God’s Promise to David and Christ’s Eternal Kingdom

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We had begun Psalm 88 and looked at its first two verses—verses two and three, since verse one is the heading. Verse two says, “I will sing of Your mercies, O Lord, forever; with my mouth I will proclaim Your faithfulness from generation to generation.” Verse three continues: “For You said, ‘Mercy shall be built up forever; Your faithfulness shall be established in the heavens.’” Now we come to verses four and five: “I have made a covenant with My chosen ones; I have sworn to David My servant.”

“You said this, O God”—that is what the psalmist means. He is saying, “You said, O Lord, ‘I have made a covenant.’” You made an agreement with Your chosen ones and swore an oath to Your servant David. In other words, You gave David a solemn promise. The next verse tells us what that covenant was and what You promised him. If we see all this as nothing more than words written here, then yes, they are readings and we read them. But they are also for us. They were not only for people then. Through faith, through the grace of God and through His light, we can

see what they truly mean for us. They are exactly what we need.

Here we see God’s care pursuing man. Man falls, sins and turns away, yet God goes after him—after humanity as a whole and after each person. God chose this people and made them His own, His treasured people. So He says, “I have made a covenant with My chosen ones,” meaning with His people. He made a covenant with them and gave David a solemn promise under oath.

All this is for us too. We are included in the covenant God made, among those with whom He made it, and in the promise He gave to David. For He goes on to say what He promised under oath: “Forever I will establish your descendants, and I will build up your throne from generation to generation.”

“Forever” here means until the end of the ages and beyond. “I will establish your descendants”: I will make them firm and secure. We saw this same verb, “establish,” in the verses we read...

last time: “Your faithfulness shall be established in the heavens.” There, in the heavens, God’s truth is established—His faithfulness, His trustworthiness. We spoke of another sense of “truth,” but this sense is central here: God can be trusted. God is who He is. What He says is true, and what He promises to do, He will indeed do. God is faithful and true. He speaks the truth; He can be trusted. And this is shown, as the psalm says, in the heavens.

All this faithfulness of God

has been revealed in the heavens and continues to be revealed there. It stands firm as truth and reality. “Forever I will establish your descendants.” We come now to verse five: I will make your descendants firm until the end of the ages. God has said it, and that settles it. This is His promise to David: God will order things so that David’s descendants endure forever. Their course will remain steady. No one will stop it or undo what God has promised.

“And I will build up your throne from generation to generation.” The second half of the verse says, in other words, what the first half says. David’s throne will remain secure through his descendants, from generation to generation. Yes, that throne will endure forever. That is the promise God made to David. Through these words, through this covenant and these sworn promises, God tells us that the descendant of David will come: Christ, who abides forever. None of these things in the Old Testament can stand without Christ or have any value

unless it leads to Christ. Christ is everything: true God and true man, who abides forever. These are David’s descendants: Christ and those who belong to Christ. This is David’s throne, enduring from generation to generation and never falling, because Christ sits upon it. That throne is the Kingdom of Christ. His Kingdom has begun, continues and endures forever. It is the Kingdom of God, and we are within it. But to enter into the meaning of all this takes faith—true faith.

Then its whole meaning is revealed to you; the whole reality is revealed. Otherwise, you remain outside it, and all this remains outside you. You are left poor. You read these words and hear them; in theory, you accept them, but they mean nothing to you. That is why, as the Apostle Paul says, Christians are “of all people most to be pitied.” Of course, he says this in a very specific way: “If Christ has not been raised, our faith is vain.” And “if in this life only we have hoped,” then we are “of all people most to be pitied.” He means Christians whose hope reaches no further than this life, much as people tend to think today: religion is good, Christianity is good.

It shapes the people’s outlook and helps them. Yes, it even draws them into its mysteries—why not? And the people give us votes as well. So let the people live, let the world go on, let us enjoy ourselves and make life better. But if we have hoped in Christ only in this life, we are “of all people most to be pitied.” That cannot stand. Other people at least do this or that and find some way to enrich their lives. If Christians use their faith, the Gospel and the name of Christianity merely for this life, they are of all people most to be pitied.

That is how it is. Sadly, that is also how we take everything we are reading now, and much the same happens with what we read in Barsanuphius. People do not deny these things; in principle they accept them. But they treat them as a philosophy meant to make life better—a false philosophy, a lie, a myth. What we are reading says something real, not what we choose to make of it. Are these words deceiving us, then? Did those who spoke them not know what they were doing?

