Psalm 79: The Shepherd of Israel and Salvation

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Last time we finished Psalm 78, and now we turn to Psalm 79. It is a prayer to God, apparently written when the Assyrians had again invaded the northern kingdom of Israel, as we saw before.

The psalm has two parts. The first, through verse eight, is a prayer. The second, from verse nine to the end, verse twenty, describes the wretched state in which we found ourselves after the Assyrian invasion of the northern kingdom. “Give ear, O Shepherd of Israel, who leads Joseph like a flock. You who are enthroned upon the cherubim, appear.”

“Before Ephraim, Benjamin, and Manasseh, stir up your might and come to save us.”

“O God, turn us back; let your face shine upon us, and we shall be saved. O Lord God of hosts, how long will you be angry at the prayer of your servants? You have fed us with the bread of tears and given us tears to drink in full measure. You have made us a cause of contention to our neighbors, and our enemies have mocked us. O Lord God of hosts, turn us back; let your face shine upon us, and we shall be saved.” Those are the first eight verses, the first part. Let us look at one of them: “Give ear, O Shepherd of Israel.” In other words, bend down and see what is happening here below.

You who shepherd Israel, who are the Shepherd of Israel. You who are the shepherd of this flock here, of this very flock.

Pay heed; look upon our misfortunes. You who lead Joseph like a flock...

He means the whole people of Israel.

When he says, “who leads Joseph like a flock,” Joseph refers to the northern kingdom, the ten tribes. In that kingdom were the tribes of Joseph’s two sons, Ephraim and Manasseh, and also the tribe of Benjamin.

Benjamin was Joseph’s only brother born of the same mother: both were sons of Rachel. Their other brothers had the same father, but a different mother. “O Shepherd of Israel.” The prophet lives and feels this truth. Although the people sinned and went astray, although God was often angry and allowed things to happen to them, the psalmist believes that God is still the shepherd of Israel. Israel remains his people.

God is the God of this people. God is the God of this people.

So understand “give ear” in that sense. This is the spirit of the words. Here, as in other passages, we have to grasp that spirit.

And each of us can take this to heart. It is exactly what the prayers of Pentecost say, and other prayers we have spoken of before: “Against you alone we sin, but you alone we worship.” We have sinned against you, but where else could we go? I return to you. There is no other God. You are God, and I belong to you. However sinful you may be, whatever you have done, if you keep this faith, this spirit, in your soul and return to God in this way, God will lead you

back to the right place, and you will act rightly. But if you do not hold on to this, even a small sin can throw everything into confusion. You can see it happen. So many souls lament as though they do not feel that they belong to God. They do not have this spirit: yes, we have sinned against God, but you alone we worship; we return to you, we worship you, you are our God. So many souls do not feel this, and that is why they lament and...

they address God as though the bridge had been cut. What can God do for you then? You yourself cut the bridge, so to speak; you cut it yourself. Suppose earlier, in a fit of stubbornness, you yanked the telephone, pulled it out of its connection, and the cord broke. Or it came out of the socket, if it was plugged into one. Then you shout into the telephone. You may shout, but only you will hear it; no one else can hear you. Often the way a person prays, the way a person approaches God, shows just this. We ourselves cause this break.

Whatever has happened, you have been baptized. Whatever has happened, you are a member of the body of Christ; you belong to Christ. Yes, you have sinned, but you still belong to Christ. And Christ is waiting for you, waiting for your metanoia, your repentance. But where else will you go? We have said this before. A child may have misbehaved, even gone so far as to throw a stone at his mother. But when night falls and the doors of the village close one by one,

the child is left alone in the street. Where will he go? He will return to his mother. He sinned against her, treated her badly, threw a stone at her, perhaps even said harsh things to her. But she is his mother, and he returns to her. Even if she is inclined to punish him, in the end she is his mother and takes him in. “Against you alone we sin, but you alone we worship.” Our efforts are in vain unless we take this spirit into our souls and let it fill us. Otherwise our prayer does not reach God, and we cannot pray fervently and rightly, with the prayer that saves. So: “Give ear, O Shepherd of Israel.”

