Longing for God’s House in Psalm 83

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Let us say a little more from the Psalter. We are still on Psalm 83. We looked at some of its opening verses, the second and third. The first verse is in the second kathisma. Now we come to the fourth and fifth verses.

Psalm 83 may be the prayer of someone in exile, perhaps David himself, beyond the Jordan River. He longs to be in Zion, in God’s dwelling place. Or it may speak of a pilgrim on a sacred journey who, as he travels, says how deeply he longs to be there: “How lovely are Your dwelling places, O Lord of hosts! My soul longs and faints for the courts of the Lord; my heart and my flesh rejoice in the living God.”

And we said that this is the first psalm of the Ninth Hour.

“Even the sparrow has found a home, and the turtledove a nest for herself.” There in the Temple, even the sparrows find a place to make their home. And the turtledove, too, makes her nest in God’s dwelling place, where she can lay her young.

“Your altars, O Lord of hosts, my King and my God.” Lord of the heavenly and earthly hosts, my King and my God, how I long for Your altars! How I want to be there, to stand in that place!

I think, as I have said on other occasions, that not everyone can understand these things. People may see them somewhat sentimentally, as those critics did. Some Orthodox theologians accused Saint Gregory Palamas in a different way. They also accused Saint Symeon, among other things, of sentimentalism and the like. Well, we today cannot understand that some things have very great value, very great value. For others, of course, it is simply sentimentalism.

We also mentioned that some years ago on the Holy Mountain there was a Russian priest, Father Tikhon, who, one might literally say, went into ecstasy, especially while celebrating the Divine Liturgy. When, for example, the Cherubic Hymn was sung, he saw with the eyes of his soul the Cherubim present at the Divine Liturgy. Heaven opened before him, and with his spiritual eyes he beheld the heavenly, angelic powers.

He was so caught up in it that he lost all sense of himself. He would not let the person outside come in. From outside, through a little window, his chanting could be heard for a long time. He would continue with his work.

He had a special love for chanting the Trinitarian canons. These are sung early on Sunday mornings at the Midnight Office. Those of you who go to church very early may have heard them in churches where the Midnight Office is served, though I think it is served in almost no churches, or only very few. He chants the Trinitarian canon in the first plagal tone, and the canon is sung in the first plagal tone. The last canon is about the Holy Trinity. Near the Holy Trinity are the Archangels, the Cherubim, and the Seraphim, who praise the Holy Trinity, rejoice near the Holy Trinity, and receive light from the Holy Trinity. This made a tremendous impression on me.

It was not simply, Fidima said, that he knew how to chant the Trinitarian canons. He knew these troparia from the standpoint of chanting, or... But it was clear that he had... he had communion with that heavenly celebration of the saints.

That man.

The human being is fallen, as we are fallen, yet God raises him up. Scripture says, “You made him a little lower than the angels.” Yes, but one day he will be like the angels. And as you know, there is a tradition that monks in particular will take the place of the angelic order that fell with Lucifer. This is not because of some special status, but because each person who desires it can offer his whole being to the grace of God and to

the praise of God. He will imitate the angels, and he will come to resemble them, and he does not know what he is doing.

Someone who weighs all this by strict logic, as though it were mathematics or a computer, cannot understand it. He cannot, he cannot; he will not want to; he cannot. He has to let go of that way of thinking to understand it. But someone who has begun to enter into these things and be carried away by them does not have this pain, this yearning. Of course, as I would wish for us now, every soul longs for the Lord and longs to have Him within, wondering when it will depart and be with Christ. That is every soul’s great longing. And then, too, one longs to go to church, to be there in the temple where all the worship of God takes place, especially the Mysteries, to stand before the Holy Chalice and receive the Body of God, of Christ.

A longing, yes, but a longing—not merely a wish. Everyone can have wishes like that; even that costs nothing. A longing to die with Christ, so that you may see. There the precious soul is wounded, as Abba Barsanuphius said earlier—the soul wounded by this love, wounded by all these things. There the soul is wounded; the heart is wounded by the love of God. God’s love is there in His suffering, there on the Cross. There we find God’s love, and there His love finds us; there we return love to God and respond to His love. And that is why he says, “Even the sparrows”—the sparrows, as he said. Thank you very much.

