God’s Promise to David and the Eternal Throne of Christ

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are in Psalm 88, and we have looked at a few verses. This psalm gives a beautiful poetic account of God’s great promise that David’s royal throne would endure forever. The psalmist does more than remind God of His ancient promises.

He laments the dangers that have arisen and threaten to destroy the house of David completely. So this is a messianic psalm, because through Jesus Christ,

a descendant of David according to the flesh, David’s royal throne endures forever. David himself is not eternal, and his throne cannot be eternal in itself, yet that is what the psalm speaks of. So the psalm is messianic: through David, who in this respect foreshadows Christ, it points to the Messiah. We will leave aside the question of when the psalm was composed. We had reached these verses: “I will sing of Your mercies forever, O Lord; from generation to generation I will proclaim Your truth with my mouth.” For You said, “Mercy shall be built up forever; Your truth shall be established in the heavens.”

I think that is where we stopped; we went no further. The psalm continues: “I made a covenant with My chosen ones.” In other words, You said, O God, that You had made a covenant with the chosen people of Israel. “I made a covenant with My chosen ones; I swore to David My servant.” You gave Your servant David a solemn promise under oath, and You said—what You said comes next. Of course, as we have said before, these may sound like familiar phrases and familiar ideas.

They may seem like familiar religious truths. Yet through them, if we are willing—and only through faith can we do this—we can see God’s love. We can see how God pursues us, how He seeks us, how He regards us as His own and longs for us to be His.

We keep running away, but God keeps following us and seeking us, and He rejoices when one of us stops. God made a covenant with His chosen people. But how many took hold of that covenant, and how many were saved in the end? It was not the whole people. God excluded no one then, and He excludes no one now. There is no one God refuses to receive, no one He does not regard as His own creation. There is no one to whom God has already closed Himself off, saying, “Whatever you do now, nothing can be done.” No. God is open to us; His love is open to us, and He receives us.

God seeks each person and loves each person. So He makes covenants. He says, “I made a covenant with the chosen people of Israel, and I swore to David My servant.” He gave His servant David a solemn promise under oath.

What does that mean? God cannot call on human beings as witnesses and rest His promise on their testimony. As the Apostle Paul says elsewhere, God swore by Himself. He calls Himself as witness to show that the promise He gives is utterly certain. That is why it says He gave David a promise under oath. Why an oath? For precisely this reason.

It is as though God says it once, then says it again, as in the words, “Amen, amen, I say to you”—“Truly, truly, I say to you.” He repeats “truly” to show just how certain His words are. It is as though He says, “I, God Himself, assure you. I give you My promise.” So He gave David a solemn promise under oath. What was it? “Forever I will establish your offspring”—I will make your descendants secure until the end of the age—“and build up your throne from generation to generation.”

He will build up and establish that royal throne through every generation. David could not live forever; that is why we said the psalm is messianic. That is, David’s descendants—Christ in particular.

Until the end of the ages, it is Christ’s descendants, rather than David’s, who will be under God’s care. And through every generation that royal throne will endure: Christ came and sat upon David’s throne. The people God chose were chosen to serve His plan. David, too, was who he was for his own sake, certainly, but also to serve God’s plan.

He was a king, but he also foreshadowed the Kingdom of Christ. He sat upon a throne to foreshadow the One who would sit upon that eternal throne. So God says, “I made a covenant with My people, and I gave David a solemn promise: until the end of the age, his descendants will endure. I will strengthen them, care for them, and sanctify them. And through every generation I will build up this royal throne.” But these words have no real meaning for us unless we see Christ in them. That is where their value lies.

The whole Old Testament is a guide leading us to Christ. Without Christ, it comes to nothing. These words, too, come to nothing unless we see Christ in them, unless we recognize that Christ is present within them.

This matters greatly. I do not know how deeply we live it. If we merely say and think these things, treating them as beautiful ideas to share with others, they come to nothing. We must live this truth in our hearts: God has us in mind. He loves us. From before the ages He thought of us, loved us, and willed our salvation. Think of that—and take it into your heart. The Saints lived with this certainty. That is why they lived as they did and felt as they did. They could enter the flames or face the teeth of wild beasts and feel nothing.