Whatever has happened, you are the shepherd. This flock has no other shepherd. Someone must look after it. Whatever has happened, someone must bend over this flock, this people, see what is happening, and act. “Who leads Joseph like a flock” means the same thing. As we said, Joseph here means the northern kingdom, God’s people. “You who are enthroned upon the cherubim, appear.” You sit upon the cherubim as upon a throne; show yourself. It is as though God had hidden himself, as though until now he had shown no concern. The psalmist asks him to reveal himself and act.

“Before Ephraim, Benjamin, and Manasseh, stir up your might and come to save us.” Lord, stir up your might and come to save us. We hear this verse in the books of the Church, in its hymns.

“Before” means “in the presence of” here. Before Ephraim, Benjamin, and Manasseh, stir up your might. Again he means northern Israel. He names Ephraim and Manasseh, Joseph’s two sons, and Benjamin, for the reason we discussed. Instead of naming Joseph alone, he names all three.

Two are Joseph’s sons, and the third is his brother born of the same mother. “Stir up your might.” These three tribes, when they were still in the wilderness—if you remember, we spoke of this long ago—when the Ark of the Covenant set out,

Then they all set out again together. Three tribes went in front, three to the right of the Ark, three to the left, and three behind it. That makes twelve. The three tribes together at the rear were Ephraim, Manasseh, and Benjamin.

Of course, the tribes did not travel in that formation simply for a parade or procession. It also served a military purpose. These three tribes, who were fighting men, protected the Ark of the Covenant from behind. So now the psalmist pleads with God on behalf of northern Israel, this people whom he calls Joseph’s sheep. He names them through these three tribes and asks God to come as they fight

and fight alongside them as they fight. Strengthen them; add to their strength. “Stir up your might” means this: God has power, but it is not being put to use; it sits somewhere, lying dormant. So put your power to work before Ephraim, alongside this people and in their presence. And come to save us; come and save us.

As we have said before, God—as we see especially here in the Psalms—is God, and he will do what is his to do. But he wants human beings to do their part. Above all, a person must cry out. Cry out and speak to God. At times it seems so—it seems so at times—for although this return remains dynamic, there is, after all, a starting point within us.

We have said before that a person sits down, settles in to pray, and begins saying the Jesus Prayer, seeking to enter into the heart. If this happens, in time that person will find within themselves the grace of Baptism. And if they remain there before the Lord, calling upon him, more grace will come, and more, and more. But one begins from something already given and returns to it, and in prayer, in a manner of speaking, asks God to restore them to that original holy state. “O God, bring us back, and let your face shine upon us, and we shall be saved.”

Yes. Let your face be seen!

Again, it is as though God were hidden and could not be seen. The prayer is that God would appear, that his kind face would shine upon us, and that we would be saved.

Of course, we do not know how deeply the prophet, living in the Old Testament, understood this. Yet with the grace of the Holy Spirit and the light of God, he could see deeply. We do know now, in the New Testament, that God’s face is not simply a majestic, powerful face that appears, gives commands, and sets everything right. How can I put it? We were speaking about this the other day in Athens, on Thursday evening, going into Friday.

It was the commemoration of the translation of the relics of Saint Ignatius of Antioch. We read from his letter to the Romans, where Saint Ignatius says, “My love has been crucified.” By “my love,” he means Christ, Christ crucified. He is saying, “My Christ, the one I love, has been crucified.” That struck me deeply. I do not mean it struck me in a bad way. His love pierced me through. That love took hold of me; that love overwhelmed me completely.

In the best sense—I do not know how else to say it. So how could I fail to long for him? This is the point of the letter: Ignatius wants the Romans to do nothing that might prevent his martyrdom. He wants to reach the teeth of the beasts as soon as possible, to be ground like Christ’s wheat and become bread for Christ. It is as though he were saying, “Now that my love has been crucified, how could I hold back?” For in being crucified, Christ showed me something about love for God. Pay attention here.

When we speak of human love and say, “I love him,” we usually mean something else.

