Psalm 80 on Joy, Remembrance, and Obedience to God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Let us look at the Psalter today. We have rather neglected it. We have not spent any time on it since we broke off in June, perhaps even earlier. I think we had begun Psalm 80.

We had certainly looked at some of the opening verses. I cannot remember exactly which ones we covered and which we did not, so let us start the psalm again from the beginning. Its theme

is an appeal to the Israelites to celebrate a feast as they should. It may be the Feast of Tabernacles. The psalm also seeks to awaken their faith in God, who gave them so many blessings in the past and will give them what they need in the future. It may indeed be the Feast of Tabernacles. I think we have spoken about this before, but let me say it once more. Someone may be hearing it for the first time.

While the people were still in the wilderness, God commanded them, among many other things, to celebrate the Feast of Tabernacles in the autumn.

It must have been around the beginning or middle of October, before the winter cold set in, especially in those southern regions. As part of the feast, the Israelites were to build shelters in the courtyards of their homes and live in them for a week. This would remind them that their ancestors had once lived in shelters in the wilderness, not in comfortable houses. It is a very good thing. As we know, in the Old Testament certain truths were brought to life in this way.

Through images, visible actions, and concrete events. We have mentioned before that we see this in the New Testament too. A man takes the Apostle Paul's belt, ties himself with it, and says, ‘The man who owns this belt will be bound like this.’ He could simply have said that Paul was in danger of being arrested and imprisoned when he went to Jerusalem. Instead, he acted it out so the message would be clearer.

So...

God had commanded the Israelites back in the Old Testament to do this once they came to the Promised Land, built their homes, and lived in comfort. They must not forget that they had once been in the wilderness, where God saved and protected them and gave them everything they needed. So they were to build shelters, live in their courtyards, and celebrate. It would be a feast, but also a remembrance and a lesson for the younger generations. There are things of this kind that a person can do. I have told you this story more than once, but it does no harm to tell it again. Some years ago, perhaps several decades ago, there was a monk on the Holy Mountain, at a skete, named Damaskinos, who

read in the Fathers that remembrance of death helps a person greatly. Remembering that he will die helps him avoid sin, grow spiritually, and acquire virtues.

What did he do, if you remember the story? Every day, sometimes twice a day, he would lie on his bed for quite a while and think, ‘Now I have died. I have died.’ But he did more than repeat those words. He tried to experience everything that would follow. He imagined the skete bell ringing and someone asking, ‘Who has died?’ ‘So-and-so.’ ‘He is gone too.’ Then people would come, one after another, and speak about him. The priests would arrive, take him to the Church, hold the funeral service, carry him to the grave, and bury him. Lying there on his bed, he tried to experience all of it. Once the mystery of death enters a person's soul, how can he readily go on sinning? ‘Remember your last things, and you will never sin.’

And he did not stop there. All that had happened to his body, but as soon as he died, his soul would appear before God and give an account of this and that. On its way, it would pass through the toll houses and face its difficulties. He did this once a day, sometimes twice, and they say it helped him reach a high level of spiritual life. So God told the Israelites to spend a week in shelters and remember how they had lived in the wilderness. Both the older and younger generations would learn from it. And this psalm, like the others, shows that we do not do these things

simply to make ourselves gloomy. No, it is all a feast. Remember what John Chrysostom says about Great Friday. Some people weep. If they weep in metanoia, in repentance, blessed are they. If they weep because their sins have grieved Christ and still grieve Him, that is another matter. But some weep as though they pity Him, the way they mourn the dead. And John Chrysostom says, ‘What is this? Today is a feast, a feast!’ As we said this morning in Church, we first celebrate each of these things. We keep the feast and rejoice. Every work and act of God is a cause for celebration and joy. We need to feel that and live it.

And from there, the rest follows. So even on Great Friday we celebrate. We celebrate the great event that the Lord, through His death, destroyed death and the one who held the power of death, that is, the devil. Here the psalmist calls the people to exult and give glory to God: ‘For it is an ordinance of the God of Jacob. He established it as a testimony for Joseph when he went out from the land of Egypt; he heard a language he did not know.’

Think of it: rejoicing in God, who is our helper. It is a narrow way of thinking to go to God only when we need help, only to ask Him for something. We can see that He helps us already. His help is there for us, so let us rejoice in it, take delight in it, and glorify Him. When a person rejoices, he glorifies God. When he rejoices, he praises and sings to God. When he rejoices in the joy God gives him, he gives thanks. So, ‘Rejoice in God our helper; shout aloud to the God of Jacob.’ As people did then, let them cry out.

That kind of shouting would seem out of place today; we have other ways of expressing our joy. But in those days they did even more. ‘Shout aloud to the God of Jacob.’ In other words, fill your soul with gladness and express it to God, who is our helper. Shout with all your soul; cry out and acclaim the God of Jacob, our God.

Well...

As we know, in the Old Testament God is called the God of Abraham, the God of Isaac, the God of Jacob, and the God of Israel. So this means the God of Israel, the true God. It does not refer only to Jacob as an individual

person. ‘Take up a psalm and sound the drum.’ Those who are to sing should take their places at once. Those who are to beat the drums should take their places too, drums in hand and ready. Let the singers sing and the drummers beat their drums.