“Forever I will establish your descendants, and I will build up your throne from generation to generation.” We too are counted among those descendants. God cares for us. He holds us in His embrace; we are in His thoughts and in His love. Our Lord Himself sits on that throne and possesses that Kingdom. And we are citizens of the Kingdom of Christ, which is not of this world.

It is not of this world. Still, we must live in this world, and we cannot shorten our lives by even one second from the time God has appointed. So we will attend to the things of this world, but only in a way that serves the whole truth.

The Kingdom of Christ begins here, yet extends through all eternity. Let us go no further in the psalm today. We will stop here, and we will speak again tomorrow morning in the Church and tomorrow afternoon here. And, of course, we will continue next Saturday.

Είπαμε λοιπόν στον 88ο ψαλμό, είχαμε αρχίσει, είδαμε τους πρώτους δύο στίχους, δηλαδή το δεύτερο και τον τρίτο· ο πρώτος στίχος είναι η επίγραφή του. Ο πρώτος λοιπόν στίχος, ο δεύτερος δηλαδή, έλεγε: «Τα ελέη σου, Κύριε, εις τον αιώνα άσομαι, εις γενιά και γενιά απαγγελώ την αλήθειά σου εν τω στόματί μου». «Ότι είπας», τρίτος στίχος, «ότι είπες: εις τον αιώνα έλεος οικοδομηθήσεται, εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου». Και προχωρούμε λοιπόν, τέταρτο, πέμπτο στίχο: «Διεθέμην διαθήκην τοις εκλεκτοίς μου, ώμοσα Δαβίδ τω δούλω μου».

Εεε... Είπες εσύ, Θεέ, έτσι λέει ο Ψαλμωδός σας. Υπονοεί εδώ πάλι: «Είπες εσύ, Κύριε, διεθέμην διαθήκην», έκανα συμφωνία με τους εκλεκτούς μου και ορκίστηκα στον δούλο μου Δαβίδ. Έδωσα υπόσχεση δηλαδή, μια ένορκη υπόσχεση, να πούμε, στον δούλο μου Δαβίδ. Και λέει στον επόμενο στίχο ποια είναι αυτή η συμφωνία και ποια η υπόσχεση έδωκε στον Δαβίδ. Αλλά όλα αυτά τα πράγματα, αν δηλαδή δεν τα δει κανείς, απλώς κάποια πράγματα γραμμένα εδώ, καλά, έτσι και είναι, αναγνώσματα, τα διαβάζουμε. Αλλά καθώς αυτά είναι και για μας, δεν ήταν μόνο για τότε αλλά και για μας, πάλι με την πίστη βέβαια και πάλι με τη χάρη του Θεού και πάλι με το φως του Θεού, δεν γίνεται τέλος

δει κανείς στην ουσία τους, είναι ό,τι χρειάζεται για εμάς.

Εδώ αυτή τη φροντίδα του Θεού που κυνηγάει τον άνθρωπο: πέφτει ο άνθρωπος, αμαρτάνει ο άνθρωπος, απομακρύνεται ο άνθρωπος, ο Θεός όμως τον κυνηγάει, γενικά την ανθρωπότητα και γενικά τον κάθε άνθρωπο. Και καθώς έκανε ο Θεός αυτόν τον εκλεκτό λαό, διάλεξε αυτόν τον λαό και δημιούργησε αυτόν τον δικό του λαό, τον περιούσιο λαό, κάνει συμφωνία λοιπόν με τη «διαθήκην τοις εκλεκτοίς μου», με τους εκλεκτούς, με το λαό δηλαδή. Έκανε συμφωνία ή είπες πάλι ότι έκανα συμφωνία με το λαό μου και έδωσα ένορκη υπόσχεση στον Δαβίδ.

Αυτά όλα είναι και για μας. Δηλαδή δεν είμαστε εμείς έξω από αυτήν την συμφωνία που έκανε ο Θεός και δεν είμαστε έξω από αυτούς με τους οποίους έκανε συμφωνία και δεν είμαστε έξω από τον Δαβίδ, στον οποίο έδωκε ένορκη υπόσχεση ο Θεός. Καθώς λέει στη συνέχεια, έδωκες ένορκη υπόσχεση και είπες τι λοιπόν; Λοιπόν: «Έως του αιώνος ετοιμάσω το σπέρμα σου και οικοδομήσω εις γενεάν και γενεάν τον θρόνο σου».

Εεε... Μέχρι συντελείας των αιώνων αυτή είναι η έννοια εδώ, μέχρι για πάντα. «Ετοιμάσω το σπέρμα σου», τους απογόνους σου θα ετοιμάσω, θα στερεώσω, όπως είχαμε δει αυτό το ρήμα «ετοιμάζω» και στο...