They were filled with God’s presence, His love, and communion with Him. How tragic if we keep these things as mere ideas and our hearts receive nothing from them. If these words never touch our hearts, we go on seeking only food, drink, amusement, and distraction, sinking into our troubles and sorrows. What has happened then? The heart must drink these things in. They are meant to reach the heart and be taken into it, so that a life shaped by them may follow—a life with God, lived in God, with God living beside you.

This verse matters greatly, as do the verses before and after it, all the Psalms, everything said in the Old Testament, and everything done in the Church. This is how they take on their meaning; otherwise, they remain outward things. “The heavens shall proclaim Your wonders, O Lord, and Your truth in the assembly of the saints.” David is praising and glorifying God. He tells of what God did for Israel: He made a covenant with His people and gave David this promise. So “the heavens shall proclaim Your wonders, O Lord”—not only here on earth, but in heaven as well.

The angelic hosts see God’s wonders. They see His love made manifest through His divine uncreated energies. Seeing His wonders, these heavenly hosts glorify and praise God. They proclaim His truth in the assembly of the saints.

So the heavens shall proclaim Your wonders and Your truth in the assembly. Again, “Your truth”—remember, we encountered that word earlier. We should understand it in another sense as well: God is faithful and trustworthy. God speaks the truth, yes, but here His truth also means that He can be trusted.

Think what it would mean to believe this, to feel it, to take it into your heart and live by it. Whether you are listening or reading—whether it is the New Testament, the Old Testament, or the books of the Church; whether you are in church listening to the hymns or praying alone with the prayers of the Church—you keep hearing God speak and seeing Him at work. He is present. He makes promises. And you believe all this; you receive it. You feel that God holds you in His arms, surrounds you, protects and shelters you, blesses and delivers you, fills you with grace and sanctifies you. But this takes faith. It is faith lived and experienced.

So, ‘The heavens shall praise Your wonders, O Lord, and Your faithfulness in the assembly of the saints’—again, in heaven. The angels glorify and praise God for His faithfulness.

God does not deceive us. From the very beginning, when God thought of fashioning and creating us and brought us into being, He has remained steadfast in this: He loved us before He made us, and He made us out of love, precisely so that we might be close to Him and be what He Himself is. God does not change. If in the end you fall away, if in the end you are lost, if in the end you find yourself outside His love, the fault is your own.

And after we fell and sinned, after the weakness that keeps pulling us toward destruction had taken hold within us, God still acted with perfect wisdom. He did not simply come to save the world: in His perfect wisdom, He Himself became man and secured the salvation of humanity. What is needed is for each person, however sinful, to repent, return to Christ, seek Christ, and trust in Him. But sincerely—truly, not in pretence. That is very hard for people today. As we have said before, so much of what we do lacks sincerity. I watch the various workers, for instance. Very few of them do their work...

…with real care and devotion. They do what they do, and…

I told you once about a crew that did some work for us in Panorama. They were a good crew, very good. They had worked in Germany. And the people there seem to be more conscientious than we are, at least in matters like this. This crew was making something for us, and they did it beautifully. We were very pleased. One day I came by while they were working, and one of them said—I see no harm in telling you—‘No, I cannot leave it like that. I will do it the way I know it should be done,’ even though it would take him a little more time.

He would have to move his hands a little more and use a little more material. ‘No, I will do it the way it should be done,’ he said. I had even told him, ‘It is all right.’ But that care was in him. With many workers, though, a great deal of falseness has crept in. I do not mean outright lies. I mean that our whole attitude, everything we do, the way we present ourselves, has become false. We see it in other things too. Earlier we said, ‘Things were better last year.’ The machines they make look shinier every year, but underneath they are more shoddy, less genuine. They work out how to make a little more money here and there. To gain a little more, they take a little something out of the product. It seems harmless: a little this year, a little next year. But gradually the whole thing becomes less genuine.

We have grown used to this way of thinking and living. So we find it hard to understand God’s faithfulness and truth, to believe in them and give ourselves to Him, so that God’s grace can work within us. In any case, we will stop here and continue next Saturday.

