Psalm 78 and the Desolation of the Soul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Today, let us begin with the Psalter.

We have finished the long Psalm 77, with its seventy-two verses, and now we can move on to the next one, Psalm 78. This too is a psalm of Asaph.

Every psalm, including this one, arose from some occasion. It seems to have been written when the Chaldeans captured Jerusalem in 587. That is perhaps the most likely setting. Some believe the psalm was written later, after similar disasters. But from the way it describes events, it probably has in view the destruction caused when the Chaldeans invaded Palestine and Jerusalem.

It is a bitter psalm.

It has two parts. Verses one through four are the first part, and verses five through thirteen are the second. Let us try today to look at the first part. In this first part, the poet, the psalmist, not only describes the destruction of Jerusalem, but

And he also speaks to God with a note of grievance.

“O God, nations have entered Your inheritance. They have defiled Your holy Temple. They have made Jerusalem like a watchman’s hut in an orchard. They have given the corpses of Your servants as food to the birds of heaven, and the flesh of Your holy ones to the beasts of the earth.” These are the first four verses, which make up the first part. And as you can see, it is a prayer. All the Psalms are prayers, and here in his prayer, in the first part, the psalmist sets before God what the enemies did to Jerusalem, and—

He prays to God in pain. He speaks of the whole calamity with deep sorrow.

We were saying that a person can experience similar things within himself. As we know, God's chosen people were a foreshadowing of the people He would later call His own: the Church. But we also said that each one of us, individually, is the whole people of God and the whole Church. What is said of the whole people, or of many people, can also apply to each one of us and happen to each one of us. “O God, the nations have entered Your inheritance.” They came—

the nations, the Gentiles, other peoples—into Your own land, Your inheritance, Palestine. “They have defiled Your holy temple”: they polluted the holy temple. “They have made Jerusalem like an abandoned shelter in an orchard.” As we have said before, the psalmist uses images familiar to him so that his listeners and readers can understand. What he means is this:

Perhaps you have seen, along the roads to Chalkidiki or elsewhere, roadside fruit stalls standing there in winter. In summer, farmers use them to sell their fruit: watermelons, melons, grapes, apples, and so on. While the stalls are in use, they are kept more or less in order. You can look at them, and they seem presentable enough.

But afterward, some people abandon them. Some take their stalls away, of course, while others leave them there as they are. If anything remains, perhaps it is not worth taking away; if anything remains, they use it the following summer instead of making it again from scratch. If something remains, they repair it, add to it, and carry on. So you see ruined stalls, ruined fruit shelters. You could picture a hut used during the summer and left unneeded afterward. Its owner leaves it, and it stands abandoned and battered by the wind, presenting a scene of utter desolation.

That whole ruin is the image the psalmist had at hand, and he uses it here. Jerusalem has become like a place where people once lived and made use of the land, but which now stands abandoned, desolate, and ruined. That is what he says in the first verse, and it describes a historical event. The Chaldeans invaded Palestine, reached Jerusalem, entered the temple, and did what they did there. They entered God's inheritance, Palestine, defiled the temple, and polluted God's temple.

They laid Jerusalem waste and turned it into ruins.

These things happened in Jerusalem, in God's temple, in God's inheritance, Palestine. Yes, God chose Palestine. But that does not mean He would protect the land regardless of the people He placed there. God set His temple apart, but that does not mean He would keep it undefiled regardless of the people for whom it was built and who used it and lived there. The same is true of Jerusalem. Remember what we have said before: whatever God does, He does for us and in relation to us.

Christ died upon the Cross. That happened; it is a fact, and He did it for us. The salvation that flows from the Cross of Christ, from Christ's sacrifice, reaches each person according to the response that person makes. The Cross is, in itself, the Cross of Christ, and His sacrifice is His own work. Nothing can change what it is. Yet the Cross did not come about simply for its own sake; it is for humanity. The Cross of Christ, and every work of God, acts in the life of each person.

