God Through Mercy, Repentance, and Obedience

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

How God deals with sinners and the unjust, and how He deals with the righteous. Here, the psalmist is at peace, happy, and filled with wonder at God’s greatness. So the psalm begins: “It is good to give thanks to the Lord.” These are the first three verses, verses two, three, and four; the first verse is the title. They tell us that it is good to praise God: “It is good to give thanks to the Lord and to sing to Your name, O Most High; to proclaim Your mercy in the morning and Your truth by night, with a ten-stringed instrument, with song upon the lyre.” So it is...

To give thanks to the Lord means to praise Him, glorify Him, and sing to the name of the Most High. But this word “good” means two things. Doing this is beneficial. The soul is greatly benefited and blessed; it grows when we glorify the Lord and sing to the name of the Most High. And it is also a delight. It is a pleasure, a joy, something very sweet.

Please pay attention to this. The psalmist could speak this way because he had reached a high spiritual state and felt these things himself. A beginner, though, can start by believing that turning to God is beneficial: that it is good to glorify Him, praise Him, thank Him, and keep turning toward Him. In time, the other thing will come as well. Then no one needs to tell us. We feel for ourselves that turning to God benefits us and that it is our joy and our happiness.

Everything sweet, everything lovely and good and beautiful.

We must keep looking to the Saints. They took this path: they believed in God, gave themselves to Him, and urged themselves toward Him, whatever they felt at the time. Later, it all became a delight. How unhappy is the person who never reaches that point! Yet anyone can reach it. If we do not, it means we are turning to God with some benefit for ourselves in mind, rather than giving ourselves to Him freely. We people today have spoken about this so many times, yet however often we say it, I do not see that we understand it.

Do we understand? I especially ask those of you who were at Panorama last night, when we said a few words at the end of the Presanctified Liturgy, to remember them. And if those words were recorded, please listen to them. We need to understand that, as people of God, as believers, as Christians, we must make up our minds and accept this: to find God, we must let go of other things. To find God, we must renounce them; we must be willing to go without them. Yes, this is a kind of death. Life is what it is.

All these hardships are consequences of sin, of the Fall of man. Yet they can also serve a purpose. As we pass through them, perhaps we will humble ourselves a little, repent a little, deny ourselves a little, and willingly go without something for love of God. Yes, we must deny ourselves in this way. The old self must die so that we may find God and come alive.

People today look for pleasure everywhere and in everything. That is their whole way of thinking and living. Even while hearing these things, even while supposedly going toward God, they go with that same outlook. They will never come to feel this sweetness, which is God’s grace, something no human being can produce. God gives this grace, this sweetness and joy, to the person who has died to the old self.

Of course, this dying takes place mystically, in the Mystery of Baptism. But look at what happens: even if the old self dies in Baptism, when a person grows old enough to understand and does not choose to live according to what happened there, that person becomes the old self again. There is nothing automatic about it. We must consciously, with all our will and all our strength, deny ourselves and renounce these things. God must see and be assured that we want Him, that we choose Him. Then He will entrust us with His grace and entrust us with this...

This sweetness, if you like, and this delight. “It is good to give thanks to the Lord and to sing to Your name, O Most High; to proclaim Your mercy in the morning and Your truth by night.” The word “good” is understood here again. It is good to proclaim God’s mercy in the morning and His truth at night. These two often go together elsewhere as well: God’s mercy and God’s truth. His mercy is more than simply His love. It is His love, certainly, but...

We are unworthy of His love. We are sinners; we have spurned His love. We have denied God and gone away from Him, yet God comes down to meet us. He forgives our sins, overlooks our sins, our shamelessness and our insolence. Of course He loves us, but He stoops to us, and His love becomes mercy. He shows us mercy because we do not deserve it. I do not mean only that we had no existence until God brought us into being, and so have no claim on Him. Here, we are undeserving because we have sinned.

We have sinned because, as we said, we set ourselves against God, opposed Him, and ignored Him. So when God draws near to us now, He shows His love for mankind and His mercy. He grants us that mercy, and we feel it. We feel His love specifically as mercy. I hope I am making myself understood, at least to some degree. Do you remember what we said before? In the world to come, a person will know that he is the very same person who lived here and sinned, who did this and that and the other.

The more clearly he knows that he is the one who sinned, the more deeply he will feel God’s mercy. When we spoke about this, I reminded you of the Apostle Paul’s words: “But I received mercy.” He had done this and that, yet he could say, “I received mercy. God had mercy on me,” or speak of himself as “one who has received mercy from the Lord.” That is the sense of it. He too was a fallen human being, with sins of his own, but the Lord had mercy on him. And so it will be in the life to come. We will never forget how sinful we were. Yet that memory will bring no sorrow to the soul; it will not...

It will not trouble the soul. Instead, it will make the soul feel all the more deeply how God showed it mercy, how God loved it, and how He stooped to human weakness. So it is good to proclaim His mercy and His truth by night. The psalmist is repeating the same thought: he mentions morning in one line and night in the other. In other words, throughout the whole day and night, we proclaim God’s mercy and God’s truth.

And “truth” here, as we have said before, means especially how true God is, how faithful He is. He speaks the truth. What God has said, what He says, what He has resolved to do—that is settled. It will happen.

If we understand this well and hold fast to the promises God Himself has made in the Apocalypse, in the Old Testament and the New Testament—if we hold fast to those promises—we will know that God remains faithful. What He has promised, He will do. He has promised to forgive us if we return to Him, to forgive us if we repent, and to wipe away every sin. He has promised that He will... What is the parable of the Prodigal Son? It is a promise from God: whatever we have done, however terrible it may be, if we turn back and come to Him...

