God’s Vine, Repentance, and the Prayer for Restoration

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The twenty-ninth... We haven't finished Psalm 79 yet, have we? If I remember correctly, we had reached verse 14. So now we come to the last part of the psalm, verses 15 through 20.

Here we have the Psalmist's prayer: “O God of Hosts.” You remember that this psalm speaks of the great destruction caused by the Syrians when they entered Jerusalem.

“O God of Hosts, return, we pray. Look down from heaven and see; visit this vine and restore it, the vine Your right hand planted.” Every bishop uses these verses when he celebrates the Divine Liturgy. He says, “O Lord, Lord, look down from heaven and see; visit this vine and restore it, the vine Your right hand planted.” The Church takes those words from this psalm for the bishop's use in the Divine Liturgy. “O God of Hosts, return, we pray, and look down from heaven.” The Psalmist is now praying to God, the God who is above all.

He addresses the God who has all power, almighty God. God is merciful; He is a God of love, a God who forgives, a God without pride, as another saint says. Here, then, He is the God of Hosts, almighty God. “Return, we pray.” Here it is meant in a good sense: turn Your gaze toward us and take notice of us. “Look down from heaven and see; visit this vine.” It is as though God had drawn away, gone far off, left them, abandoned them, rejected them, no longer wanted them. We spoke about this earlier.

But the Psalmist knows that God is compassionate. He knows God is unlike people, who may grow angry and stay angry. So he turns to God with trust and asks Him to return and look down: to cast a compassionate gaze from heaven, to look closely, to bend over His people and visit this vine. He asks God to do more than glance at the vine. The vine here is this people. He asks God to come to their aid, to help them, to visit His vine again.

To show that He is the Father, the vinedresser, the God of this people, and so on.

Why do we need to say this? Nearly everyone experiences it. How often a person feels that God has abandoned him, turned His face away, forgotten him, paid him no attention, or failed to hear him. He truly feels it. He cries out and cries out again; he prays and prays again, but hears nothing and sees nothing. At other times, he senses God's presence, God's power, God's love. He feels that God is with him. And then God does more than help him: God lives with him. God lives with the human person, and human life becomes more than human life; it shares in divine life.

Yes, when we sense that God seems to have withdrawn, we should cry out. Yes, we should cry out, call out. Something has happened, and God has left things as they are—something for which we are at fault. Don't waste your time. Humble yourself, repent, make no excuses at all. Blame yourself. Don't start complaining: “Does it count for nothing that we did this, that I did that, that I am this way, that I go to Church so often, make prostrations and say prayers? And why has God forsaken me?” Don't start saying such things. Humble yourself, repent, trust in God, and learn to be longsuffering, to endure, to await, to wait. Don't be so...

...hasty that you want everything to happen at once and lose heart when it does not. “O God of Hosts, return, we pray. Look down from heaven and see; visit this vine and restore it, the vine Your right hand planted.” Think of an enemy entering someone's vineyard and laying it waste. Or animals getting in: goats, sheep, wild boars, as the psalm said earlier. Perhaps we passed over a verse or two that we ought to have looked at. An earlier verse says, “The boar from the forest ravaged it, and the wild beast fed upon it.” Wild boars, for example.

Badgers and creatures like them dig up the ground. Goats may eat the shoots and vine branches, but these animals also tear up the vineyard itself. Whether an enemy of the owner enters the vineyard or wild animals get in, they turn it upside down, destroy it, dig it up. If the vinedresser returns, returning and looking are not enough. He has to roll up his sleeves and rebuild the vineyard. That is the sense of “restore it, the vine Your right hand planted.” It is Your vineyard, Your field.

These are Your trees, Your people. We are Yours; we belong to You. Look what has happened to us. Come, bend down to visit us and restore us.

Well...

Restore this vineyard: plant anew where it needs planting, prune what needs pruning, turn the soil where needed, and gather soil around the roots. “Restore it, the vine Your right hand planted.” You see, he does not simply say, “Restore it.” He adds, “the vine Your right hand planted.”

Thank you. Yes, if you are faithful, you can have that closeness with God. You must humble yourself, repent before Him, trust in His compassion and love, and give up every attempt to justify yourself.

Yes, then, you feel that you are not so much your own as God's possession. If you exist, it is because God wills you to exist. If you are a Christian, it is because God wills you to be a Christian. He planted you; He brought you into being; He gave you new life and renewed you. Yes, this is very, very significant. It is one thing to sit as though you were your own master, governing your own life and simply asking God for help. It is another thing...

