Longing for God With Heart, Soul, and Body

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Now, in Psalm 83, we covered the introduction in our last two gatherings and spoke about why this psalm was written. Today we need to move on. “How beloved are Your dwelling places, O Lord of Hosts!” How beloved are Your dwelling places, Lord of the heavenly and earthly hosts, You who are Lord of all powers in heaven and on earth! “My soul longs and faints for the courts of the Lord.” My soul yearns and melts with longing to be in the courts of the Lord.

Many Christians live a joyless Christian life. They have to push themselves to say a prayer, go to church, read something, listen to a talk, or perhaps come to one of the Mysteries, whether the Mystery of Repentance or the Holy Eucharist. Everything takes a push. And as we have said before, days come when everyone, more or less, must struggle to the point of blood. No one is exempt. We must push and urge ourselves toward God. But that is not the whole story. God did not make the human being lifeless.

Did He make the human being like a robot, like a machine? God made the human being with not only a nous, the spiritual intellect, but also, if you will, not only a will but also the capacity to love. Every person has this capacity. Just as everyone has a nous and a will, and can speak both outwardly and inwardly, everyone also has the power to love. Remember what we said about noetic prayer, the prayer of the nous, and the Jesus Prayer!

It is not enough simply to say the Jesus Prayer, though saying it as often as you can comes first. The nous must pay such close attention to the words that it stays enclosed within their meaning. Saint John Climacus says that the whole secret is to keep the nous within the words. But even that is not enough. First, you say the Jesus Prayer. Second, your nous attends to its words. And third, you bring to it all the loving power within you. I mean that particular power to love, which

embraces the whole person. Either you love or you do not; you cannot love with half a heart. If you love, you love with all your heart. Those who manage to love with only half a heart have no real love at all. This power to love warms a person, blesses them, and moves them forward. It does so in a lively way, with eagerness, longing, and delight, rather than mechanically and without joy.

So, to return to what I was saying, there are Christians who force themselves, joylessly, to do certain things. Why? Because they simply

want to do a few things. They have heard about them and been encouraged a little by others, but their heart is somewhere else. No. A person must free the heart from whatever holds it captive, loosen it from wherever it is caught, and give it to God. Then the heart goes to Him of its own accord. “Where your treasure is, there your heart will be also.”

You may first recognize something with your reason as a treasure. But once your heart also recognizes it deep within, you will not be able to keep your heart away from that treasure, even if you try. That is where your heart is. “Where your treasure is, there your heart will be also.” Think of someone who has a treasure hidden somewhere. Even if he wants to forget it, he cannot. His thoughts keep going back to it. It may seem that his thoughts are there, but really it is his heart that is there. If he goes and discovers that someone has stolen his treasure, he might even suffer a heart attack. It is the heart that suffers that blow: both the bodily heart and the spiritual heart.

So when you, as a rational creature, think things through and come to see that God is everything, and you take into your heart, into your very being, the truth that God is your treasure, then your heart rushes toward Him. Nothing can hold it back. You no longer need to push yourself along joylessly. “My soul longs and faints for the courts of the Lord.” Here David, if it is David, as we said, or perhaps a pilgrim on his way to worship in Jerusalem, does not say, “Must I go there again? They are calling me there again. They keep reminding me to go. I suppose I have to go.” He says nothing of the sort. Though he is far away, he says that his soul longs so deeply, and melts with desire, to be

in the courts of the Lord: in the Lord’s Temple, inside it, around it, and near it. “My heart and my flesh rejoiced in the living God.” Here “my heart” means the whole person, or the whole soul. My heart, then, and even my body rejoiced. For as we have said before, according to Orthodox teaching, a human being is both body and soul. A person is neither soul alone nor body alone, but the whole human being, body included. What the body does affects the soul, and what the soul does affects the body. And

when, for example, the soul is filled with the Spirit of God, when the

soul is filled with the Spirit of God, with this divine fire, this love, that fire and that Spirit spread through the body as well. That is why he says, “My heart and my flesh rejoiced.” My whole heart, my whole soul, and my body felt joy in the living God as I remembered Him and thought of Him. I think I told you another time about someone I met recently. This person has made a tremendous impression on me. What a flame there is in this soul, what love and longing! This soul melts with longing when thinking of God, when thinking of