And then, ‘the pleasing psaltery with the harp.’ Those who play the psaltery and those who play the harp should take up their instruments and take their places. Everyone does the part assigned to them, and together they express their joy, their gladness, and their gratitude to God, who has always been their helper. ‘Blow the trumpet at the new moon, on the appointed day of our feast.’ Now, from these words it seems the feast may have begun at the start of a month. Their month would not necessarily have begun on October 1 by our calendar. Perhaps it began on October 10 or 15; that is why I said early or mid-October. In any case, at the beginning of the month, the priests were to blow the trumpets. Some people had drums, some the psaltery, some harps, while others simply sang.

Certain priests had their trumpets and would blow them at the appropriate moments. ‘On the appointed day of our feast.’ They would sound the trumpets on the first day of the month to mark the beginning of this great feast. ‘On the appointed day of our feast.’

Well... the...

The Jews had quite a few feasts, just as we have a feast every day now. But the feasts differ from day to day. It is not simply that we commemorate one Saint today and another tomorrow. On some days we simply remember the Saints; on others we celebrate more fully, and on still others, more fully again.

We call a feast a great feast, or say that the feast of a particular Saint is a great one. Then there are greater feasts still, the feasts of the Lord, culminating, of course, in Pascha. The Jews likewise had certain great feasts, among them the Feast of Tabernacles.

There was Passover and Pentecost, but above all Passover and the Feast of Tabernacles. These were considered great feasts. So, priests, sound your trumpets accordingly on this solemn day, the first day of the month, to begin the feast, stir the people, bring them together, and give them a way to express themselves.

Let the people express their festive spirit, their joy and gladness, their gratitude and thanks to God. And now we see why—or understand it better in what follows, as we said when we read the passage earlier: “For it is a command to Israel and an ordinance of the God of Jacob.” This feast was not something the people invented and decided to hold, as we sometimes do. I have said before that we take care over the things we arrange ourselves. If you look closely, you will see that anything with a worldly character is held more formally, with more grandeur and care, and we attend to this and that. No, no.

Let us hold fast to God’s will and God’s command, rather than to our own works. Here, God commanded Israel to celebrate this feast. So we celebrate it because He commanded it, not because we thought of it ourselves, decided it was a good idea, or happened to feel like celebrating. This matters very much indeed. Something I have seen abroad comes to mind. I do not know how well the example fits here or whether it will help us understand. You see people there devoted to their work. Each person does their duty and stays with it to the very last moment. They do not...

...work for three hours of a five-hour shift and then start thinking, “It is nearly over; we are getting close to the end of the five hours,” and so on. No, they keep working right up to the last moment; that last moment counts too. Throughout the year, they work steadily, every day, like clockwork. But as soon as their holiday begins—not merely the day, but the very hour, the very moment—they put everything down. It is as though it all ceases to exist, as though there is no work, nothing, nothing, nothing. And they rush off on holiday. That example simply came to mind; I do not know how much it helps. But that is how a Christian should be.

A Christian should not be carried along by whether he feels like doing something or is in the mood. Take what we say about the morning: the alarm rings to wake us. Do not let sleep overcome you for even another second. As soon as you hear the alarm, spring out of bed. You can only do that consistently if you treat it as a command. If you do it because you enjoy it, you may do it a few times and enjoy it, but then you will stop. Do it because it is a command. Spring up like a spring. God delights in that. Then hurry to the Church.

Later, of course, you will come to love going to the Church and following its life. You will rejoice and enter into the Mystery of God, into His joy. But until you reach that point, hold fast to this: it is God’s command, it is God’s will, God wants it. This is what the Church says and does; this is what the Saints did; and this is what I will do, whether I feel like it or not. Then you break free of the things that creep into your being, leave you inactive, and drain your eagerness.

Sometimes I see people who seem to like giving in a little, whining and complaining a little, playing the victim: “So much has happened to us; we have been through so much.” Sometimes they speak for the whole family; sometimes they make it more personal: “I have this trouble, and that one too.” You might think they are saying something profound. Yet at that moment they do not see how unhealthy this way of thinking is, or how thoroughly they are stifled by their insistence on doing things their own way. Someone once gave this advice about prayer before God. Of course, one’s nous, the spiritual mind, wanders off. So the advice was: stamp your foot and say, “My soul, do you realize whom you are speaking to?”

You need to shake your soul awake. It takes a certain firmness—not nervousness, since nowadays the word can suggest something unhealthy. Call it resolve or grit, if you like. Do not think we lack the strength for it. We have it. But it takes sacrifice; it takes humility, my child. All that whining and complaining may look like humility, as though someone were merely suffering. Deep down, though, the person is seeking to satisfy self-love, that root passion, and his ego. Instead, say, “I will sacrifice my ego. What is the worst that can happen? That I die?” Let that good resolve take hold, and you come alive at once. You find yourself again, the sense of who you are that people today so often lose, and you stand before God. Then God has someone who is ready to take Him seriously. He begins to work with you and lead you where He wills.

“He established this as a testimony for Joseph when he came out of the land of Egypt; he heard a language he did not know.” The Lord, then, established this law among the people of Joseph’s brothers when they came out of Egypt. It is saying the same thing again: God gave them this law, this command, when the people left Egypt. They were in the wilderness of Sinai, and there they heard a language they had not known. God spoke many times through Moses. Yet this people was stubborn and unrepentant—then, later, and even today.