The Prodigal Son: “My father’s hired servants have bread to spare, but I am perishing with hunger.” How many of my father’s hired servants eat their fill and have food left over! And here I am dying of hunger. And here, even the sparrows, the little sparrows, find a place there and make their home. The turtledove, too, finds a place there and builds in Your Temple, builds her nest for her young. These altars, that is, the Temple, Your dwelling places—I long for them too. O Lord of hosts, who are my King and my God. “Blessed are those who dwell in Your house; they will praise You unto ages of ages.”

And here he says, “Blessed,” bringing the first part of the psalm to a close. He has the priests especially in mind now. He mentioned the sparrows, birds in general, and the turtledove, but here he is thinking particularly of the priests: “Blessed are those who dwell in Your house.” As we know, the priests served in turn; whenever each one was on duty, he entered the Temple. There were, of course, people in the Temple day and night. When the Temple was built, he went out there to the Tent of Witness. If they do that, how could they be merely visiting? They do not simply come there, do something when they arrive, or look around; they dwell there. “They will praise You unto ages of ages.” These, then, are the people he spoke of here and earlier—yes.

They will praise You, sing hymns and psalms to You, and thank You. For all the grace You show them, for such grace You show them, they will praise You and sing hymns to You. But as they dwell there—those blessed ones who dwell there, those who are with You, and so on—their whole life will become the life of angels, angels who praise and glorify You, O God, as Nikos observes.

We know that when we love and desire something deeply, we will move heaven and earth for it. We will overcome every difficulty to reach it. When the soul has that kind of love and longing for God, nothing can hold it back. It will make what is far away seem near; it will turn night into day and day into night. The more obstacles it meets, the more it longs. And the closer it comes to God, the more that longing burns. It has no end.

It is not, it is not as we have made it. The spiritual life is not joyless; the Christian life is not joyless. It is not simply a matter of going through such difficult things again and again. Such things do happen, of course, at the beginning, because you must deny yourself and renounce the death within you in order to find Life. Then the soul is wounded by God’s love, and all else follows. We will stop here, then, so as not to tire you any further, and leave the second part for next time. Now, do not get up yet; let us say a couple more words.

Να πούμε λίγο τώρα από το ψαλτήρι, έτσι. Εξακολουθούμε ακόμη να είμαστε στον 83ο ψαλμό. Είχαμε δει μερικούς στίχους στην αρχή. Το δεύτερο και το τρίτο στίχο. Ο πρώτος στίχος είναι στη δεύτερη αστρατήθα. Και προχωρούμε τέταρτο και πέμπτο στίχο.

Είναι ο 83ος ψαλμός, είναι ο ψαλμός αυτός που κάποιος εξόριστος, ίσως ο ίδιος ο Δαβίδ, που είναι εξόριστος πέραν από τον Ιορδάνη ποταμό, επιθυμεί πάρα πολύ να είναι εκεί στη Σιών, να είναι εκεί στα σκηνώματα του Θεού. Ή μπορεί ο ψαλμός να έλεγε για κάποιον ιεραποδημίτη, ιεραπόδημο, που κάνει αποδημία ιερά, πηγαίνει και καθώς πάει λοιπόν λέγει πόσο πολύ θέλει να είναι εκεί στα σκηνώματα του Θεού. «Ως αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων! Επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου εις τας αυλάς του Κυρίου· η καρδία μου και η σαρξ μου ηγαλλιάσαντο επί Θεόν ζώντα».

Και είπαμε ότι αυτός ο ψαλμός είναι ο πρώτος ψαλμός της 9ης ώρας.

Και γάρ στρουθίον εύρεν εαυτώ οικίαν και τρυγών νοσσιάν εαυτή. Να, εκεί στο ναό ακόμη και τα στρουθία, τα σπουργίτια θα λέγαμε, έτσι. Ακόμη και αυτά τα στρουθία βρήκανε τόπο για να φτιάξουν εκεί το σπίτι τους. Και η τρυγόνα επίσης έφτιαξε εκεί στα σκηνώματα του Θεού, έφτιαξε τη νοσσιά της, τη φωλιά της. Ού θήσει τα νοσσία της, όπου θα βάλει τα πουλάκια της και γεννήθηκε άλλο. Βέβαια, και τα δικά της πουλάκια.

«Τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων, ο βασιλεύς μου και ο Θεός μου». Αυτά τα θυσιαστήρια, Κύριε, Κύριε που είσαι Κύριος των ουρανίων δυνάμεων και των επιγείων δυνάμεων, που είσαι ο βασιλεύς μου και ο Θεός μου, αυτά τα θυσιαστήρια πόσο κι εγώ τα ποθώ, πόσο θέλω να είμαι εκεί, πόσο θέλω να βρίσκομαι εκεί.

Νομίζω για τις άλλες φορές ότι αυτά δεν μπορεί καν καθένας να καταλάβει. Μπορεί να δει λίγο συναισθηματικά, όπως κατηγόρησαν αυτοί εδώ. Τον μεν Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά κατά διαφορετικό τρόπο τον κατηγόρησαν κάποιοι θεολόγοι Ορθόδοξοι. Τον Άγιο Συμεών, μεταξύ των άλλων, τον κατηγόρησαν και για πράγματα συναισθηματισμού και τέτοια. Ε, οι σημερινοί άνθρωποι δεν μπορούμε να καταλάβουμε ότι κάποια πράγματα έχουν πολύ μεγάλη αξία, πάρα πολύ μεγάλη αξία. Βέβαια, για άλλους. Και γι' αυτούς είναι απλώς ένας συναισθηματισμός.

Επίσης, λέγαμε ότι υπήρχε στο Άγιον Όρος πριν από μερικά χρόνια ένας Ρώσος παπα-Τύχων, ο οποίος, κυριολεκτικά θα έλεγε κανείς, έπεφτε εις έκσταση. Προπαντός την ώρα που λειτουργούσε. Όταν, ας πούμε, εψάλλει το Χερουβικό, σύμπλος προκοντός, και έβλεπε με τα μάτια της ψυχής του την παρουσία των Χερουβείμ, η μοναγερά του ειχεί στη Θεία Λειτουργία και άνοιγε ο ουρανός ενώπιόν του και θεωρούσε με τις πνευματικές, τα ουράνια, τις αγγελικές δυνάμεις.

Συνεπαίρνεται ο άνθρωπος και ξεχνιόταν, και εκείνος που ήταν απ' έξω, δεν τον άφηνε να μπει μέσα, απ' έξω, από ένα παραθυράκι, ακουγόταν, ας πούμε, πολλή ώρα, πίστευε πολλή ώρα, συνήθιζε και συνέχιζε τη δουλειά του υγιού.

που έχει ιδιαίτερη αδυναμία στο να ψάλλει τους τριαδικούς κανόνες, τους κανόνες που είναι το πρωί, τις Κυριακές, στο μεσονυκτικό και που ακούγονται όσοι πάτε πάρα πολύ πρωί στις εκκλησίες, στις εκκλησίες που γίνεται μεσονυκτικό, και νομίζω δεν γίνεται σε σχεδόν καμία ή σε ελάχιστες εκκλησίες. Και ψάλλει τον τριαδικό κανόνα που είναι ο πλάγιος του πρώτου και ο κανόνας θα ψαλεί σε πλάγιο του πρώτου ήχου. Και που εκεί, ο τελευταίος κανόνας είναι για την Αγία Τριάδα, αλλά που κοντά στην Αγία Τριάδα είναι οι Αρχάγγελοι και τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ και που υμνούν την Αγία Τριάδα κατά πάσους και που χαίρονται κοντά στην Αγία Τριάδα και που παίρνουν φως στην Αγία Τριάδα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση αυτό.

Όχι απλώς, έλεγε ο Φίδημα, ήξερε να ψάλλει τους τριαδικούς κανόνες. Ήξερε αυτά τα τροπάρια από πλευράς ψαλτικής, είτε... Αλλά φαινόταν, είχε... είχε κοινωνία με αυτό το πανηγύρι το ουράνιο που γίνεται από τους Αγίους.

Ο άνθρωπος.