the Triune God, the Father and the Son and the Holy Spirit, and of the angels there around God, seeing Him, singing His praise, and glorifying Him. This person lives in the world, as we all do, and has a job. Given the kind of work this person does, someone else might find all sorts of excuses: “With the work we have, with this and that to do, we have no time.” But if your soul has love and longing, nothing can stop you. So it is here, whether this is David in exile beyond the Jordan River, far from Zion, or a pilgrim

far from the Temple. He longs to be there; his soul melts with that longing, and both soul and body leap for joy as he remembers God. There is one difference between his experience and ours. David and the other Israelites felt God most deeply there in the Temple, in the Holy City, on the sacred hill of Zion. They felt that God was there, that He dwelt there, spoke from there, and worked from there. There God made Himself known. That is why the prophet longs to be there, and as he

remembers these things, his soul leaps for joy. For we too, living in this world, may be in the Church, have the grace of the Holy Spirit within us, have Christ within us, and partake of the Body and Blood of Christ. Yet the fullness of the Kingdom of God, its complete revelation, awaits us in the life to come. That is why certain souls leap for joy. While still living here, they have grown accustomed to tasting beforehand those heavenly

things. They have a foretaste of Paradise. Yet they also think of what it will be like in the next life: how close they will be to God, and how their souls will be united with Him forever. They leap for joy because of what they have already experienced and because of what they await. Or we could put it the other way around: they rejoice not only in what they await but also in what their souls can already taste in this life, especially in the New Testament. As for us ordinary people, if for even two or three seconds

the beauty, holiness, majesty, and sweetness of God touched our souls, if God as He is touched us for just a second or two, we would immediately become different people. Of course, we could not bear it for much longer. Yet God withholds this experience from us. He wants very much to give it to us, as He

gave it to souls who were His own and whom He could trust. Their experience lasted longer than a second or two; you might say they had it continually. God wants to give us this experience, but how can He? If He has not given it to us, our souls have not yet taken the right stance toward Him. We have so much available to us in the Church, especially the lives and experience of the Saints. These ought to move us to do as David did when he said, “I will not sleep, I will not slumber, I will not rest,” and so on, until… Then God would see what sort of people and souls He was dealing with, and entrust us with this gift. And if He did entrust us with even a little of this experience, we would feel a kind of intoxication, if I may use that word in quotation marks.

Do not be surprised by the word “intoxication.” This is something strange to us, something unknown. Reading about it is one thing; hearing about it is another. But if you never taste it, you gain nothing. Only when you taste a sweet, a particular fruit, or any kind of food do you know from experience what it is like. Otherwise you do not know. As the Fathers, who are so down to earth and realistic, tell us, hearing about something does not satisfy us. Saint Macarius asks: Can you quench your thirst by looking at a spring painted on a wall?

Even if the painter were excellent and made the spring look alive, with water flowing from it that seemed wonderfully cool, you would never quench your thirst. However long you looked at it, admired it, or enjoyed it, you would still be thirsty. The same is true if you only hear people tell you about these things. Unless you taste them, your thirst remains. Of course, we must hear, because most things reach the soul through hearing. As we said another time, at least when we come here, let us come ready for something to happen in us during this very hour. Let us do more than hear and learn a few things. Let something reach our souls and touch them, so that we leave with some experience within us. I have said this before.

We leave here, and it seems as though we heard nothing. That is sad. It is not that we paid no attention; we did. It is not that we failed to understand; we understood. But it is as though it all passed us by. Remember the nylon we spoke about? If you wrap a sheet of nylon directly against your skin, all around your body, then however hard it rains, the rain may soak through your coat, jacket, shirt, undershirt, and every other layer, but it will never reach your skin. Even the thinnest layer of nylon around you will keep it out.

A spiritual rain

falls upon us as we live within the Church. Everything we hear, everything that happens, everything we see in the Church is a downpour of spiritual rain. But some kind of nylon has wrapped itself around our soul, and none of it touches us. What a pity. At least, if we could somehow use a little knife, a pin, or something to make a small tear, to pierce it a little somewhere, something would get through. And once it did, we would taste its sweetness, and then, from within, we could break through that barrier.

Let’s stop here!

I’ll keep you another fifteen minutes. After all, I owe you that time, and you have a duty too, let’s say. We had agreed on half an hour, hadn’t we? So I’ll keep you another fifteen minutes, because it has been a long time since we last read together.