I fear that many of us Christians resemble the Jews of old, God’s chosen people, in that same stubbornness. Well... these people were counted worthy to eat heavenly food: manna. Manna was unlike ordinary food. An apple tree bears apples, and we eat them; the earth yields wheat, and we make bread. But God sent manna in a special way, as food from heaven. They were also counted worthy to hear, through Moses in the camp, a voice they had not known before.

And how often does God speak now? He may not speak in the same way, because that was what was needed then and is not needed today. He may not speak as He did in the wilderness, through the tent of testimony, the Ark of the Covenant, and Moses. But God still speaks today. How many hear His voice? How many understand it? How many respond? Someone hears many things and says, “I understood nothing.” Even if they do not say it, their actions show that they understood nothing. Yet let us not remain in that negative state.

God is always the same: “Jesus Christ is the same yesterday, today, and forever.” He awaits our response. If we respond, He will do for us what He did for all His Saints. That is enough for today. Let us not go on longer; it is already late. Please, do not get up yet. There is a vigil tonight at Saint Demetrios. Those who can may go. It will be an all-night vigil in the manner of the Holy Mountain. What was that? Yes. And we will celebrate the Divine Liturgy upstairs tomorrow. There will be no gatherings here tomorrow afternoon, since we should all be at Saint Demetrios then, along with many others.

Please go not just at four, but at three thirty if you can. That is all.

Να δούμε λίγο από το ψαλτήρι σήμερα, γιατί το ξεχάσαμε το ψαλτήρι. Δεν ασχοληθήκαμε καθόλου από τον Ιούνιο που διακόψαμε ή και πιο μπροστά. Είχαμε αρχίσει, νομίζω, τον ογδοηκοστό ψαλμό.

Οπωσδήποτε είχαμε δει ορισμένους στίχους στην αρχή. Δεν ενθυμούμαι τώρα καλά ακριβώς ποιους στίχους είδαμε, ποιους δεν είδαμε, και επομένως ας δούμε πάλι από την αρχή τον ψαλμό, ο οποίος ψαλμός

έχει ως θέμα την παρότρυνση των Ισραηλιτών να γιορτάσουν όπως πρέπει να γιορτάσουν κάποια γιορτή. Πιθανόν είναι η γιορτή της Σκηνοπηγίας, και επίσης να ξυπνήσει τους Ισραηλίτες, να διεγείρει την πίστη των Ισραηλιτών προς τον Θεό, ο οποίος τους έδωκε τόσες ευεργεσίες στο παρελθόν και επίσης θα τους δώσει ό,τι τους χρειάζεται και στο μέλλον. Πιθανόν να είναι η εορτή της Σκηνοπηγίας. Νομίζω είχαμε πει και άλλη φορά, ας το πω ακόμη μία φορά, δεν πειράζει, πιθανόν να είναι κάποιος που πρώτη φορά θα τα ακούσει, ότι...

Το φθινόπωρο είχε ορίσει ο Θεός, ακόμη ενώ ήταν στην έρημο, είχε πει στον λαό μαζί με πολλά άλλα και αυτό: να γιορτάζουν την εορτή της Σκηνοπηγίας.

Πρέπει να ήταν εκεί αρχές Οκτωβρίου, μέσα Οκτωβρίου, ακόμη δεν έπιανε δηλαδή το κρύο του χειμώνα, προπαντός εκείνα τα μέρη εκεί κάτω, και μεταξύ των άλλων οι Εβραίοι έπρεπε επί μια εβδομάδα, γιορτάζοντας αυτήν τη γιορτή, να φτιάχνουν σκηνές στις αυλές των σπιτιών και να κατοικούν εκεί επί μια εβδομάδα, για να θυμούνται ότι οι πατέρες των κάποτε στην έρημο έμεναν στις σκηνές και όχι σε ωραία σπίτια και τα λοιπά. Είναι κάτι τέτοιο, είναι πάρα πολύ καλό. Δηλαδή, όπως ξέρουμε, στην Παλαιά Διαθήκη με τέτοιο τρόπο ζουν ορισμένα πράγματα.

Εικόνες, με παραστάσεις, με συγκεκριμένα γεγονότα. Έχουμε πει και άλλη φορά, τα έχουμε και στην Καινή Διαθήκη, που αλυσοδένεται κάποιος, εκεί δένεται μάλλον, παίρνει το ζωνάρι του Αποστόλου Παύλου και δένεται και λέει: «Όπως είμαι εγώ δεμένος, έτσι θα δεθεί και αυτός του οποίου το ζωνάρι είναι και με το οποίο δέθηκα», και τα λοιπά, αντί να πει απλώς ότι ο Παύλος κινδυνεύει να συλληφθεί, να φυλακιστεί τώρα που θα πάει στα Ιεροσόλυμα, να δεθεί. Όχι, κάνει κι όμως αυτό το πράγμα για να φανεί καλύτερα.

Λοιπόν...

