Theophonia the divine voice

Psalms and the Spiritual Life · Lecture 098

God’s Power, Mercy, and Faithfulness in Psalm 88

A lecture by Fr. Symeon Kragiopoulos

Subtitles are not available for this lecture.
A ribbed Byzantine church dome with a geometric central medallion.
0:00 0:00
100%
Audio language English narration is in preparation.
Subtitles English subtitles are not available for this lecture.
Open the Archive audio file

An interactive player loads with JavaScript. Without it, use the direct audio link and the summary below.

Summary

The psalm praises God’s power to calm the sea and scatter His enemies. God humbles the proud so they may recognize their weakness, while He gives grace to the humble. The heavens, earth, and all creation belong to God; Mount Tabor and Mount Hermon rejoice in their Creator. The psalmist celebrates God’s unconquerable strength alongside His perfect justice. God’s mercy and truth express His compassion and the reliability of His promises. Christians are urged to trust those promises, repent, return to God, and accept the salvation offered through Christ.

English audio is a digitally generated narration of the translated transcript. Disclosed as such on every lecture.

The Greek original audio is preserved unchanged. It is the authoritative recording for this lecture.

Transcript: English (automated translation)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Let us read a little more from the Psalter, then we will finish and go. I do not remember exactly which verse we reached, but we are in Psalm 88, that long psalm with so many verses. Here the psalmist speaks of all God’s wonders: “You rule the power of the sea; You calm the surging of its waves. You humbled the proud one as though he were wounded, and by Your mighty arm You scattered Your enemies.” He is speaking here of God’s power, His almighty power, and His greatness. Thank you.

It is You who hold the sea in Your power. He says this elsewhere too.

Well...

Though it foams and rises, in the end You calm it. “You humbled the proud one as though he were wounded.” Anyone who grows proud before God will be humbled by God, sooner or later. God lets no one escape this. No one. His word is clear: “God resists the proud, but gives grace to the humble.”

He will be humbled. He who humbles himself will be exalted. He resists the proud. He humbles the proud man. He exalts the humble man. To the humble He gives grace. So, “You humbled the proud one as though he were wounded,” not as though he were dead. But a wounded man is rendered helpless, yet he lives. He lives to feel, to sense—no, not necessarily to feel repentance, for that does not always happen—but to see his own humiliation. Having held his head high in pride, he can see God’s power and his own weakness. “You humbled the proud one as though he were wounded; with Your arm...”

And with the strength of Your right hand, with all Your divine power, You scattered Your enemies. As you can see, David and the other psalmists say these things again and again. They appear in the hymns and prayers of the Church, and the Fathers speak of them too. These are not just fine words. Those who say and write them know why they do so, and they feel their truth. They say them so that we too may feel and understand. We give thanks that God is God. God is all these things. We come to know Him from every side.

God is almighty; nothing can stand before Him. He is holy, all-holy, and, as it says, alone without sin. But He is also the God who loves mankind: compassionate, merciful, and willing to come down to us. As we know from the New Testament, He even gave Himself to save humanity and show His love for us. God is all these things, and they mean a great deal. We should not treat them as mere fine words or wonder why they are said again and again. We need to understand and accept them. And if we accept them, if we believe we have such a God, what is our life always like? For by the way we live, we show everyone that we do not trust the almighty, compassionate God who loves mankind.

He forgives and receives us. We say that God ‘changes His mind’: He had resolved to do something, and then, when we repent, His response changes because we have changed. Yet we live as though we did not believe this. It is striking how many Christians are tossed back and forth, going this way and that, anxious as though they did not believe in the God Christ has revealed to us. Others may have an excuse. They believe in nothing, or they trust in powers that are strong today and weak tomorrow, able to act today but unable tomorrow. We can understand why they feel anxious, afraid, and insecure. But can a Christian justify living that way?

Even if you have sinned, my friend, turn to God and be at peace—as he says, be at peace. Humble yourself, my friend, repent, run to God, and be at peace.

“The heavens are Yours, and the earth is Yours; You founded the world and all that fills it.” The heavens belong to You, and so does the earth. You made and established the whole world and everything in it. Here ‘the world’ refers especially to the earth and all that is upon it. Everything belongs to God. Everything. “You created the north and the sea.” You rule the north, the south, and the sea.

