Trusting God’s Protection in Psalm 90

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are in Psalm 90. We have looked at the first nine verses. In the first two, the Psalmist introduced the theme, and then he developed it. Up to the middle of verse nine, we hear, so to speak, one voice: “For You, Lord, are my hope.”

Uh, You, You are my hope.

Now a second voice comes in: “You have made the Most High your refuge.” There is no question mark here, but it seems fitting to read it as a question, as though another voice were asking, “Have you made the Most High your refuge?” So the Most High is your refuge. If He is your refuge, what follows? This second voice says: “No evil shall come near you, and no scourge shall draw near your dwelling, for He shall command His angels concerning you, to guard you in all your ways. They shall bear you up in their hands, lest you strike your foot against a stone. You shall tread upon the asp and the basilisk, and trample the lion and the dragon.” So, with the Most High as your refuge, no evil will come near you, and no scourge will touch you.

Even where you live, the Most High will protect you, shelter you, cover you, and help you. These things are true. They really are. We do not believe them, though we act as if all is well, and we sin by failing to believe what the Word of God says and what God promises us. And we sin, but that is not all. There is more...

Well...

Suppose someone offers you a suit that makes you invulnerable. Whether someone shoots at you or sets you on fire, whatever happens, nothing can harm you. That is what this suit is like. Yet you turn it down. You refuse to accept it because you do not believe it works, and in doing so you offend the one who offered it to you. So we sin against God. But we also leave ourselves vulnerable, exposed to anything that may come.

This or that may harm you, strike you, or even kill you.

So when we believe what God says and promises, and live in accord with His command, His desire, and His will, we avoid sin and are also fortified.

We are protected! We are protected and sheltered. “No evil shall come near you.” Evil will not be able to reach you, and no scourge will touch your dwelling, even there in your own home.

Of course.

Someone might say—as happened the other day when I was in Athens, speaking to a person there... Well...

“Look, pay attention to what we are saying right now. Believe these things, and that settles it. From now on, things will not be as they were.” But the person said, “Yes, but what if they do not turn out that way?”

That is the delicate point.

We were speaking about this recently. I think we said it in Athens the other day, though I cannot remember; perhaps we said it here too in another connection. It is what our Russian Chrysostom says: even when you have not received it, you must believe that you are receiving it. That is the point. This is not self-deception. You told God; you told Him in faith. That is done. That was your part, and from then on you have received it. The only difference is that this gift from God will become apparent when it needs to. God knows when. You have already received it, if you believe in this way.

Two great and wonderful things happen when you believe like this. First, when you trust God’s promises so firmly, even if hardships come, you scarcely feel them, because you are so deeply anchored in His promise. And if they come and you do feel them, you may even see that it is good they came, because the new spirit with which you face them brings much good. So even if hardships keep coming, either you scarcely notice them, or you do not feel their weight so much, or you find that they benefit you greatly.

The other good thing is that God sees your faith and knows you have learned the lesson. If God permits one trouble after another to come, He permits them so that you may learn to believe, to hope, and not to fear them. You learn to be ready, if need be, to sacrifice yourself and suffer all these things for Christ. That is the lesson we were talking about. Once God sees that you have learned it, the question of whether troubles will come no longer preoccupies you. What matters is that you trust God and accept His promises. God Himself knows and judges this; He weighs everything. And when He sees that you have learned the lesson, those troubles do not come. So either one good thing may happen, or the other may happen.

“He shall command His angels concerning you, to guard you in all your ways.” Yes, God even commands His angels to come and guard you in every part of your life, along your whole journey, on every road you take. Remember, the devil also used this passage in an attempt to trap Christ, and Christ, of course, sent him away. Yet it is true that the angels serve and help human beings. They are guardian angels, truly guardians. “My guardian angel, holy angel, guardian of my wretched and troubled life.” A guardian. We do not really believe this either, or take it to heart. I think I told you on another occasion about someone...

At any rate, when this person said that prayer at the end of Compline, he would turn to his right, as though he could see the angel there. His faith was that strong. Our angel is generally at our right side, so he would turn right and pray. It is much as we turn a little toward the icon screen when we pray to Christ, or toward the icon of the Most Holy Theotokos (All-Holy) when we pray to her. In the same way, he would turn as though the angel were standing before him. This is true; it is real. Angels exist, and God has given them this task for us. He commands them to be our guardians, to watch over us and protect us.

