Psalm 83, the Church, and Longing for God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Let us look for a little while at the Old Testament, at the Psalms. We have left the Old Testament aside for quite some time, and we ought to return to it on Saturdays. I think we had reached Psalm 83. What happened? I seem to remember both that we began it and that we did not, is that right? We only said a few introductory things, if I am not mistaken. This psalm resembles Psalm 41, and it seems that both psalms were composed on the same subject, perhaps at the same time, or when David was in exile beyond the Jordan River.

That was when his son Absalom rebelled and David was forced into exile. Or perhaps these two similar psalms were written by a pilgrim on his way to Zion, to Jerusalem, who felt this longing and expressed it in the psalm.

The psalm was written, and anyone who wished could use it; so it has come down to us today. “How beloved are Your dwelling places, O Lord of hosts! My soul longs and faints for the courts of the Lord; my heart and my flesh rejoice in the living God.” I do not think we interpreted it. We began the psalm and said a few things about it, but I do not think we went into the verses at all. How dear to me are the holy places of Your temple, where You dwell, O Lord of the heavenly and earthly hosts. “How beloved are Your dwelling places, O Lord of hosts!” We said that this is the first psalm of the Ninth Hour, one of the Hours, and of course we always serve the Ninth Hour before Vespers.

Especially now, when we celebrate the Presanctified Liturgy, those of you who come right at the beginning hear the Ninth Hour, and so you hear this psalm: “How beloved are Your dwelling places, O Lord of hosts!” How deeply we, too, could feel this. How good it is to be in church; how dear the church is to us. How my soul longs to be there, in God’s house. Now we have something in our churches far greater than they had in the Old Testament. And I mean more than the fact that we live in the time of the New Testament. In every church,

throughout the year, there is a tabernacle on the Holy Table, and within it are the Body and Blood of Christ. I have spoken about this before, but I will repeat it, since some of you may not have heard it or may not have known. On Great Thursday, in every church, while the priests celebrate the Divine Liturgy, they take out the Lamb for the people to receive in Holy Communion that day, and they take out a second Lamb as well. That is what we call the large piece taken from the offering bread: the Lamb. The Lamb is Christ. We do something similar throughout these weeks of Great Lent. On Sunday or Saturday we take out

another Lamb, or two, depending on how many Presanctified Liturgies we will celebrate that week. Last week we had two, so on Sunday we took out two additional Lambs. There were three Lambs on the diskos: one for Sunday and two for the Presanctified Liturgies. This weekend the priests will take out one additional Lamb, because this week there will be a Presanctified Liturgy only on Wednesday. Friday is the eve of the Annunciation, so there will be no Presanctified Liturgy then. In the same way, on Great Thursday the priests take out a second Lamb. Then they cut it into tiny portions, called pearls. These are steeped in the Blood of the Lord and dried so that they will keep.

The priests have a special way of drying them. They gather them into the Holy Tabernacle on the Holy Table, so they will be ready whenever needed for the sick, and especially for those who are dying. For someone who is sick, it may be possible to celebrate the Divine Liturgy and give that person Holy Communion. But when a priest learns that someone is dying, he must go at once. He cannot celebrate the Divine Liturgy just then; the hour may be unsuitable, and there may be no time. So he takes some of those pearls from the Lambs kept in the Holy Tabernacle. Thus, in Orthodox churches, at all times,

and not only while the Divine Liturgy is being celebrated, the Body and Blood of the Lord are there. In this sense the Lord is present bodily in the churches. Whether Vespers, Matins, or another service is taking place, whatever worship is offered there, it is the Lord’s house, and His Body and Blood are there. The Lord is present there bodily as well as spiritually, as you said. And I think it is a sign, if not proof, that someone is in a reasonably good spiritual state when

they feel the need to go to church. They want to spend as much time as possible in the house of God, to stay there and pray there, together with the other believers. That matters too. In your room, you pray before God. But in church you are with others; you are not alone. Each of us moves toward God and toward our neighbor. As Scripture says, “You shall love the Lord your God,” and “your neighbor as yourself.” We must never forget either one. In church we experience more directly that we are not alone.