In human love, a person is moved to love someone and feels love for them, so to speak. Of course, the love another person shows us can wound us in a good sense: it can sweep us up and win us over. But we tend to emphasize the love we ourselves have for the person we love. In our relationship with God, that is not what matters most. A person’s love for God is a kind of madness, certainly, among other things. What matters to me is God’s love for us. That is what melts a person’s heart. After that, there are no obstacles, no sacrifices a person cannot make.

This love of God melts a person’s heart. It can make a person seem foolish—even beside themselves, if you will. God revealed this love throughout the whole work of Christ, and especially upon the Cross, when Christ chose to be crucified. “My love has been crucified.” When a person sees by faith this God, with such love, such sweetness and warmth, such light and majesty, a hidden communion grows between God and that person. We may live shallowly, as we do, but still

deep in every person’s soul there is something God comes to meet. His love stirs it to life, and from there everything follows. So when someone sees the face of God—which for us in the New Testament is Jesus Christ crucified, that gracious face—and that love touches what lies deep within us, awakens it, brings it to life, and the soul feels God’s love and responds, that person is saved. “Let your face shine upon us, and we shall be saved.”

He says, “We shall be saved.” He does not say, “Save us,” as he did earlier. For this is our salvation: if you bring us back to yourself and restore us to what we once were, when we knew you, if you turn toward us and show us your face, then we shall be saved. This is salvation for us today as well. To be saved is to be found by God and to find God. It is to feel the embrace of his love, to have your soul awaken and answer that love. Then you have salvation, and nothing can take it away.

But we do not have time to finish even the first part. Never mind. We will stop here and continue next Saturday, when we will also look a little at Abba Barsanuphius.

Τελειώσαμε την περασμένη φορά τον 78ο ψαλμό και περνούμε τώρα στον 79ο ψαλμό, ο οποίος είναι μια προσευχή προς τον Θεό και φαίνεται γράφτηκε όταν οι Ασσύριοι πάλι είχαν εισβάλει στο βασίλειο του Ισραήλ, στο βόρειο αυτό βασίλειο, όπως είδαμε και εκεί.

Σε δυο μέρη. Μέχρι τον 8ο στίχο είναι το πρώτο μέρος και είναι προσευχή, και από τον 9ο στίχο μέχρι το τέλος, μέχρι τον 20ό στίχο, είναι το δεύτερο μέρος και περιγράφει σε αυτό το δεύτερο μέρος την άθλια κατάσταση στην οποία βρεθήκαμε μετά την εισβολή των Ασσυρίων στο βόρειο, όπως είπαμε, βασίλειο. Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ, πρόσχες, ο οδηγών ωσεί πρόβατα τον Ιωσήφ, ο καθήμενος επί των Χερουβίμ, εμφάνηθι.

Εναντίον Εφραίμ και Βενιαμίν και Μανασσή, εξέγειρον την δυναστεία σου και ελθέ εις το σώσαι ημάς.

Ο Θεός, επίστρεψον ημάς και επίφανον το πρόσωπό σου και σωθησόμεθα. Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε οργίζη επί την προσευχήν των δούλων σου; Ψωμιείς ημάς άρτον δακρύων και ποτιείς ημάς εν δάκρυσιν εν μέτρω. Έθου ημάς εις αντιλογίαν τοις γείτοσιν ημών και οι εχθροί ημών εξεμυκτήρισαν ημάς. Κύριε ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψον ημάς και επίφανον το πρόσωπό σου και σωθησόμεθα. Είναι οι οκτώ πρώτοι στίχοι το πρώτο μέρος. Ας δούμε έναν από τους στίχους. Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ, πρόσχες. Φυσικά, σκύψε να δεις τι γίνεται εδώ κάτω.

Εσύ που ποιμένεις τον Ισραήλ, που είσαι ο ποιμήν του Ισραήλ. Που είσαι ο ποιμήν αυτής εδώ της ποίμνης, αυτού εδώ του κοπαδιού.

Πρόσχες, πρόσεξε τις συμφορές μας. Ο οδηγών ωσεί πρόβατα τον Ιωσήφ, ειδοποιημένο του Ισραήλ.

Εννοεί όλο μαζί το όνομα του Ισραηλιτικού λαού.

