Israel as God’s Vine in Psalm 79

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In Psalm 79, we had reached verse 8. Now we come to the second part, which describes the people of Israel: how God established them, and what has become of them. We will go through this briefly. “You brought a vine out of Egypt; you drove out the nations and planted it.” The Psalmist is speaking to God. Before him are his people, whose land the Assyrians have turned upside down, killing and laying waste to everything.

The Psalmist weeps and laments. He remembers: “You brought a vine out of Egypt; you drove out the nations and planted it.” In other words, you took this people, your vine, from Egypt. You brought them here, drove out those who lived here, and planted this vine, this people. “You prepared the way before it; you planted its roots, and it filled the land.” Yes, as this vine, this people, moved forward, you went before them and opened the way. A vine begins with small shoots—I cannot remember what they are called—but if you let them grow, they can become almost like trees.

On climbing vines, something like that—on the cedars of God. “It stretched out its branches to the sea, and its shoots to the river.” The image of a vine can be understood in more than one way. When we speak of a vineyard, we mean a field full of vines. But a single climbing vine is also called a vine, and it sends out branches. So the branches of this vine grew as far as the sea. That is, it spread across all Palestine, the whole of the Promised Land.

In just a few words, the Psalmist tells us how this people of God came to be. He does not claim that the people achieved all this themselves. God brought them here. God planted them here. God watered and tended them, and they grew until they filled the whole land.

You may tell me that we have emphasized these things before, but we need to do so. It strikes me that we say these things and others, yet it is as though we do not grasp them, as though we let them slip away. These things are our life; they are what will bring life to our souls. If, at this very moment, we think about what God has done for us up to now, see it, pay attention to it, believe it, and regard it with gratitude and thanksgiving to God, that is a very great thing. And, on the other hand, what God has done for us and what...

What have we done to ourselves? Or, if you like, what have we done to God? Elias Miniatis puts it this way. Christ is within us, of course, though that is not what Miniatis says. In a homily for Great Friday—perhaps I have mentioned this before—he says: “Come and see how God made man, and how man made God.” God brought man into being from nothing and made him very good, full of grace. And what did man do to God? He made him the one we see upon the Cross. Yet, in a certain sense, Christ is within us, since... Thank you.

Christ chose us and baptized us, and through the Holy Spirit he came to dwell within us. What has he not done for us up to this day? What has he not done? We do not think about these things. As I said, he baptized us, made us members of his Church, and placed all the Mysteries at our disposal. I would speak even more specifically of the many things he gives us. What has God not done? And how grateful we ought to be to him, and how we ought to respond accordingly. Yet I do not know how much we value these gifts or make use of them.

He goes on: “Why have you taken down its fence, so that all who pass along the road pluck its fruit? The wild boar from the forest has ravaged it, and the solitary beast of the field has fed on it.” In other words, God, you made this vine and caused it to flourish. Why, then, have you taken away the fence that protected it, letting all these people come in and strip it of its fruit? He means the Assyrian enemies who came and did every evil they could.

“The wild boar from the forest has ravaged it.” That is, a wild boar has entered this vineyard, this people. “And the solitary beast of the field has fed on it.” This wild boar, living on its own, came and destroyed the vine. See the images the Psalmist uses to show us the harm the Assyrians were doing in Palestine at that time. When this psalm was written, the enemies were still there.

What strikes me—and this is why I say it again—is that the Psalmist sees the good as coming from God, and even the evil as somehow coming from him. He does not mean that God commits the evil, but that God permits it to happen. Though we may struggle to understand it, this too is part of God's care. God could have left this people in their sin, to perish as other peoples did. But he did not want that, my friends. There was no other remedy: the Assyrian, or whoever else, had to come and do all the harm he did so that the people might come to their senses, come to their senses.