If we truly return to God, He remains faithful. Through the parable of the Prodigal Son, He has promised that He will kill the fatted calf, and so on.

After that, what reason is there, my friend, to sit grieving, suffering, and feeling miserable? If we understand all this and believe it without the slightest doubt, God is wholly ours, and all that belongs to God is ours. The moment a person believes and accepts this, that person is happy. Then the person begins to feel the sweetness the psalmist speaks of here.

“Upon the lyre.” Here the psalmist is speaking of an instrument: a ten-stringed Psalter, with a song accompanied by a lyre. I think we all know this already. Instruments were used a great deal in the Old Testament. The Psalter mentioned here was itself an instrument. As a rule, when people sang hymns, even formally in the temple and the synagogues, instruments accompanied them. And we explained another time that when a psalm says “interlude”...

We find that in many psalms: after two or three verses, “interlude,” and then after another two or three verses, “interlude” again. The choirs probably stopped singing while the instrument played alone. That is the first part of the psalm: it is good to praise God. The second part tells us why we should praise Him. That is verses five through ten.

“When sinners spring up like grass and all who work lawlessness flourish, it is so that they may be destroyed forever. But You, O Lord, are the Most High forever. For behold, Your enemies, O Lord, behold, Your enemies shall perish, and all who work lawlessness shall be scattered.” These are the verses—rather, verses five through ten, six verses in all—in which the psalmist tells us why we should praise God. In the first part, he said that we should praise God. Here he tells us why: “For You have made me glad, O Lord, by Your works, and I shall rejoice in the works of Your hands.” No matter how much...

No matter how far a person advances spiritually, no matter how much God illumines him and, in a sense, frees him from everything that ties us to this world, all these things are still God’s creation. No other god made the world. The one God made the angels and human beings, and this same God made all creation. All these things remain His creatures. And the person who loves God, turns to Him, communes with Him, and prays to Him...

God’s grace enters that person. He has communion with God and is united with Him. Now, in the New Testament, Christ dwells within us and we are in Christ. A person who has advanced spiritually comes to see all these creatures, the very same creatures. He neither overlooks them nor denies that God made them; he sees them in God’s light. Of course, there is also that passionate enthusiasm we have spoken about before, the enthusiasm of some nature lovers when they look at the countryside, the sky, the sea, and...

The animals on the earth, the birds, and the stars in the sky. They become passionate about these things, just as, we said another time, architects do—or was it archaeologists? No, architects.

Well, they become passionate about statues, marble, and old structures. It is simply human enthusiasm. There is nothing wrong with it; it is a good thing. But it is not God’s grace or God’s light. The person who sees these things in God’s light sees them differently. If I may use the word, he may be even more passionate about them, but his is a different, spiritual kind of enthusiasm.

We spoke of theoria, the contemplation of created beings. I think I once told you a story when we were discussing something similar. Some pilgrims on the Holy Mountain were there at sunset, as dusk gradually fell. They sat admiring the beautiful colors over the hills as the sun went down. A monk said to them, “What is this? It is a shadow—a shadow of the true beauty that lies beyond it.” All these things give us a hint of that beauty, like a shadow. When someone approaches with the sun behind him, his shadow falls ahead of him. We see the shadow first and know that someone is coming. But...

There is no comparison between the shadow and the person whose shadow we see. So it is with all these things. Even when we look at them with our eyes alone, they are still God’s creatures. Yet however beautiful they appear, when we see them in God’s light, we see far more than a shadow. Then we can truly say, “You have made me glad, O Lord, by Your works.”

It is good to praise You because You gladden us through Your works, through the things You have created: “And I shall rejoice in the works of Your hands.” These things truly become gladness, rejoicing, joy, celebration, a feast—everything. These are not mere words. God brings this about in the soul of a person who has escaped those other things that used to captivate him. As I said earlier, people today have a materialistic, worldly way of thinking. Even Christians seek pleasure and comfort in much the same way as everyone else.

However much they may have, however much they hear the Word of God, however much they study, and however good their intentions may be, it cannot happen that way. How can God entrust His light to you? You cannot create God’s light or His grace. God’s grace belongs to God, and God’s light belongs to God. If they do not come to you, you have nothing. For them to come, God must be able to entrust them to you. You must have let go of everything and given yourself to Him.

Consider a practical example. I still remember something from my student years—I do not know whether I have told you about it before—when I was put in charge of a boarding house.

We had residents there. As usually happens, some came, some left, some stayed for a while, some longer and some for less time. I remember one resident, who I think came from somewhere near Larissa. I believe I met him again years later.

That was after a happy occasion. I remember how this man struck me. He did not know much and was not ready for very much either. His later life showed that he followed a fairly ordinary path. Yet he was obedient. He was always ready to say yes, to say, “May it be blessed.” He showed no desire to talk back or object.

He was very willing to obey. I remember how easy and pleasant that made things, and how much confidence one could place in him—as much as one could, of course. He had only just arrived and was still unknown to us. There was nothing else to suggest that he would make unusual spiritual progress. But his attitude, his way of behaving, his obedience, was just what we needed to live together. One felt at ease with him and could readily trust him and work with him. As I said here a few days ago, if you remember...

When God sees that we are obedient...

Whatever His response to us may have been up to that point, He may have been reserved or cautious; however much we begged Him and asked Him to bless us, He did not dare do so. And if our attitude, words, and actions had been worse up to that point, we were grieving God, causing Him sorrow. But once true obedience and true metanoia—true repentance—begin, as we said before, everything changes. How shall I put it? There is no longer any hesitation or reserve on God’s part. God pours out His grace at once.