Στους στίχους που είχαμε δει την περασμένη φορά: «Εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου». «Εν τοις ουρανοίς ετοιμασθήσεται η αλήθειά σου». Δηλαδή εκεί στους ουρανούς η αλήθεια, η αξιοπιστία δηλαδή του Θεού, η αλήθεια και με την έννοια μία που είχαμε πει, αλλά κυρίως με αυτή τη δεύτερη έννοια, η αξιοπιστία του Θεού. Ο Θεός είναι αυτός που είναι, αυτό που λέει είναι, αυτό όντως που λέει και αυτό που υπόσχεται ότι θα κάνει, ναι, όντως θα το κάνει, ναι, είναι πιστός ο Θεός, είναι αληθινός ο Θεός, είναι αλήθεια ο Θεός, λέει την αλήθεια ο Θεός, είναι αξιόπιστος και αυτό αποδεικνύεται, ας πούμε, εις τους ουρανούς.

Εεε... Η αξιοπιστία όλη αυτή του Θεού

φανερώνεται, φανερώθηκε στους ουρανούς και φανερώνεται στους ουρανούς. Και στερεώνεται, ας πούμε, σαν μια αλήθεια και μια πραγματικότητα. «Έως του αιώνος ετοιμάσω το σπέρμα σου». Ερχόμαστε στον πέμπτο στίχο. Λοιπόν, μέχρι συντελείας των αιώνων θα στερεώσω τους απογόνους σου. Δηλαδή τελείωσε, το λέει και ο Θεός και τελείωσε. Αυτό είναι. Αυτές είναι οι υποσχέσεις που έδωκε, ας πούμε, στον Δαβίδ, ότι ο Θεός θα τα κανονίσει έτσι τα πράγματα που οι απόγονοι του Δαβίδ θα υπάρχουν μέχρι στον αιώνα. Θα είναι σταθερή η πορεία του, σταθερός ο δρόμος του, δεν θα τον ανακόψει κανείς, δεν θα τα χαλάσει κανείς.

«Εις γενεάν και οικοδομήσω εις γενεάν και γενεάν τον θρόνο σου». Και πάλι το δεύτερο ημιστίχιο που έχει με άλλα λόγια την ίδια σημασία του πρώτου ημιστίχιου. Ότι αυτόν τον θρόνο του Δαβίδ, που φυσικά ο θρόνος αυτός θα μένει σταθερός και τα λοιπά με τους απογόνους, «οικοδομήσω εις γενεάν και γενεάν». Ναι, ο θρόνος αυτός θα είναι για πάντα. Ο θρόνος του Δαβίδ, έκανε αυτή την υπόσχεση. Και εδώ λοιπόν ο Θεός ακριβώς μέσα από αυτά τα λόγια και μέσα από αυτές τις συμφωνίες και μέσα από αυτές τις ένορκες υποσχέσεις μας λέει ακριβώς ότι θα έρθει ο Απόγονος του Δαβίδ που είναι ο Χριστός, ο οποίος μένει στον αιώνα. Δεν μπορούν να σταθούν όλα αυτά της Παλαιάς Διαθήκης χωρίς το Χριστό και δεν έχουν αξία

και δεν μπορούν να σταθούν χωρίς να οδηγούν αυτά όλα εις τον Χριστό. Το παν λοιπόν είναι ο Χριστός, ο αληθινός Θεός και ο αληθινός άνθρωπος, ο οποίος μένει στον αιώνα. Και αυτοί είναι οι απόγονοι του Δαβίδ, ο Χριστός και οι του Χριστού είναι οι απόγονοι του Δαβίδ. Και αυτός είναι ο θρόνος του Δαβίδ που μένει γενιά και γενιά και δεν θα πέσει με τίποτε, δηλαδή ότι τον καταλαμβάνει αυτόν τον θρόνο ο Χριστός και ο θρόνος αυτός είναι η Βασιλεία του Χριστού, η οποία βασιλεία άρχισε, συνεχίζεται και μένει στον αιώνα, η Βασιλεία αυτή του Θεού, και μέσα εδώ είμαστε εμείς. Αλλά αυτά θέλουν πίστη, θέλουν πίστη, αληθινή πίστη. Οπότε μπαίνεις μες στο νόημα της πίστης.