Others are there with us, and we are there with them, praying before God. So it is a sign that a person is doing well when they love the church. I might even call it proof, except that unhealthy ways of thinking can arise in either direction. There are souls who never want to leave the church or miss a service. If they could, they would stay there day and night. They would gladly have the Divine Liturgy and other services going on continually, much as has happened in Russia. There,

they could do nothing outside the church. The authorities did not allow the Church to do anything there. I do not know what is happening now with perestroika. Perhaps they have been given some freedoms, though I doubt it. But inside the church they had a measure of freedom. So the priest was there from morning until night, taking a short break at midday and then returning. Every morning, in almost all the churches in Russia, he served the Hours and the Divine Liturgy, perhaps a Paraklesis, a funeral, a Baptism, or another service. Then came the services in the afternoon, including Matins. They did not rush through them, looking at their watches.

Nor do they keep looking to see when they can sit down, for there are no seats in the churches. Everyone stands, everyone stands, for endless hours, motionless, as we said, as though they were statues. Not only do they show no sign of fatigue, but they look like statues, and you wonder: is that person alive or a statue? As though turned to stone. We have said this before. Then in the afternoon they serve the Ninth Hour, Vespers, and Matins, and this lasts for hours, with the Artoklasia and other services, and everyone remains in church. The priests rejoice in this too, at least those among them—and I suppose most of them—who became clergy out of faith in God and love for the Church, and not, perhaps, for other reasons.

They rejoice in being in church. It is their joy, their happiness, their work, their life. And many of the faithful join them. Some can come in the afternoon, some in the morning, and some both morning and afternoon.

Well...

The church is a comfort to them; you might say it is their life. Those who live this more deeply than we do feel it, understand it, and long for the next time they can be in church. It seems they feel a certain freedom there too. The police are unlikely to enter the church. They may watch and keep an eye on things outside, and perhaps they can enter people’s homes more easily. But entering the church is another matter. That freedom is part of what they feel there.

How dear the church and these holy dwelling places are to them! It seems the Israelites felt this too. David must have had many beautiful experiences there in Zion. There was no temple yet in David’s time, but there was the Holy Tabernacle, the holy place in Zion where God dwelt, as God Himself said repeatedly. David had known the joy of being there. And now, if David wrote this psalm, he was in exile. Though, as we said, David probably did not write it.

It was probably written by a Levite speaking of David, or perhaps of a pilgrim. In either case, the person is far from those dwelling places, far from those holy places, longing to return: “How beloved are Your dwelling places, O Lord of hosts!”

Well, perhaps what we say in Christian books may seem a little thin to us today if we do not say a little more. For all these things—the Temple in the Old Testament and our church here, this place, this building called a church where we gather—are meant to help us find God. A person begins to love God, to have experiences with God, to share a life with God. In the end, it is this that a person longs for so deeply, as we see.

We see that longing in the Old Testament, in David’s soul. Later, in the New Testament, we see it in the saints. Some of them describe how they yearn for the Lord when they feel they have lost Him. When it seems that the Lord has hidden Himself or moved away, when they no longer feel that warmth and grace within their souls, nothing consoles them. Nothing gives them rest. All their longing, all their effort, all their cries are directed toward finding the Lord again.

They long to be united with the Lord again, to live with Him, to feel His life within them, to know that they are in Him, to live in the Holy Spirit. Perhaps this is unfamiliar to us. If you will allow me a comparison: when two people love each other deeply, each can seem almost beside themselves with love for the other. People outside that love do not understand what they are experiencing. Only those who have known something similar can understand a little, though they cannot enter fully into another person’s experience. But these souls live with that longing.

The two long to be together again. But what the Saints of the Church describe is far greater; there is no comparison. When someone loses the person they love, nothing else can comfort them. Only when they see that person again and are close to them do they find comfort, joy, and a sense of being themselves. How much more is this true when someone comes to love God, when that love for God wounds their heart, when...

Uh...