Here the sea probably means the west, as seen from Palestine. “Tabor and Hermon shall rejoice in Your name” is a verse used in the hymns of the Transfiguration. “Tabor and Hermon shall rejoice in Your name.” The psalmist names those familiar mountains. We still believe that the mountain we call Tabor today is the Tabor he knew. It is a beautiful mountain, and it may have been even more beautiful then. Its shape is striking, as though it had been specially made; it is fairly high, with lovely slopes and woodland.

And Hermon is the other mountain, farther north. “You made them this way, lovely and beautiful,” and they bring us joy.

You made them seem almost to smile and rejoice, as though they saw You and were glad. Their very form expresses rejoicing. They ‘rejoice in Your name’ as though they knew that You are God their Creator: You made them, You rule them, and You made them so beautiful. “Your arm is mighty; let Your hand be strong, let Your right hand be raised high.”

Well... Your hand acts with...

Unconquerable power. “Your arm is mighty.” We all have arms and right hands, and we all have some strength. But only God has an arm with unconquerable power, an arm that rules and can do all things. “Let Your hand be strong; let Your right hand be raised high.” And so... well...

The psalmist is not wishing that God might somehow acquire strength, as though saying, ‘May Your hand always have power and never be overcome.’ He is proclaiming that God’s power is unconquerable, and that His right hand is exalted through His wondrous works. Thank you.

So it is a wish in its wording, but it is no command. It is as though he says, ‘This is how things are, and how they will be. This is how I want them to be, and I rejoice that I have such a God.’

Think of someone who feels God’s love. Without even saying it, he rejoices that God is love. He wants God always to show him that love. He rejoices that God is merciful and shows him mercy. God has mercy and gives mercy. “Righteousness and judgment are the foundation of Your throne; mercy and truth go before Your face.” Your righteousness and Your just decisions are the foundation of Your throne; they make Your throne glorious.

“Righteousness and judgment are the foundation of Your throne.” Once again, God is incomparable not only in power but also in righteousness and in the justice of His decisions. If we can put it this way, He is perfectly righteous. His judgments and His decisions are just.

They make God’s throne glorious. Think of a judge sitting in his seat and giving decisions. In this image, God sits upon His throne: from there His righteousness is made known, and He gives just judgments as a righteous God. In this way God is magnified and glorified, and so is His throne. Then the psalm says, “Mercy and truth go before Your face.” Here mercy means God’s compassion. And truth, as we have seen several times, means His faithfulness: He can be trusted in His dealings with us.

“Mercy and truth shall go before Your face.” Wherever God goes, it is as though His mercy goes before Him, and so does this truth: God is faithful to His judgments and His promises. As we said, “truth” here chiefly means that God is true and can be trusted.

Now, if you begin to understand these words, even a little, they come alive. Otherwise, they can sound like the same things repeated in Greek. Who does not know that God is just and merciful, that He is powerful, all-powerful, all-wise, and all-holy? We might say, “I know all that,” and leave it there. But the hymnographers and psalmists keep saying these things again and again. They remain in Holy Scripture for us to read and reread, just as others read them before us and others will read them after us. We need to learn deeply that God is just, and to live with that truth.

It is like saying, “Holy God, Holy Mighty, Holy Immortal,” and then again, “Holy God.” We do not say it merely to certify that God is holy. In that moment, a person experiences the truth of God’s holiness, and that holiness reaches them too. They are carried away by it, drawn into communion with God: God with the human person, and the human person with God. So God’s mercy, His compassion, goes before Him. He does not come to us simply as a fearsome judge who punishes. His compassion, His mercy, and His trustworthy promises go before Him.

We have said this before, but let us say it again and put it into practice as we read the Word of God, both the Old Testament and the New Testament. Above all, the whole Word of God is a promise from God to humanity, a promise we can trust. There are also particular promises to which we should pay close attention and hold fast. More precisely, God remains faithful to what He promised. That settles it. Sometimes there is also a warning: “On the day that you eat of it, you shall surely die.” There is punishment too. But there are other promises as well: that God forgives me, that whatever we have done, He receives us when we repent. For this God gave His only-begotten Son, who died for us, and so, “that everyone who believes…”

He told particular parables and said many other things that are God’s promises to us, promises we can trust concerning our salvation. They assure us that God has done, and continues to do, everything for us. What remains for us is to pay attention, to listen, to respond, and to return to our God. We must stop running away from Him and come back. He will receive us. He knows how to work in our souls from that point on, and He will surely lead us to salvation. We will stop here and continue next Saturday.