The Catholics used to make pictures of this sort. Such images would not have a place here in the Orthodox Church, but the scenes themselves make the point well: a child has fallen in the grass, with a snake lurking nearby, and an angel above protects the child from it. Or a child crosses a bridge and might fall, but the angel accompanies the child there too. “They shall bear you up in their hands, lest you strike your foot against a stone.” The angels even carry you in their hands so that your foot will not stumble against a stone.

Origen suggests here that the foot means the soul: the soul must not stumble against the stone, which is sin. It must not become caught in sin or cling to it. “You shall tread upon the asp and the basilisk, and trample the lion and the dragon.” The asp and the basilisk are snakes. It is not quite clear what kind of snake the asp is. As for the basilisk, who knows? Perhaps it had, or still has if it exists, a little mark on its head that makes it look like a tiny king. In any case, they are venomous snakes. “You shall tread upon the asp and the basilisk, and trample the lion and the dragon.” You will come into contact with these snakes.

These harmful creatures will flee; you will touch them, pass over them, and so on, and they will not bite you. “And you will trample the lion and the dragon.” You will overcome the lion and the dragon, the dragon again being a fearsome serpent. This is what the Lord says, and it is a reality. These creatures also have a symbolic meaning: when the Most High is your refuge, you have nothing to fear from the whole power of evil, even the fiercest and most poisonous forms of sin. That is where it begins. And remember that the Lord Himself tells His disciples they have nothing to fear from snakes or scorpions or anything else.

Now, at the end, God Himself speaks. In verses fourteen, fifteen, and sixteen: “Because he has hoped in Me, I will deliver him. I will shelter him, because he has known My name.” God is saying: This servant of Mine has placed his hope in Me, so I will rescue him. I will shelter him because he knows My name. He believes in Me, knows Me, loves Me, and looks to Me for all his hope. He has placed that hope in Me. I will deliver him, shelter him, and guard him. “He will call upon Me, and I will answer him.” He will cry out to Me, and I will hear him. “I am with him in trouble.” When he is suffering, when these things come upon him, I am with him.

“I will deliver him and glorify him.” I will free him from whatever trap he faces, and I will glorify him. “With length of days I will satisfy him”: I will fill his life with many years. “And I will show him My salvation.” He will come to know it, taste it, enjoy it, and live in the fullness of the salvation I, God, offer him. We have covered these verses briefly. Now, as we said when we came to “I am with him in trouble”—and this strikes me today, as it has before—if you do not believe these words, you remain alone with your suffering. You remain with your hardships, your problems, your worries, and all those other troubles.

But if you believe, the Lord gives you His assurance: “He will call upon Me, and I will hear him. I am with him in trouble.” He will deliver you and glorify you, and everything will work for your good and your salvation. The question is whether we believe His words in this way. If we do, as we have said so many times, the problems lose their hold on us; things fall into place. That does not mean we will have no problems. It means they will no longer bear down on us or torment us as they do now. They will no longer overwhelm us.

They will no longer weigh on us and crush us as they do until we receive these promises with faith. God exists. The Lord Almighty lives, and He is our God. He longs to protect us, to be our refuge and our shelter, and to help us in everything. If we believe and hope in Him, yet our problem remains, we can be completely certain that it needs to remain. And when we accept it in that way, it is as though the problem and all its difficulty have come to an end. That is all for today, and tomorrow we will...

Είμεθα στον 90ό Ψαλμό, είδαμε τους εννέα πρώτους στίχους. Στους δυο πρώτους έβαζε το θέμα ο Ψαλμωδός και στη συνέχεια το ανέπτυξε. Μέχρι το μισό του εννάτου στίχου ομιλεί, ας πούμε, μια φωνή: «Ότι συ, Κύριε, η ελπίς μου».

Εεεε, συ, συ, ελπίδα.