When someone enters into this marriage with God—or, to speak more precisely, this betrothal, for while we are in this world we are betrothed to God—then wherever they go, wherever they find themselves, they seek that love, that communion, that sense of God’s presence. That is what it means. So perhaps this is how we should hear the words: ‘How beloved are Your dwelling places, O Lord of hosts,’ and so on. ‘My soul longs and faints for the courts of the Lord; my heart and my flesh rejoiced in the living God.’ But...

Θα δούμε λίγο και από την Παλαιά Διαθήκη, από τους ψαλμούς. Αφήσαμε πολύ καιρό την Παλαιά Διαθήκη και πρέπει από το Αυγουσάββατο. Νομίζω είχαμε πάει στον 83ο ψαλμό και πώς έγινε; Νομίζω ότι αρχίσαμε και νομίζω και ότι δεν αρχίσαμε, έτσι δεν είναι; Δηλαδή απλώς είπαμε μερικά εισαγωγικά, αν δεν απατώμαι. Είναι ο ψαλμός αυτός που μοιάζει με τον 41ο και φαίνεται και οι δυο ψαλμοί έγιναν για το ίδιο θέμα και έγιναν ίσως την ίδια εποχή ή τότε που ο Δαβίδ ήταν σε εξορία πέρα από τον Ιορδάνη ποταμό.

Τότε που επανεστάτησε ο υιός του Αβεσσαλώμ και αναγκάστηκε να εξοριστεί ο Δαβίδ ή τότε ίσως έγιναν αυτοί οι δύο ψαλμοί που μοιάζουν ή κάποιος ιεροπόδημος που πηγαίνει προς τη Σιών, πηγαίνει προς την Ιερουσαλήμ και νιώθει αυτόν τον καημό και τον εκφράζει μέσα από αυτόν τον ψαλμό.

Ο ψαλμός έγινε και μετά τον χρησιμοποιούσε όποιος ήθελε και έφτασε μέχρι σήμερα. «Ως αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων, επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου εις τας αυλάς του Κυρίου, η καρδία μου και η σαρξ μου ηγαλλιάσαντο επί Θεόν ζώντα». Δεν νομίζω ότι ερμηνεύσαμε. Είχαμε μεν αρχίσει τον ψαλμό, είπαμε αυτά τα μερικά πράγματα, αλλά νομίζω δεν προχωρήσαμε καθόλου στους στίχους. Πόσον αγαπητοί είναι σε μένα οι ιεροί χώροι του Ναού Σου, όπου κατοικείς, Κύριε των ουρανίων και επιγείων δυνάμεων. «Ως αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Είπαμε ότι ο ψαλμός αυτός είναι ο πρώτος ψαλμός εκεί στην Ενάτη Ώρα και πάντοτε βέβαια κάνουμε Ενάτη Ώρα πριν από τον εσπερινό.

Τώρα προπαντός όταν κάνουμε την Προηγιασμένη, όσοι έρχεστε στην αρχή αρχή, την ακούτε την Ενάτη Ώρα και επομένως ακούτε αυτόν τον ψαλμό. «Ως αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων». Πόσο εμείς δηλαδή θα μπορούσαμε έτσι να νιώθουμε αυτή την... Πόσο καλό είναι να βρισκόμαστε στον ναό, πόσο αγαπητός είναι ο ναός. Πόσο ποθεί και θέλει η ψυχή μου να είναι εκεί στον ναό, να είναι εκεί στο σπίτι του Θεού, να είναι εκεί. Εμείς τώρα στον ναό έχουμε κάτι πολύ περισσότερο από αυτό που είχαν στην Παλαιά Διαθήκη. Όχι μόνο τώρα διότι είναι Καινή Διαθήκη, αλλά διότι στον ναό, σε κάθε ναό,