Πεσμένος, είναι πεσμένος, καθώς είναι πεσμένος και εμείς, ο Θεός τον ανεβάζει και τον ανεβάζει και κάποτε, λέει, «ηλάττωσας αυτόν βραχύ τι παρ’ αγγέλους», ναι, αλλά κάποτε θα είναι όπως οι άγγελοι. Και όπως ξέρετε προπαντός υπάρχει αυτή η παράδοση, αυτή ειδικότερα, οι μοναχοί ας πούμε θα μπουν στη θέση του τάγματος που έπεσε του Εωσφόρου, όχι βέβαια για κανένα ειδικό λόγο, αλλά διότι ακριβώς και ο καθένας θα θελήσει και θα μπορέσει να παραδώσει έτσι όλο το είναι του στην Χάρη του Θεού και στη

Την δοξολογία του Θεού, ε, θα μιμηθεί τους αγγέλους και θα τους μοιάσουν και δεν ξέρει τι κάνει.

Αλλιώς, που έτσι τα ζυγίζει τα πράγματα με την αυστηρή λογική, νομίζω ότι είναι τίποτε μαθηματικά ή τίποτε κομπιούτερ ας πούμε, δεν μπορεί να τα καταλάβει. Δεν μπορεί, δεν μπορεί, δεν θα θέλει, δεν μπορεί. Πρέπει να αφήσει αυτόν τον τρόπο σκέψης για να μπορέσει να τα καταλάβει. Αλλά εκείνος όμως ο οποίος μυείται λίγο σε αυτά και συνεπαίρνεται από αυτά, δεν έχει αυτόν τον πόνο, αυτόν τον καημό. Όσα θα ήθελα να θέλω βέβαια τώρα σε εμάς, κάθε μια ψυχή ποθεί, ας πούμε, τον Κύριο, ποθεί να έχει μέσα της τον Κύριο, ότι πότε θα αναλύσει και θα είναι μαζί με τον Χριστό. Είναι ο μεγάλος πόθος της κάθε μιας ψυχής. Άλλωστε όμως, πότε κανείς, πότε θα πάει στην εκκλησία, πότε θα βρεθεί εκεί μέσα στο ναό, εκεί μέσα που γίνεται όλη η λατρεία του Θεού και ιδιαίτερα των αισθήμων, πότε θα βρεθεί μπροστά στο Άγιο Ποτήριο και θα πάρει το Σώμα του Θεού, του Χριστού.

Πόθο μπορεί, αλλά πόθο, όχι πόθο απλώς σαν επιθυμία. Τέτοια όλοι μπορούν να έχουν, δεν στοιχίζει ούτε αυτό. Πόθο να πεθάνεις με τον Χριστό για να δεις. Εκεί είναι που πληγώνεται, όπως είπε ο Αββάς Βαρσανούφιος προηγουμένως, ακριβή ψυχή, εκείνη που πληγώνεται από αυτήν την αγάπη, πληγώνεται από όλα αυτά. Εκεί πληγώνεται η ψυχή, η καρδία πληγώνεται από την αγάπη του Θεού. Η αγάπη του Θεού είναι εκεί στο μαρτύριο, είναι εκεί στο σταυρό. Εκεί βρίσκουμε την αγάπη του Θεού και εκεί μας βρίσκει η αγάπη του Θεού και εκεί ανταποδίδουμε την αγάπη προς τον Θεό και ανταποκρινόμεθα στην αγάπη προς τον Θεό. Και γι' αυτό λέει και τα στρουθία ακόμη, τα στρουθία, όπως είχε. Ευχαριστώ πολύ.

Ο άσωτος, όπως οι μίσθιοι του πατρός μου περισσεύουν άρτων, εγώ δε λιμώ απόλλυμαι. Πόσοι εκεί οι μισθωτοί στον πατέρα μου χορταίνουν και τους περισσεύουν. Κι εγώ πεθαίνω από την πείνα εδώ. Εδώ και τα στρουθία, τα σπουργίτια, βρίσκονται εκεί κάπου και φτιάχνουν το σπίτι τους. Και η τρυγόνα και αυτή βρίσκει κάπου εκεί και φτιάχνει στο ναό σου, φτιάχνει τη φωλιά της για να βάλει τα πουλάκια της. Αυτά τα θυσιαστήρια, το ναό δηλαδή, τα σκηνώματά σου, τα ποθώ και εγώ. Κύριε των δυνάμεων, που είσαι ο βασιλεύς μου και είσαι ο Θεός μου. Μακάριοι οι κατοικούντες εν τω οίκω σου, εις τους αιώνας των αιώνων αινέσουσί σε.