Έρχεται τώρα η δεύτερη φωνή: «Τον Ύψιστον έθου καταφυγήν σου». Δεν έχει ερωτηματικό εδώ, αλλά ταιριάζει μάλλον να μπει ερωτηματικό, σαν να έρχεται μια άλλη φωνή και λέει: «Τον Ύψιστον έθου καταφυγήν σου;» Καταφύγιό σου λοιπόν είναι ο Ύψιστος. Αν έχεις καταφύγιο τον Ύψιστο, τι θα γίνει; λέει αυτή η δεύτερη φωνή. «Ου προσελεύσεται προς σε κακά και μάστιξ ουκ εγγιεί τω σκηνώματί σου, ότι τοις αγγέλοις αυτού εντελείται περί σου του διαφυλάξαι σε εν πάσαις ταις οδοίς σου. Επί χειρών αρούσί σε, μήποτε προσκόψεις προς λίθον τον πόδα σου. Επ' ασπίδα και βασιλίσκον επιβήση και καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Έχεις λοιπόν καταφύγιο τον Ύψιστο, δεν θα σε πλησιάσουν κακά και καμία μάστιγα δεν θα σε αγγίξει.

Και εκεί που κατοικείς, δηλαδή θα σε προστατεύει ο Ύψιστος, θα σε προφυλάσσει ο Ύψιστος, θα σε σκεπάζει, θα σε βοηθάει. Είναι αλήθειες αυτά, είναι αλήθειες. Δεν τα πιστεύουμε, αλλά τα κάνουμε καλά και αμαρτάνουμε που δεν πιστεύουμε, έτσι όπως τα λέει ο Λόγος του Θεού, έτσι όπως μας υπόσχεται ο Θεός. Και αμαρτάνουμε, αλλά δεν είναι μόνο να αμαρτάνουμε, είναι...

Εεεε...

Ας πούμε, σου προσφέρουν μια στολή η οποία σε κάνει απρόσβλητο. Είτε σε πυροβολήσουν είτε δεν σε πυροβολήσουν, είτε σου δώσουν φωτιά είτε δεν σου δώσουν φωτιά, ό,τι και να συμβεί δεν μπορεί να σε προσβάλει. Είναι τέτοια η στολή αυτή. Και εσύ την αποποιείσαι τη στολή αυτή. Δεν τη δέχεσαι, δεν πιστεύεις ότι είναι έτσι, ας πούμε, ε, και προσβάλλεις αυτόν που σου την προσφέρει και δεν τη δέχεσαι. Αμαρτάνουμε λοιπόν εις τον Θεό. Αλλά επιπλέον αφήνεις τον εαυτό σου προσβλητόν, δηλαδή εκτεθειμένο στο καθετί.

Το Α είτε το Β να σε προσβάλει, να σε χτυπήσει, να σε θανατώσει.

Λοιπόν, όταν πιστεύουμε εις αυτά τα οποία λέγει ο Θεός, εις αυτά τα οποία υπόσχεται ο Θεός και είμεθα σύμφωνοι με την εντολή Του, σύμφωνα με την επιθυμία Του, σύμφωνοι με το θέλημά Του, δεν αμαρτάνουμε, αλλά και θωρακιζόμεθα.

Προφυλαγόμαστε! Προφυλαγόμαστε, καλυπτόμεθα. «Ου προσελεύσεται προς σε κακά». Λοιπόν, δεν θα μπορέσουν να έλθουν σε σένα κακά και καμιά μάστιγα δεν θα σε αγγίξει εν τω σκηνώματί σου, εκεί στην κατοικία σου ακόμα.

Βέβαια.

Πει κανείς, όπως αυτές τις μέρες που ήμουν στην Αθήνα και έλεγα σε κάποια ψυχή εκεί... Εεεε...

Κοίταξε, πρόσεξε τι λέμε αυτή τη στιγμή, πίστεψέ τα αυτά τα πράγματα και τέλειωσε. Από εδώ και πέρα δεν θα είναι όπως ήταν. Έλεγε όμως: «Ναι, αλλά άμα δεν είναι έτσι;»

Εδώ είναι το λεπτό σημείο.