τον χρόνο υπάρχει επάνω στην Αγία Τράπεζα, υπάρχει το αρτοφόριο και μέσα στο αρτοφόριο υπάρχει το σώμα και το αίμα του Χριστού. Είχαμε πει και άλλη φορά, το επαναλαμβάνω, μερικοί ίσως δεν το είχατε ακούσει, μερικοί δεν το ξέρατε ίσως, ότι τη Μεγάλη Πέμπτη σε κάθε ναό οι ιερείς, την ώρα που λειτουργούν και βγάζουν κανονικά εκεί τον αμνό που θα κοινωνήσει ο κόσμος τη Μεγάλη Πέμπτη, βγάζουν και έναν δεύτερο αμνό. Έτσι λέγεται, αμνός, που βγάζουμε και από το πρόσφορο, το τεμάχιο το μεγάλο. Ο αμνός είναι ο Χριστός, όπως κάνουμε όλες τις εβδομάδες αυτές τώρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που βγάζουμε την Κυριακή ή το Σάββατο, βγάζουμε...

ακόμη αμνό ή δύο, ανάλογα πόσες Προηγιασμένες θα κάνουμε την εβδομάδα. Την περασμένη εβδομάδα κάναμε δύο Προηγιασμένες, επομένως την Κυριακή βγάλαμε δύο επιπλέον. Πάνω στο δισκάρι είχαμε τρεις αμνούς. Ένας που ήταν για την Κυριακή και άλλοι δύο που θα ήταν για τις Προηγιασμένες. Αυτό το Σαββατοκύριακο, ή Σάββατο Κυριακή, οι ιερείς θα βγάλουν έναν αμνό, διότι αυτή την εβδομάδα θα γίνει μόνο την Τετάρτη Προηγιασμένη λόγω του ότι είναι την Παρασκευή παραμονή του Ευαγγελισμού και δεν γίνεται Προηγιασμένη. Έτσι λοιπόν τη Μεγάλη Πέμπτη οι ιερείς βγάζουν έναν δεύτερο αμνό και μετά τον τεμαχίζουν μικρά μικρά, έτσι μικρές μικρές μερίδες, μαργαρίτες όπως λέγονται, όλο αυτό είναι ποτισμένο με το αίμα του Κυρίου και ξηραίνονται αυτά για να μην...

Και μάλιστα υπάρχει και ειδικός τρόπος για να το ξηράνουν οι ιερείς και μετά όλο μαζεύεται μέσα στο αρτοφόριο και πάνω στην Αγία Τράπεζα για να το έχουν όποια ώρα χρειαστεί για τους ασθενείς και κυρίως για τους ετοιμοθάνατους. Ένας ασθενής, δεν μπορεί να γίνει για έναν ασθενή, θα μπορούσε να γίνει λειτουργία και να τον κοινωνήσουν. Αλλά για έναν ετοιμοθάνατο, πληροφορείται ο ιερέας ότι κάποιος πεθαίνει, πρέπει αμέσως, δεν μπορεί εκείνη την ώρα να λειτουργήσει, ούτε η ώρα μπορεί να είναι κατάλληλη, ούτε προλαβαίνει και έτσι παίρνει από αυτούς τους αμνούς, παίρνει μαργαρίτες από αυτούς που έχει μέσα στο Άγιο Αρτοφόριο. Έτσι λοιπόν μέσα στους ναούς, τους Ορθοδόξους ναούς, όλο τον καιρό

όχι μόνο την ώρα που γίνεται η λειτουργία, είναι εκεί το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Και από αυτήν την άποψη είναι και σωματικώς παρών ο Κύριος μέσα εις τους ναούς. Επομένως είτε εσπερινός γίνεται, είτε όρθρος γίνεται, είτε άλλη ακολουθία γίνεται γενικότερα, λατρεία, ό,τι και να γίνεται μέσα στον ναό, είναι ο ναός του Κυρίου και εκεί είναι το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Εκεί είναι παρών και σωματικώς ο Κύριος, νοερώς είναι, όπως είπατε, παρών και σωματικώς. Και είναι νομίζω μια ένδειξη, αν όχι απόδειξη, ότι κανείς βρίσκεται σε κάπως καλή κατάσταση, πνευματική κατάσταση, όταν έτσι...