Λοιπόν, αυτό είχε ορίσει ο Θεός από την Παλαιά Διαθήκη ακόμη να κάνουν οι Εβραίοι όταν έρθουν στη γη της Επαγγελίας και θα... εκεί σπίτια και θα κατοικούν σε ωραία σπίτια και άνετα και τα λοιπά, για να μην ξεχάσουν ότι κάποτε ήταν στην έρημο και ο Θεός τους έσωσε και τους φύλαξε εκεί και τους έδωσε όλα τα αγαθά. Λοιπόν, να κάνουν σκηνές και να μένουν στις αυλές και να γιορτάζουν, να είναι γιορτή αυτό, αλλά να είναι και μια ανάμνηση και να είναι και ένα παράδειγμα στις νέες γενιές και λοιπά. Ναι, είναι μερικά τέτοια δηλαδή κανείς μπορεί να κάνει, που λέγαμε, ότι αναφέραμε αυτό που θα πω όχι μία φορά, περισσότερες φορές, δεν πειράζει και αυτό να το ξαναπώ, που λένε για κάποιον στο Άγιον Όρος πριν από μερικά χρόνια, μερικές ίσως δεκαετίες, που ήταν εκεί ένας μοναχός, ένας σκητής, Δαμασκηνός, και ο οποίος

διάβαζε στους Πατέρες ότι όταν έχει κανείς μνήμη θανάτου, θυμάται, σκέφτεται ότι θα πεθάνει, αυτό το πράγμα τον βοηθάει πάρα πολύ στο να μην αμαρτάνει και στο να προκόπτει πνευματικά, να αποκτά αρετές.

Τι έκανε αυτός, αν θυμάστε που λέγαμε; Κάθε μέρα, καμιά φορά και δύο φορές την ημέρα, ξάπλωνε αρκετή ώρα στο κρεβάτι του και σκεφτόταν ότι τώρα εγώ πέθανα. Πέθανα. Και δεν έλεγε απλώς «πέθανα», αλλά, ας πούμε, ναι, σαν να ζούσε όλη την πραγματικότητα από εκεί και πέρα. Ξέρω γω, να χτυπάει η καμπάνα τώρα της σκήτης και ρωτούν «ποιος πέθανε;» «Ο τάδε». Πάει κι αυτός. Και σε λίγο έρχονται εκεί ο ένας, ο άλλος, μιλούν γι' αυτόν, ότι να πεθαίνει και αυτός, έρχονται οι ιερείς, τον παίρνουν, τον πάνε στην εκκλησία, κάνουν τη νεκρώσιμη ακολουθία, πηγαίνουν στον τάφο, τον θάπτουν. Όλα αυτά προσπαθούσε να ζήσει εκεί ξαπλωμένος στο κρεβάτι. Δηλαδή, για να μπει αυτό το μυστήριο του θανάτου μέσα στην ψυχή του, άντε να αμαρτήσει μετά κανείς, δεν είναι; Μνήσθητι τὰ ἔσχατά σου καὶ εἰς τὸν αἰῶνα οὐχ ἁμαρτήσεις.

Μετά δεν έμεινε μόνο σ' αυτό, αλλά ναι, αυτά τελέστηκαν ως προς το σώμα, αλλά η ψυχή μου αμέσως μόλις πέθανα εγώ εμφανίζεται ενώπιον του Θεού και δίνει λόγο γι' αυτό και δίνει λόγο για εκείνο και ώσπου να φτάσει εκεί, ας πούμε, περνάει από τα τελώνια κτλ. Έχει τις δυσκολίες της. Αυτό το έκανε λοιπόν άπαξ της ημέρας και δύο φορές την ημέρα και λένε ότι τον είχε βοηθήσει να φτάσει σε αρκετά ψηλά μέτρα πνευματικής καταστάσεως. Λοιπόν, ο Θεός είπε εδώ στους Ισραηλίτες να βγαίνουν μια εβδομάδα στις σκηνές και να ενθυμούνται πώς έζησαν στην έρημο και έτσι να διδάσκονται και οι παλιότεροι και οι νεότεροι. Και ο ψαλμός αυτός είναι όπως και οι άλλοι. Δεν κάνουμε...

πράγματα απλώς για να μελαγχολήσουμε και να... Όχι, όλα είναι γιορτή. Θυμηθείτε αυτό το οποίο λέει ο Χρυσόστομος για τη Μεγάλη Παρασκευή. Τι λέει; Που μερικοί κλαίνε, αν κλαίνε από μετάνοια βέβαια, μακάρι, αν κλαίνε διότι λύπησαν τον Χριστό με τις αμαρτίες τους και τον λυπούν και λοιπά, α, ναι, αλλά κλαίνε σαν να τον λυπούνται, όπως κλαίνε για τους νεκρούς. Και λέει ο Ιωάννης Χρυσόστομος: «Τι είναι αυτά; Γιορτή είναι σήμερα, γιορτή». Όπως λέγαμε και το πρωί στην εκκλησία, το καθετί πρώτα το γιορτάζουμε, το γιορτάζουμε, το πανηγυρίζουμε, το χαιρόμαστε. Είναι το έργο του Θεού, οι πράξεις του Θεού, η οποιαδήποτε, που είναι πανηγύρι και γιορτή και χαρά. Πρέπει αυτό να το νιώθουμε, να το ζούμε.