Είμεθα εις τον 88ο ψαλμό, έχουμε δει μερικούς στίχους. Ο ψαλμός αυτός περιέχει θαυμασία ποιητική ανάπτυξη της μεγάλης υποσχέσεως του Θεού περί της αιωνίας βασιλείας του θρόνου του Δαβίδ. Ο ψαλμωδός δεν αρκείται μόνο να υπενθυμίζει εις τον Θεόν τις αρχαίες υποσχέσεις του.

Παραπονείται για τους κινδύνους οι οποίοι παρουσιάζονται και απειλούν τελείαν την καταστροφή του Δαβιτικού οίκου. Ο ψαλμός ούτως είναι μεσσιακός, διότι διά του Ιησού Χριστού,

γόνου κατά σάρκα του Δαβίδ, διαιωνίζεται ο βασιλικός θρόνος του Δαβίδ. Δηλαδή ο Δαβίδ δεν είναι αιώνιος και ο θρόνος του Δαβίδ δεν μπορεί να είναι αιώνιος, ενώ ο ψαλμός ομιλεί για κάτι τέτοιο. Άρα λοιπόν είναι μεσσιακός ο ψαλμός, αναφέρεται δηλαδή διαμέσου του Δαβίδ, που είναι τύπος του Χριστού από αυτής της απόψεως, διαμέσου του Δαβίδ αναφέρεται στον Μεσσία. Περί της εποχής καθ’ ην συνετέθη ο παρόμοιος ψαλμός, αυτά τα αφήνουμε. Είχαμε δει λοιπόν τους στίχους: «Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα άσομαι, εις γενεάν και γενεάν απαγγελώ την αλήθειάν σου εν τω στόματί μου». Ότι είπας: «Εις τον αιώνα έλεος οικοδομηθήσεται, εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου».

Νομίζω εδώ σταματήσαμε, δεν προχωρήσαμε περισσότερο. Λέει στη συνέχεια: «Διεθέμην διαθήκην τοις εκλεκτοίς μου». Είπες εσύ δηλαδή, Θεέ, πάλι, ότι έκανα συμφωνία με τους εκλεκτούς ανθρώπους του λαού μου, Ισραήλ. «Διεθέμην διαθήκην τοις εκλεκτοίς μου, ώμοσα Δαβίδ τω δούλω μου», και έδωσα ένορκη υπόσχεση στον δούλο μου Δαβίδ και είπα — θα λέει στη συνέχεια τι είπε. Βέβαια αυτά, όπως έχουμε πει και άλλες φορές, να είναι κάποιες συνηθισμένες φράσεις, κάποια συνηθισμένα νοήματα. Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Ότι είναι κάποιες αλήθειες θρησκευτικές. Όμως μέσα από αυτά, κανείς αν θέλει, διά της πίστεως βέβαια, δεν μπορεί αλλιώς, μπορεί μέσα από αυτά, διά της πίστεως, να δει αυτή την αγάπη του Θεού, αυτό το πόσο κυνηγάει ο Θεός τον άνθρωπο, πόσο ζητάει ο Θεός τον άνθρωπο, πόσο θεωρεί δικό του τον άνθρωπο, πόσο θέλει να τον έχει δικό του.

Ο άνθρωπος όλο φεύγει, αλλά ο Θεός όλο πάει πίσω του και όλο τον αναζητεί και χαίρεται εκείνον ο οποίος θα σταματήσει. Εδώ λοιπόν ο Θεός έκανε διαθήκη με τον εκλεκτό του λαό, αλλά πόσοι, πόσοι αξιοποίησαν αυτή τη διαθήκη, αυτή τη συμφωνία και πόσοι τελικά σώθηκαν; Δεν ήταν όλος ο λαός. Με όλο το λαό αυτός, ο Θεός δεν απέκλειε κανέναν, δεν εξαιρούσε κανέναν ο Θεός, δεν εξαιρεί κανέναν ο Θεός. Δεν υπάρχει κανείς που δεν τον δέχεται ο Θεός, δεν υπάρχει κανείς που δεν τον θεωρεί δικό του πλάσμα ο Θεός. Δεν υπάρχει κανείς που ήδη ο Θεός είναι κλειστός απέναντί του και, ε, μέσα σε ένα «ό,τι και να κάνεις τώρα δεν γίνεται τίποτε». Όχι, όχι. Είναι ανοικτός ο Θεός και είναι ανοικτή η αγάπη του Θεού. Και δέχεται ο Θεός.