This happens when you truly repent and truly return to God, not when you merely pretend to do so, say that you do, or wish that you would. Then, as though nothing had happened before, every way to God opens, and God’s grace and the mercy we spoke of pour richly into the soul.

At least we can begin there. We can come to understand clearly that our way of thinking is mistaken. Like everyone else, even we Christians have grown used to feeling, thinking, and acting inwardly with the sense that we are approachable to God. Our soul is not attractive; our soul does not inspire the trust that would lead God to trust us. Let us at least begin to obey, saying, “May it be blessed.” This should include specific acts of obedience within the Church, to a particular person, but obedience has a wider meaning too.

Something very sad happens here. Try, before God, to offer not the slightest complaint or objection. One thing happens: “May it be blessed.” Another happens: “May it be blessed.” And again: “May it be blessed.” We can begin there. This is obedience, even if we know nothing else. As we live this way, without realizing it, we will escape that way of thinking, because it is what holds us back. Sometimes I am astonished to see how tightly some people cling to their claim that they are right, how firmly they cling to their demands, and how readily they complain before God. Very much so.

They justify it: “How can I keep from complaining? Why did God do this to me?” and so on. You can see how tightly people cling to their own way of thinking and how much they are under the sway of this mistaken spirit. But if someone begins to obey, saying, “May it be blessed, may it be blessed,” in one matter after another, then without realizing it, they will break free of that mindset. They will become a different person, and all these things will begin to happen.

“You have filled me with joy, O Lord, through what You have made, and I will rejoice in the works of Your hands.” But we must stop here. We will look at the remaining verses next time, before moving on to another subject.

Μεταχειρίζεται ο Θεός τους αμαρτωλούς, τους άδικους, και πώς τους δικαίους. Και εδώ είναι, λέει ο ποιητής, ο υμνογράφος, είναι ηρεμός, ευτυχής και θαυμαστής του Θείου Μεγαλείου. Ο ψαλμός λοιπόν αρχίζει: «Αγαθόν το εξομολογείσθαι τω Κυρίω». Είναι οι πρώτοι τρεις στίχοι, δύο, τρία και τέσσερα. Ο πρώτος στίχος είναι ο τίτλος. Και σε αυτούς τους τρεις στίχους λέγεται ότι είναι καλό να υμνεί κανείς τον Θεό. «Αγαθόν το εξομολογείσθαι τω Κυρίω και ψάλλειν τω ονόματί σου, Ύψιστε, του αναγγέλλειν το πρωί το έλεός σου και την αλήθειά σου κατά νύκτα, εν δεκαχόρδω ψαλτηρίω μετά ωδής εν κιθάρα». Είναι λοιπόν...

Να εξομολογείται, να υμνεί δηλαδή, να δοξάζει, να δοξολογεί, να ευχαριστεί κανείς τον Κύριο και να ψάλλει το όνομα του Υψίστου. Αλλά αυτό το «αγαθόν» σημαίνει δυο πράγματα: και ωφέλιμο είναι να κάνεις κάτι τέτοιο. Ωφελείται κανείς, πολύ ωφελείται, πολύ ευλογείται η ψυχή, πολύ προκόπτει η ψυχή, να δοξολογεί τον Κύριον και να ψάλλει το όνομα του Υψίστου. Αλλά επίσης είναι και ένα εντρύφημα αυτό το πράγμα, είναι μια απόλαυση αυτό το πράγμα, είναι μια χαρά, μια ευχαρίστηση, είναι κάτι πολύ γλυκό.

Παρακαλώ να το προσέξουμε αυτό. Καμιά φορά κανείς, βέβαια για να τα λέει εδώ ο υμνογράφος, έφτασε σε μέτρα υψηλά πνευματικής καταστάσεως και τα νιώθει έτσι, αλλά ο αρχάριος όμως θα ξεκινήσει από το ότι θα σκεφτεί ή θα πιστέψει ότι είναι ωφέλιμο να καταφεύγει στον Θεό. Είναι ωφέλιμο να δοξολογεί τον Θεό, είναι ωφέλιμο να υμνεί, να ευγνωμονεί, να ευχαριστεί τον Θεό, να έχει αναφορά εις τον Θεό. Και με τον χρόνο, με τον καιρό θα έρθει λοιπόν και το άλλο. Δεν χρειάζεται να μας το πει κανείς έπειτα, το νιώθει κανείς ότι δεν είναι απλώς μόνο ότι ωφελούμεθα με το να έχουμε αναφορά εις τον Θεό, αλλά αυτό είναι η χαρά μας, η ευτυχία μας.

Ό,τι γλυκύ και ό,τι ωραίο και καλό και όμορφο.

Πρέπει κάθε φορά δηλαδή να καταφεύγουμε στους Αγίους. Οι Άγιοι τα πήραν βέβαια τα πράγματα έτσι, πίστευσαν εις τον Θεό, πίστευσαν και δόθηκαν εις τον Θεό, έσπρωξαν τον εαυτό τους έτσι εις τον Θεό, ό,τι και αν αισθάνθηκαν. Αλλά μετά όμως ήταν μια απόλαυση όλο αυτό το πράγμα και είναι δυστυχής όποιος δεν θα φτάσει σε αυτό το σημείο. Και ο καθένας μπορεί να φτάσει. Αν δεν φτάνει, σημαίνει ότι δεν καταφεύγει κανείς έτσι με ανιδιοτέλεια εις τον Θεό, έχει συμφεροντολογικό χαρακτήρα η αναφορά του εις τον Θεό. Εμείς δε οι άνθρωποι οι σημερινοί, που το έχουμε πει τόσες φορές, και όσο και να το λέμε δεν βλέπω να το καταλαβαίνουμε.