Όταν λέει «ο οδηγών ωσεί πρόβατα τον Ιωσήφ», εννοεί τον Ιωσήφ, είναι το βόρειο βασίλειο, τις δέκα φυλές, διότι εκεί στο βόρειο βασίλειο ήταν τα δύο παιδιά του Ιωσήφ, οι φυλές δηλαδή των δύο παιδιών του Ιωσήφ, ο Εφραίμ και ο Μανασσής, και επίσης ήταν η φυλή του Βενιαμίν.

Ο Βενιαμίν με τον Ιωσήφ ήταν ο μόνος ομομήτριος αδελφός, δηλαδή οι δύο αυτοί ήταν από τη Ραχήλ, ενώ όλα τα άλλα αδέλφια μεν ήταν από τον ίδιο πατέρα, αλλά όχι από την ίδια μητέρα. Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ. Αυτό το ζει ο προφήτης, το νιώθει, άσχετα αν αμάρτησε ο λαός, άσχετα αν εξέφυγε ο λαός, άσχετα αν ο Θεός πολλές φορές οργίστηκε, πολλές φορές επέτρεψε και τα λοιπά, ο ψαλμωδός το πιστεύει αυτό, ότι ο Θεός είναι ο ποιμένας που ποιμαίνει αυτόν τον λαό, τον Ισραήλ. Ο Ισραήλ δηλαδή εξακολουθεί να είναι λαός δικός του.

Ο Θεός είναι Θεός αυτού του λαού. Ο Θεός είναι Θεός αυτού του λαού.

Πρόσεξε λοιπόν με την έννοια αυτή. Είναι το πνεύμα, το πνεύμα. Πρέπει το πνεύμα εδώ, όπως και σ’ άλλες περιπτώσεις, να πιάσουμε το πνεύμα, να βρούμε το πνεύμα.

Και αυτό το μεταφέρουμε, ας πούμε, ο καθένας στο πρόσωπό του, στον εαυτό του, αυτό ακριβώς που λένε οι ευχές εκεί της Πεντηκοστής και άλλες ευχές που έχουμε πει και άλλη φορά: «Σοι μόνω αμαρτάνομεν, αλλά και σοι μόνω λατρεύομεν». Σε σένα αμαρτήσαμε, αλλά πάλι πού θα πάμε αλλού; Σε σένα επιστρέφω. Ναι, δεν είναι άλλος Θεός. Εσύ είσαι ο Θεός, σε σένα ανήκω. Όσο αμαρτωλός και αν είσαι, ό,τι και να έχεις κάνει, αν κρατήσεις αυτή την πίστη, αυτό το πνεύμα στην ψυχή σου και επιστρέφεις έτσι στον Θεό, ο Θεός θα σε οδηγήσει

στη σωστή θέση και ενεργείς σωστά. Εάν όμως δεν το κρατήσεις αυτό το πράγμα, και λίγο να αμαρτήσεις, θάλασσα τα κάνεις. Και το διαπιστώνει κανείς αυτό. Πόσες και πόσες ψυχές κλαψουρίζουν σαν να μην νιώθουν αυτό το πράγμα, ότι ανήκουν στον Θεό, ώστε να μην νιώθουν αυτό το πνεύμα, ότι ναι μεν αμαρτήσαμε στον Θεό, αλλά και εσένα μόνο λατρεύουμε, λέει, σε εσένα γυρίζουμε, σε εσένα λατρεύουμε, εσύ είσαι ο Θεός μας. Πόσες και πόσες ψυχές δεν το νιώθουν αυτό και γι’ αυτό κλαψουρίζουν και...

Πώς απευθύνονται στον Θεό, σαν να είναι κομμένη η γέφυρα. Τι να σου κάνει μετά; Μόνος σου, ας πούμε, κόβεις τη γέφυρα, μόνος σου κόβεις. Αν πιο μπροστά σε έπιασε το πείσμα και τράβηξες το τηλέφωνο και το έβγαλες από το αυτό και κόβηκε το καλώδιο. Βγήκε από την πρίζα, αν είναι σε πρίζα. Και μετά φωνάζεις εκεί στο τηλέφωνο, φωνάζεις «Τι θα, εσύ θα φωνάζεις, εσύ θα ακούσεις». Δεν μπορεί να σε ακούσει κανένας άλλος. Πολλές φορές ο τρόπος με τον οποίο προσεύχεται κανείς, ο τρόπος με τον οποίο πάει στον Θεό δείχνει ένα τέτοιο πράγμα. Και μόνοι μας κάνουμε αυτό το ξέκομα.