Λοιπόν, στον 83ο ψαλμό, και τα είπαμε όχι μόνο στην προηγούμενη σύναξη αλλά και στην προπροηγούμενη, είπαμε εισαγωγικά, είπαμε γιατί γράφει και αυτός ο ψαλμός, και πρέπει σήμερα να προχωρήσουμε. Πόσο αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των Δυνάμεων! Πόσο αγαπητά είναι τα σκηνώματά σου, Κύριε των Ουρανίων και των Επιγείων Δυνάμεων, Συ που είσαι Κύριος όλων των δυνάμεων, και του ουρανού και της γης. Επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου εις τας αυλάς του Κυρίου, λαχταράει η ψυχή μου και λιώνει η ψυχή μου να είμαι στις αυλές του Κυρίου.

Πολλοί χριστιανοί οι οποίοι ζουν έτσι μια άχαρη χριστιανική ζωή, όλο με το ζόρι, όλο με κάποια σπρωξίματα έτσι να λίγο να σκουντήξουν τον εαυτό τους, να κάνουν καμιά προσευχή, να πάνε λίγο στην εκκλησία, να διαβάσουν κάτι, να πάνε να ακούσουν κάτι, ίσως να πάνε καμιά φορά στο μυστήριο, είτε της Μετανοίας είτε της Θείας Ευχαριστίας, όλα με σπρωξίματα. Και έχουμε πει και άλλη φορά ότι έρχονται οι μέρες που οι πάντες λίγο πολύ, δεν εξαιρείται κανείς από αυτό το πράγμα, κανείς πρέπει να ματώσει. Να ματώσει, σπρώχνοντας τον εαυτό του, ζορίζοντας τον εαυτό του, σκουντώντας τον εαυτό του προς τον Θεό, αλλά δεν είναι μόνον αυτό. Ο Θεός δεν έφτιαξε τον άνθρωπο έτσι άψυχον.

Τον έκανε σαν ένα ρομπότ, σαν μια μηχανή. Ο άνθρωπος είναι έτσι φτιαγμένος από τον Θεό που δεν έχει μόνο νουν, αλλά έχει και, αν θέλετε, όχι μόνο βούληση αλλά και αγαπητική δύναμη. Όπως και να έχει το πράγμα, αυτήν τη δύναμη την αγαπητική την διαθέτει ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος. Όπως οι πάντες διαθέτουν νου, οι πάντες διαθέτουν βούληση, οι πάντες διαθέτουν λόγο εξωτερικό και εσωτερικό, οι πάντες διαθέτουν και αγαπητική δύναμη. Θυμηθείτε που λέγαμε και στο θέμα της νοεράς προσευχής, της ευχής!

Δεν φτάνει απλώς να λες την ευχή, βέβαια πρώτιστο είναι να λες την ευχή, να τη λες κατά το δυνατόν. Αλλά δεν φτάνει αυτό, πρέπει ο νους τόσο να προσέχει τα λόγια της ευχής ώστε σαν να εγκλείεται, ο νους να εγκλείεται μέσα στο νόημα των λέξεων, λέει. Όλο το μυστικό είναι να εγκλείς, λέει, τον νου στις λέξεις, το λέει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος. Αλλά ούτε αυτό φτάνει, χρειάζεται αφενός να λέει κανείς την ευχή, αφετέρου ο νους να προσέχει τις λέξεις της ευχής και το τρίτο, χρειάζεται όλη η δύναμη η αγαπητική που διαθέτεις μέσα σου, όχι απλώς δύναμη έτσι, οποιαδήποτε δύναμη, η αγαπητική δύναμη, η οποία αγαπητική δύναμη

αγκαλιάζει δηλαδή τον όλον άνθρωπο. Ή αγαπάς ή δεν αγαπάς, δεν γίνεται με μισή καρδιά. Αν αγαπάς, αγαπάς με όλη την καρδιά. Οι άνθρωποι που τα καταφέρνουν να αγαπούν με μισή καρδιά δεν έχουν αγάπη, καμία δεν είναι η αγάπη τους. Υπάρχει λοιπόν αυτή η αγαπητική δύναμη που ζεσταίνει τον άνθρωπο, που ευλογίζει τον άνθρωπο, που παρακινεί τον άνθρωπο, όχι όμως κατά έναν άχαρο τρόπο, έτσι μηχανικά, αλλά ολοζώντανα και με πολλή διάθεση και με πολύ πόθο και με πολύ κέφι, οι αγαπητικές αυτές οι δυνάμεις.