It acts in each person's life according to the response that person makes. So, in one sense, we might say that each of us, having believed, been baptized, and been enrolled among His people, is written in the book of life and is written down, is a member of the body of the Church, the Body of Christ, which is the Church. Each of us is God's inheritance. But is that enough? That does not guarantee it will remain untouched. Would God allow the nations, as it says here, to trample this inheritance—you? He chose Jerusalem. It is the promised land, and He chose it for His people.

It is His inheritance, His own land, His own place. But God has no need of such things. He chooses them for His people, and they belong to His people as long as they remain close to Him and do His will. Then God truly is their protector. We were born Christians; does that mean that anyone who attacks us is taking on God? As we said another time, when someone comes out of the monastery... Anyone who takes on us should know that he is taking on God. But when? When we belong to God.

When we belong to Him in what we do, and do not merely say that we do. When God recognizes that, then let anyone who wishes dare to take us on. Otherwise, God leaves you as though you were not His at all. Then enemies can enter, and what terrible things take place in Christian souls—souls that have been sanctified and enrolled among God's people,

souls that belong to God. God permits demons, the devil's servants, and every evil to enter a person, until that person becomes unrecognizable. Simply being a Christian is not enough. As we said, God made you a Christian, but that does not mean that the matter is settled simply because He made you one.

What it means is this:

God does this for you, and what He has done remains yours according to how much you want it and how you respond.

You let up. And when you let up, we might say that God’s care and providence over you seem to let up as well. God gives everything and does everything, but how you receive it depends on your own response.

We could say the same about the words, “They defiled Your holy temple.” Is that a small thing? Everyone who comes out of the baptismal font becomes a temple of God, a temple of the Holy Spirit who dwells in us. Even our body becomes His temple. Yet how often the enemy defiles it, with our permission, with our consent, and many times through our own actions. The temple of God is defiled, the Jerusalem within us. A Christian could have been holy, a temple of God, a place filled with the celebration and joy of God.

We know what each of us is like. God is not to blame for this; we are. Still, let us look at the matter from another side, because that is what this passage calls for. As for the evil, the psalmist does not dwell on it here; he has spoken of it elsewhere.

The psalmist may speak of it further on as well, and he has spoken in other psalms about why it happened. Here he simply tells us what happened. He lays this terrible condition before God: “O God, look. The nations came and trampled Your inheritance. They came and defiled Your temple. The nations came.”

They trampled Jerusalem, defiled it, and left it desolate, like an old abandoned hut.

Yes.

When a person comes to his senses, he sees what has happened to his soul. Remember what Saint Macarius says—we have recalled it many times over the years: “Know your worth, O soul.” The human soul is of great worth, though we have no idea how great. It has worth not only because it was made in the image and likeness of God, but also because it is now a temple of the Holy Spirit. Christ dwells within it. It is united with Christ, or can be united with Him; the soul is being made like Christ. Its worth is greater still. So when you think of those words, “Know your worth, O soul,” you begin to ask: What did God make me? What could I have been, and what am I now? What has sin made of me? What has the devil made of me—the enemy and all the evil I let into my soul?

Then you want to cry out, “Father, all these things came upon me and made me what I am.” See the full extent of your desolation and defilement.

Admit it, feel it, become aware of it. Confess it and lay it before God. Cry out to Him from the midst of that condition. Do not do what people usually do: make excuses. As we have said before, a person may be bound in chains and put roses and other flowers over them, trying to fool himself and others into thinking he is surrounded by flowers instead of chains. However many flowers you put over the chains, they are still chains. They do not fall away. However you dress up your condition with human pretenses and excuses, it remains what it is.

You gain nothing by doing that. In fact, you harm yourself if you will not at least admit to yourself what has happened and what is happening to you. Think of what your soul could have been and what it is now. Think of what God made your soul and what you have made of it.