Από εκεί και πέρα και τα άλλα. Έτσι και τη Μεγάλη Παρασκευή γιορτάζουμε, γιορτάζουμε το μεγάλο γεγονός ότι ο Κύριος διά του θανάτου του κατήργησε τον θάνατο και τον το κράτος έχοντα του θανάτου, τουτέστι τον διάβολον. Λοιπόν, και προτρέπει ο ψαλμωδός εδώ τον λαό της αγαλλίασης και της δοξολογίας. «Ότι και κρίμα τω Θεώ Ιακώβ, μαρτύριον τω Ιωσήφ έθετο αυτό εν τω εξελθείν αυτόν εκ γης Αιγύπτου, γλώσσαν ην ουκ έγνω ήκουσεν».

Σκεφτείτε, αγαλλίαση για τον Θεό, ο οποίος είναι βοηθός μας. Δηλαδή... Δηλαδή δεν πηγαίνουμε... Είναι πολύ στενόψυχη η κατάσταση αυτή όταν απλώς πάμε στον Θεό να μας βοηθήσει, πάμε στον Θεό απλώς να ζητήσουμε. Όχι, το βλέπουμε ότι το κάνει ο Θεός, ήδη το έχουμε στη διάθεσή μας και επομένως να το χαρούμε, να το ευχαριστηθούμε, να το απολαύσουμε και να δοξάσουμε έτσι τον Θεό. Λοιπόν, την ώρα που χαίρει κανείς, δοξάζει τον Θεό, την ώρα που χαίρει κανείς αινεί και υμνεί τον Θεό, την ώρα που χαίρει κανείς για τη χαρά που του δίνει ο Θεός, ευγνωμονεί τον Θεό. Αγαλλιάσθε λοιπόν τον Θεό, τον βοηθό ημών, αλαλάξατε τω Θεώ Ιακώβ. Όπως συνήθιζαν τότε, ας το κραυγάσουν.

Σήμερα δεν ταιριάζουν αυτά, έχουμε άλλου είδους αλαλαγμούς, αλλά τότε γίνονταν και κάτι παραπάνω. «Αλαλάξατε τω Θεώ Ιακώβ». Ας πούμε, γεμίστε την ψυχή σας με αγαλλίαση και εκδηλώστε αυτήν την αγαλλίαση προς τον Θεό, ο οποίος είναι βοηθός μας, και αλαλάξατε με όλη την ψυχή σας, κραυγάστε, φωνάξτε. Ζητωκραυγάστε, ας πούμε, τον Θεό Ιακώβ, τον Θεό μας.

Εεεε...

Όπως ξέρουμε, στην Παλαιά Διαθήκη ο Θεός λέγεται Θεός του Αβραάμ, λέγεται Θεός Ισαάκ, Θεός του Ιακώβ, Θεός Ισραήλ. Ναι, αυτό είναι, τον ισραηλιτικό Θεό δηλαδή, τον αληθινό Θεό, όχι απλώς του προσώπου του...

ενός προσώπου, του Ιακώβ. «Λάβετε ψαλμόν και δότε τύμπανον». Αυτοί δηλαδή οι οποίοι είναι για να ψάλουν, λοιπόν αμέσως στις θέσεις τους. Εκείνοι πάλι που είναι να χτυπήσουν τα τύμπανα, στις θέσεις τους και αυτοί, να πάρουν λοιπόν τα τύμπανά τους, να είναι έτοιμοι. Λοιπόν όλοι, οι ψάλτες να ψάλουν, οι τυμπανιστές να χτυπήσουν τα τύμπανα.

Κεεεε και εκείνοι πάλι που... «ψαλτήριον τερπνόν μετά κιθάρας», εκείνοι πάλι που είναι για το ψαλτήρι και εκείνοι που είναι για την κιθάρα, επίσης και αυτοί να πάρουν την κιθάρα, να πάρουν το ψαλτήρι και ο καθένας στη θέση του, στο πόστο του, και όλοι μαζί κάνοντας ο καθένας αυτό που πρέπει να κάνει. Λοιπόν, να εκδηλώσουμε αυτήν τη χαρά μας, να εκδηλώσουμε αυτήν την αγαλλίασή μας, να εκδηλώσουμε αυτήν την ευγνωμοσύνη μας προς τον Θεό, ο οποίος είναι ανέκαθεν βοηθός μας. «Σαλπίσατε εν νεομηνία σάλπιγγι, εν ευσήμω ημέρα εορτής ημών». Ναι. Τώρα έτσι όπως το λέει εδώ, μπορεί να γινόταν στην αρχή του μηνός, με μόνη διαφορά ότι ο Οκτώβριος μήνας, ο μήνας ο δικός τους δηλαδή, δεν πρέπει να άρχιζε την 1η Οκτωβρίου. Μπορεί να άρχιζε, ίσως γι' αυτό είπα αρχές Οκτωβρίου ή μέσα Οκτωβρίου, να άρχιζε δηλαδή στις 10 Οκτωβρίου, να ήταν 15 Οκτωβρίου. Πάντως στην αρχή του μηνός, λοιπόν, σαλπίσατε οι ιερείς κατά την πρώτη του μηνός. Λοιπόν, όπως άλλοι είχαν τα τύμπανα, άλλοι είχαν το ψαλτήρι, άλλοι είχαν τις κιθάρες, άλλοι απλώς έψαλλαν.