Λοιπόν, απλώς υπάρχουν χριστιανοί, επανέρχομαι, υπάρχουν χριστιανοί οι οποίοι με το ζόρι και πολύ άχαρα προσπαθούν να κάνουν ορισμένα πράγματα. Και γιατί; Γιατί απλώς

θέλουν να κάνουν μερικά πράγματα, άκουσαν, παρακινήθηκαν λίγο από τους άλλους, αλλά η καρδιά τους είναι κάπου αλλού. Όχι, όχι, πρέπει κανείς να ξεαιχμαλωτίσει την καρδιά του, να απαγκιστρώσει την καρδιά του από εκεί που είναι αγκιστρωμένη, όπου κι αν είναι, και να τη δώσει την καρδιά του στον Θεό. Και μετά πάει η καρδιά του μόνη της. Όπου εστίν ο θησαυρός ημών, εκεί έσται και η καρδία ημών.

Κάτι το θεωρείς νοητικά, το θεωρείς θησαυρό, αλλά το θεωρεί και η καρδιά σου από μέσα σου μετά και να Εεεε... θέλεις να την εμποδίσεις την καρδιά σου να είναι εκεί στον θησαυρό, δεν θα μπορέσεις. Η καρδιά είναι εκεί στον θησαυρό. Όπου θησαυρός ημών, εκεί έσται και η καρδία ημών. Ένας που έχει θησαυρό κάπου, κρυμμένο θησαυρό, να θέλει να ξεχάσει, δεν, δεν μπορεί να ξεχάσει, και το μυαλό του είναι όλο εκεί. Αλλά και όχι το μυαλό του έτσι, μοιάζει ότι είναι το μυαλό του εκεί, αλλά είναι η καρδιά του εκεί, η καρδιά του. Και αυτός, αν υποθέσουμε πάει και βρει ότι έκλεψαν τον θησαυρό του, μπορεί να πάθει συγκοπή. Και η συγκοπή δεν παθαίνει το μυαλό, παθαίνει η καρδιά. Η καρδιά, και η σαρκική καρδιά και η πνευματική καρδιά.

Ε... Όταν λοιπόν έτσι, σαν λογικό πλάσμα που είσαι, σκεφτείς, μελετήσεις τα πράγματα και καταλήξεις ότι το παν είναι ο Θεός, και βάλεις... στην καρδιά σου, μέσα στο είναι σου, ότι θησαυρός, το παν είναι ο Θεός, επομένως αυτός είναι ο θησαυρός, μετά η καρδιά ορμά προς τον θησαυρό και δεν την εμποδίζει τίποτε. Δεν χρειάζεται μετά έτσι κατά έναν άχαρο τρόπο να σπρώχνει κανείς. Λοιπόν, επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου εις τας αυλάς του Κυρίου. Εδώ ο Δαβίδ, αν είναι ο Δαβίδ αυτός, όπως είπαμε, ή ένας προσκυνητής που πηγαίνει προς τα Ιεροσόλυμα για να προσκυνήσει, λοιπόν, δεν λέει «Πάλι να πάω εκεί, πάλι με καλούν να πάω εκεί, πάλι μου το θυμίζουν να πάω εκεί, πάλι είναι ανάγκη προς εκεί να πάω», δεν λέει κάτι τέτοιο. Αλλά καθώς είναι μακριά λέει ότι πολύ λαχταρά η ψυχή του και λιώνει η ψυχή του από τον πόθο να ευρεθεί

στις αυλές του Κυρίου, δηλαδή στον Ναό του Κυρίου και μέσα στον Ναό και γύρω από τον Ναό και κοντά στον Ναό. Η καρδία μου και η σάρξ μου ηγαλλιάσαντο επί Θεόν ζώντα. Η καρδία μου είναι εδώ όλος ο άνθρωπος ή όλη η ψυχή του ανθρώπου. Λοιπόν, η καρδιά μου, ακόμη και το σώμα μου, γιατί όπως έχουμε πει και άλλη φορά, ο άνθρωπος, κατά την ορθόδοξη διδασκαλία, είναι και το σώμα και η ψυχή. Δεν είναι μόνο η ψυχή ο άνθρωπος, ούτε μόνο το σώμα ο άνθρωπος, όλος ο άνθρωπος είναι ο άνθρωπος, και το σώμα. Ό,τι κάνει το σώμα επηρεάζει την ψυχή και ό,τι κάνει η ψυχή επηρεάζει το σώμα. Και

όταν, ας πούμε, είναι γεμάτη η ψυχή από το πνεύμα του Θεού, όταν η...