Original transcript: Greek

Λίγο από το Ψαλτήρι, να τελειώσουμε, να φύγουμε. Δεν θυμόμαι ακριβώς σε ποιο στίχο είχαμε σταματήσει, αλλά πάντως, καταρχήν είμαστε στον 88ο Ψαλμό, τον μεγάλο αυτόν Ψαλμό με τους πολλούς στίχους, και που ο Ψαλμωδός εδώ λέγει όλα τα θαυμαστά του Θεού. Συ δεσπόζεις του κράτους της θαλάσσης, τον δε σάλον των κυμάτων αυτής συ καταπραΰνεις. Συ εταπείνωσας ως τραυματίαν υπερήφανον, και εν τω βραχίονι της δυνάμεώς σου διεσκόρπισας τους εχθρούς σου. Εδώ δηλαδή ομιλεί για τη δύναμη, την παντοδυναμία του Θεού και των μεγαλείων του Θεού. Σας ευχαριστώ.

Πάνω στη θάλασσα, Συ είσαι που την κρατάς τη θάλασσα, και αλλού τα έλεγε αυτά.

Εεε...

και μολονότι αφρίζει, μολονότι σε σηκώνεται, μολονότι, εσύ την κάνεις τελικά να καταπραγίνει. Συ επαπίνωσες ως τραυματίαν υπερήφανον, τον υπερήφανο, όποιος δηλαδή, κι αν σταθεί έτσι, περήφαναν, όποιος θεού, δε, θα τον ταπεινώσει Θεός, δεν Θεό. Ναι, αργά ή γρήγορα θα τον ταπεινώσει, δεν αφήνει κανέναν ο Θεός. κανέναν δεν έπαιρνε ο λόγος του η αριτός ο Θεός υπερηφάνισε να ποινήσετε πάσο υψώνει αυτό

Ταπεινωθήσεται. Ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται. Αντιτάσσεται στον υπερήφανο. Τον ταπεινώνει τον υπερήφανο. Τον ταπεινό τον υψώνει. Στον ταπεινό δίνει χάρη. Τον υπερήφανο, λοιπόν, τον ταπείνωσες ως τραυματίαν, όχι ως νεκρόν. Ναι, και έξω, όχι. Αλλά πως είναι τραυματίας, ο οποίος αχρηστεύεται, αλλά ζει όμως, ζει για να αισθανθεί, για να νιώσει, όχι να νιώσει, δεν γίνεται πάντα αυτό, να νιώσει με την έννοια της μετανοίας, αλλά να δει αυτή την ταπείνωσή του, που είχε σηκώσει το κεφάλι και ήταν υπερήφανος, να δει τη δύναμη του Θεού και να δει τη δική του αδυναμία ο υπερήφανος. Συ εταπείνωσες ως τραυματίαν υπερήφανον εν τω βραχίονι.

Και με τη δύναμη της δεξιάς σου, με την όλη θεϊκή δύναμη, διεσκόρπισες τους εχθρούς σου. Αυτά τα βάζουνε, όπως βλέπετε, τα βάζουνε και εδώ ο Δαβίδ επανειλημμένως, οι ψαλμωδοί, και στα τροπάρια της Εκκλησίας, όπως είπαμε, στις ευχές της Εκκλησίας, πατέρες τα λένε. Δεν είναι φιλολογία, όλα αυτά λέγονται εκεί που τα λένε, ξέρουν γιατί τα λένε, ξέρουν γιατί τα γράφουν και τα αισθάνονται, αλλά τα γράφουν όμως και τα λένε για να τα αισθανθούμε κι εμείς και να τα καταλάβουμε. Ευχαριστούμε ότι ο Θεός είναι ο Θεός. Θεός έτσι και έτσι και έτσι και έτσι είναι ο Θεός. Από όλες τις πλευρές είναι ο Θεός.

Ο παντοδύναμος Θεός, τίποτε δεν μπορεί να σταθεί μπροστά του. Ο Άγιος, ο Πανάγιος Θεός. Λέει πάλι, μόνος αναμάρτητος. Αλλά και ο φιλάνθρωπος Θεός, ο εύσπλαχνος Θεός, ο ελεήμων Θεός, ο συγκαταβαίνων Θεός. Αυτός και τον ίδιο εαυτό του, όπως το ξέρουμε στην Καινή Διαθήκη, έδωσε για να σώσει τον άνθρωπο, για να δείξει την αγάπη προς τον άνθρωπο. Τα πάντα είναι ο Θεός. Και αυτό σημαίνει πολλά. Να μην μπαίνουμε απλώς ότι να είναι μια φιλολογία ή γιατί τα λένε και τα ξαναλένε. Όλο το θέμα είναι να το καταλάβουμε έτσι και να το δεχθούμε. Και άμα δεχθούμε λοιπόν, άμα πιστεύουμε ότι έχουμε έναν τέτοιο Θεό, πώς είναι η ζωή μας πάντα; Διότι εμείς με τη ζωή μας δείχνουμε σε όλους: δεν εμπιστευόμαστε τον παντοδύναμο, εύσπλαχνο, φιλάνθρωπο.