Ο Θεός τον καθένα και επιζητεί τον καθένα και αγαπά τον καθένα. Και κάνει λοιπόν διαθήκες, συμφωνία. Έκανα διαθήκη λοιπόν με τον εκλεκτό λαό, με τους εκλεκτούς ανθρώπους του λαού μου, τον Ισραήλ, και ώμοσα Δαβίδ τω δούλω μου, και έδωσα ένορκη υπόσχεση στον δούλο μου Δαβίδ.

Την έννοια δηλαδή, ο Θεός δεν μπορεί να στηριχθεί στους ανθρώπους, να επικαλεστεί μάρτυρες τους ανθρώπους και να στηριχθεί εκεί στους ανθρώπους. Ο Θεός, και αλλού λέγεται αυτό, το λέει ο Απόστολος Παύλος, ώμοσε καθ’ εαυτόν, δηλαδή επικαλείται μάρτυρα τον ίδιο τον εαυτό του ο Θεός, ο Θεός, ακριβώς για να δείξει ότι είναι απολύτως βεβαία, βεβαία, βεβαιοτάτη η υπόσχεση που δίνει. Αυτό θέλει να πετύχει ο Θεός και γι’ αυτό λέει έδωσε ένορκη υπόσχεση στον Δαβίδ. Γιατί να δώσει ένορκη υπόσχεση; Με αυτή την έννοια.

Σαν να το λέει μια φορά ο Θεός και άλλη μια φορά το λέει για να, όπως είναι εκείνο εκεί το «αμήν αμήν λέγω υμίν», «αμήν αμήν λέγω υμίν», «αληθώς, αληθώς σας λέγω», αληθώς, αληθώς, ξαναλέει το ένα, όχι ότι δεν φτάνει αλλά ακριβώς για να δείξει ότι αυτό το αληθώς είναι όντως αληθώς. «Αληθώς, αληθώς σας λέγω», «αμήν, αμήν λέγω υμίν». Εγώ ο Θεός, ξανά εγώ ο Θεός σας βεβαιώνω, σας δίνω υπόσχεση. Έδωσα λοιπόν υπόσχεσιν στον Δαβίδ, ένορκον υπόσχεσιν. Ποια είναι αυτή; «Έως του αιώνος ετοιμάσω το σπέρμα σου», μέχρι της συντελείας του αιώνος θα στερεώσω τους απογόνους σου, «και οικοδομήσω εις γενεάν και γενεάν τον θρόνον σου», και θα στερεώσω.

Οικοδομήσω και θα στερεώσω τον θρόνον αυτόν τον βασιλικόν εις όλας τας γενεάς. Ο Δαβίδ δεν μπορούσε να ζήσει αιώνια, γι’ αυτό είπαμε είναι μεσσιακός ο ψαλμός. Δηλαδή οι απόγονοι του Δαβίδ, του Χριστού.

Εεεε...

Συντελείας των αιώνων, οι απόγονοι του Χριστού και όχι του Δαβίδ θα είναι αυτοί που θα είναι κάτω από τη φροντίδα του Θεού και σε όλες τις γενεές ο θρόνος αυτός, ο βασιλικός θρόνος, δηλαδή ο Χριστός ήρθε και κάθισε στο θρόνο του Δαβίδ. Ο λαός που διάλεξε ο Θεός δεν ήταν και δεν είναι ο λαός αυτός για να υπάρχει, αλλά είναι για να υπηρετεί το σχέδιο του Θεού. Και ο Δαβίδ πάλι που ήρθε και ήταν αυτός που ήταν, δεν ήταν απλώς, ήταν βέβαια για τον εαυτό του, αλλά και αυτός για να υπηρετήσει το σχέδιο του Θεού.