One might say that the things that happen to us in life, even the painful things, are precious. God has given us every good thing and continues to give them to us. Yet when we fail to respond, fail to live as he wishes, and lack even gratitude, God permits us to suffer what we suffer. This applies first of all to each of us personally, but also more broadly. When we see it this way, we turn again to God through metanoia, repentance. We spoke earlier about what repentance means. What more could you ask? The wrong you have done is done, and some things cannot be undone. What can you do? Through repentance, things can be set right.

Of course, things are not set right if you steal from people, make a fortune from it, and then say you have repented. That will not do. You must give back everything you took, and more besides. That, very briefly, is what I wanted to say about the Psalm.

Στον 79ο ψαλμό είχαμε φτάσει μέχρι τον 8ο στίχο. Περνούμε τώρα στο δεύτερο μέρος, στο οποίο εδώ έχουμε περιγραφή της καταστάσεως του ισραηλιτικού λαού: καταρχήν πώς τον έκανε ο Θεός και πώς είναι τώρα. Λοιπόν, σύντομα-σύντομα θα τα πούμε αυτά. «Άμπελον εξ Αιγύπτου μετήρας, εξέβαλες έθνη και κατεφύτευσας αυτήν». Ναι, απευθύνεται τώρα ο Ψαλμωδός εδώ εις τον Θεό. Ο Ψαλμωδός, ο οποίος έχει μπροστά του το λαό που ήρθαν οι Ασσύριοι και έκαναν τα πάντα άνω κάτω και έσφαξαν και ρήμαξαν κλπ.

Κλαίει και οδύρεται ο Ψαλμωδός. Και θυμάται τώρα εδώ ότι «άμπελον εξ Αιγύπτου μετήρας, εξέβαλες έθνη και κατεφύτευσας αυτήν». Αυτόν τον λαό τον πήρες δηλαδή σαν ένα αμπέλι σου, τον πήρες από την Αίγυπτο, τον έφερες εδώ, έβγαλες αυτούς που κατοικούσαν εδώ και εφύτευσες αυτήν την άμπελον, αυτόν τον λαό. «Οδοποίησας έμπροσθεν αυτής και κατεφύτευσας τας ρίζας αυτής και επλήρωσε την γην». Ναι, και εσύ πήγαινες μπροστά, καθώς προχωρούσε αυτή η άμπελος, ο λαός αυτός, και εσύ άνοιγες τον δρόμο και... Το αμπέλι έχει τα μικρά τα κούρβλα, πώς τα λένε. Λοιπόν, αλλά μπορεί να αφήσει κανείς και να μεγαλώσουν αυτά και να γίνουν και σαν δέντρα.

Πάνω σε κληματαριές, κάπως έτσι, λοιπόν, πάνω στους κέδρους του Θεού. «Εξέτεινε τα κλήματα αυτής έως θαλάσσης και έως ποταμού τας παραφυάδας αυτής». Λοιπόν, αυτή η άμπελος πάλι, σαν να είναι, όπως το πάρει κανείς, είναι άμπελος. Όταν λέμε εμείς αμπέλια, λέμε το χωράφι που έχει μέσα τα κλήματα. Όμως άμπελος λέγεται και ένα κλήμα μόνο, που λέγεται κληματαριά αυτό, άμπελος, και που έχει επί τέτοιες κληματόβεργες. Λοιπόν, αυτό το κλήμα, άμπελος, μεγάλωσαν τα κλήματα, κληματόβεργες, έως τη θάλασσα, δηλαδή έπιασε όλη την Παλαιστίνη, όλη η γη της Ισραηλίας.

Σύντομα-σύντομα λέγει εδώ ο Ψαλμωδός πώς ήταν αυτός ο λαός του Θεού. Και δεν ισχυρίζεται εδώ ο Ψαλμωδός ότι ο λαός αυτός έκανε έτσι και έκανε αλλιώς κτλ., αλλά ότι ο Θεός ήταν που τον έφερε εδώ, ο Θεός ήταν που τον φύτευσε εδώ, ο Θεός ήταν που τον πότισε και τον λίπανε και τα λοιπά, και μεγάλωσε, γέμισε όλη αυτήν την γη.