Elias Miniatis, speaking on Great Friday,

puts things somewhat differently there, but it is worth recalling his words here.

Standing before the Crucified Christ on Great Friday, he first speaks of how God fashioned man in His image and likeness. Then he asks what God made of man, and what man made of God.

God made man a thing of beauty, a little god. And when God came to earth, man did more than kill Him, more even than crucify Him. There was all the rest of it too. The prophet Isaiah speaks of the Suffering Servant, who is Christ, as though His whole body had become one wound, with no part left unhurt. These are not just a few wounds to tend. The whole body has become a wound, one great pain. Think of how God makes us, how He makes our souls, and then...

Think of how God fashions our souls anew in Baptism and through the Mysteries generally, and then what we make of them. As we have said, Christ dwells in our souls, the Spirit of God dwells in them, and God’s grace dwells in them. So, in the end, will all this disfigurement we cause remain? Christ does not remain; He departs. Our soul is left a ruin, bereft and held captive by enemies, though it is God’s inheritance. His holy temple is defiled. But let us go on.

“Food for the birds of heaven, the flesh of Your holy ones for the beasts of the earth.” He continues to lament the terrible condition brought about by the enemies who invaded Palestine, and Jerusalem in particular.

They came and killed, but that was not all. The psalm says they left the bodies of Your servants—the Israelites, who were God’s servants—unburied as food for the birds of heaven. They left the bodies of Your holy ones for the beasts of the earth. Perhaps this repeats the same thought in different words. As we have said, the second half of a verse often repeats the meaning of the first, though sometimes it adds something. Here “Your holy ones” may again mean the Israelites who were killed. Or it may refer more particularly to those consecrated to God, the priests. Their bodies too were left for the beasts of the earth to eat. Now, as we have said before, let us bring this back to our own souls.

Our chief enemy is the devil, along with those he uses. He often works evil through people, and when people let him use them, they come to resemble him. What have we said about the devil? He is merciless. He has not a trace of compassion or love for mankind. As Holy Scripture and the Fathers teach—and as John Climacus says—even a person whose heart has grown cold may at some point show compassion and pity you. The devil never will. Never. Never. He is like a beast devouring you.

Whether you weep or cry out, a wild beast takes no notice. It will show you no mercy. Unless God intervenes, it will tear you apart. The devil is the same. Though he is a rational being, he is utterly without compassion or love for humanity. So we must not expect mercy from him. If you let him get hold of you, he will tear you apart. He will not go so far and then stop because he feels sorry for you. Only the grace of God can stop him. And, as we have said, how God's grace works in us is bound up with how we respond.

So they did more than seize God's inheritance, defile the Temple, and lay Jerusalem waste. They did more than kill its people. They left the dead for the birds of the air to devour and for the beasts of the earth to tear apart.

We often experience something like this in the soul. The enemy has attacked and wounded it, yet he still rushes in without pity and torments it as much as he can, in one way or another. Let us expect no compassion from the enemy; let us take care. If he sees that you have fears, he will exploit them when he attacks and entangle you in them.

If he sees that you easily fall into melancholy, he will use that too and entangle you in it. Whatever weakness he sees in you, he will show no pity. He will torment you as much as he can. His ultimate aim is to kill the soul altogether. That is the devil's purpose, the enemy's purpose: to kill the soul, drive it to despair, and bring it to utter hopelessness. “They poured out their blood like water around Jerusalem, and there was no one to bury them.”

Well...

They used knives and swords. Wounds opened, and blood flowed in torrents. That is why the psalm says they poured out the blood of God's servants abundantly, “like water,” as though it were a river. The battles took place around Jerusalem. There was war, but the people were defeated. God allowed their defeat because they needed it. And the enemy did more than defeat them. In our own time, when soldiers are captured, they become prisoners of war, though there are exceptions in some countries.