...to know that you are God's and belong to Him. Can God overlook what is His own? So this is more than a matter of asking Him for help.

Of course we ask Him. A child, for example, asks its parents in a particular situation, simply so that the way may open up a little. But if parents bend over their sick, hurt, injured, helpless child, they do so not simply because the child asked, but because the child is theirs. A stranger relies on the plea he makes; he asks and, of course, hopes for the other person's kindness, but he is a stranger. The child asks.

The child relies deeply on the truth that it is its parents' child, and that they hold it as their own. “Restore it, the vine Your right hand planted.”

“And look upon the son of man whom You strengthened for Yourself.” You see, the second half of the verse says the same thing again, though it may seem quite different. “Restore it, the vine Your right hand planted”: rebuild this vineyard planted by Your hand, Your right hand, Your mighty hand—that is, by the power of God. And stretch out that same right hand, O mighty God, toward this son of man, toward these people, this nation, whom You strengthened for Yourself. You were with them from the beginning, and many times You...

...upheld them, helped them, and made them appear strong and formidable to others. That was true of the people of Israel as they came out of Egypt and reached Palestine. Many times they were an undefeated army and people, precisely because God helped them and because they were His people. “Burned with fire and dug up, they perish at the rebuke of Your countenance.”

Again, as he prays, the Psalmist sees the land before his eyes and speaks plainly of what has happened to it. It has been dug up and laid waste. The foreigners did more than enter it. As we said, when badgers or wild boars get into a vineyard, they dig. They do not merely break a vine branch; they turn over the whole vineyard, the whole field. In the same way, the enemies entered, dug up the entire land, and burned it. The Psalmist sees the devastation before him. “At the rebuke of Your face they perish”—they are close to being lost.

This people is close to being lost altogether as You turn Your face toward them in rebuke. You see, the Psalmist says this too. He turns to God and begs Him to intervene, but he also acknowledges what has happened: the enemies came, dug up the land, and burned it. Yet he understands this as God’s wrath. God was grieved by the way His people lived, and He allowed the enemies to come and do these things. That is how heavily the rebuke of His face has fallen upon them.

Under God’s wrath, His rebuke and punishment, they are close to perishing. “Let Your hand rest upon the man at Your right hand, upon the son of man whom You made strong for Yourself.” Until now, Your hand has fallen heavily upon us, striking us in punishment. But let that same mighty hand now come to the aid of this people, these human beings, this vine—the people whom You once helped, raised up, and made strong, as the Psalmist said earlier.

“We shall never turn away from You. You will give us life, and we shall call upon Your name.” We promise that we will no longer leave Your side. You will restore us to life, and we will call upon Your name. That is what he says. Of course, people make such promises in hard times, but how long do they keep them afterward? We promise not to turn away from You. We will trust in the life You give us and call upon Your name. “O Lord God of Hosts, restore us; let Your face shine upon us, and we shall be saved.” This is the refrain we heard in the fourth verse: “O God, restore us; let Your face shine upon us, and we shall be saved.”

And so this psalm comes to an end. Let us also look a little at Abba Barsanuphius. What time is it, please? Forty past? That is all right.

Let us see a little of your love as well. Has anyone looked?

Το εικοστό ένατο, δεν πρέπει να έχουμε τελειώσει τον εβδομηκοστό ένατο ψαλμό, έτσι δεν είναι; Και αν δεν απατώμαι, είχαμε φτάσει μέχρι το δέκατο τέταρτο στίχο. Και είμαστε τώρα στο τελευταίο τμήμα του ψαλμού, από το δέκατο πέμπτο στίχο μέχρι τον εικοστό.

Εεε, πω... Εδώ έχουμε την προσευχή που κάνει ο Ψαλμωδός: «Ο Θεός των δυνάμεων». Θυμάστε, εδώ ο Ψαλμός αυτός αναφέρεται στη μεγάλη καταστροφή που έκαναν οι Σύριοι που μπήκαν στην Ιερουσαλήμ.

Θεός των δυνάμεων, επίστρεψον δή και επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψαι την άμπελον ταύτην και κατάρτισαι αυτήν, ην εφύτευσεν η δεξιά σου. Είναι οι στίχοι που χρησιμοποιεί και ο κάθε επίσκοπος όταν τελεί τη Θεία Λειτουργία, λέγει: «Κύριε, Κύριε, επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψαι την άμπελον ταύτην και κατάρτισαι αυτήν, ην εφύτευσεν η δεξιά σου». Ναι, αυτά τα λόγια ο επίσκοπος που είναι μέσα στην επισκοπική λειτουργία, ναι, η Εκκλησία τα παίρνει από εδώ, από τον Ψαλμό αυτόν. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψον δή και επίβλεψον εξ ουρανού». Απευθύνεται δηλαδή προσευχόμενος τώρα πλέον ο Ψαλμωδός, απευθύνεται εις τον Θεόν, ο οποίος είναι ο Θεός, ο Θεός πάνω απ' όλους.