Όπως και αν έχει το πράγμα, είσαι βαπτισμένος, όπως και αν έχει το πράγμα, είσαι μέλος του σώματος του Χριστού, όπως και αν έχει το πράγμα, είσαι του Χριστού. Ναι, αμάρτησες, αλλά είσαι του Χριστού. Και ο Χριστός σε περιμένει, όπως και αν έχει το πράγμα, περιμένει τη μετάνοιά σου. Αλλά κι εσύ πού θα πας; Είπαμε και άλλη φορά. Μπορεί το παιδί να έκανε ζαβολές, μπορεί να έρθει στο σημείο να πετάξει πέτρα στη μάνα του, μπορεί και άλλα αυτά. Αλλά καθώς νύχτωσε η νύχτα και αρχίζουν να κλείνουν μία μία πόρτα στο χωριό, μία μία πόρτα στο χωριό,

το παιδί μένει έρημο στον δρόμο. Πού θα πάει; Θα γυρίσει στη μάνα του. Σε αυτήν αμάρτησε, σε αυτήν φέρθηκε άσχημα, αυτήν πετροβόλησε, αυτήν μπορεί να είπε και λόγια τίποτε βαριά, αλλά αυτή είναι η μάνα του και σε αυτήν γυρίζει. Κι όσο κι αν η μάνα του τυχόν είναι διατεθειμένη να το δείρει κλπ., τελικώς είναι μάνα του και το δέχεται. «Σοι μόνω αμαρτάνομεν, αλλά και σοι μόνω λατρεύομεν». Ματαιοπονούμε εάν δεν βάλουμε μέσα στην ψυχή μας αυτό το πνεύμα, αν δεν διαπνεόμαστε από αυτό το πνεύμα. Πάει, η προσευχή μας δεν φτάνει μετά, ούτε μπορούμε να κάνουμε θερμή προσευχή και σωστή προσευχή που σώζει. Ο ποιμαίνων τον Ισραήλ, λοιπόν, πρόσχες.

Όπως και αν έχει το πράγμα, εσύ ποιμαίνεις, δεν έχει άλλο βοσκό εδώ, δεν έχει άλλο. Ναι, κάποιος πρέπει να προσέξει, ό,τι και να έγινε, πρέπει κάποιος να σκύψει πάνω σε αυτό το κοπάδι, σε αυτό το λαό και να προσέξει, να δει τι γίνεται και να λάβει μέτρα. Ο οδηγών ωσεί πρόβατα τον Ιωσήφ, πάλι η ίδια έννοια. Είπαμε, μόνο εδώ λέει τον Ιωσήφ και εννοεί το βόρειο βασίλειο, πάλι δηλαδή το λαό του. Ο καθήμενος επί των Χερουβίμ, εμφάνηθι. Ο οποίος κάθεσαι σαν σε θρόνο στα Χερουβίμ, παρουσιάσου. Δηλαδή σαν ο Θεός να κρύφτηκε, σαν ο Θεός μέχρι τώρα να έδειξε ότι δεν ενδιαφέρεται, να φανερωθεί σου και να επένδυσαι, να λάβεις μέτρα.

Εναντίον Εφραίμ και Βενιαμίν και Μανασσή, εξέγειρον την δυναστεία σου και ελθέ εις το σώσαι ημάς. Κύριε, εξέγειρον την δυναστεία σου και ελθέ εις το σώσαι ημάς. Το ακούμε ως στίχο εκεί μέσα στα βιβλία της Εκκλησίας, στα τροπάρια της Εκκλησίας.