Που λέγαμε αυτές τις ημέρες, έναν αποκλήτη στην Αθήνα το είπαμε και δεν θυμάμαι, στην Αθήνα το λέγαμε μάλλον και αυτό προχθές, για άλλο ίσως το είπαμε και εδώ, αυτό που λέει ο Ρώσος Χρυσόστομός μας: την ώρα που δεν λαμβάνεις, ναι, πρέπει να πιστεύεις ότι λαμβάνεις. Αυτό είναι το θέμα. Δεν είναι μια εξαπάτηση του εαυτού σε αυτό, όχι. Εσύ το είπες στον Θεό, το είπες με πίστη στον Θεό, τελείωσε. Αυτό ήταν το δικό σου καθήκον, από εκεί και πέρα το πήρες. Με μόνη τη διαφορά ότι θα εκδηλωθεί αυτό το δώσιμο από μέρους του Θεού τότε που χρειάζεται να εκδηλωθεί, ο Θεός ξέρει πότε. Εσύ ήδη το πήρες, αν πιστεύεις έτσι.

Δυο μεγάλα, θαυμαστά, ωραία πράγματα, αν πιστεύεις έτσι. Το πρώτο είναι ότι όταν πιστεύεις έτσι στις υποσχέσεις του Θεού, και να έρχονται τα όποια κακά, και να έρχονται, δεν τα καταλαβαίνεις. Γιατί είσαι πολύ δεμένος με την υπόσχεση του Θεού, πάρα πολύ δεμένος. Λοιπόν, αν έρθουν και αν τα καταλάβεις, μάλλον βλέπεις ότι καλά που ήρθαν, δηλαδή καλά που ήρθαν, διότι γίνεται πολύ καλό με το νέο πνεύμα που θα αντιμετωπίσεις. Το ένα είναι αυτό, ότι και να έρθουν τα κακά, να συνεχίσουν να έρχονται, ή δεν τα καταλαβαίνεις ή δεν έχεις πολύ την αίσθησή τους ή βρίσκεις ότι πολύ σε ωφελούν.

Άλλο καλό είναι ότι καθώς βλέπει ο Θεός ότι έτσι πιστεύεις, το μάθημα τέλειωσε. Ο Θεός, αν επιτρέπει τα Α, τα Β, τα Κ και λοιπά να έρθουν, τα επιτρέπει για να μάθεις να πιστεύεις, να μάθεις να ελπίζεις, να μάθεις να μην τα φοβάσαι, να μάθεις να είσαι έτοιμος, να θυσιαστείς, να πάθεις όλα αυτά για τον Χριστό αν χρειάζεται να έρθουν. Λέγαμε, να μάθεις αυτό το μάθημα. Μόλις δει ότι το έμαθες αυτό το μάθημα και πάει, έληξε για σένα, δεν σε απασχολεί τώρα θα έρθουν, δεν θα έρθουν. Όλο το θέμα είναι να εμπιστευτείς στο Θεό, να δεχτείς τις υποσχέσεις του Θεού. Ε, όταν ο Θεός δει, εκείνος όμως το ξέρει, εκείνος το εκτιμά, ο Θεός, εκείνος ζυγίζει τα πράγματα. Όταν δει λοιπόν ότι έμαθες το μάθημα, δεν έρχονται. Και το ένα καλό μπορεί να έρθει και το άλλο καλό μπορεί να έρθει.

«Τοις αγγέλοις αυτού εντελείται περί σου του διαφυλάξαι σε εν πάσαις ταις οδοίς σου». Ναι, ο Θεός ακόμη και στους αγγέλους Του δίνει εντολή να έρθουν να σε φυλάξουν σε όλες τις εκδηλώσεις, σε όλη την πορεία της ζωής, σε όλους τους δρόμους. Θυμηθείτε, αυτό το χωρίο το χρησιμοποίησε και ο διάβολος προκειμένου να παγιδεύσει τον Χριστό και ο Χριστός τον απέπεμψε βέβαια. Αλλά είναι όμως αλήθεια ότι οι άγγελοι είναι στην υπηρεσία του ανθρώπου και στη διάθεση του ανθρώπου. Και είναι φύλακες άγγελοι, φύλακες. «Ο Φύλαξ Άγγελος, Άγιος Άγγελος, ο Φύλαξ της αθλίας μου και ταλαιπώρου ζωής», ο Φύλαξ. Δεν το πολυπιστεύουμε κι αυτό, δεν το πολυσυνειδητοποιούμε. Σας είχα πει νομίζω μια άλλη φορά, δεν θυμούμαι, κάποιον...