Που συγχωράει, Θεό που δέχεται, που μετανοεί, ας πούμε, ενώ είχε αποφασίσει να κάνει κάτι και αλλάζει μετά ο Θεός, αλλάζει ο άνθρωπος, όταν εμείς μετανοήσουμε, σαν να μην πιστεύουμε σε τέτοια. Κάνει εντύπωση το πράγμα ότι πάρα πολλοί χριστιανοί άγονται και φέρονται, πάνε και έρχονται, αγωνιούν όπως θέλουν, σαν να μην πιστεύουν στον Θεό που μας φανέρωσε ο Χριστός. Οι άλλοι άνθρωποι δικαιολογούνται, οι άλλοι άνθρωποι καθώς δεν πιστεύουν σε τίποτε ή πιστεύουν σε δυνάμεις που σήμερα είναι δυνάμεις και αύριο δεν είναι. Σήμερα μπορούν να κάνουν κάτι και αύριο δεν κάνουν. Εντάξει, δικαιολογούνται οι άλλοι άνθρωποι να αγωνιούν, να φοβούνται, να είναι ανασφαλείς, αλλά ο χριστιανός δικαιολογείται;

Κι αν ακόμη αμάρτησες, άνθρωπέ μου, ο Θεός, όπως λέει, ακόμη από τον Κάηδη και ησύχασε, λέει, ησύχασε. Ταπεινώσου, άνθρωπε, μετανόησε, τρέξε στο Θεό και ησύχασε.

Σοί εισιν οι ουρανοί και ση εστιν η γη, την οικουμένην και το πλήρωμα αυτής συ εθεμελίωσας. Δικοί σου είναι οι ουρανοί, δική σου είναι η γη, όλη την οικουμένη, εσύ την έκανες, εσύ τη θεμελίωσες και το πλήρωμα αυτής και τα πάντα. Την οικουμένη βέβαια εδώ πιο πολύ εννοεί τη γη, όλα αυτά που είναι πάνω στη γη. Όλα είναι του Θεού, όλα. Τον Βορράν και την θάλασσα συ έκτισες. Ε, εσύ εξουσιάζεις τον Βορράν, εσύ εξουσιάζεις τον Νότο, τη θάλασσα.

Και η θάλασσα εδώ πρέπει να είναι προς δυσμάς, εκεί στην Παλαιστίνη. «Θαβώρ και Ερμών εν τω ονόματί σου αγαλλιάσονται» είναι και ένας στίχος που χρησιμοποιείται τότε στα τροπάρια της Μεταμορφώσεως. «Θαβώρ και Ερμών αγαλλιάσονται», εν τω ονόματί σου αγαλλιάσονται. Δηλαδή, ο Ψαλμωδός, είναι γνωστά αυτά τα βουνά εκεί, το Θαβώρ αυτό που πιστεύουμε και σήμερα ότι είναι αυτό το Θαβώρ και τότε αυτό θα έβλεπε ως Θαβώρ ο Ψαλμωδός και είναι τόσο, μάλιστα τότε θα ήταν ακόμη πιο όμορφο, σαν να είναι φτιαγμένο ας πούμε ειδικά, έτσι ως εμφάνιση πρώτα. Και που έχει αρκετό ύψος, που έχει ωραίες πλαγιές και που έχει δάσος.

Βόρεια και το Ερμών, πιο πάνω, το άλλο βουνό, δεν το ονοματίζω, λέει, εσύ τα έφτιαξες έτσι, ωραία, όμορφα κλπ., και δίνει μια χαρά.