Και θα μου λέτε ότι κι άλλη φορά τα τονίσαμε αυτά, αλλά χρειάζεται. Μου κάνει εντύπωση, και αυτά και άλλα λέμε και σαν να μην τα πιάνουμε, σαν να τα αφήνουμε να φεύγουν. Ενώ, τι να πω, είναι ζωή μας αυτά, αυτά είναι που θα φέρουν ζωή στην ψυχή μας. Όταν δηλαδή εμείς αυτή την ώρα εδώ σκεφτούμε τι έχει κάνει ο Θεός για μας έως αυτή τη στιγμή, και το δεις αυτό και το προσέξεις και το πιστεύσεις και το δεις με ευγνωμοσύνη και με ευχαριστία προς τον Θεό, αυτό είναι πολύ μεγάλο πράγμα. Όπως από το άλλο μέρος, τι έκανε ο Θεός για μας και τι...

Εμείς για τον εαυτό μας, ή αν θέλετε τι κάνουμε εμείς, κάνουμε τον Θεό, όπως λέει ο Ηλίας Μηνιάτης, που είναι μέσα μας βέβαια, δεν λέει αυτό ο Ηλίας Μηνιάτης. Λέει τη Μεγάλη Παρασκευή, νομίζω και αυτό το έφερα και άλλη φορά, λέει τη Μεγάλη Παρασκευή σε μία ομιλία του: «Ελάτε να δείτε πώς έκανε ο Θεός τον άνθρωπο και πώς έκανε ο άνθρωπος τον Θεό». Δηλαδή ο Θεός από το μηδέν φέρνει στην ύπαρξη τον άνθρωπο, τον κάνει καλόν λίαν, χαριτωμένον, και τι έκανε αυτός ο άνθρωπος, τι τον έκανε τον Θεό; Τον έκανε αυτός που είναι πάνω στο σταυρό. Αλλά από κάποια πλευρά μέσα μας έχουμε τον Χριστό εφόσον... Σας ευχαριστώ.

Διάλεξε ο Χριστός και μας εβάπτισε και ήρθε διά του Πνεύματος του Αγίου μέσα μας, ναι. Τι δεν έχει κάνει μέχρι σήμερα, τι δεν έχει κάνει. Δεν τα σκεπτόμαστε αυτά. Το ότι, όπως είπαμε, μας εβάπτισε, μας έκανε μέλη της Εκκλησίας του. Το ότι έχει όλα στη διάθεσή μας τα μυστήρια. Εγώ θα έλεγα και ακόμη πιο ειδικά, δηλαδή τόσα πράγματα που μας δίνει έτσι, ειδικότερα τόσα πράγματα και εδώ μέσα σε αυτήν την έννοια ο Παύλος κλπ., τι δεν έχει κάνει ο Θεός. Και από το άλλο μέρος, και πόσο πρέπει να ευγνωμονούμε τον Θεό, και πόσο πρέπει να ανταποκρινόμεθα ανάλογα, αλλά δεν ξέρω πόσο τα εκτιμούμε αυτά και πόσο τα αξιοποιούμε.

Προχωρεί: «Ινατί καθείλες τον φραγμόν αυτής και τρυγώσιν αυτήν πάντες οι παραπορευόμενοι την οδόν; Ελυμήνατο αυτήν υς εκ δρυμού και μονιός άγριος κατενεμήσατο αυτήν». Δηλαδή, εσύ ο Θεός είσαι εκείνος που έκανες αυτό το αμπέλι, έτσι, που τόσο πολύ πρόκοψε. Και τώρα γιατί τώρα εσύ πήρες το φράχτη που προστάτευε αυτό το αμπέλι, λοιπόν, και μπήκαν όλοι αυτοί μέσα και τρυγούν αυτό το αμπέλι; Εννοεί εδώ τους εχθρούς της Ασσυρίας που ήρθαν και έκαναν ό,τι κακό μπορούσαν να κάνουν.