αισθάνεται την ανάγκη να πάει στην εκκλησία, θέλει να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο στην εκκλησία, εκεί στον ναό του Θεού, θέλει να μείνει εκεί, να προσευχηθεί εκεί, να αισθάνεται μαζί με τους άλλους πιστούς. Έχουμε και αυτό επιπλέον εκεί. Στο δωμάτιό σου προσεύχεσαι ενώπιον του Θεού, αλλά μέσα στην εκκλησία, μέσα στον ναό, δεν είσαι μόνος αλλά είσαι μαζί με τους άλλους και έχει σημασία αυτό. Ναι, ο καθένας μας κινούμαστε προς τον Θεό και προς τους πλησίον. Η αγάπη, «αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου», λέει η Γραφή, «και τον πλησίον σου ως σεαυτόν». Ποτέ δεν ξεχνούμε το ένα από τα δύο, είναι και τα δύο. Και μέσα στον ναό το ζούμε πιο αισθητά αυτό, ότι δεν είμαστε μόνοι.

Είναι και άλλοι μαζί μας και εκείνοι είναι μαζί μας, εμείς μαζί τους και εκείνοι μαζί μας. Και προσευχόμεθα ενώπιον του Θεού. Είναι μια ένδειξη λοιπόν, όχι απόδειξη, απόδειξη θα το έλεγα, αλλά επειδή υπάρχουν και κάποιες αρρωστημένες καταστάσεις και πάντοτε υπάρχουν αρρωστημένες καταστάσεις, πότε προς τη μία κατεύθυνση, πότε προς την άλλη. Λοιπόν, είναι μια ένδειξη ότι πάει κανείς καλά όταν έχει αγάπη προς τον ναό και όταν υπάρχουν τέτοιες ψυχές που δεν θέλουν να φύγουν ποτέ από τον ναό, που δεν θέλουν να απουσιάζουν ποτέ. Αν ήταν δυνατόν και μέρα και νύχτα να είναι εκεί, αν ήταν δυνατόν συνέχεια να γίνεται λειτουργία, αν ήταν δυνατόν συνέχεια να γίνεται ακολουθία, όπως περίπου το έχουν κάνει στη Ρωσία. Εκεί καθώς

έξω από τον ναό δεν μπορούν να κάνουν τίποτε, η Εκκλησία δεν μπορεί να κάνει τίποτα έξω από τον ναό, δεν τους επιτρέπει το καθεστώς, δεν ξέρω τώρα με την περεστρόικα τι γίνεται, ίσως τους έχουν δώσει κάποιες ελευθερίες, ίσως, δεν νομίζω όμως, αλλά μέσα στον ναό είχαν κάποιες ελευθερίες. Και έτσι ο ιερεύς από το πρωί ως το βράδυ ήταν μέσα στον ναό. Μια μικρή διακοπή έκαμε το μεσημέρι, λοιπόν, και πάλι ξαναγύριζε. Το πρωί έκαμε τις ώρες, λοιπόν, κάθε μέρα, σε όλους τους ναούς σχεδόν εκεί στη Ρωσία, τις ώρες και τη Θεία Λειτουργία και κάποια παράκληση, κάποια κηδεία, κάποια βάπτιση, κάποια άλλη ιεροπραξία και το απόγευμα έπειτα με τους όρθρους, όχι γρήγορα γρήγορα και να κοιτούν τα ρολόγια.

Ούτε επίσης να κοιτούν πότε θα καθίσουν, διότι καθίσματα δεν έχουν στους ναούς. Όλοι όρθιοι, όλοι όρθιοι, ατέλειωτες ώρες και ακίνητοι, όπως είπαμε, δεν είναι καθόλου, σαν να είναι αγάλματα. Όχι απλώς δεν δείχνουν ότι κουράστηκαν, αλλά σαν να είναι αγάλματα και λες: είναι ζωντανός ή είναι άγαλμα; Απολιθωμένους. Τα είπαμε και άλλη φορά αυτά. Και κάνουν λοιπόν έπειτα το απόγευμα την Εννάτη, τον Εσπερινό και τον Όρθρο, και κρατάει αυτό ώρες, και αρτοκλασίες και λοιπά, και είναι όλοι μέσα στον ναό. Οι ιερείς, ας πούμε, το χαίρονται αυτό και όσοι από αυτούς βέβαια, και υποθέτω οι περισσότεροι, έγιναν με πίστη στον Θεό και με αγάπη στην Εκκλησία και όχι ίσως για άλλους λόγους έγιναν κληρικοί.