Ο Θεός που έχει κάθε δύναμη, παντοδύναμος Θεός, απευθύνεται σε αυτόν τον Θεό. Όπως ο Θεός είναι ελεήμων, όπως ο Θεός είναι Θεός αγάπης, ο Θεός είναι ο συγχωρών Θεός, ο ανυπερήφανος Θεός, που λέγει άλλος Άγιος. Λοιπόν, εδώ είναι ο Θεός των δυνάμεων, παντοδύναμος Θεός. «Επίστρεψον δή». Εδώ με την καλή έννοια. Επίστρεψον δηλαδή, στρέψε το βλέμμα σου προς εμάς και πρόσεξέ μας. «Και επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψαι την άμπελον ταύτην». Δηλαδή με την έννοια ότι ο Θεός σαν να απομακρύνθηκε, σαν να πήγε μακριά, σαν να έφυγε, σαν να τους εγκατέλειψε, σαν να τους αποδοκίμασε, σαν να μην τους θέλει, σαν αυτά που λέγαμε πιο μπροστά.

Ο Ψαλμωδός όμως ξέρει ότι ο Θεός είναι σπλαχνικός και ξέρει ότι ο Θεός δεν είναι όπως οι άνθρωποι, θυμώνει και δεν ξεθυμώνει. Απευθύνεται στον Θεό με εμπιστοσύνη και τον παρακαλεί να επιστρέψει και να επιβλέψει, να κοιτάξει, να ρίξει βλέμμα σπλαχνικό από τον ουρανό, να κοιτάξει έτσι κάτω προσεκτικά, να σκύψει επάνω εις τον λαόν και να επισκεφθεί, λέει, την άμπελον ταύτην. Με την έννοια δηλαδή, όχι απλώς να ρίξει ένα βλέμμα ο Θεός, όχι απλώς να αρχίσει πάνω να κοιτάει ο Θεός προς την άμπελον αυτήν, που άμπελος δεν είναι άλλο τίποτα εδώ παρά είναι ο λαός αυτός, αλλά να έρθει ο Θεός βοηθός, να έρθει αρωγός ο Θεός, να επισκεφτεί πάλι την άμπελό Του.

Να δείξει ότι είναι ο Πατέρας, είναι ο Γεωργός, είναι ο Θεός αυτού του λαού κλπ.

Γιατί πρέπει να το πούμε αυτό; Λίγο πολύ ο καθένας το ζει δηλαδή αυτό το πράγμα. Πόσες φορές νιώθει κανείς ότι σαν να τον έχει εγκαταλείψει ο Θεός, σαν να έχει πάρει το πρόσωπό του ο Θεός, σαν να τον ξέχασε ο Θεός, σαν να μην τον προσέχει ο Θεός, σαν να μην τον ακούει ο Θεός. Και το αισθάνεται ο άνθρωπος αυτό. Φωνάζει, ξαναφωνάζει, προσεύχεται, ξαναπροσεύχεται, δεν ακούγεται τίποτα, δεν φαίνεται τίποτα. Και άλλες φορές πάλι ο άνθρωπος αισθάνεται την παρουσία του Θεού, αισθάνεται τη δύναμη του Θεού, αισθάνεται την αγάπη του Θεού, αισθάνεται ότι ο Θεός είναι μαζί, και ο Θεός εκεί, όχι απλώς τον βοηθάει τον άνθρωπο, αλλά ζει μαζί του. Ο Θεός ζει μαζί με τον άνθρωπο και η ζωή η ανθρώπινη δεν είναι μόνο ανθρώπινη ζωή, αλλά είναι και θεία ζωή.