Και μακάριοι είναι εδώ, και τελειώνεται στο πρώτο μέρος του ψαλμού. Μακάριοι, θυμάται εδώ τώρα ειδικά τους ιερείς, θυμήθηκε τα στρουθία, θυμήθηκε τα πουλιά γενικώς, την τρυγόνα, αλλά εδώ ειδικότερα θυμάται τους ιερείς. Μακάριοι είναι αυτοί που κατοικούν εν τω οίκω σου. Οι ιερείς, όπως ξέρουμε, με τη σειρά βέβαια, κάθε φορά που είχε ο καθένας εφημερία, έμπαινε εκεί στον ναό. Τη μέρα και νύχτα εκεί στον ναό υπήρχαν βέβαια άτομα. Όταν έγινε ο ναός, βγήκε εκεί στη σκηνή του μαρτυρίου στο Ωσιόν. Αν κάνουν λοιπόν, πώς θα επισκέπτονται; Όχι απλώς έρχονται εκεί, όχι απλώς κάνουν κάτι όταν έρχονται ή βλέπουν, αλλά κατοικούν εκεί. Εις τους αιώνας των αιώνων αινέσουσί σε. Αυτοί λοιπόν και τώρα και πάνω είπε ναι.

Θα σε παινούν, θα σε υμνούν, θα σε ψάλλουν, θα σε ευχαριστούν και με την έννοια ότι τόσο χάρη που τους κάνεις, τέτοια χάρη που τους κάνεις, αυτοί θα αινέσουν, θα σε υμνούν. Αλλά καθώς μένουν εκεί, εκείνοι μακάριοι που μένουν εκεί, εκείνοι μαζί σου κλπ, όλη η ζωή τους θα γίνει ζωή αγγέλων, αγγέλων που παινούν και δοξολογούν εσένα τον Θεό, παρατηρεί ο Νίκος.

Ξέρουμε ότι αν θελήσουμε πάρα πολύ ένα πράγμα, να το επιθυμήσουμε πάρα πολύ, έτσι πολύ πολύ θα αγαπήσουμε πολύ, ο κόσμος θα χαλάσει, θα κινηθούμε δυνατά, θα τα κάνουμε, θα ξεπεράσουμε τις οποιεσδήποτε δυσκολίες για να το αποκτήσουμε. Όταν η ψυχή μας έτσι έχει μια τέτοια αγάπη προς τον Θεό, έχει μια τέτοια στροφή προς τον Θεό, έχει ένα τέτοιο πόθο προς τον Θεό, έτσι δεν εμποδίζεται από τίποτα και μακριά να είναι κοντά και τη νύχτα θα την κάνει μέρα και τη μέρα θα την κάνει νύχτα και όσο περισσότερο εμποδίζεται, τόσο περισσότερο θα ποθεί και όσο περισσότερο θα βρίσκεται ο Θεός, τόσο περισσότερο θα ανάβει ο πόθος και δεν έχει τελείωμα.

Δεν είναι, δεν είναι όπως εμείς το καταντήσαμε το πράγμα. Δεν είναι άχαρη η πνευματική ζωή, δεν είναι άχαρη η χριστιανική ζωή, δεν είναι πλώς όπως θα τα κάνουμε πάλι, πάλι τέτοια δύσκολα πράγματα. Αυτά γίνονται έτσι, είναι βέβαια στην αρχή, διότι πρέπει να απαρνηθείς τον εαυτό σου, να απαρνηθείς το θάνατο που έχεις μέσα σου για να βρεις την Βεβαιασμία. Και μετά η ψυχή πληγώνεται από την αγάπη του Θεού και όλα ευνάγκητά ρημένα. Θα σταματήσουμε εδώ, λοιπόν, αν δεν σας κουράζει περισσότερο, και να μην περάσουμε στο δεύτερο μέρος. Θα το κάνουμε την προσεχή φορά. Τώρα μη σηκώνεστε ακόμη, για να πούμε δύο λόγια.