Έφτιαξες εσύ, έτσι σαν να γελούν, σαν να αγάλλονται, σαν να σε βλέπουν και να χαίρονται, δηλαδή είναι έτσι φτιαγμένα που εκδηλώνουν αγαλλίαση, και αγαλλιώνται εν τω ονόματί σου με την έννοια σαν να συνειδητοποιούν ότι εσύ είσαι ο κτίστης, ο Θεός που τα έφτιαξες και τα εξουσιάζεις και τα έκανες τόσο ωραία και όμορφα κλπ. Σος ο βραχίων μετά δυναστείας, κραταιωθήτω η χείρ σου, υψωθήτω η δεξιά σου.

Εεε... Το δικό σου χέρι ενεργεί με...

Ακατανίκητη δύναμη, σος ο βραχίων μετά δυναστείας. Δηλαδή όλοι έχουμε χέρι, όλοι έχουμε δεξί χέρι, όλοι έχουμε δύναμη. Αλλά ακατανίκητη δύναμη όμως που εξουσιάζει, που κάνει τα πάντα, μόνο ο Θεός έχει τέτοιο βραχίονα. Κραταιωθήτω η χείρ σου, υψωθήτω η δεξιά σου. Και έτσι, Εεε...

Όχι με την έννοια σαν να εύχεται εδώ ο Ψαλμωδός, ε, είθε πάντοτε να μπορείς να έχεις δύναμη στο χέρι σου να είναι ακατανίκητο, δηλαδή η δύναμή σου να είναι ακατανίκητη, και υψωθήτω η δεξιά σου και έτσι να μεγαλύνεται με τα θαυμαστά έργα η δεξιά σου. Σας ευχαριστώ.

Είναι δηλαδή ευχή, ούτε προστακτική, αλλά είναι ότι σαν να λέει αχ θέλω. Έτσι είναι τα πράγματα. Έτσι είναι και έτσι θα είναι και έτσι θέλω να είναι και τι άλλο θέλω και το χαίρομαι και έχω έναν Θεό τέτοιο κλπ.

Από μια πλευρά εκείνος ο οποίος νιώθει, παραδείγματος χάρη, την αγάπη του Θεού. Ναι, χωρίς να το λέγει, χαίρεται που ο Θεός είναι αγάπη και θέλει έτσι να είναι ο Θεός πάντοτε αγάπη και ακριβώς να του δίνει αγάπη, που ο Θεός είναι ελεήμων και τον ελεεί. Ο Θεός έχει έλεος και δίνει έλεος κλπ. Δικαιοσύνη και κρίμα ετοιμασία του θρόνου σου, έλεος και αλήθεια προπορεύσονται προ προσώπου σου. Η δικαιοσύνη σου και οι ορθές αποφάσεις σου, ετοιμασία του θρόνου σου, κάνουν ένδοξο το θρόνο σου.

Δικαιοσύνη και το κρίμα ετοιμασία του θρόνου σου. Δηλαδή, πάλι, πάλι, όχι μόνο από πλευράς δυνάμεως ο Θεός, αλλά και από πλευράς δικαιοσύνης και από πλευράς δικαίων αποφάσεων, είναι ο Θεός. Δεν συγκρίνεται με τίποτε και είναι στον τέλειο βαθμό, αν μπορούμε να το πούμε αυτό, δίκαιος ο Θεός και δίκαιες οι κρίσεις του και δίκαιες οι αποφάσεις του.

Κάνουν ένδοξο τον θρόνο του Θεού, δηλαδή κάθεται όπως ο δικαστής στην καρέκλα του, στην έδρα του και αποφαίνεται, βγάζει αποφάσεις. Έτσι ο Θεός κάθεται στο θρόνο, από εκεί λοιπόν λειτουργεί η δικαιοσύνη του, λειτουργεί ως δίκαιος Θεός και βγάζει δίκαιες αποφάσεις. Και έτσι μεγαλύνεται ο Θεός, δοξάζεται ο Θεός, δοξάζεται ο θρόνος Του. Αυτό είναι το έλεος και η αλήθεια που προπορεύσονται προ προσώπου σου. Το έλεος εδώ είναι η ευσπλαχνία του Θεού και η αλήθεια είναι πάλι, το βρήκαμε αρκετές φορές, είναι η αξιοπιστία των σχέσεων.

Προπορεύσονται προ προσώπου σου, δηλαδή όπου και πάει ο Θεός σαν να πηγαίνουν μπροστά αυτό το έλεος και σαν να πηγαίνει μπροστά αυτή η αλήθεια ότι ο Θεός είναι αξιόπιστος στις αποφάσεις Του, στις υποσχέσεις Του. Η αλήθεια είπαμε εδώ σημαίνει πιο πολύ αυτό, η αλήθεια του Θεού, ότι είναι αληθινός ο Θεός.