Εναντίον... Δηλαδή ενώπιον, ας πούμε, με αυτή την έννοια. Ενώπιον Εφραίμ και Βενιαμίν και Μανασσή, εξέγειρον την δυναστεία σου. Πάλι εδώ εννοεί το βόρειο Ισραήλ και αναφέρει αυτά τα τρία ονόματα, Εφραίμ και Μανασσή, που είναι τα δύο παιδιά του Ιωσήφ, και ο Βενιαμίν, πάλι με την έννοια που είπαμε. Αντί να αναφέρει εδώ μόνο τον Ιωσήφ, αναφέρει τα τρία ονόματα.

Δύο είναι τα παιδιά του Ιωσήφ και ο ομομήτριος αδερφός. Εξέγειρον την δυναστεία σου, δηλαδή αυτές οι τρεις φυλές, όταν ήταν στην έρημο ακόμη, αν θυμάστε, τα είχαμε πει αυτά τα παλιά πράγματα, όταν ξεκινούσε η Κιβωτός της Διαθήκης,

Ύστερα το παιδί ήταν κάπου καλός, ύστερα ξεκίνησαν πάλι όλος-όλος μαζί. Τρεις φυλές πήγαιναν μπροστά, τρεις φυλές πήγαιναν δεξιά, τρεις φυλές αριστερά από την κεφαλιά και τρεις φυλές πίσω, δώδεκα. Οι τρεις φυλές λοιπόν που ήταν όλες μαζί στο πίσω μέρος ήταν αυτές εδώ: Αφραίμ, Μανασσή, Βενιαμίν.

Οι φυλές φυσικά πήγαιναν έτσι, όχι απλώς για να κάνουν παρέλαση, όχι απλώς για να κάνουν πομπή, λιτανεία, αλλά η διάταξη αυτή είχε και πολεμικό χαρακτήρα. Και έτσι από το πίσω μέρος προφύλασσαν την Κιβωτό της Διαθήκης αυτές οι τρεις φυλές, που ήταν πολεμικοί άνθρωποι. Τώρα λοιπόν ο ψαλμωδός εδώ παρακαλεί τον Θεό: εδώ, στον βόρειο Ισραήλ που είμαστε, που είναι αυτός ο λαός, τα πρόβατα, ας πούμε, του Ιωσήφ, και αναφέρει με τα τρία ονόματα αυτά. Λοιπόν, έλα καθώς

μάχονται, καθώς πολεμούν, έλα λοιπόν και πολέμησε μαζί τους, δυνάμωσε, ενίσχυσε τη δύναμή τους. Έγειρον τη δυναστεία σου, δηλαδή, λέει, ο Θεός έχει δύναμη, η οποία δεν είναι κάπου, κάθεται, κάπου μένει εδρανής. Λοιπόν, θέσε σε ενέργεια τη δύναμή σου εναντίον Εφραίμ, μαζί με τον λαό αυτόν και ενώπιον του λαού αυτού. Και έλα να σώσεις εμάς, και έλα να μας σώσεις.

Είπαμε, για άλλες φορές, ο Θεός, τον βλέπουμε εδώ στους ψαλμούς δηλαδή κυρίως, ο Θεός είναι Θεός και θα κάνει αυτό που έχει να κάνει, αλλά θέλει από τον άνθρωπο να κάνει το ανθρώπινο και, εν πάση περιπτώσει, κυρίως ο άνθρωπος, ναι, πρέπει να κραυγάσει. Να κραυγάσει, να πει στον Θεό. Μερικές φορές μοιάζει, μοιάζει μερικές φορές, διότι χωρίς αυτό να έχει στατικό χαρακτήρα η επιστροφή, όπως και να το κάνουμε, υπάρχει μια αρχή μέσα μας.