«Ελυμήνατο αυτήν υς εκ δρυμού», δηλαδή μπήκε σε αυτό το αμπέλι, μέσα στο λαό δηλαδή αυτόν, άγριος χοίρος, «και μονιός άγριος κατενεμήσατο αυτήν». Και αυτός ο άγριος χοίρος, λοιπόν, που ζει μόνος, ας πούμε, ήρθε και κατάφερε, λοιπόν, κατέστρεψε αυτό το αμπέλι. Δηλαδή, βλέπετε με τι εικόνες, με τι παραστάσεις, ο Υμνωδός, ο Ψαλμωδός, που μας παρουσιάζει το κακό που έκαναν οι Ασσύριοι αυτές τις μέρες που είναι εκεί στην Παλαιστίνη. Είναι ακόμη δηλαδή, όταν εγγράφεται αυτός ο ψαλμός, ήταν ακόμη εκεί οι εχθροί.

Ναι, κάνει εντύπωση, τουλάχιστον σε εμένα, και γι' αυτό το λέγω ακόμη μία φορά, ότι βλέπετε πάλι ο Ψαλμωδός, και το καλό ήρθε από τον Θεό και το κακό σαν να έρχεται πάλι από εκεί. Όχι με την έννοια δηλαδή ότι κάνει αυτός το κακό, αλλά με την έννοια ότι ο Θεός αφήνει να γίνει το κακό. Που είναι και αυτό δηλαδή, όσο κι αν δεν το καταλαβαίνουμε, είναι μια μέριμνα του Θεού. Δηλαδή, θα μπορούσε ο Θεός να αφήσει τον λαόν αυτό στην αμαρτία του και να χαθεί έτσι όπως χάνονταν όλοι οι άλλοι λαοί. Όμως δεν θέλει ο Θεός, φίλοι μου, αλλά δεν υπάρχει άλλη γιατρειά παρά μόνον να έρθει ο Ασύριος εδώ ή ο ποιος άλλος να έρθει και να κάνει όλο αυτό το κακό που έκανε για να συνέλθει ο λαός, να συνέλθει.

Θα έλεγε κανείς, είναι πολυτιμότατοι οι διάφορες, τα διάφορα ας πούμε περιστατικά που μας συμβαίνουν στη ζωή. Από ένα μέρος ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος μας έδωσε όλα και μας δίδει όλα αυτά τα αγαθά, αλλά πάλι ο Θεός, καθώς εμείς δεν ανταποκρινόμαστε και δεν είμεθα όπως μας θέλει και ούτε ευγνωμοσύνη καν δεν έχουμε, ο Θεός επιτρέπει να παθαίνουμε ό,τι παθαίνουμε. Πρωτίστως και κυρίως θα έλεγε κανείς προσωπικά δηλαδή, αλλά και γενικότερα. Οπότε άμα τα δει έτσι κανείς, πάλι προστρέχει στον Θεό διά της μετανοίας, και είπαμε πιο μπροστά τι είναι η μετάνοια. Τι άλλο θέλεις; Βλέπεις, δεν περιμένει ο Θεός, ό,τι κακό έκανες το έκανες. Είναι μερικά πράγματα που δεν ξεγίνονται. Τι θα κάνεις; Αλλά διά της μετανοίας όλα τακτοποιούνται.

Δεν τακτοποιούνται βέβαια αν έκλεψες και αν ήταν έτσι, πας να κατακλέψεις τον κόσμο, να κάνεις την μπάζα σου και ύστερα μετανοήσεις, έτσι. Δεν γίνεται, πρέπει να επιστρέψεις όλα και κάτι παραπάνω. Αυτά έτσι σύντομα-σύντομα για τον Ψαλμό.