Το καταλαβαίνουμε; Και παρακαλώ πάρα πολύ όσοι ήσασταν χθες το βράδυ στο Πανόραμα, στο τέλος της Προηγιασμένης που είπαμε λίγα λόγια, ή όσοι μπορείτε να τα ακούσετε, ίσως αυτά που υποθέτω είναι γραμμένα, να τα ακούσετε για να καταλάβουμε ότι σαν άνθρωποι του Θεού, σαν πιστοί, σαν χριστιανοί πρέπει να το πάρουμε απόφαση αυτό, να το πάρουμε ως δεδομένο ότι για να βρούμε τον Θεό πρέπει να παραιτηθούμε από τα άλλα. Για να βρούμε τον Θεό πρέπει να απαρνηθούμε τα άλλα, για να βρούμε τον Θεό πρέπει να στερηθούμε τα άλλα. Ναι, αυτός είναι ο θάνατος. Η ζωή είναι αυτό που είναι.

Μόνο διότι αυτή είναι η συνέπεια της αμαρτίας, όλα τα κακά είναι συνέπεια της πτώσεως του ανθρώπου. Συγχρόνως όμως αυτά όλα είναι χρειαζούμενα, χρειαζούμενα μήπως και περνώντας μέσα από αυτά ο άνθρωπος μήπως ταπεινωθεί λίγο, μετανοήσει λίγο, απαρνηθεί λίγο τον εαυτό του, θελήσει να στερηθεί για την αγάπη του Θεού. Ναι, να απαρνηθεί έτσι τον εαυτό του, να πεθάνει ο εαυτός του για να βρει τον Θεό και να ζωντανέψει έτσι.

Ο άνθρωπος λοιπόν, ο σημερινός που αναζητεί παντού και σε όλα την ευχαρίστηση, αυτή είναι η νοοτροπία του, αυτό είναι το όλο πνεύμα του, αυτή είναι η όλη κατάστασή του, και την ώρα που ακούει αυτά και την ώρα που υποτίθεται ότι πηγαίνει προς τον Θεό, πηγαίνει με αυτό το πνεύμα και δεν θα φτάσει ποτέ στο σημείο να αισθανθεί αυτήν τη γλυκύτητα η οποία είναι χάρις Θεού, δεν είναι κάτι που φτιάχνει ο άνθρωπος. Και τη δίνει αυτήν τη χάρη ο Θεός και δίνει αυτήν τη γλυκύτητα, αυτήν τη χαρά ο Θεός σε εκείνον ο οποίος πέθανε ως προς τον παλιόν άνθρωπο.

Αυτό το «πέθανε» γίνεται βέβαια μυστηριακώς, εν μυστηρίω, στο μυστήριο του βαπτίσματος, αλλά όμως έτσι δείχνουν τα πράγματα. Και αν εκεί γίνεται, συντελείται ο θάνατος του παλιού ανθρώπου στο μυστήριο του βαπτίσματος, εάν αργότερα που θα λογικευθεί κανείς δεν θα θελήσει να ζήσει έτσι σύμφωνα με το τι έγινε στο βάπτισμα, πάλι ξανά γίνεται παλιός άνθρωπος. Οπότε δεν είναι κάτι μαγικό. Πρέπει ενσυνείδητα κανείς, ενσυνείδητα έτσι και με όλη τη θέλησή του και με όλη τη δύναμή του να απαρνηθεί τον εαυτό του, να απαρνηθεί όλα αυτά τα πράγματα. Να δει ο Θεός, να πειστεί ο Θεός ότι Αυτόν θέλουμε, Αυτόν προτιμούμε και έτσι θα μας εμπιστευτεί τη χάρη και θα μας εμπιστευτεί την...

Γλυκύτητα αυτή, αν θέλετε, και την απόλαυση. «Αγαθόν το εξομολογείσθαι τω Κυρίω και ψάλλειν τω ονόματί σου, Ύψιστε. Του αναγγέλλειν το πρωί το έλεός σου και την αλήθειά σου κατά νύκτα». Είναι «αγαθόν» πάλι εννοείται εδώ. Εδώ, να διακηρύττει κανείς το έλεος το πρωί, λέει εδώ, και την αλήθεια του Θεού τη νύχτα. Το έλεος του Θεού είναι αυτά τα δυο, κι αλλού πηγαίνουν μαζί, το έλεος και η αλήθεια του Θεού. Το έλεος του Θεού και η αλήθεια του Θεού. Το έλεος είναι όλη αυτή, όχι απλώς η αγάπη του Θεού, όχι απλώς η αγάπη του Θεού, αλλά...

Είμαστε ανάξιοι της αγάπης Του, ενώ είμαστε αμαρτωλοί, ενώ κλωτσήσαμε την αγάπη Του, Ενώ... ε... Ενώ αρνηθήκαμε τον Θεό, ενώ φύγαμε από τον Θεό, ο Θεός συγκαταβαίνει. Συγχωράει τις αμαρτίες μας, παραγνωρίζει τις αμαρτίες μας, παραγνωρίζει την αναίδειά μας και την αυθάδειά μας και κατεβαίνει ο Θεός. Βεβαίως μας αγαπά, αλλά συγκαταβαίνει και η αγάπη Του γίνεται έλεος, μας ελεεί διότι δεν το αξίζουμε. Όχι δεν το αξίζουμε μόνο με την έννοια ότι όπως και να έχει το πράγμα ο άνθρωπος είναι μη ον και ο Θεός τον έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη και ποια είναι η αξία του; Εδώ δεν αξίζουμε διότι αμαρτήσαμε.