Some torment their prisoners. But as a rule, prisoners are captured and may endure hardship, yet they are not wounded, slaughtered, or tortured. In those days it was different. Knives and blades fell, and blood flowed.

“And there was no one to bury them.” Here he adds, or repeats, that no one was there to bury the dead. The slaughter was so great that they were all killed; and if anyone survived, they fled or hid. Who would stay to bury the dead while the enemy still occupied and trampled Jerusalem? Jerusalem was flooded and soaked with human blood. We could apply this image to our own souls as well. Sometimes the harm the enemy does within us is like this.

A person grows weaker and weaker, as though drained of blood. When a living person is bleeding and no one can stop it, life seems to ebb away with every passing moment. So it is when someone is under the power of the merciless enemy. He has no pity. He tries in every way to trap, confuse, and torment you. It is as though he were draining your blood, as though the spiritual lifeblood of your soul were pouring out.

A person is led toward death. This is what the psalmist lays before God. God sees it and knows it already, but the psalmist seems to feel that God wants to hear a person tell Him what has happened. As we said, he does not explain why these things happened. He simply tells what happened, painting it in the strongest terms, with pain in his soul. When you come to see what has happened, and is happening, to your own soul, perhaps you can do nothing else. But if you have the strength, tell God what is happening to you. Tell Him just as it is.

Show Him your wounds, with humility and pain in your soul.

“We have become a reproach to our neighbors, an object of scorn and mockery to those around us.” We have become an object of ridicule to our neighbors, a target of scorn and mockery among the surrounding peoples. He means, of course, the pagan nations, especially those neighboring peoples with whom the Hebrews often had dealings: the Ammonites, the Edomites, and others. Let us see who they were: Moabites, Ammonites, Edomites, Philistines, and others. All of us became an object of mockery and scorn.

I think we could say that these words apply even more to us Christians today.

Christians often become an object of reproach, mockery, and scorn to those around them, both as individuals and as a group.

Let us consider this, not so much from the standpoint of how people of this world reproach and mock Christians. These worldly people go their own way and mock and ridicule Christians who live according to God. That does not trouble us. Such laughter, mockery, and reproach are our glory; they do not trouble us. Nor does that always happen. But chiefly there is something else that one might say happens in our days: how often do we Christians become a laughingstock to others?

We become a laughingstock because it looks as though God has abandoned us, as though He does not protect or care for us. We appear miserable and wretched.

I would say that the devil greatly mocks, reviles, and ridicules us. He manages to get hold of us, and getting hold of a Christian today is no great difficulty for him. He uses our weak point: our tendency to seek whatever is pleasant, whatever we like. That is how he gets his hands on us. Once he has us in his grasp, he mocks us. Other people mock Christians too. I would say that Christians have never been so...

...miserable and wretched, or so widely mocked, as they are today. This keeps us from bearing a good witness to the world. If people mock us for our virtue, our faith, or because we choose God above everything else and seem unreasonable to them, let them mock. But it is another matter when they ridicule us because we have not remained faithful to God, and because they have got hold of us and can do as they please with us. Very often it is not only the devil who does this, but other people as well.

Some are hostile to Christianity and to Christ. They become, more or less, instruments of the devil, and in this they too act without compassion or love for humanity. Such people often mock us precisely because we are so inconsistent as Christians. That is a poor witness. Above all, we must take care because our souls are at stake. If we let ourselves live in a way that makes us a laughingstock to demons and people alike, the first and greatest loss is our own souls.

And then we fail to bear witness, because the two go together. No one can simply be a Christian without bearing witness, one way or another. If you live a life unworthy of a Christian, your witness will be harmful. If you live as a Christian should, a virtuous life, you have the Spirit of God and His providential care. God is with you. Through you God speaks, through you God works, and through you God lives. You bear good witness. But let us stop here with the psalm and turn now to Abba Barsanuphius.

Αρχίσουμε σήμερα από το ψαλτήρι.