ψυχή είναι γεμάτη από το πνεύμα του Θεού, από τη φωτιά αυτή τη θεϊκή, την αγάπη αυτή, αυτή η φωτιά, αυτό το πνεύμα διαχέεται και στο σώμα. Γι' αυτό λέει, η καρδία μου και η σάρξ μου ηγαλλιάσαντο, και όλη η καρδιά μου, όλη η ψυχή μου και το σώμα, αισθάνθηκαν αγαλλίαση επί Θεόν ζώντα, καθώς θυμούμαι τον Θεό, καθώς σκέπτομαι τον Θεό. Δεν ξέρω, σας έλεγα νομίζω μια άλλη φορά, τώρα τον τελευταίο καιρό συνάντησα κάπου μια ψυχή και μου έχει κάνει φοβερή εντύπωση αυτή η ψυχή, φοβερή εντύπωση. Τι φλόγα έχει αυτή η ψυχή μέσα της, τι αγάπη έχει μέσα της, τι λαχτάρα έχει μέσα της. Λιώσιμο υφίσταται αυτή η ψυχή καθώς σκέφτεται τον Θεό, καθώς σκέφτεται...

τον Τριαδικό Θεό, τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, καθώς σκέφτεται ότι εκεί είναι οι άγγελοι γύρω από τον Θεό και βλέπουν τον Θεό και υμνούν τον Θεό και δοξάζουν τον Θεό. Και είναι μια ψυχή η οποία είναι μέσα στον κόσμο όπως είμαστε όλοι μας και μέσα στη δουλειά. Είναι τέτοια η δουλειά που κάνει σε αυτή την κοινωνία, που όποια άλλη ψυχή στη θέση της λοιπόν θα έβρισκε διάφορες προφάσεις, ότι έτσι που είναι η δουλειά μας, ότι έτσι που έχουμε τούτο να κάνουμε και έχουμε εκείνο να κάνουμε και δεν ευκαιρούμε και δεν ξέρω τι. Άμα έχεις αγάπη στην ψυχή, άμα έχεις λαχτάρα και πόθο μέσα στην ψυχή, δεν σε εμποδίζει τίποτε. Όπως εδώ, είτε είναι ο εξόριστος, πρόκειται για τον εξόριστο Δαβίδ ο οποίος είναι πέρα από τον Ιορδάνη ποταμό και μακριά από τη Σιών, είτε είναι προσκυνητής

ο οποίος είναι μακριά από τον Ναό, όμως λαχταρά να βρεθεί εκεί και ποθεί και λιώνει η ψυχή του από αυτόν τον πόθο και επίσης σκιρτά και αγάλλεται η ψυχή και όλο το σώμα καθώς θυμάται τον Θεό. Με μόνη τη διαφορά ότι ο Εβραίος, σε εμάς δεν είναι έτσι τα πράγματα αλλά στον Εβραίο ήταν έτσι περίπου. Ο Εβραίος πιο πολύ ένιωθε τον Θεό, ο Δαβίδ και οι άλλοι πιο πολύ ένιωθαν τον Θεό εκεί στον Ναό, εκεί στην Αγία Πόλη, εκεί στον Ιερό Λόφο της Σιών. Εκεί ένιωθαν τον Θεό, ότι εκεί είναι ο Θεός, ότι εκεί κατοικεί ο Θεός, από εκεί ομιλεί ο Θεός, από εκεί ενεργεί ο Θεός. Εκεί είναι η παρουσία Του, γι' αυτό λαχταράει ο προφήτης να βρεθεί εκεί και καθώς...