Αμαρτήσαμε, διότι όπως είπαμε αντιστρατευτήκαμε, πήγαμε κόντρα στον Θεό, Τον αγνοήσαμε και έτσι το όλο πλησίασμα του Θεού τώρα τον κάνει τον Θεό να είναι φιλάνθρωπος, να είναι ελεήμων, να δίδει το έλεος και το νιώθει κανείς. Δεν νιώθει απλώς την αγάπη του Θεού αλλά νιώθει αυτή την αγάπη ως έλεος με αυτή την έννοια. Τώρα πόσο βέβαια γίνομαι αντιληπτός, όσο γίνομαι. Θυμάστε που έχουμε πει άλλη φορά ότι στον άλλο κόσμο, στην άλλη ζωή, θα ξέρει κανείς ότι ο εαυτός του είναι αυτός ακριβώς που έζησε εδώ σε αυτόν τον κόσμο και αμάρτησε, έκανε τούτο, έκανε εκείνο, έκανε το άλλο.

Όσο πιο πολύ θα ξέρει, θα συνειδητοποιεί ας πούμε ότι είναι αυτός που αμάρτησε, τόσο πιο πολύ θα νιώθει αυτό το έλεος του Θεού. Όταν τα λέγαμε αυτά σας είχα θυμίσει τη φράση του Αποστόλου Παύλου που λέει άλλη φορά, λέει «αλλ’ ηλεήθην». Έκανε αυτό, έκανε εκείνο, αλλά «ηλεήθην», με ηλέησε ο Θεός, ή «ως ηλεημένος παρά Κυρίου». Με αυτήν την έννοια. Και αυτός άνθρωπος είναι και αυτός πεπτωκώς. Και αυτός με τις αμαρτίες του. Αλλά τον ελέησε ο Κύριος. Και αυτό και στην άλλη ζωή. Δεν θα παύσουμε να ενθυμούμε ότι ήμασταν καταμαρτωλοί. Αλλά η θύμηση όχι μόνο δεν θα φέρει λύπη στην ψυχή, όχι μόνο δεν θα...

Εεε... Δημιουργεί ας πούμε πρόβλημα στην ψυχή, αλλά θα κάνει την ψυχή ακόμη πιο πολύ να νιώθει πόσο ελεήθηκε από τον Θεόν, πόσο αγαπήθηκε από τον Θεόν, πόσο συγκατέβη ο Θεός στην ανθρώπινη αδυναμία. Έτσι είναι αγαθόν λοιπόν να αναγγέλλει κανείς το έλεος και την αλήθεια κατά νύκτα. Ε, δηλαδή, επανάληψη ας πούμε της αυτής εννοίας και στη μια περίπτωση βάζει το πρωί, στην άλλη περίπτωση βάζει τη νύχτα, δηλαδή όλο το 24ωρο μ’ άλλα λόγια. Όλο το 24ωρο κανείς διακηρύττει το έλεος του Θεού, διακηρύττει την αλήθεια του Θεού.

Αλήθεια εδώ, θυμάστε έχουμε πει και άλλη φορά την αλήθεια με την έννοια, να, αυτή είναι ίσως περισσότερο, πόσο αληθινός είναι ο Θεός, πόσο αληθινός, πόσο πιστός δηλαδή είναι, πόσο αλήθεια λέγει δηλαδή, ότι αυτό που είπε ο Θεός, αυτό που λέγει ο Θεός, αυτό που απεφάσισε ο Θεός, τελείωσε, θα γίνει.

Αν το καταλάβουμε καλά και πιαστούμε από τις υποσχέσεις που βρίσκουμε μέσα στην Αποκάλυψη που ο ίδιος ο Θεός έκανε στην Παλαιά Διαθήκη και στην Καινή Διαθήκη, τις υποσχέσεις του Θεού που βρίσκουμε μέσα στην Αποκάλυψη, πιαστούμε από αυτές. Ο Θεός μένει πιστός, υποσχέθηκε κάτι θα το κάνει, θα το τηρήσει, υποσχέθηκε ότι άμα γυρίσουμε σε Αυτόν θα μας συγχωρήσει, υποσχέθηκε ότι αν μετανοήσουμε θα μας συγχωρήσει, υποσχέθηκε ότι θα εξαλείψει κάθε αμαρτία. Υποσχέθηκε ότι θα... Η παραβολή του Ασώτου τι είναι; Μια υπόσχεση του Θεού είναι. Ότι άμα γυρίσουμε, έρθουμε σε Αυτόν, ό,τι και να έχουμε κάνει, ό,τι χειρότερο, άμα γυρίσουμε...

Εις Αυτόν και όντως γυρίζουμε στον Θεό, όντως επιστρέψουμε στον Θεό, ο Θεός μένει πιστός. Μας υποσχέθηκε διαμέσου της παραβολής του Ασώτου Υιού ότι θα θυσιάσει τον μόσχο τον σιτευτόν κτλ.

Μένει μετά να καθίσεις, άνθρωπέ μου, και να θρηνείς και να ταλαιπωρείσαι και να είσαι δυστυχής; Τι μένει; Αν αυτά όλα τα εννοήσουμε καλώς, τα πιστέψουμε χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, όλος ο Θεός είναι δικός μας και όλα τα του Θεού είναι δικά μας. Και είναι κανείς ευθύς αμέσως, από αυτή τη στιγμή άμα τα πιστεύει, άμα τα δεχτεί έτσι, είναι ευθύς αμέσως, είναι, ευτυχής. Και αρχίζει στη συνέχεια να αισθάνεται αυτή τη γλυκύτητα και τη γλυκύτητα που λέει εδώ ο υμνωδός.