Σου αποκαλύπτεται όλο το νόημα, σου αποκαλύπτεται όλη η πραγματικότητα. Δεν μένεις απ' έξω, μένουν αυτά απ' έξω και είσαι ένας φτωχός. Κατά τα άλλα στιγμές βέβαια, κατά τα άλλα τα διαβάζεις, κατά τα άλλα τα ακούς, θεωρητικά, θεωρητικά τα παραδέχεσαι, αλλά δεν λένε τίποτε. Δεν λένε τίποτε, γι' αυτό οι χριστιανοί είναι οι ελεεινότεροι κατά τον Απόστολο Παύλο πάντων των ανθρώπων. Βέβαια το λέει πολύ συγκεκριμένα: «Ει Χριστός ουκ εγήγερται, ματαία η πίστις ημών». «Ει εν τη ζωή ταύτη ηλπικότες», «ελεεινότεροι πάντων των ανθρώπων», δηλαδή οι χριστιανοί, όσοι χριστιανοί ελπίζουν απλώς σε αυτή τη ζωή και όπως δηλαδή περίπου το δέχονται σήμερα: είναι καλή η θρησκεία, είναι καλός ο χριστιανισμός.

Φρονηματίζει το λαό, βοηθάει το λαό, ναι, μυσταγωγεί το λαό, γιατί όχι, μας παρέχει και ψήφους ο λαός. Λοιπόν, και αυτό, να ζήσει ο λαός, να ζήσει ο κόσμος, να περάσουμε καλά, να είναι καλύτερα. «Εν τη ζωή ταύτη ηλπικότες», ελεεινότεροι πάντων των ανθρώπων. Δεν γίνεται, δεν γίνεται, δεν μπορεί να σταθεί. Τουλάχιστον οι άλλοι κάνουν τούτο, κάνουν εκείνο και πλουτίζουν κάπως τη ζωή. Οι χριστιανοί αν απλώς θέλουν να χρησιμοποιήσουν την πίστη τους και τα του Ευαγγελίου και των όρων χριστιανισμού απλώς για τη ζωή αυτή είναι ελεεινότεροι πάντων των ανθρώπων.

Είναι έτσι, αλλά δυστυχώς έτσι τα παίρνουμε και αυτά όλα τώρα που διαβάζουμε και εκεί στον Βαρσανούφιο έτσι τα παίρνουν περίπου. Όχι ότι τα αρνούνται, καταρχήν τα δέχονται κλπ., αλλά σαν μια φιλοσοφία που θα βοηθήσει τη ζωή. Μια ψεύτικη φιλοσοφία, ένα ψέμα δηλαδή, ένας μύθος. Πράγματα λένε όλα αυτά που διαβάζουμε, πράγματα λένε, όχι αυτά που εμείς βγάζουμε. Τι, μας κοροϊδεύουν αυτά δηλαδή εδώ ή δεν ήξεραν τι έκαναν;

«Έως του αιώνος ετοιμάσω το σπέρμα σου και οικοδομήσω εις γενεάν και γενεάν τον θρόνο σου». Και μετά μέσα στους απογόνους του δηλαδή είμεθα κι εμείς. Κι είναι ο Θεός που μας έχει, κι είναι ο Θεός που μας έχει στην φροντίδα Του. Κι είναι ο Θεός που μας έχει στην αγκάλη Του, κι είναι ο Θεός που μας έχει στη σκέψη Του, στην αγάπη Του, στην ό,τι άλλο θέλουμε. Είναι ο ίδιος ο Κύριός μας που κάθεται σε αυτόν τον θρόνο και έχει αυτήν την βασιλεία και είμεθα και εμείς πολίτες της βασιλείας του Χριστού, η οποία δεν είναι από τον κόσμο τούτο.

Δεν είναι από τον κόσμο τούτο, όλο τούτο, θέλουμε δεν θέλουμε, διότι είμαστε υποχρεωμένοι να ζήσουμε σε αυτόν τον κόσμο και δεν μπορούμε να την μικρύνουμε τη ζωή μας ούτε κατά ένα δευτερόλεπτο, όσο όρισε ο Θεός. Επομένως από αυτή την πλευρά θα φροντίσουμε για τα του κόσμου αυτού, αλλά από αυτή την πλευρά μόνο για να υπηρετηθεί η όλη αλήθεια.

Είναι η Βασιλεία του Χριστού η οποία αρχίζει μεν από εδώ αλλά εκτείνεται στον αιώνα τον άπαντα. Ας μην προχωρήσουμε σε άλλο στίχο, ας σταθούμε εδώ για σήμερα και θα τα πούμε και αύριο πρωί στην Εκκλησία, θα τα πούμε και αύριο το απόγευμα εδώ. Και φυσικά θα συνεχίσουμε το προσεχές Σάββατο.