Βασιλιάς, αλλά για να προτυπώσει τη Βασιλεία του Χριστού. Είναι αυτός ο οποίος κάθεται στο θρόνο για να προτυπώσει εκείνον ο οποίος θα καθίσει στον αιώνιο αυτόν τον θρόνο του Θεού. Έδωσα λοιπόν, έκανα διαθήκη με το λαό μου και έδωσα ένορκη υπόσχεση στον Δαβίδ ότι μέχρι συντελείας του αιώνος θα υπάρχουν οι απόγονοι και θα στερεώνω τους απογόνους του και θα τους φροντίζω και θα τους αγιάζω, θέλει να πει, και επίσης θα οικοδομήσω εις όλας τας γενεάς τον βασιλικόν αυτόν θρόνον και θα υπάρχει αυτός ο βασιλικός θρόνος. Δεν λέει τίποτα κι αυτό, εάν δεν δούμε μέσα εδώ τον Χριστό. Ότι αυτά έχουν αξία.

Δηλαδή όλη η Παλαιά Διαθήκη είναι παιδαγωγός εις Χριστόν, οδηγούν στον Χριστό. Αν λείψει ο Χριστός, δεν είναι τίποτε. Έτσι και τούτα εδώ δεν είναι τίποτε αν δεν δούμε εδώ τον Χριστό, αν δεν κρύβεται μέσα σε αυτά ο Χριστός.

Μεγάλη υπόθεση, δεν ξέρω πόσο το ζούμε, γιατί άμα αυτά όλα τα πράγματα απλώς θα λέμε, απλώς θα σκεπτόμαστε, απλώς σαν ωραίες έννοιες, σαν κάτι για να το πούμε και στους άλλους, δεν είναι τίποτε. Μόνον αν μες στην καρδιά του κανείς ζήσει αυτή την αλήθεια, ότι τον έχει στο νου του ο Θεός, ότι τον αγαπά ο Θεός, ότι προαιωνίως ο Θεός τον σκέπτεται, προαιωνίως τον αγάπησε, προαιωνίως έτσι θέλει τη σωτηρία του. Για σκεφτείτε αυτό το πράγμα, αλλά το ζει κανείς μέσα του. Αυτά είχαν οι Άγιοι και ήταν αυτό που ήταν και ζούσαν έτσι όπως ήταν και αισθανόταν όπως αισθανόταν οι Άγιοι και έμπαιναν στις φωτιές και δεν ένιωθαν τίποτα και βρισκόταν στα δόντια των θηρίων και δεν ένιωθαν τίποτα.

Ήτανε ευεθισμένοι από αυτήν την παρουσία του Θεού, από αυτήν την αγάπη του Θεού, από αυτήν την κοινωνία με τον Θεό. Αλλοίμονο αν κανείς απλώς κρατήσει ως έννοια αυτά τα πράγματα, αλλά κατά τα άλλα η καρδιά του δεν θα πάρει τίποτα από αυτά, α, δεν θα αγγίξουν αυτά τα πράγματα, αυτές οι σελίδες την καρδιά του και η καρδιά του θα μείνει να ζητάει να φάει κανείς, να πιει, να διασκεδάσει, να ψυχαγωγηθεί, να βουλιάζει μες στα προβλήματά του, να βουλιάζει μες στις δυστυχίες του. Τι έγινε; Εδώ η καρδιά, η καρδιά πρέπει να τα ρουφήξει αυτά τα πράγματα. Αυτά έχουν στόχο την καρδιά, να φτάσουν στην καρδιά και να τα αφομοιώσει η καρδιά και να βγει ανάλογη ζωή έπειτα, που είναι μια θεϊκή ζωή, διότι ζεις με το Θεό, ζεις εν τω Θεώ, ζει ο Θεός μαζί σου.