Εν κιθάρα. Εδώ αναφέρεται βέβαια εις το όργανο, με ψαλτήριο που έχει δέκα χορδές και με άσμα ακολουθούμενο από κιθάρα. Ναι, νομίζω το ξέρουμε αυτό όλοι μας, δεν χρειάζεται να το πούμε, ότι χρησιμοποιούσαν πάρα πολύ τα όργανα στην Παλαιάν Διαθήκη. Και εδώ στη συγκεκριμένη, και το ψαλτήριο ακόμη, το ψαλτήριο είναι ένα όργανο κι αυτό. Και κατά κανόνα όταν έψαλλαν λοιπόν τους ύμνους, ακόμη και επισήμως εκεί στον ναό, στις συναγωγές, συνόδευαν τους ύμνους με όργανα. Και είχαμε εξηγήσει άλλη φορά ότι εκεί που λέει «διάψαλμα»...

Βρούμε σε πάρα πολλούς ψαλμούς, μετά από δύο-τρεις στίχους «διάψαλμα», μετά από δύο-τρεις στίχους «διάψαλμα» πάλι. Σταματούσαν μάλλον οι χοροί να ψάλλουν και έπαιζε μόνο το όργανο. Αυτό είναι το πρώτο μέρος του ψαλμού, ότι είναι καλό να υμνούμε τον Θεό. Το δεύτερο μέρος είναι γιατί πρέπει να υμνούμε τον Θεό. Είναι οι στίχοι 5 έως 10.

Εν τω ανατείλαι αμαρτωλούς ως χόρτον και διέκυψαν πάντες οι εργαζόμενοι την ανομίαν, όπως αν εξολοθρευθώσιν εις τον αιώνα του αιώνος. Συ δε Ύψιστος εις τον αιώνα, Κύριε, ότι ιδού οι εχθροί σου, Κύριε, ιδού οι εχθροί σου απολούνται και διασκορπισθήσονται πάντες οι εργαζόμενοι την ανομίαν. Αυτοί είναι οι δέκα στίχοι, μάλλον είναι από το πέντε ως το δέκα, είναι οι έξι στίχοι, και εις αυτούς ο υμνωδός λέει γιατί να υμνούμε τον Θεό. Είπε στο πρώτο μέρος ότι πρέπει να υμνούμε τον Θεό, εδώ γιατί να υμνούμε τον Θεό. Ότι εύφρανάς με, Κύριε, εν τοις ποιήμασί σου και εν τοις έργοις των χειρών σου αγαλλιάσομαι. Όσο κι αν...

Εεε...

Κανείς πνευματικά, όσο ψηλά και αν ανέβει πνευματικά, όσο κι αν φωτιστεί από τον Θεό και τρόπον τινά αποσπαστεί από όλα αυτά τα οποία μας δένουν σε αυτόν τον κόσμο. Επειδή τα πάντα συγχρόνως είναι η δημιουργία του Θεού. Δεν τον έκανε τον κόσμο κανένας άλλος Θεός, αυτός ο Θεός. Ο ένας Θεός έπλασε τους αγγέλους, έπλασε τους ανθρώπους, επίσης και όλη την κτίση είναι αυτός ο Θεός, ο ίδιος. Και όλα αυτά τα δημιουργήματα εξακολουθούν να είναι δημιουργήματα του Θεού. Και εκείνος ο οποίος αγαπά τον Θεό, αναφέρεται στον Θεό, έχει επικοινωνία με τον Θεό, προσεύχεται εις τον Θεό,

Έρχεται μέσα του η χάρις του Θεού, έχει κοινωνία με τον Θεό, ενώνεται με τον Θεό. Τώρα στην Καινή Διαθήκη έχουμε μέσα μας τον Χριστό, είμαστε μέσα στον Χριστό. Εκείνος λοιπόν ο οποίος έχει προκοπή πνευματική φτάνει σε ένα σημείο που τα βλέπει όλα αυτά τα δημιουργήματα και τα αυτά, τα ίδια δημιουργήματα. Δεν τα παραβλέπει ούτε τα αρνείται που είναι δημιουργήματα του Θεού, αλλά τα βλέπει μες στο φως του Θεού. Και βέβαια αυτό το πάθιασμα, όπως είπαμε κι άλλη φορά, το λέγαμε, αυτό το πάθιασμα που έχουν μερικοί φυσιολάτρες που βλέπουν τη φύση, που βλέπουν τον ουρανό, που βλέπουν τη θάλασσα, που βλέπουν... Να...

Ζώα που είναι πάνω στη γη, τα πουλιά και τα λοιπά, αλλά και τα αστέρια στον ουρανό, και παθιάζονται όπως παθιάζονται, που λέγαμε πάλι άλλη φορά, παθιάζονται οι αρχιτέκτονες, όχι αρχαιολόγοι.

Λοιπόν... Λοιπόν, παθιάζονται ας πούμε με τα αγάλματα, με τα μάρμαρα, με τα κατασκευάσματα τα παλιά. Παθιάζονται, δεν έχει, είναι απλώς ένα ανθρώπινο πάθιασμα. Σε σημείο, και αυτά δεν είναι άσχημο, καλό είναι, δεν είναι κάτι άσχημο. Αλλά δεν είναι αυτό η χάρις του Θεού, δεν είναι αυτό ας πούμε το φως του Θεού. Αλλιώς τα βλέπει εκείνος και εκείνος μπορεί να παθιάζεται ακόμη, αν επιτρέπεται να χρησιμοποιήσουμε τη λέξη αυτή, ακόμη περισσότερο, αλλά άλλο πάθιασμα πνευματικό, καθώς τα βλέπει μέσα στο φως του Θεού.