Τώρα, εάν τα καταλάβει κανείς, όπως είπαμε και άλλες φορές, εάν έτσι λίγο τα καταλάβεις, αλλιώς δεν είναι τίποτε τα ίδια και τα ίδια, λέμε τα ελληνικά. Ποιος δεν ξέρει ότι ο Θεός είναι δίκαιος, ποιος δεν ξέρει ότι ο Θεός είναι ελεήμων, ποιος δεν ξέρει ότι ο Θεός είναι δυνατός, ο οποίος ο Θεός είναι παντοδύναμος, πάνσοφος, πανάγιος. Αν τα πάρουμε έτσι, μια μονοκοντυλιά τα ξέρω εγώ και τέλειωσα. Προσέξουμε ότι επιμένουν οι υμνωδοί, οι ψαλμωδοί να τα λένε και να τα ξαναλένε. Και επιμένουν αυτά όλα να είναι Αγία Γραφή και να μένουν στον αιώνα για να τα διαβάζουμε εμείς και να τα ξαναδιαβάζουμε και να τα διαβάσουν άλλοι πριν από μας και να τα διαβάσουν άλλοι που θα έρθουν ύστερα από μας. Να μάθουμε καλά, καλά, να μάθουμε ότι είναι δίκαιος ο Θεός, δίκαιος και να το ζήσουμε αυτό το πράγμα.

Όπως Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος, Άγιος ο Θεός, Άγιος. Δεν το λέμε απλώς εκεί να δώσουμε ένα πιστοποιητικό, αλλά ζει κανείς εκείνη την ώρα την αλήθεια, την αγιότητα του Θεού και ότι η αγιότητα αυτή περνάει και σε σένα και μεθάει κανείς και λιώνει μέσα σε αυτό που είναι ο Θεός και που κοινωνεί ο Θεός με τον άνθρωπο και ο άνθρωπος με τον Θεό. Έτσι λοιπόν ο Θεός, το έλεος του Θεού, αυτή η ευσπλαχνία του Θεού προπορεύεται. Δεν έρχεται απλώς φοβερός ο Θεός και τιμωρός ο Θεός, αλλά προπορεύεται η ευσπλαχνία του, το έλεός του και οι αξιόπιστες υποσχέσεις του.

Που είπαμε και άλλες φορές, και να το πούμε και να το κάνουμε αυτό καθώς διαβάζουμε τον Λόγο του Θεού και την Παλαιά Διαθήκη και την Καινή Διαθήκη. Προπαντός, όλος ο Λόγος του Θεού είναι μια υπόσχεση του Θεού, αξιόπιστη υπόσχεση του Θεού στον άνθρωπο, αλλά έχουμε και συγκεκριμένες υποσχέσεις, τις οποίες να προσέχουμε ιδιαίτερα και να πιανόμαστε απ' αυτές. Καλύτερα, ο Θεός μένει πιστός σε αυτό που υποσχέθηκε. Και τελείρουν. Καμιά φορά είναι και κάτι «ᾗ δ' ἂν ἡμέρᾳ φάγητε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε», είναι και τιμωρία. Αλλά υπάρχουν και οι άλλες υποσχέσεις. Ότι με συγχωρεί ο Θεός, ότι ό,τι και έχουμε κάνει, μας δέχεται αφού μετανοήσουμε. Και γι' αυτό έδωσε τον μονογενή του Υιό ο Θεός και απέθανε για μας και έτσι ίνα πας ο πιστεύων.

Είπε παραβολές ειδικές και τούτο και εκείνο που είναι υποσχέσεις του Θεού, αξιόπιστες υποσχέσεις του Θεού για τη σωτηρία μας. Αξιόπιστες υποσχέσεις του Θεού ότι το παν έκανε και κάνει εκείνος για εμάς και μένει από εμάς απλώς να το προσέξουμε, να το ακούσουμε, να ανταποκριθούμε, να επιστρέψουμε στον Θεό μας, να σταματήσουμε αυτό το φευγιό που φεύγουμε από τον Θεό και να επιστρέψουμε πίσω σε Αυτόν και αυτός θα μας αναλάβει και ξέρει από εκεί και πέρα πώς θα εργαστεί στην ψυχή μας και ασφαλώς θα μας οδηγήσει στη σωτηρία. Αυτά και σταματούμε εδώ για να συνεχίσουμε το άλλο Σάββατο.