θυμάται αυτά, σκιρτά και αγάλλεται η ψυχή του. Διότι και εμείς εδώ καθώς είμαστε σε αυτόν τον κόσμο, όσο δηλαδή κι αν είμαστε μέσα στην Εκκλησία, όσο κι αν μέσα μας είναι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος, όσο κι αν μέσα μας είναι ο Χριστός, όσο κι αν κοινωνούμε του Σώματος και του Αίματος του Χριστού, όμως, όμως, το πλήρωμα της Βασιλείας του Θεού, η πλήρης Αποκάλυψη, μας επιφυλάσσεται στην άλλη ζωή. Και γι' αυτό αγάλλονται και σκιρτούν οι ψυχές, αυτές που είναι συνηθισμένες, ενώ ζουν εδώ, ζουν και προγεύονται όλα αυτά τα ουράνια

ουράνια πράγματα, προγεύονται τον παράδεισον, όμως σκέπτονται πώς θα είναι όταν βρεθούν στον άλλον κόσμο και πόσο κοντά θα είναι με τον Θεό και πόσο θα είναι ενωμένες οι ψυχές με τον Θεό και θα είναι παντοτινά και αιώνια ενωμένες με τον Θεό και σκιρτούν και αγάλλονται. Όχι μόνο διότι έχουν μια εμπειρία αλλά και διότι αναμένουν το μέλλον. Και θα λέγαμε από την άλλη πλευρά, όχι μόνο διότι αναμένουν, αλλά και διότι έχουν μια πρόγευση οι ψυχές, κυρίως στην Καινή Διαθήκη, από τη ζωή αυτή ακόμη. Δηλαδή εμείς τώρα που είμαστε κοινοί άνθρωποι, συνηθισμένοι άνθρωποι, εάν έστω δύο-τρία δευτερόλεπτα

δύο-τρία δευτερόλεπτα μας άγγιζε, άγγιζε τις ψυχές μας το κάλλος του Θεού, η αγιότητα του Θεού, η μεγαλοπρέπεια του Θεού, η γλυκύτητα του Θεού, αυτό που είναι ο Θεός, αν ένα-δύο δευτερόλεπτα μας άγγιζε, αμέσως θα γινόμασταν άλλοι άνθρωποι. Φυσικά δεν θα μπορούσαμε και να αντέξουμε περισσότερο. Αλλά βλέπετε, μας τα στερεί ο Θεός. Δεν μας τη δίνει αυτή την εμπειρία. Το θέλει πάρα πολύ ο Θεός να μας δώσει αυτή την εμπειρία όπως την

έδωσε αυτή την εμπειρία όχι για ένα-δύο δευτερόλεπτα αλλά σε δικές του ψυχές, τις οποίες είχε εμπιστοσύνη, έλεγε κανείς ότι συνεχώς είχαν αυτή την εμπειρία. Ο Θεός να μας δώσει αυτήν την εμπειρία, αλλά πώς θα μας τη δώσει; Για να μη μας τη δίνει σημαίνει ότι καθόλου ακόμη η ψυχή μας δεν πήρε τη στάση που πρέπει να πάρει απέναντι στον Θεό. Ακόμη, ας πούμε, ενώ έχουμε τόσα δεδομένα, τόσα δεδομένα μέσα στην Εκκλησία και κυρίως τη ζωή των Αγίων και την πείρα των Αγίων, και θα έπρεπε να παρακινηθούμε και να κάνουμε ακριβώς αυτό που έκανε ο Δαβίδ, που έλεγε «Ούτε θα κοιμηθώ, ούτε θα νυστάξω, ούτε θα ξεκουραστώ», ούτε και τα λοιπά, έως ότου... Λοιπόν, να δει ο Θεός ότι έχει να κάνει με τέτοιους ανθρώπους, έχει να κάνει με τέτοιες ψυχές και να μας εμπιστευτεί. Αλλά αν, πες το λίγο, μας εμπιστευτεί αυτή την εμπειρία, παθαίνει ο άνθρωπος ένα είδος, αν επιτρέπεται εντός εισαγωγικών βέβαια, μέθης.