Είπαμε, η θεωρία των όντων, και σας είχα αναφέρει, νομίζω, άλλη φορά που λέγαμε κάτι παρόμοιο, το περιστατικό εκείνο που βρέθηκαν κάποιοι προσκυνητές στο Άγιον Όρος την ώρα που είχε δύσει ο ήλιος και έπεφτε σιγά σιγά το σούρουπο, και καθόταν και θαύμαζαν τα ωραία χρώματα που δημιουργούνται καθώς πέφτει ο ήλιος και είναι οι λόφοι κτλ. Και θαύμαζαν, και ένας μοναχός τους είπε: «Τι είναι αυτό; Αυτό είναι η σκιά, η σκιά του ωραίου, του αληθινού ωραίου, του όμορφου που είναι πέρα από αυτό». Αυτά όλα απλώς σαν σκιά προδίδουν, όπως έρχεται κάποιος και συμβαίνει να είναι ο ήλιος από εκεί που έρχεται, επομένως πρώτα πέφτει η σκιά, βλέπουμε τη σκιά και καταλαβαίνουμε ότι κάποιος έρχεται, αλλά...

που δεν μπορεί να γίνει καμία σύγκριση μεταξύ σκιάς και του προσώπου, του ανθρώπου, το οποίο στη σκιά βλέπουμε. Έτσι και όλα αυτά, αν τα δει απλώς με γυμνά μάτια κανείς, πάλι είναι δημιουργήματα του Θεού, αλλά δεν είναι η σκιά έτσι άμα τα δει. Όσο όμορφα και αν φαίνονται, όταν τα δει κανείς μέσα στο φως του Θεού, με το φως του Θεού, τότε λοιπόν... Λοιπόν, «εφρανάς με, Κύριε, εν τοις ποιήμασί Σου».

Εεεε...

Είναι καλό πράγμα να Σε υμνούμε, διότι μας εφραίνεις με τα ποιήματά Σου, με τα δημιουργήματα δηλαδή, και με τα έργα των χειρών Σου, «και εν τοις έργοις των χειρών Σου αγαλλιάσομαι». Είναι πράγμα... Πράγματι αυτά ευφροσύνη και αγαλλίαση και χαρά και πανηγύρι και εορτή και τα πάντα είναι. Δεν είναι λόγια αυτά, αλλά είναι κάτι που το κάνει ο Θεός μέσα στην ψυχή του ανθρώπου εκείνου ο οποίος ξεγλίτωσε από τους άλλους θαυμασμούς και από τα άλλα, ας πούμε. Αυτό που βλέπουμε στους σημερινούς ανθρώπους, όπως έλεγα και πιο μπροστά, που έχουν μια υλιστική νοοτροπία, μια κοσμική νοοτροπία, και οι χριστιανοί ακόμη ζητούν την ευχαρίστηση και ζητούν την ανάπαυσή τους όπως περίπου και οι άλλοι άνθρωποι.

όσοι και αν έχουν, όσο και αν ακούν τον Λόγο του Θεού, όσο και αν μελετούν, όσο και αν έχουν έστω και καλή διάθεση, δεν μπορεί να γίνει. Πώς θα σου εμπιστευτεί ο Θεός το φως Του; Ούτε μπορείς να δημιουργήσεις το φως του Θεού, ούτε μπορείς να δημιουργήσεις τη χάρη του Θεού. Η χάρη του Θεού είναι του Θεού, το φως του Θεού είναι του Θεού. Και άμα δεν έρθουν αυτά, δεν είσαι τίποτε. Αλλά για να έρθουν αυτά, πρέπει να σου εμπιστευτεί ο Θεός, να έχει εμπιστοσύνη, πρέπει εσύ να έχεις απαγκιστρωθεί από τα πάντα και να έχεις δοθεί σε Αυτόν.

Προσέξτε στην πράξη, θυμάμαι ακόμη από τα φοιτητικά χρόνια, δεν ξέρω αν σας το είχα αναφέρει άλλη φορά, με είχαν βάλει υπεύθυνο σε ένα οικοτροφείο.

Είχαμε εκεί οικοτρόφους, που συνηθίζουν οι οικότροφοι, άλλοι έρχονται, άλλοι φεύγουν, άλλοι μένουν ένα διάστημα, άλλοι μένουν περισσότερο, άλλοι λιγότερο. Ένα διάστημα, λοιπόν, θυμάμαι είχαμε στο οικοτροφείο κάποιον, κάπου από τη Λάρισα πρέπει να ήταν. Τώρα αργότερα μάλλον πια τον συνήντησα.

Κατόπιν ενός συμβάντος, ευχαρίστου συμβάντος δηλαδή. Θυμάμαι λοιπόν που μου είχε κάνει εντύπωση αυτός ο άνθρωπος. Λέει, δεν εγνώριζε πολλά πράγματα, δεν ήταν βέβαια διατεθειμένος και για πολλά πράγματα και έδειξε μετά η ζωή του ότι ακολούθησε έναν δρόμο, ας πούμε έτσι, μέτριο. Όμως είχε υπακοή. Δηλαδή καθόλου δεν είχε διάθεση να μην πει ναι, να μην πει «να είναι ευλογημένο», αλλά περίπου αυτό. Καθόλου να αντιμιλήσει, καθόλου να φέρει αντίρρηση.