Ναι, να κράζουμε όταν καταλαβαίνουμε ότι σαν να απομακρύνθηκε ο Θεός. Ναι, να κράζουμε, να φωνάζουμε. Κάτι συνέβη και άφησε έτσι τα πράγματα ο Θεός. Κάτι που από μέρους μας φταίει. Μην χάνεις τον καιρό σου, ταπεινώσου, μετανόησε, μην δικαιολογείσαι καθόλου. Έτσι, κατηγόρησε τον εαυτό σου. Μην αρχίζεις παράπονα και όλα αυτά: «Δεν είναι καθόλου που κάναμε έτσι, που έκανα εκείνο, που είμαι έτσι, που τόσα πηγαίνω στην εκκλησία, κάνω μετάνοια, κάνω προσευχές, και γιατί ο Θεός με απαρνήθηκε;» Μην αρχίζεις τέτοια πράγματα. Ταπεινώσου, μετανόησε, εμπιστέψου εις τον Θεό και μάθε να μακροθυμείς, να υπομένεις, να αναμένεις, να περιμένεις. Μην είσαι έτσι.

Βιαστικός, να θέλεις να γίνουν αμέσως και σε περίπτωση που δεν γίνουν να απογοητεύεσαι. «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψον δή και επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψαι την άμπελον ταύτην και κατάρτισαι αυτήν, ην εφύτευσεν η δεξιά σου». Δηλαδή όταν μέσα σε ένα αμπέλι θα μπει ο εχθρός του ανθρώπου που έχει το αμπέλι, θα έρθει να το ρημάξει το αμπέλι. Ή ζώα να μπουν μέσα στο αμπέλι, κατσίκες, πρόβατα και λοιπά, αγριογούρουνα, όπως έλεγε πιο πάνω, μονιός άγριος. Ίσως κάνα δυο στίχους τους αφήσαμε, ίσως είχαμε κατάλληλα να τους δούμε και δεν τους είδαμε. Λέγει σε έναν προηγούμενο στίχο: «Ελυμήνατο αυτήν υς εκ δρυμού και μονιός άγριος κατενεμήσατο αυτήν», αγριογούρουνα, ας πούμε.

Που σκάβουν οι ασβοί ή τέτοια αυτά, που όχι απλώς τα κατσίκια που θα φάνε τις βέργες, τις κληματόβεργες, αλλά θα κατασκάψουν κιόλας το αμπέλι. Λοιπόν, είτε ο εχθρός του ανθρώπου που έχει το αμπέλι μπει μέσα στο αμπέλι, είτε άγρια θηρία μπουν μέσα στο αμπέλι, κατσίκια, ζώα και λοιπά, θα το κάνουν άνω κάτω, θα το καταστρέψουν, θα το ανασκάψουν. Και αν ποτέ επιστρέψει ο γεωργός, δεν φτάνει απλώς να επιστρέψει, δεν φτάνει απλώς να το δει, αλλά πρέπει να στρωθεί, να σκομβωθεί και να το ξαναφτιάξει τ' αμπέλι. Με αυτήν την έννοια «και κατάρτισαι αυτήν», την άμπελο δηλαδή, «ην εφύτευσεν η δεξιά σου». Δικό σου αμπέλι είναι, δικό σου χωράφι είναι.

Σου δένδρα είναι, δικός σου λαός είναι, δικοί σου είμαστε. Σε σένα ανήκουμε. Ιδού τι πάθαμε, έλα σκύψε πάνω μας να μας επισκεφτείς και ξαναφτιάξε μας.

Ε, ε...

Να ξαναφτιάξεις το αμπέλι αυτό όπου χρειάζεται να φυτευτεί καινούργιο, αυτό που πρέπει να κλαδευτεί, όπου πρέπει να σκαφτεί λίγο το χώμα, που πρέπει να μαζευτεί στις ρίζες χώμα και τα λοιπά. «Κατάρτισαι αυτήν, ην εφύτευσεν η δεξιά σου». Βλέπετε, δεν λέει απλώς «κατάρτισαι αυτήν», αλλά «ην εφύτευσεν η δεξιά σου», που είναι το αμπέλι.

Ευχαριστώ. Εντάξει, άμα είσαι πιστός μπορείς να έχεις αυτήν την... οικειότητα, άμα είσαι πιστός, ταπεινωθείς, μετανοήσεις ενώπιον του Θεού και λοιπά, εμπιστευθείς στην ευσπλαχνία του Θεού, αγάπη του Θεού, παραιτηθείς από κάθε αυτοδικαίωση, από κάθε προσπάθεια να δικαιολογηθείς.