Εμείς λοιπόν έχουμε πει ότι και εκεί που κάθεται κανείς κάτω, στρώνεται κάτω και αρχίζει να προσεύχεται και λέει την ευχή και λοιπά και να μπει ή θέλει μέσα στην καρδιά του και ναι. Κάποτε λοιπόν, αν γίνει αυτό, θα βρει μέσα του τη χάρη του βαπτίσματος και όταν βρει τη χάρη του βαπτίσματος και θα παραμείνει εκεί ενώπιον του Κυρίου και επικαλούμενος τον Κύριο, θα έρθει και άλλη χάρη και άλλη χάρη και άλλη χάρη. Αλλά όμως ξεκινάει κανείς από ένα δεδομένο και γυρίζει σε ένα δεδομένο και στην προσευχή του, τρόπον τινά, ζητάει να τον αποκαταστήσει ο Θεός εις αυτή την αρχική, ας πούμε, αγία κατάσταση. Ο Θεός, επίστρεψε εμάς και επίφανε το πρόσωπό σου και σωθησόμεθα.

Ναι. Να φανεί το πρόσωπό σου!

Πάλι εδώ σαν να είναι κρυμμένος ο Θεός, δεν φαίνεται ο Θεός, για να κάνει την εμφάνισή του ο Θεός, το πρόσωπο του Θεού, το ιλαρό πρόσωπο του Θεού, και θα σωθούμε.

Βέβαια, δεν ξέρουμε τώρα πόσο ο προφήτης ζει στην Παλιά Διαθήκη, αλλά ως έχων όμως τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και το φως του Θεού μπορούσε να δει και μπορούσε να πάει βαθιά. Δεν ξέρουμε πώς, αλλά ξέρουμε όμως τώρα στην Καινή Διαθήκη ότι το πρόσωπο του Θεού δεν είναι απλώς το πρόσωπο που έχει μια μεγαλοπρέπεια, που έχει δύναμη, που θα παρουσιαστεί και θα δώσει εντολές και θα γίνουν όλα κλπ. Αλλά είναι, πώς θα το πούμε, λέγαμε προχθές στην Αθήνα, ήτανε το βράδυ την Πέμπτη προς Παρασκευή, προχθές την Πέμπτη.

Ήταν η μνήμη της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Ιγνατίου και διαβάσαμε από την προς Ρωμαίους επιστολή και λέει ότι ο Άγιος Ιγνάτιος «ο εμός έρως εσταύρωται» και έρωτάς του εδώ είναι ο Χριστός, ο Εσταυρωμένος Χριστός. Και όταν λέει «ο εμός έρως εσταύρωται», εννοεί ο Χριστός μου, ο Χριστός μου, ο έρωτάς μου σταυρώθηκε. Αυτό με καταπλήγωσε, αυτό το πράγμα, όχι με καταπλήγησε με κακή έννοια, καταπλήγωσε αυτή η αγάπη του, με τρύπησε για τα καλά. Αυτή η αγάπη με αιχμαλώτισε, αυτή η αγάπη με πέθανε.

Την καλή έννοια, δεν ξέρω τι άλλο θα λέγαμε. Λοιπόν, μπορώ εγώ τώρα να μην επιθυμώ; Γιατί όλο το θέμα είναι αυτό, ότι θέλει να μην κάνουν τίποτα οι Ρωμαίοι, μην τυχόν κάνουν ενέργειες και τελικώς δεν θα μαρτυρήσει. Θέλει το συντομότερο να βρεθεί στα δόντια των θηρίων, να τον αλέσουν, λέει, σαν να είναι σιτάρι του Χριστού και να γίνει έτσι άρτος του Χριστού. Είναι σαν να λέει, μπορώ τώρα δηλαδή που ο έρωτάς μου εσταύρωται, έχει σταυρωθεί ο Χριστός, δηλαδή καθώς σταυρώθηκε μου έδειξε, διότι η αγάπη προς τον Θεό, προσέξτε,

Εεε... Οι αγάπες οι ανθρώπινες είναι πιο πολύ όταν λέει κανείς «τον αγαπώ».