Εδώ οι ιερείς, ορισμένοι ιερείς, είχαν τη σάλπιγγά τους και καταλλήλως και αναλόγως θα εσάλπιζαν. «Εν ευσήμω ημέρα εορτής ημών». Θα εσάλπιζαν δηλαδή την πρώτη του μηνός για να γίνει η έναρξη της εορτής. Λοιπόν, της εορτής αυτής, της επισήμου εορτής. «Εν ευσήμω ημέρα εορτής ημών».

Ε... Την ε...

Μερικές γιορτές... Είχαν αρκετές γιορτές οι Εβραίοι, όπως ας πούμε και εμείς σήμερα έχουμε κάθε μέρα, έχουμε γιορτή. Αλλά άλλη γιορτή είναι την ίδια ημέρα, άλλη γιορτή είναι την άλλη ημέρα. Όχι μόνο, άλλος Άγιος είναι την ίδια ημέρα και άλλος Άγιος είναι την άλλη ημέρα, αλλά ορισμένες γιορτές απλώς μνημονεύουμε τους Αγίους, άλλες γιορτές κάπως τις γιορτάζουμε περισσότερο, άλλες ακόμη πιο περισσότερο.

Λέμε μεγάλη γιορτή, ο Άγιος αυτός είναι μεγάλη γιορτή και λοιπά, και έχουμε και τις ακόμα μεγαλύτερες, τις δεσποτικές γιορτές, και κορυφώνονται οι γιορτές, ας πούμε, στις γιορτές του Πάσχα. Έτσι λοιπόν και στους Εβραίους υπήρχαν ορισμένες γιορτές, όπως ήταν η γιορτή της Σκηνοπηγίας.

Ήταν η εορτή του Πάσχα, της Πεντηκοστής, κυρίως του Πάσχα και της Σκηνοπηγίας. Λοιπόν, αυτές οι γιορτές θεωρούνται μεγάλες, επομένως ανάλογα σαλπίσετε εσείς οι ιερείς αυτή την πολύ επίσημη ημέρα, ναι, την πρώτη του μηνός, για να αρχίσει η γιορτή και για να τονώσει ο λαός, να μαζευτεί ο λαός και να εκδηλώσει ο λαός.

ο λαός την εορταστική του διάθεση, να εκδηλώσει ο λαός τη χαρά του, την αγαλλίασή του, την ευγνωμοσύνη του εις τον Θεό, την ευχαριστία του εις τον Θεό. Λοιπόν, και βλέπουμε τώρα στη συνέχεια, το καταλαβαίνουμε καλύτερα ύστερα, όπως είπαμε διαβάζοντας το κεφάλαιο προηγουμένως, ότι πρόσταγμα τω Ισραήλ εστί και κρίμα τω Θεώ Ιακώβ, διότι αυτή η γιορτή δεν είναι μια γιορτή που την έφτιαξε ο λαός, που ήρθε και την έκανε όπως κάνουμε εμείς. Και έχω πει και άλλη φορά ότι αυτό που κάνουμε εμείς φροντίζουμε να γίνει έτσι. Αν θα προσέξετε, θα δείτε ότι ό,τι έχει κοσμικό χαρακτήρα γίνεται πιο επίσημα, γίνεται πιο μεγαλόπρεπα, πιο προσεκτικά, και λαμβάνουμε φροντίδα και τούτο και εκείνο. Όχι, όχι.

Πιαστούμε όχι από τα δικά μας, όχι από τα έργα τα δικά μας, αλλά από το θέλημα του Θεού, από την εντολή του Θεού. Εδώ λοιπόν είναι πρόσταγμα από τον Θεό, εντολή από τον Θεό εις τον Ισραήλ να γιορτάζει αυτή τη γιορτή. Και γι' αυτό λοιπόν θα γιορτάσουμε τη γιορτή, όχι γιατί εμείς το σκεφτήκαμε, επειδή την βρήκαμε ότι είναι σωστή, επειδή έχουμε διάθεση για γιορτή κτλ. Έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία, πάρα πολύ μεγάλη σημασία. Στο εξωτερικό, τώρα ήρθε στο μυαλό μου, δεν ξέρω πόσο ταιριάζει το παράδειγμα εδώ και αν θα βοηθηθούμε να το καταλάβουμε καλύτερα. Λοιπόν, τους βλέπετε όλους εκεί αφοσιωμένους στην εργασία τους. Καθένας κάνει το καθήκον του, δοσμένος μέχρι την τελευταία στιγμή. Δηλαδή, δεν...