Τέλος πάντων, ο οποίος όταν έλεγε στο τέλος του αποδείπνου αυτή την προσευχή, γύριζε προς τα δεξιά σαν να τον έβλεπε τον άγγελο. Τόση πίστη είχε, γιατί κατά κανόνα ο άγγελός μας είναι από τα δεξιά, και γύριζε έτσι προς τα δεξιά και προσευχόταν. Όπως δηλαδή προσευχόμαστε, ας πούμε, προς το τέμπλο και ενώ προσευχόμαστε στο Χριστό είμαστε λίγο στραμμένοι προς εκείνον, όταν προσευχόμαστε προς την Παναγία είμαστε στραμμένοι λίγο προς την εικόνα της Παναγίας. Έτσι εδώ, σαν να είναι μπροστά ο άγγελος και στρέφεται προς εκεί. Είναι μια αλήθεια αυτό, είναι μια πραγματικότητα. Οι άγγελοι υπάρχουν και έχουν αυτό το έργο για μας τους ανθρώπους. Από μέρους του Θεού έχουν εντολή να είναι φύλακές μας και να μας φυλάσσουν και να μας προστατεύουν.

Είχανε κάτι εικόνες, έφτιαχναν τέτοια πράγματα οι καθολικοί. Τώρα εδώ στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν μπορεί να υπάρχουν αυτά, αλλά σαν περιστατικά είναι καλά: που είχε ένα παιδάκι το οποίο πέσει μες στα χόρτα και κάπου εκεί παραμονεύει ένα φίδι και είναι ο άγγελος από πάνω και τον φυλάγει από το φίδι, ή ένα παιδάκι που περνάει μια γέφυρα και μπορεί να πέσει από εκεί και πάλι ο άγγελος το συνοδεύει. «Επί χειρών αρούσί σε, μήποτε προσκόψεις προς λίθον τον πόδα σου». Ακόμη και στα χέρια σε κρατούν οι άγγελοι για να μην σκοντάψει το πόδι σου στο λίθο.

Ο Ωριγένης εδώ έχει μια γνώμη ότι το πόδι είναι η ψυχή, ψυχή δηλαδή να μην σκοντάψει εις τον λίθον που είναι η αμαρτία, να μην δηλαδή γαντζωθεί στην αμαρτία, να μην πάει η ψυχή, κολλήσει στην αμαρτία. «Επ' ασπίδα και βασιλίσκον επιβήση και καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Ασπίδα και βασιλίσκος είναι φίδια. Η ασπίδα, είναι λίγο άγνωστο τι φίδι είναι. Ο βασιλίσκος, ποιος ξέρει, πάντως πρέπει να είχε μια βουλίτσα στο κεφάλι αυτό το φίδι ή να έχει, αν υπάρχει ακόμη, που μοιάζει σαν να είναι ένας μικρός βασιλιάς. Ναι, δηλητηριώδη φίδια πάντως. «Επ' ασπίδα και βασιλίσκον επιβήση και καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Θα αγγίξεις τα φίδια.

Θα φύγουν αυτά τα βλαβερά, θα τα ακουμπήσεις, θα περάσεις από πάνω τους και λοιπά, και δεν θα δαγκάσουν. Και καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα, και θα κατανικήσεις, ας πούμε, και τον λέοντα και τον δράκοντα, που ο δράκοντας πάλι είναι το φοβερό φίδι. Δηλαδή, θέλει να πει αυτό που λέει ο Κύριος και που είναι μια πραγματικότητα. Βέβαια, έχουν και συμβολικό εδώ χαρακτήρα γενικά, δηλαδή δεν έχεις ανάγκη από την όλη δύναμη του κακού και από τις πιο άγριες και δηλητηριώδεις περιπτώσεις, ας πούμε, της αμαρτίας δεν έχεις ανάγκη, εφόσον είναι καταφύγιό σου ο Ύψιστος, από εκεί ξεκινάει. Αλλά θυμηθείτε που ο ίδιος ο Κύριος λέει στους μαθητές του ότι δεν έχουν να φοβηθούν ούτε τα φίδια ούτε τους σκορπιούς ούτε ό,τι άλλο.