Ναι, τότε, ναι, αισθάνεσαι ότι δεν είσαι περισσότερο του εαυτού σου, αλλά κτήση του Θεού. Ναι, αν υπάρχεις, είναι ο Θεός που θέλει να υπάρχεις. Αν είσαι χριστιανός, είναι ο Θεός που θέλει να είσαι χριστιανός. Είναι Αυτός που σε φύτευσε, είναι Αυτός που σε έφερε στην ύπαρξη, είναι Αυτός που σε αναγέννησε και σε ανακαίνισε. Ναι, είναι πολύ σημαντικό αυτό, πάρα πολύ σημαντικό. Άλλο είναι να κάθεσαι έτσι σαν άρχοντας του εαυτού σου, σαν κυβερνήτης του εαυτού σου και απλώς να ζητάς βοήθεια από τον Θεό, και άλλο είναι.

Νιώθεις ότι είσαι του Θεού και ανήκεις στον Θεό και ότι δεν μπορεί ο Θεός το δικό Του, αυτό είναι δυνατό να το παραβλέψει ο Θεός; Οπότε δεν είναι θέμα μόνο παρακλήσεως εδώ.

Παρακαλούμε, ναι, δηλαδή το παιδί, παραδείγματος χάρη, παρακαλεί τους γονείς του σε μια περίπτωση απλώς λίγο να ανοίξει ο δρόμος. Αλλά τελικά, εάν οι γονείς θα σκύψουν πάνω στο παιδί τους, το άρρωστο, το χτυπημένο, το τραυματισμένο, το ανήμπορο κτλ., εάν οι γονείς θα σκύψουν πάνω στο παιδί, δεν θα σκύψουν απλώς διότι παρέχει να ανοίξει το παιδί, αλλά γιατί είναι παιδί τους. Και φυσικά ο ξένος θα στηριχθεί στην παράκληση που θα κάνει, θα παρακαλέσει και βέβαια θα ελπίζει και στην καλοσύνη του άλλου, όμως είναι ξένος. Το παιδί παρακαλεί με.

Στηρίζεται πάρα πολύ σε αυτήν την αλήθεια, σε αυτήν την πραγματικότητα ότι είναι παιδί των γονέων του και οι γονείς του είναι γονείς του και το έχουν δικό τους παιδί. «Και κατάρτισαι αυτήν, ην εφύτευσεν η δεξιά σου».

«Και επί υιόν ανθρώπου, ον εκραταίωσας σεαυτώ». Βλέπετε εδώ, στο δεύτερο ημιστίχιο λέει πάλι το ίδιο πράγμα, βέβαια μοιάζει να είναι εντελώς διαφορετικό αλλά λέει πάλι το ίδιο πράγμα. «Και κατάρτισαι αυτήν, ην εφύτευσεν η δεξιά σου»: φτιάξε ξανά αυτό το αμπέλι το οποίο φύτευσε το χέρι, το δεξί σου χέρι, το δυνατό σου χέρι, η δύναμη του Θεού δηλαδή. Και επίσης άπλωσε το χέρι σου αυτό, το δεξιό σου χέρι, εσύ ο δυνατός Θεός, έλα «επί υιόν ανθρώπου», στους ανθρώπους αυτούς, στο λαό αυτόν, «ον εκραταίωσας σεαυτώ», που εσύ ήσουνα μαζί του από την πρώτη στιγμή και πάρα πολλές φορές

στήριξες, τον βοήθησες και τον ανέδειξες, ας πούμε, προς τρίτους, τον ανέδειξες δυνατόν και φοβερόν όπως ήταν πράγματι ο Ισραηλιτικός λαός ερχόμενος από την Αίγυπτο και όταν έφτασε στην Παλαιστίνη και λοιπά. Πάρα πολλές φορές ήταν ο ανίκητος και ο αήττητος στρατός και λαός. Ακριβώς, ακριβώς διότι είχε τη βοήθεια του Θεού και διότι ήταν λαός του Θεού. «Εμπεπυρισμένη πυρί και ανεσκαμμένη, από επιτιμήσεως του προσώπου σου απολούνται».

Εεε... Πάλι δηλαδή, μες στην προσευχή του τώρα, ο Ψαλμωδός πάλι βλέπει τη χώρα, η οποία τη βλέπει έτσι ομάτορα και τα λέγει ομά. Ναι, είναι... Ανασκαμμένοι, κατασκαμμένοι, δεν μπήκαν οι ξένοι απλώς μέσα, αλλά σαν να, όπως είπαμε, μπαίνουν μέσα στο αμπέλι οι ασβοί και έχουν τη συνήθεια να σκάβουν ή τα αγριογούρουνα τα οποία σκάβουν ή και άλλα τέτοια άγρια ζώα Επαναλαμβάνονται, δεν μπαίνουν μέσα απλώς και μπορεί να σπάσουν καμιά κληματόβεργα, αλλά ανασκάπτουν όλο το αμπέλι, όλο το χωράφι. Έτσι λοιπόν εδώ οι εχθροί μπήκαν μέσα και ανέσκαψαν όλη τη χώρα και την κατέκαυσαν, όλη αυτή τη χώρα, και τα βλέπει τώρα ο Ψαλμωδός, τα έχει μπροστά του. Από επιτιμήσεως του προσώπου σου απολούνται και κοντεύουν, ας πούμε, να χαθούν.