Είναι να εργαστεί, ας πούμε, πέντε ώρες και δεν εργάζεται τρεις και ύστερα αρχίζει ένα «τώρα κοντεύει να τελειώσει, πλησιάζει να τελειώσει, θα φτάσουμε στο τέλος των πέντε ωρών» κτλ. Όχι, μέχρι και την τελευταία στιγμή, χρειάζεται και αυτή η τελευταία στιγμή, εργάζονται. Όπως επίσης όλο το χρόνο εργάζονται συνεχώς, κάθε μέρα εργάζονται ρολόι. Αλλά μόλις έρθει, όχι απλώς η ημέρα, αλλά η ώρα που αρχίζουν οι διακοπές, μόλις έρθει αυτή η ώρα, η στιγμή αυτή, όλα κάτω. Όλα, σαν να είναι ανύπαρκτα. Σαν να μην υπάρχουν δουλειές, σαν να μην υπάρχει τίποτα, τίποτα, τίποτα. Δεν θελήσουν οι διακοπές. Και τρέχουν λοιπόν στις διακοπές τους. Αυτό είπα το παράδειγμα, απλώς ήρθε στο νου μου, δεν ξέρω πόσο βοηθάει. Αλλά έτσι πρέπει να είναι ο χριστιανός.

Να άγεται και να φέρεται από «έχει όρεξη, δεν έχει όρεξη, έχει διάθεση, δεν έχει διάθεση». Ας πούμε αυτό που λέμε το πρωί, χτυπάει το ξυπνητήρι μας να ξυπνήσουμε. Μην αφήνεις ούτε δευτερόλεπτο τον εαυτό σου να κυριευθεί από τον ύπνο. Λοιπόν, μόλις ακούσεις το ξυπνητήρι, πετάξου επάνω, αυτό. Αλλά δεν θα το κάνεις αυτό παρά εάν το κάνεις σαν εντολή, δεν μπορείς να το κάνεις. Αν το κάνεις επειδή σ' αρέσει, θα το κάνεις εσύ μερικές φορές επειδή σ' αρέσει. Θα το ευχαριστηθείς μερικές φορές και μετά δεν θα το κάνεις. Να το κάνεις επειδή είναι εντολή, σαν ελατήριο επάνω. Αυτό το χαίρεται ο Θεός. Λοιπόν, και θα τρέξεις στην εκκλησία.

Ύστερα θα έρθουν βέβαια, θα σου αρέσει να πας στην εκκλησία, θα σου αρέσει να ακολουθείς, θα χαίρεσαι, θα μπαίνεις μες στο μυστήριο του Θεού, μες στη χαρά του Θεού. Αλλά έως ότου να φτάσεις σε αυτό το μέτρο, χρειάζεται να είσαι πιασμένος από αυτό: είναι εντολή του Θεού, είναι θέλημα του Θεού, το θέλει ο Θεός. Αυτό λέει η Εκκλησία, αυτό κάνει η Εκκλησία, αυτό έκαναν οι Άγιοι, αυτό θα κάνω και εγώ, μ' αρέσει ή δε μ' αρέσει. Οπότε ξεγλιτώνει κανείς από όλα εκείνα τα οποία μπαίνουν μέσα στην ύπαρξή του και τον αδρανοποιούν και τον κάνουν να μην έχει κέφι και να μην έχει διάθεση κλπ.

Μερικές φορές που βλέπω μερικούς ανθρώπους τους αρέσει έτσι να αφήνονται λίγο, να κλαψουρίζουν λίγο, να παραπονούνται λίγο, να κάνουν το θύμα λίγο, μας έτυχαν πολλά, μας βρήκαν πολλά, καμιά φορά τα γενικεύει κανείς στην οικογένειά μας, μας έτυχαν πολλά, καμιά φορά τα κάνει κανείς πιο προσωπικά, να έχω και τούτο, έχω και εκείνο. Και νομίζεις ποιος ξέρει τι λέει, ποιος ξέρει τι κάνει κτλ. Δεν καταλαβαίνει εκείνη την ώρα ότι είναι πέρα για πέρα άρρωστος αυτός ο τρόπος και πέρα για πέρα πνίγεται μέσα στην αυτονομία. Λοιπόν, πήγε κανείς να... όπως το είχαμε πει μια φορά νομίζω που διαβάζουμε εκεί λέει, καθώς προσεύχεται ενώπιον του Θεού. Λοιπόν, και βέβαια ξεχνάει κανείς, φεύγει ο νους και λέει, συμβουλεύει κάποιος και λέει «χτύπα μια κάτω τα πόδια και πες, ψυχή μου, έχεις υπόψη με ποιον μιλάς;» λέει.

Της ταρακουνήσεις, να τη συνταράξεις, χρειάζεται δηλαδή ένα είδος νεύρου, όχι νευρώσεως, γιατί σήμερα με το που πούμε νεύρο, πάει αλλού. Όχι, κι είναι ένα άρρωστο πράγμα, θέλει ένα νεύρο, θέλει τσαγανό αν θέλετε, δεν ξέρω πώς θέλετε να το πούμε. Λοιπόν, δεν νομίζετε ότι δεν έχουμε το κουράγιο να το κάνουμε αυτό. Όχι, έχουμε. Αλλά θέλει θυσία αυτό, θέλει ταπείνωση αυτό το παιδί. Αυτό που τα κλαψουρίσματα, τα παραπονιάρικα, όλη η παραπονιάρικη στάση κτλ. Ενώ μοιάζει ότι τάχα κανείς είναι ταπεινός και ταλαίπωρος κτλ. Όχι. Κατά βάθος κανείς ζητάει να ικανοποιήσει τη φιλαυτία του, τον εγωισμό του. Ενώ λίγο να πεις «θυσιάζω τον εγωισμό μου, τι θα πάθω το πολύ πολύ; Να πεθάνω, τι άλλο θα πάθω;» Και να σε πιάσει αυτό το νεύρο, το καλό νεύρο. Αμέσως ζωντανεύεις. Βρίσκεις τον εαυτό σου, αυτή την ταυτότητα που λέμε που χάνει ο σημερινός άνθρωπος, βρίσκεις τον εαυτό σου και στέκεις ενώπιον του Θεού. Και ο Θεός έχει να κάνει με ένα σοβαρό άνθρωπο μετά και ο Θεός αρχίζει και συνεργάζεται μαζί σου και σε οδηγεί ο Θεός και πάντα πράγματα εκεί που θέλει ο Θεός.