Έχει όντως σημασία μεγάλη ο στίχος αυτός και ο προηγούμενος και ο επόμενος και όλοι οι ψαλμοί και όλα αυτά που λέγονται στην Παλαιά Διαθήκη και όλα αυτά που γίνονται μέσα στην Εκκλησία. Έτσι έχουν τη σημασία τους. Αλλιώς είναι κάποια εξωτερικά πράγματα. «Εξομολογήσονται οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, και την αλήθειά σου εν εκκλησία αγίων». Είπαμε εδώ υμνεί ο Δαβίδ, υμνεί τον Θεόν, δοξάζει τον Θεό, λέει τι έκανε ο Θεός για αυτόν τον λαό, τι έκανε ο Θεός για τον Ισραήλ και που συνήψε διαθήκην και που έδωσε αυτή την υπόσχεση στον Δαβίδ. Εξομολογήσονται λοιπόν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, όχι απλώς εδώ στη γη αλλά και οι ουρανοί.

Δυνάμεις, οι αγγελικές δυνάμεις βλέπουν τα θαυμάσια του Θεού, βλέπουν που είναι η αγάπη του Θεού που εκδηλώνεται σε ενέργεια, βλέπουν λοιπόν τα θαυμάσια του Θεού και δοξάζουν οι ουράνιες αυτές δυνάμεις και υμνούν τον Θεόν και την αλήθειά σου εν εκκλησία αγίων.

Εεεε...

Εξομολογήσονται λοιπόν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου και την αλήθειά σου εν εκκλησία. Πάλι την αλήθειά σου, θυμάστε το βρήκαμε και αυτό. Και με άλλη έννοια πρέπει να τη δούμε τη λέξη αυτή, η αλήθεια, αλλά και με την έννοια ότι είναι αξιόπιστος ο Θεός. Ο Θεός λέει αλήθεια, αλήθεια, αλλά με την έννοια είναι αξιόπιστος.

Να σκεφτείτε τώρα, να το πιστέψει κανείς αυτό το πράγμα, να το νιώσει αυτό, να το βάλει μες στην καρδιά του και να ζει με αυτό. Ό,τι ακούει, ό,τι διαβάζει, είτε είναι η Καινή Διαθήκη, είτε Παλαιά Διαθήκη, είτε τα βιβλία της Εκκλησίας, είτε είναι μέσα στο ναό και ακούει τις ψαλμωδίες, είτε μόνος του κάνει προσευχές, προσευχές της Εκκλησίας, και βλέπει εκεί συνέχεια να ομιλεί ο Θεός, να ενεργεί ο Θεός, να είναι παρών ο Θεός, να υπόσχεται ο Θεός και όλα αυτά τα πιστεύει, όλα αυτά τα δέχεται. Και αισθάνεται ακριβώς ότι τον έχει στην αγκαλιά του ο Θεός, αισθάνεται να τον περιβάλλει ο Θεός, να τον προστατεύει, να τον σκεπάζει, να τον ευλογεί, να τον λυτρώνει, να τον χαριτώνει, να τον αγιάζει. Είναι όμως πίστη. Είναι πίστη και είναι βίωμα.

Εξομολογήσονται λοιπόν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, και την αλήθειά σου εν εκκλησία αγίων, πάλι στον ουρανό δηλαδή. Εεεε... Δηλαδή δοξάζουν και υμνούν οι άγγελοι τον Θεό για αυτή την αξιοπιστία.

Ότι ούτε μας γελάει ο Θεός, από αυτής εξ αρχής δηλαδή που σκέφτηκε ο Θεός να μας πλάσει και να μας δημιουργήσει και μας έκανε να υπάρχουμε. Αυτό, μένει σταθερό ο Θεός σε αυτό. Ότι μας αγάπησε πριν μας φτιάξει και από αγάπη μας έφτιαξε και ακριβώς για να είμαστε κοντά Του και να είμαστε ό,τι είναι και Αυτός. Δεν αλλάζει ο Θεός. Αν τελικά ξεπέσεις, αν τελικά χαθείς, αν τελικά βρεθείς έξω από την αγάπη Του, είναι ένα φταίξιμο δικό σου.