Προθυμότατος να κάνει υπακοή και ενθυμούμαι πόσο άνετα ήταν τα πράγματα, πόσο ωραία και πόσο μπορούσε κανείς να έχει, όσο μπορούσε να έχει βέβαια, εμπιστοσύνη σε αυτόν τον άνθρωπο ο οποίος μόλις είχε έρθει, ακόμη ήταν άγνωστος, ακόμη ας πούμε, και δεν είχε και άλλες προϋποθέσεις να πούμε ότι θα είχε κάποια ιδιαίτερη προκοπή και πρόοδο. Αλλά όμως για τη συμβίωση ήταν ό,τι χρειαζόταν αυτή η στάση του, αυτή η τακτική, αυτή η υπακοή του. Ήταν ό,τι χρειαζόταν. Και αισθανόταν κανείς άνετα μαζί του και μπορούσε άνετα να του εμπιστευτεί και άνετα να συνεργαστεί κλπ. Όπως είπα άλλη φορά, αν θυμάστε, εδώ μέσα πριν από λίγες μέρες νομίζω το είπαμε, ότι...

ο Θεός δει ότι είμαστε υπάκουοι,

Ναι, άσχετα πώς ήταν ως εκείνη τη στιγμή ο Θεός, που μπορεί να ήταν επιφυλακτικός, μπορεί να ήταν προσεκτικός, όσο κι αν εμείς παρακαλούσαμε, όσο κι αν του το λέγαμε να μας ευλογήσει, δεν τολμούσε να το κάνει. Και αν μάλιστα ως εκείνη την ώρα είμασταν γενικότεροι με τη στάση μας, με τα λόγια μας, με τις ενέργειές μας, ναι, τον στενοχωρούσαμε, τον λυπούσαμε τον Θεό. Μόλις αρχίσει η υπακοή, η αληθινή υπακοή, η αληθινή μετάνοια, θυμίστε πού το είπαμε. Πάμε περίπου από το όλα. Δηλαδή, πώς θα το πω, δεν υπάρχει πλέον κανένας ενδοιασμός, δεν υπάρχει καμιά επιφύλαξη, δεν υπάρχει από μέρος του Θεού. Αμέσως ο Θεός εκχέει τη χάρη.

Όχι όταν κάνεις ότι μετανοείς, όχι όταν κάνεις ότι επιστρέφεις, όχι όταν απλώς το λες, όχι όταν απλώς είναι πόθος, όχι, όταν όντως μετανοήσεις και όντως επιστραφείς στον Θεό. Τότε, σαν να μην προηγήθηκε τίποτε, ανοίγουν όλοι οι δρόμοι του Θεού, ανοίγουν όλα τα κανάλια του Θεού και έρχεται πλούσια η χάρις του Θεού και το έλεος του Θεού που είπαμε στην ψυχή.

Έτσι μπορεί να αρχίσει κανείς. Τουλάχιστον έτσι. Να συνειδητοποιήσουμε δηλαδή καλά καλά ότι έχουμε λαθεμένη νοοτροπία. Έχουμε συνηθίσει και εμείς μαζί με όλο τον κόσμο, και οι χριστιανοί, έχουμε συνηθίσει κάπως έτσι μέσα μας να νιώθουμε και να σκεπτόμαστε και να ενεργούμε μέσα μας που είμαστε πλησίαστοι εις τον Θεό. Δεν είναι ελκυστική η ψυχή μας, δεν εμπνέει εμπιστοσύνη η ψυχή μας, ώστε να μας εμπιστευτεί ο Θεός. Τουλάχιστον ας αρχίσουμε να κάνουμε υπακοή. «Να είναι ευλογημένο». Και να το κάνουμε αυτό, υπακοή, οπωσδήποτε συγκεκριμένη υπακοή, ας πούμε μέσα στην εκκλησία, σε συγκεκριμένο άνθρωπο, αλλά υπακοή είναι γενικότερα.

Συμβαίνει το πιο, ας πούμε, λυπηρό πράγμα. Εσύ προσπάθησε ενώπιον του Θεού καθόλου, καθόλου να μην φέρεις το παραμικρό, ας πούμε, παράπονο, αντιλογία που λέγαμε και λοιπά. «Να είναι ευλογημένο», κάτι άλλο, «να είναι ευλογημένο», κάτι άλλο, «να είναι ευλογημένο». Μπορούμε να αρχίσουμε, είναι υπακοή αυτό, δεν ξέρουμε τίποτε άλλο. Και χωρίς να το καταλάβουμε, κάνοντας έτσι θα έχουμε ξεγλιτώσει από τη νοοτροπία, διότι η νοοτροπία αυτή είναι που δεν αφήνει. Βλέπω μερικές φορές και απορώ δηλαδή πόσο γαντζωμένοι είναι μερικοί στο δίκαιό τους, πόσο γαντζωμένοι είναι στο δίκαιό τους και πόσο γαντζωμένοι είναι στην απαιτητικότητα που έχουν και επομένως στο να παραπονούνται ενώπιον του Θεού κλπ. Πάρα πολύ.

Το δικαιολογούν, ε, μπορώ τώρα να μην παραπονεθώ, γιατί μου το έκανε αυτό ο Θεός και τα λοιπά. Το βλέπει κανείς ότι είναι πολύ γαντζωμένοι οι άνθρωποι και είναι κάτω του πνεύματος αυτού του λαθεμένου που έχουν. Αν αρχίσει όμως κανείς με την υπακοή, «να είναι ευλογημένο, να είναι ευλογημένο» και στο ένα και στα άλλα και στα άλλα, χωρίς να το καταλάβει κανείς θα ξεγλιτώσει από αυτήν τη νοοτροπία και θα γίνει άλλος άνθρωπος και θα αρχίσουν όλα αυτά τα πράγματα να γίνονται.

«Εφρανάς με, Κύριε, εν τοις ποιήμασί Σου και εν τοις έργοις των χειρών Σου αγαλλιάσομαι». Αλλά πρέπει όμως να σταματήσουμε και θα δούμε τους υπόλοιπους στίχους την προσεχή φορά για να περάσουμε στο άλλο θέμα.