Χαίρονται να είναι μέσα στον ναό και αυτή είναι η χαρά τους και η ευτυχία τους και το έργο τους και η ζωή τους κλπ. Αλλά κοντά σε αυτούς και πολλοί πιστοί, άλλοι μπορούν και πηγαίνουν το απόγευμα, άλλοι μπορούν και πηγαίνουν το πρωί, άλλοι μπορούν και πηγαίνουν και πρωί και απόγευμα.

Εεε...

Είναι μια παρηγοριά, είναι η ζωή τους ας πούμε. Αυτοί οι καλύτεροι από εμάς το νιώθουν αυτό το πράγμα, το καταλαβαίνουν και το ζουν. Πότε να βρεθούν στον ναό. Φαίνεται νιώθουν μέσα και μια κάποια ελευθερία. Δηλαδή η αστυνομία δύσκολα να μπει μέσα στον ναό. Απ' έξω από τον ναό μπορεί να παρακολουθούν, να επιβλέπουν κλπ. Μέσα στον ναό δύσκολα να μπει, μέσα στο σπίτι ίσως δεν είναι δύσκολο να μπει. Και νιώθουν και αυτή την ελευθερία και γι' αυτούς.

Πολύ αγαπητός ο ναός και τα σκηνώματα αυτά τα ιερά. Αλλά φαίνεται έτσι το ένιωθαν και οι Ισραηλίτες αυτό το πράγμα. Ο Δαβίδ δηλαδή φαίνεται πάρα πολύ είχε ζήσει πολύ όμορφες καταστάσεις εκεί στη Σιών, εκεί, διότι ο Δαβίδ ακόμη δεν είχε ναό, αλλά ήταν η σκηνή του μαρτυρίου και ήταν ο ιερός τόπος εκεί στη Σιών, ο ιερός τόπος, εκεί που κατοικούσε ο Θεός, όπως επανειλημμένως το είπε ο Θεός, και ζούσε, όταν ζούσε εκεί ο Δαβίδ, ζούσε πολύ έτσι όμορφες καταστάσεις και τώρα που βρέθηκε εξόριστος, αν είναι ο Δαβίδ που έκανε αυτόν τον ψαλμό, αν και είπαμε ότι δεν τον έκανε ο Δαβίδ μάλλον.

Κάποιος Λεβίτης πρέπει να τον έκανε, αλλά να αναφερόταν στον Δαβίδ ή αν αναφέρεται σε έναν ιεροπόδημο, λοιπόν βρίσκεται μακριά από τα σκηνώματα, μακριά από τους ιερούς αυτούς τόπους και λέει πότε να βρεθεί. «Ως αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων».

Ωραία, ίσως αυτά που λέμε στα χριστιανικά βιβλία, αν δεν πούμε και μερικά ακόμη, να φαίνονται λίγο φτωχά για μας σήμερα. Γιατί όλα αυτά, ο Ναός στην Παλαιά Διαθήκη και ο Ναός εμάς εδώ, η τύχη αυτή, το κτίσμα αυτό που λέγεται Ναός και που μαζευόμαστε, όλα αυτά είναι για να βρούμε τον Θεό. Να αρχίσει ο άνθρωπος να αγαπά τον Θεό, να αρχίσει ο άνθρωπος να έχει βιώματα με τον Θεό, να έχει κοινή ζωή με τον Θεό και τελικά αυτό να είναι εκείνο για το οποίο να έχει καημό ο άνθρωπος, όπως το βλέπουμε.