Μη παραξενεύεστε για τη λέξη αυτή, μέθη δηλαδή, μέθη. Γιατί είναι μια ξένη πραγματικότητα, μια άγνωστη πραγματικότητα. Άλλο είναι να διαβάζουμε, άλλο είναι να ακούμε, όπως άλλο είναι να ακούμε για ορισμένα πράγματα, αλλά άμα δεν τα γευθεί, δεν βγαίνει τίποτα. Μόνο όταν γευθεί κανείς το γλυκό, το άλφα φρούτο, το βήτα φρούτο, το οποιοδήποτε φαγώσιμο που είναι, μόνο όταν το γευθεί, έχει πείρα πλέον και γεύση πλέον το τι είναι αυτό. Αλλιώς, δεν το ξέρει. Δεν χορταίνει ο άνθρωπος, όπως λένε οι πατέρες αυτοί που είναι πολύ προσγειωμένοι και πολύ ρεαλιστές, αν επιτρέπεται να πω έτσι. Λέει ο Άγιος Μακάριος, μπορείς να ξεδιψάσεις με το να δεις στον τοίχο ζωγραφισμένη μια πηγή;

Να ήταν άριστος ο ζωγράφος και να παρουσίασε πολύ ζωντανή την πηγή και πολύ ζωντανό το νερό να βγαίνει από την πηγή και λοιπά και να φαίνεται ότι είναι δροσερό νερό. Δεν θα ξεδιψάσεις ποτέ, ποτέ δεν θα ξεδιψάσεις. Όσο και αν το δεις, όσο και αν το θαυμάσεις, όσο και αν σ' αρέσει, δεν θα ξεδιψάσεις. Έτσι είναι, απλώς να ακούς, να σου διηγούνται και τα λοιπά, δεν θα ξεδιψάσεις άμα δεν γευθείς. Και φυσικά ο άνθρωπος ακούοντας, διότι τα περισσότερα με την ακοή φτάνουν στην ψυχή. Αυτό είπαμε και άλλη φορά, τουλάχιστον όταν ερχόμαστε εδώ να είμαστε έτσι διατεθειμένοι, ώστε αυτή τουλάχιστον την ώρα εδώ κάτι να γίνεται. Όχι απλώς ακούσαμε μερικά πράγματα, μάθαμε μερικά πράγματα, αλλά κάτι έγινε στην ψυχή μας, κάτι έφτασε στην ψυχή μας, κάτι άγγιξε την ψυχή μας για να φεύγουμε με κάποια εμπειρία μέσα μας. Είπα και άλλη φορά.

Φεύγουμε από εδώ, δείχνει ότι σαν να μην ακούσαμε, και είναι λυπηρό αυτό. Όχι βέβαια ότι δεν τα προσέξαμε, τα προσέξαμε, όχι ότι δεν τα καταλάβαμε, τα καταλάβαμε, αλλά σαν να πέρασαν. Ναι, θυμηθείτε το νάιλον που λέγαμε, το νάιλον. Όταν κατάσαρκα βάλεις νάιλον λοιπόν πάνω στο σώμα σου, γύρω-γύρω, παντού, όσο κι αν βρέξει, όσο κι αν περάσει μέσα σου η βροχή μέχρι μέσα για μέσα, και παλτά και σακάκια και πουκάμισα και φανέλες και μπλούζες και δεν ξέρω τι, τα πάντα, μέσα για μέσα δεν θα φτάσει η βροχή εφόσον υπάρχει έστω ένα λεπτότατο νάιλον που σε περιβάλλει.

Μια βροχή πνευματική

Και πέφτει επάνω μας καθώς είμαστε μέσα στην εκκλησία, και όλα αυτά που ακούμε, που γίνονται, που βλέπουμε μέσα στην εκκλησία, είναι πλημμύρα, λοιπόν, πνευματικής βροχής. Αλλά κάποιο νάιλον έχει φασκιώσει την ψυχή μας και δεν την αγγίζουν όλα αυτά, και είναι κρίμα. Τουλάχιστον κάποιες αυτές, κάποιες με κανένα μαχαιράκι, με καμιά καρφίτσα, με κανένα αυτό, κάπου εκεί να σκίσουμε λίγο, να τρυπήσουμε λίγο. Κάτι θα περάσει μέσα και, αν περάσει κάτι, γλυκαίνεται κανείς και από μέσα πια σπάει έπειτα αυτόν τον κλοιό.

Σταματήσουμε εδώ!

Θα σας κρατήσω ένα τεταρτάκι ακόμη, άλλωστε και σας το χρωστώ, αλλά και έχετε και χρέος, ας πούμε. Εσείς. Είχαμε πει μια μισή ώρα, έτσι δεν είναι; Λοιπόν, ένα τεταρτάκι ακόμη σας κρατήσω, για να... επειδή έχουμε πολύ καιρό δεν διαβάσαμε.