Η αγάπη ανθρώπινη είναι ότι κινείται ο άνθρωπος προς αγάπη, αισθάνεται να αγαπήσει, ας πούμε. Βέβαια πληγώνεται, με την καλή μου και εδώ έννοια, πληγώνεται κανείς από την αγάπη, συνεπαίρνεται, ας πούμε, από την αγάπη που του δείχνει ο άλλος και τον σκλαβώνει βέβαια αυτή η αγάπη, αλλά κυρίως τονίζει κανείς την αγάπη που έχει προς τον άνθρωπο, άνθρωπο που αγαπά. Όμως στη σχέση μας με τον Θεό δεν είναι αυτό που μετράει. Είναι τρέλα η αγάπη του ανθρώπου προς τον Θεό, οπωσδήποτε με τα άλλα. Τι μου μετράει είναι η αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο. Αυτό είναι που λιώνει τον άνθρωπο και από εκεί και πέρα, ύστερα δεν υπάρχουν ούτε εμπόδια, δεν υπάρχουν ούτε θυσίες που δεν μπορεί να τις κάνει.

Και αυτή η αγάπη του Θεού που λιώνει τον άνθρωπο, αυτή η αγάπη του Θεού που εκμωραίνει τον άνθρωπο, ας επιτρέψτε να πω, που τον τρελαίνει τον άνθρωπο, αυτή η αγάπη φανερώθηκε δι' όλης της οικονομίας, δι' όλου του έργου του Χριστού φανερώθηκε αυτή η αγάπη και ιδιαίτερα φανερώθηκε πάνω στο σταυρό, το ότι προτίμησε να σταυρωθεί, «ο εμός έρως εσταύρωται». Όταν κανείς διά της πίστεως βλέπει αυτόν τον Θεό που έχει αυτήν την αγάπη, που έχει αυτήν τη γλυκάδα, που έχει αυτήν τη θέρμη, που έχει αυτό το φως, αυτήν τη μεγαλοπρέπεια, πλέον υπάρχει μυστική δηλαδή κοινωνία πλέον του Θεού με τον άνθρωπο, μην κοιτάτε πως ζούμε έτσι ρηχά και ζούμε τέτοια. Βέβαια,

Μέσα στην ψυχή μας όμως, στην ψυχή του κάθε ανθρώπου, υπάρχει ένα κάτι εκεί βαθιά στην ψυχή και ο Θεός έρχεται και βρίσκει αυτό το πράγμα και ηλεκτρίζεται από την αγάπη του Θεού, ύστερα τα όλα γίνονται από εκεί και πέρα. Όταν λοιπόν κανείς δει αυτό το πρόσωπο του Θεού, σε εμάς τώρα στην Καινή Διαθήκη τον Εσταυρωμένο Ιησού Χριστό, αυτό το ιλαρό πρόσωπο, και αυτό μας κάνει να το δούμε, δηλαδή αγγίξει αυτό το κάτι που είναι βαθιά μέσα μας και έτσι και ξυπνήσει αυτό, έτσι και ζωντανέψει αυτό και νιώσει αυτήν την αγάπη του Θεού και ανταποκριθεί στην αγάπη του Θεού, από κει και πέρα σώζεται κανείς. Και επίφανον το πρόσωπό σου και σωθησόμεθα.

Σωθησόμεθα, δεν λέει εδώ «και σώσε» όπως είπε πιο πάνω, ναι, αυτό είναι η σωτηρία μας. Αν εσύ μας κάνεις να επιστρέψουμε σε εσένα ή μας κάνεις έτσι να μας αποκαταστήσεις όπως ήμασταν κάποτε που σε καταλαβαίναμε, μας καταλάβεις και φανερώσεις το πρόσωπό σου, ναι, θα σωθούμε, είναι αυτό σωτηρία, αυτή είναι η σωτηρία και για μας σήμερα, αυτή είναι η σωτηρία. Σωτηρία δεν είναι, σωτηρία είναι να σε βρει ο Θεός και να βρεις τον Θεό, σωτηρία είναι να νιώσεις το αγκάλισμα αυτής της αγάπης του Θεού και να ξυπνήσει η ψυχή σου και να ανταποκριθείς σε αυτήν την αγάπη του Θεού, τότε έχεις σωτηρία. Και δεν μπορεί τίποτε να αφαιρέσει αυτή τη σωτηρία.

Όμως δεν προλαβαίνουμε να τελειώσουμε το πρώτο μέρος τουλάχιστον. Δεν πειράζει, σταματούμε εδώ και θα συνεχίσουμε το άλλο Σάββατο για να δούμε λίγο και από το Ναυά Παρσενώδη.