Και μετά, αφού πέσαμε, αφού αμαρτήσαμε και ήδη έχουμε μέσα μας την αδυναμία η οποία μας τραβάει όλο προς την απώλεια, πάλι ο Θεός λαμβάνει κατά σοφό, σοφοπάνσοφο τρόπο, διότι δεν είναι απλώς ότι έρχεται να σώσει τον κόσμο αλλά κατά πάνσοφο τρόπο γίνεται ο ίδιος άνθρωπος και ασφαλέστατα, ασφαλέστατα σώζει τον άνθρωπο. Αρκεί πάλι ο άνθρωπος, ο αμαρτωλός, ο οποιοσδήποτε, να μετανοεί, να επιστρέφει στον Χριστό, να ζητάει τον Χριστό, να εμπιστεύεται σε αυτό. Αλλά αληθινά όμως, αληθινά, όχι ψεύτικα. Είναι πολύ δύσκολο για το σημερινό άνθρωπο, είναι πολύ δύσκολο, διότι είπαμε και άλλη φορά, ό,τι κάνει ο άνθρωπος, το κάνει έτσι, δεν έχει γνησιότητα αυτό που κάνει ο άνθρωπος. Βλέπεις, παρατηρώ εκεί τους διαφόρους εργάτες. Ελάχιστοι εργάτες, ας πούμε, κάνουν...

Κάνουν με μεράκι τι κάνουν, τι και...

Σας είχα πει και άλλη φορά ότι ήταν ένα συνεργείο που μας έκανε κάποια δουλειά και στο Πανόραμα. Αλλά καλό συνεργείο, καλό συνεργείο. Είχαν δουλέψει στη Γερμανία. Και φαίνεται και οι άνθρωποι είναι γνησιότεροι από εμάς, τουλάχιστο φαίνεται κάτι τέτοιο ως προς τέτοια πράγματα δηλαδή. Και κάτι μας φτιάχναν λοιπόν εκεί, έτσι ωραία, πολύ ωραία και καλά και πολύ ευχαριστημένοι μείναμε. Και βρέθηκα μια φορά, κάποια στιγμή, την ώρα που εργαζόταν και, ας το λέω αυτό δεν πειράζει, «Όχι», λέει, «όχι, εγώ δεν μπορώ να τα αφήσω, θα το κάνω έτσι όπως ξέρω, έτσι όπως πρέπει να γίνει», άσχετα αν χρειαζόταν να διαθέσει λίγο χρόνο.

Να κουνήσει λίγο περισσότερα τα χέρια του, να βάλει λίγο περισσότερο υλικό. «Όχι, θα το κάνω εγώ έτσι όπως πρέπει να το κάνω», λέει. Κι εγώ ο ίδιος του είπα «δεν πειράζει». Το είχε μέσα του αυτός. Αλλά οι πολλοί όμως εργάτες, έχει μπει πολλή ψευτιά, όχι με την έννοια συγκεκριμένα ψέματα, αλλά η όλη στάση μας, η όλη ενέργειά μας, η όλη εκδήλωσή μας έχει πολλή ψευτιά. Όπως και το βλέπουμε και σε όλα αυτά που... Λέγαμε πιο μπροστά «κάθε πέρυσι και καλύτερα». Θα έλεγε κανείς ότι κάθε φέτος και πιο λαμπερά αυτά τα διάφορα μηχανήματα που φτιάχνουν, στην ουσία όμως είναι πιο σκάρτα, στην ουσία πιο ψεύτικα. Ε, γιατί το μελετάει από εδώ, το μελετάει από εκεί, πώς θα βγάλει λίγο παραπάνω. Για να βγάλει λίγο παραπάνω πρέπει να βγάλει κάτι από εκεί. Ε, που θα βγάλει λίγο δεν πειράζει, αλλά λίγο φέτος, λίγο του χρόνου και σιγά σιγά αυτό ψευτίζει.

Συνηθίσαμε εμείς έτσι, έχουμε αυτήν τη νοοτροπία, αυτό το πνεύμα, και δεν μπορούμε να καταλάβουμε και την αξιοπιστία του Θεού και την αλήθεια του Θεού, για να την πιστεύσουμε έτσι και να δώσουμε έτσι τον εαυτό μας στον Θεό, για να δουλέψει μέσα μας η χάριση του Θεού. Εν πάση περιπτώσει, θα σταθούμε εδώ και θα συνεχίσουμε το άλλο Σάββατο.