Στην Παλαιά Διαθήκη το βλέπουμε εκεί, στην ψυχή του Δαβίδ και το βλέπουμε αυτό και στους Αγίους αργότερα, στην Καινή Διαθήκη, που μερικοί από αυτούς τους Αγίους που έτσι διηγούνται τα βιώματά τους, πόσο λαχταρούν όταν νιώθουν ότι έχασαν τον Κύριο. Όταν νιώθουν ότι σαν να κρύφτηκε ο Κύριος, όταν νιώθουν σαν να απομακρύνθηκε ο Κύριος, όταν νιώθουν ότι έφυγε από την ψυχή τους η ζεστασιά εκείνη, η χάρη εκείνη που είχε και τα λοιπά, δεν τους παρηγορεί τίποτε, τίποτε δεν τους αναπαύει, όλος ο καημός των, όλη η προσπάθειά των, όλες οι κραυγές των, τα πάντα είναι πώς να ξαναβρούν τον Κύριο.

Θα ενωθούν με τον Κύριο, πώς θα ζουν μαζί με τον Κύριο, πώς θα νιώθουν μέσα από τον Κύριο, πώς θα νιώθουν ότι είναι μέσα στον Κύριο, πώς θα ζουν έτσι εν Πνεύματι Αγίω. Αυτά ίσως είναι ξένα σε εμάς και ναι, αν επιτρέπετε να πω δηλαδή, αν επιτρέπετε, όπως όταν αγαπιούνται δύο πρόσωπα και, αν επιτρέπετε να πω, ο ένας είναι σαν τρελός για τον άλλο και οι άλλοι δεν καταλαβαίνουν ας πούμε, δεν καταλαβαίνουν. Αυτοί ζουν αυτά τα βιώματα, δεν μπορούν να καταλάβουν οι άλλοι. Μόνο όσοι είχαν παρόμοια ας πούμε βιώματα κάτι καταλαβαίνουν, κάτι και αυτοί καταλαβαίνουν, δεν μπορούν να είναι ακριβώς μέσα στα βιώματα. Ναι, αυτοί όμως ζουν αυτή τη λαχτάρα.

Θα ξαναβρεθεί ο ένας κοντά στον άλλο, πολύ πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να γίνει καμία σύγκριση όπως τα λένε αυτά οι Άγιοι της Εκκλησίας, καμία σύγκριση δεν μπορεί να γίνει και όπως εκεί στα αγαπώμενα πρόσωπα δεν υπάρχει τίποτα άλλο, άμα χάσει το αγαπώμενο πρόσωπο δεν υπάρχει τίποτα άλλο, ούτε τον παρηγορεί, ή την παρηγορεί, ή κάτι άλλο, μόνο όταν δει κανείς το πρόσωπο το οποίο αγαπά, μόνο όταν βρεθεί κοντά στο πρόσωπο το οποίο αγαπά, τότε βρίσκει όλη την παρηγοριά και τότε βρίσκει όλη τη χαρά και τότε βρίσκει τον εαυτό του. Πολύ περισσότερο εδώ, όταν κανείς αγαπήσει τον Θεό, όταν πληγωθεί από αυτήν την αγάπη του Θεού, όταν...

Εεε...

Κάνει κανείς αυτόν τον γάμο ή για να είμαστε πιο κοντά στα πράγματα κάνει αυτόν τον αρραβώνα με τον Θεό. Διότι όσο είμαστε σε αυτόν τον κόσμο, αρραβώνα με τον Θεό. Τότε λοιπόν, ναι, κανείς όπου και πάει και αν βρεθεί ζητάει αυτή την αγάπη, ζητάει αυτή την κοινωνία, ζητάει αυτή την αίσθηση της παρουσίας του Θεού. Αυτή είναι η έννοια. Λοιπόν, ίσως πιο πολύ θα λέγαμε «Ως αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων» και τα λοιπά. «Επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου εις τας αυλάς του Κυρίου, η καρδία μου και η σαρξ μου ηγαλλιάσαντο επί Θεόν ζώντα», αλλά...