Μαρτύριον τω Ιωσήφ έθετο αυτό, εν τω εξελθείν αυτόν εκ γης Αιγύπτου· γλώσσαν ην ουκ έγνω ήκουσεν. Τον νόμον αυτόν λοιπόν τον εθέσπισε ο Κύριος εν μέσω του λαού των αδελφών του Ιωσήφ, όταν ούτοι εξήλθαν εκ της γης Αιγύπτου. Πάλι δηλαδή λέει το ίδιο, δηλαδή τον νόμον αυτόν, την εντολή αυτή, την έδωκε ο Θεός όταν βγήκε ο λαός από την Αίγυπτο. Ήτανε στην έρημο του Σινά και τότε ήκουσαν γλώσσα την οποία δεν γνώριζαν. Πολλές φορές δηλαδή ο Θεός, διαμέσου του Μωυσέως, αλλά ομίλησε. Όπως δηλαδή ο λαός αυτός, σκληροτράχηλος αυτός λαός, αμετανόητος αυτός λαός, και τότε και αργότερα και σήμερα.

Φοβούμαι και εμείς, πολλοί από εμάς τους χριστιανούς, έτσι σαν να μιμούμαστε τους παλιούς Εβραίους, τον παλιό περιούσιο λαό, έτσι σκληροτράχηλοι αυτοί, αυτό είναι και το έτσι. Λοιπόν... Εεε... Λοιπόν, αξιώθηκε αυτός ο λαός να φάει ουράνια τροφή, δηλαδή το μάννα. Μάννα, το μάννα δεν είναι όπως οι άλλες τροφές, κάνει η μηλιά τα μήλα και τρώμε τα μήλα της, κάνει η γη το σιτάρι και τρώμε το σιτάρι, το ψωμί κλπ. Το μάννα, το οποίο το στέλνει ο Θεός κατά ειδικό τρόπο, είναι ουράνια τροφή. Αξιώθηκαν λοιπόν και άκουσαν επίσης διαμέσου της παρεμβολής, διαμέσου του Μωυσέως, άκουσαν τη φωνή την οποία δεν γνώριζαν.

Και τώρα ο Θεός πόσες φορές ομιλεί, μπορεί να μην ομιλεί κατά τέτοιο τρόπο που ομιλούσε διότι τότε έτσι χρειαζόταν, σήμερα δεν χρειάζεται, να μην ομιλεί όπως μιλούσε ας πούμε στην έρημο διαμέσου της σκηνής του μαρτυρίου, διαμέσου της Κιβωτού της Διαθήκης, διαμέσου του Μωυσέως. Αλλά ομιλεί ο Θεός και σήμερα, αλλά πόσοι ακούν τη φωνή του Θεού; Πόσοι καταλαβαίνουν τη φωνή του Θεού; Πόσοι ανταποκρίνονται; Γι' αυτό ακούει κανείς πολλά πράγματα και λέει «δεν κατάλαβα τίποτε». Ή κι αν δεν πει ότι δεν κατάλαβα, στην πράξη δείχνει ότι δεν κατάλαβε τίποτα. Αλλά να μην μείνουμε έτσι, να μην μείνουμε ας πούμε στην αρνητική αυτή πλευρά του πράγματος, στην αρνητική αυτή κατάσταση.

Ο Θεός είναι πάντοτε ο ίδιος, Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα αυτός και στους αιώνες, και περιμένει την ανταπόκρισή μας. Άμα εμείς ανταποκριθούμε, Εκείνος θα κάνει και σε εμάς ό,τι έκανε σε όλους τους Αγίους Του. Ναι, αυτά για σήμερα, να μην παρατείνουμε περισσότερο, ήδη πέρασε η ώρα. Μη σηκώνεστε, εγώ σας παρακαλώ. Λοιπόν, τώρα απόψε έχει αγρυπνία στον Άγιο Δημήτριο, όσοι βολεύεστε έτσι μπορείτε να πάτε στην αγρυπνία. Θα είναι μάλιστα αγιορείτικη η αγρυπνία και θα είναι ολονύκτια. Πώς; Ναι. Και εμείς θα λειτουργήσουμε αύριο επάνω. Κανονικά το απόγευμα δεν θα γίνουν εδώ οι συνάξεις διότι όλοι πρέπει να είμαστε στον Άγιο Δημήτριο αύριο το απόγευμα και εμείς και άλλοι πολλοί.

Όχι μόνο από τις 4, αλλά από τις 3.30 αν είναι δυνατόν να πάμε. Έτσι παρακαλώ. Αυτά.