Χαθούν εντελώς, να χαθεί αυτός ο λαός δηλαδή, καθώς εσύ το πρόσωπό σου δηλαδή επιτιμητικά τους βλέπεις, επιτιμητικά στρέφεται πάνω τους. Βλέπετε, το λέγει και αυτό ο Ψαλμωδός. Καταφεύγει στον Θεό, παρακαλεί τον Θεό να επέμβει κτλ. Αλλά συγχρόνως αναγνωρίζει ο Ψαλμωδός ότι ναι μεν οι εχθροί ήρθαν και έσκαψαν, κατέσκαψαν τη χώρα, οι εχθροί ήρθαν και κατέκαυσαν τη χώρα, αλλά αυτό τελικά είναι οργή του Θεού. Ο Θεός οργίστηκε μαζί τους, ο Θεός λυπήθηκε από τη ζωή τους και επέτρεψε λοιπόν ο Θεός και άφησε τους εχθρούς να έρθουν και να κάνουν αυτό. Δηλαδή έπεσε η οργή του Θεού κατά τέτοιο τρόπο επάνω, το επιτίμιο από επιτιμήσεως του προσώπου σου έπεσε κατά τέτοιο τρόπο.

Οργή του Θεού, το επιτίμιο του Θεού, η τιμωρία του επάνω, κοντεύουν να απολεσθούν. Γενηθήτω η χείρ σου επ' άνδρα δεξιάς σου και επί υιόν ανθρώπου, ον εκραταίωσας σεαυτώ. Λοιπόν, ως τώρα πέφτει το χέρι σου βαρύ επάνω μας και δέρνει, ας πούμε, είναι η τιμωρία. Αλλά ας έρθει το χέρι, αυτό το δυνατό χέρι, εις βοήθεια πλέον σε αυτόν τον λαό, σε αυτούς τους ανθρώπους, σε αυτό το αμπέλι, σε αυτόν τον λαό που εσύ κάποτε, όπως είπε και πιο μπροστά, τον βοήθησες και τον ανέδειξες και τον έκανες δυνατόν και κραταιόν.

Ου μη αποστώμεν από σου, ζωώσεις ημάς και το όνομά σου επικαλεσόμεθα, και υποσχόμεθα ότι δεν θα φύγουμε πια από κοντά σου. Ου μη αποστώμεν από σου. Εεε... Ναι, εσύ θα μας αναζωογονήσεις και το όνομά σου θα επικαλούμεθα. Αυτό είναι. Βεβαίως εκεί θέλει να φεύγει ο άνθρωπος και τις δύσκολες ώρες θα λέει αυτά ο άνθρωπος, αλλά πόσο τα κρατάει ύστερα, πόσο τηρεί αυτές τις υποσχέσεις; Υποσχόμεθα ότι δεν θα απομακρυνθούμε από εσένα και θα εμπιστευτούμε στη ζωή αυτή που εσύ μας δίνεις και θα επικαλούμεθα το όνομά σου. Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψον ημάς και επίφανον το πρόσωπό σου και σωθησόμεθα. Είναι αυτή η επωδός που ήταν και ο τέταρτος στίχος. Ο Θεός, επίστρεψον ημάς και επίφανον το πρόσωπό σου και σωθησόμεθα.

Τελειώνει έτσι και αυτός ο ψαλμός, ο ογδοηκοστός, και αν θέλει ο Θεός το άλλο Σάββατο θα μπούμε στον ογδοηκοστό ψαλμό. Για να δούμε λίγο και τον Αββά Βαρσενούφιο. Τι ώρα έχετε, παρακαλώ; Ορίστε, σαράντα; Εντάξει είναι.

Λίγο να δούμε και την αγάπη σας. Κοίταξε κανείς;

Παράδειγμα μπορεί να είναι κλειστά, αλλά η πόρτα είναι ανοιχτή. Όποιος θέλει...