Και τώρα στο τέλος το λόγο τον παίρνει ο ίδιος ο Θεός. 14ος στίχος, 15ος και 16ος: «Ότι επ' εμέ ήλπισεν, ρύσομαι αυτόν, σκεπάσω αυτόν ότι έγνω το όνομά μου». Λέγει ο Θεός δηλαδή, ε, ο δούλος αυτός, επειδή ο δούλος αυτός σε μένα ήλπισε, θα τον σώσω, θα τον γλιτώσω. Θα τον σκεπάσω, ότι έγνω το όνομά μου, δηλαδή πιστεύει σε μένα, γνωρίζει εμένα, ελπίζει σε μένα, αγαπάει εμένα, από μένα περιμένει όλη την ελπίδα του και αυτή την έριξε σε μένα, τη στήριξε σε μένα. Εγώ θα τον λυτρώσω και θα τον σκεπάσω και θα τον φυλάξω. «Κεκράξεται προς με και επακούσομαι αυτού». Θα κράξει σε μένα και εγώ θα τον ακούσω. «Μετ' αυτού ειμι εν θλίψει». Την ώρα που έχει θλίψη, την ώρα που έχει αυτά, μαζί του είμαι.

«Εξελούμαι αυτόν και δοξάσω αυτόν». Θα τον λυτρώσω, ας πούμε, θα τον ελευθερώσω από όποια παγίδα και θα τον δοξάσω. «Μακρότητα ημερών εμπλήσω αυτόν», με πολλά χρόνια θα τον γεμίσω, θα τον χορτάσω με μακροβιότητα, «και δείξω αυτώ το σωτήριόν μου». Και θα καταλάβει, θα γευθεί, θα απολαύσει, θα ζήσει όλη αυτή τη σωτηρία που προσφέρω εγώ, ο Θεός. Σύντομα, σύντομα τα είπαμε αυτά. Τώρα, καθώς είπαμε εκεί «μετ' αυτού ειμι εν θλίψει», κάνει εντύπωση και σήμερα και άλλες φορές, τα είπαμε όλα αυτά. Αν δεν τα πιστεύεις, εσύ μένεις με τη θλίψη σου. Μένεις με τα βάσανά σου, μένεις με τα προβλήματά σου, μένεις με τις στενοχώριες σου, μένεις με τα...

Αυτά τα ζητήματα. Αν πιστεύεις όμως, το διαβεβαιώνει ο Κύριος, θα κράξεις σε μένα και θα τον ακούσω, είμαι μαζί του κατά την ώρα της θλίψεως και θα τον ελευθερώσω και θα τον δοξάσω και όλα θα είναι για καλό του και όλα θα είναι για τη σωτηρία του. Το θέμα είναι να τα πιστέψει κανείς έτσι. Και άμα τα πιστεύσει, όπως είπαμε τόσες φορές, το λέμε ακόμη μια φορά, πάνε και τα προβλήματα, πάνε και τα θέματα, όλα τακτοποιήθηκαν. Όχι ότι δεν θα έχουμε προβλήματα, δηλαδή δεν θα έχουν το χαρακτήρα που έχουν, δεν θα μας επιβάλλονται όπως μας επιβάλλονται, δεν θα μας ταλαιπωρούν όπως μας ταλαιπωρούν, δεν θα...

Επηρεάζουν και μας καταθλίβουν όπως γίνεται μέχρι την ώρα που κανείς θα τα πάρει έτσι όπως είπαμε, θα πιστέψει. Υπάρχει ο Θεός, ζει Κύριος Παντοκράτωρ και για εμάς είναι ο Θεός, για εμάς. Θέλει πολύ να μας προστατεύει, θέλει πολύ να είναι καταφύγιό μας, θέλει πολύ να είναι η σκέπη μας, θέλει πολύ να μας βοηθήσει στο καθετί. Αν, ενώ εμείς πιστεύουμε, ελπίζουμε, τελικά το πρόβλημά μας μείνει, να είμεθα υπερβέβαιοι ότι χρειάζεται να μείνει. Χρειάζεται να μείνει και άμα το πάρουμε έτσι είναι σαν να τέλειωσε και το πρόβλημα, τέλειωσε και όποια δυσκολία. Αυτά για σήμερα και αύριο θα...