Τελειώσαμε τον μεγάλο ψαλμό 77, σε 72 στίχους, και μπορούμε τώρα πια να περάσουμε στον επόμενο ψαλμό, που είναι ο 78. Είναι και αυτός του Ασάφ.

Κάθε ψαλμός, και αυτός, έχει την αφορμή του για να γραφεί. Φαίνεται ότι γράφτηκε τότε που κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ οι Χαλδαίοι, το 587. Ίσως αυτό είναι το σωστότερο. Βέβαια υπάρχουν οι απόψεις ότι γράφτηκε αργότερα ο ψαλμός, μετά από παρόμοιες συμφορές. Αλλά όμως, έτσι όπως θα περιγράφει ο ψαλμός, αυτός πρέπει μάλλον να έχει υπόψη του τις καταστροφές που έγιναν με την εισβολή των Χαλδαίων στην Παλαιστίνη και στην Ιερουσαλήμ.

Ο ψαλμός είναι πικρός.

Έχει δύο μέρη. Από το 1 ως το 4 είναι το πρώτο μέρος και από το 5 ως το 13 είναι το δεύτερο μέρος. Να προσπαθήσουμε να δούμε σήμερα το πρώτο μέρος, στο οποίο πρώτο μέρος όχι μόνο περιγράφει την καταστροφή της Ιερουσαλήμ ο ποιητής, ο Ψαλμωδός, αλλά

αλλά, ας πούμε, αναφέρεται στον Θεό και με κάποιο παράπονο.

«Ο Θεός, ήλθοσαν έθνη εις την κληρονομίαν σου, εμίαναν τον Ναόν τον Άγιόν σου, έθεντο Ιερουσαλήμ ως οπωροφυλάκιον. Έθεντο τα θνησιμαία των δούλων σου βρώματα τοις πετεινοίς του ουρανού, τας σάρκας των οσίων σου τοις θηρίοις της γης». Αυτοί είναι οι τέσσερις πρώτοι στίχοι που αποτελούν το πρώτο μέρος. Και όπως βλέπετε, είναι προσευχή. Όλοι οι Ψαλμοί είναι προσευχές και στην προσευχή του εδώ, στο πρώτο μέρος, ο Ψαλμωδός παρουσιάζει αυτά που έκαναν οι εχθροί στην Ιερουσαλήμ και

Προσεύχεται με πόνο εις τον Θεό. Παρουσιάζεται δηλαδή το όλο κακό που έγινε με πόνο πολύ.

Λέγαμε ότι παρόμοιες καταστάσεις ζει κανείς στον εαυτό του. Γιατί, όπως ξέρουμε, ο λαός του, ο περιούσιος λαός του Θεού, είναι η προτύπωση του μετέπειτα περιουσίου λαού του Θεού, που είναι η Εκκλησία. Αλλά όμως είπαμε ότι και ο καθένας χωριστά είναι όλος ο λαός του Θεού και όλη η Εκκλησία. Και αυτά που λέγονται για όλο τον λαό ή για πολλούς μπορούν να αναφέρονται και στον καθένα και μπορούν να συμβούν στον καθένα. Ο Θεός, ήλθοσαν έθνη εις την κληρονομίαν σου. Ήλθαν

έθνη, εθνικοί, άλλα έθνη, εδώ στον τόπο τον δικό σου, στην κληρονομία σου, στην Παλαιστίνη. Εμίαναν τον ναόν τον άγιόν σου και μόλυναν τον άγιο ναό. Έθεντο Ιερουσαλήμ ως οπωροφυλάκιον και την έκαναν την Ιερουσαλήμ σαν οπωροφυλάκιο, είπαμε και άλλες φορές, ο ψαλμωδός χρησιμοποιεί εικόνες, αυτές που ξέρει, αυτές που γνωρίζει, για να καταλάβει ο ακροατής, για να καταλάβει ο αναγνώστης. Θέλει να πει:

Έτυχε να δείτε στους δρόμους, πηγαίνοντας στην Χαλκιδική ή προς άλλες κατευθύνσεις, να υπάρχουν κατά τη διάρκεια του χειμώνος κάποιοι πάγκοι εκεί στους δρόμους, που το καλοκαίρι οι χωρικοί τους χρησιμοποιούν αυτούς τους πάγκους και πωλούν τα φρούτα τους: καρπούζια, τα πεπόνια, τα σταφύλια, τα μήλα κτλ. Ενόσω λοιπόν τα δουλεύουν αυτά τα πράγματα, τα χρησιμοποιούν, είναι σε κάποια, ας πούμε, τάξη και μπορεί κανείς, ας πούμε έτσι, να τα βλέπει, είναι ανεκτά.

Αλλά μετά τα παρατούν ορισμένοι. Βέβαια τα σηκώνουν, τα παίρνουν, αλλά άλλοι τα παρατούν εκεί όπως είναι, και αν μείνει τίποτε, δεν συμφέρει ίσως να τα σηκώσουν, και αν μείνει τίποτε, το άλλο καλοκαίρι το χρησιμοποιούν ή δεν το κάνουν από την αρχή. Αν μείνει κάτι, το διορθώνουν, προσθέτουν και συνεχίζουν πάλι το. Ναι, βλέπει κανείς δηλαδή ερειπωμένους πάγκους, ερειπωμένα οπωροφυλάκια. Δηλαδή αυτό θα μπορούσε κανείς να το πάρει και σε μια καλύβα που τη χρησιμοποιεί κατά τη διάρκεια του θέρους και έπειτα είναι αχρείαστη, πλέον την αφήνει και είναι ένα εγκαταλειμμένο οίκημα, ένα ανεμοδαρμένο οίκημα και παρουσιάζει όλη αυτή την ερήμωση.

Όλο αυτό το χάλασμα. Αυτή είναι η εικόνα που βρήκε πρόχειρη ο ψαλμωδός και την έβαλε εδώ. Την έκανε την Ιερουσαλήμ σαν να είναι ένα κάτι το οποίο κάποτε κάποιοι κατοικούσαν εδώ, κάποιοι ζούσαν εδώ, κάποιοι χρησιμοποιούσαν αυτόν τον χώρο. Τώρα σαν να είναι ένας εγκαταλειμμένος, ερημικός και ερειπωμένος χώρος, τόπος. Αυτά λέει στον πρώτο στίχο εδώ και είναι ιστορία αυτό. Δηλαδή ήρθαν οι Χαλδαίοι και εισέβαλαν στην Παλαιστίνη και έφτασαν μέχρι την Ιερουσαλήμ και μπήκαν και στον ναό και έκαναν ό,τι έκαναν εκεί. Και έτσι μπήκαν στην κληρονομία του Θεού, που είναι η Παλαιστίνη, μίαναν τον ναό και μόλυναν τον ναό του Θεού.

Ερήμωσαν και ερείπωσαν την... μετέβαλαν σε ερείπιο την Ιερουσαλήμ.

Αυτά γίνονται στην Ιερουσαλήμ, αυτά γίνονται στον ναό του Θεού, αυτά γίνονται στην κληρονομία του Θεού, που είναι η Παλαιστίνη. Ναι, διάλεξε ο Θεός την Παλαιστίνη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο Θεός θα φυλάγει την Παλαιστίνη άσχετα από τους ανθρώπους που έβαλε εκεί να κατοικούν. Και ξεχώρισε ο Θεός τον ναό του, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα τον φυλάγει εκεί αμίαντο, άσχετα από αυτούς για τους οποίους έγινε και οι οποίοι τον χρησιμοποιούν και οι οποίοι κατοικούν. Το ίδιο και για την Ιερουσαλήμ. Θυμηθείτε αυτό που έχουμε πει και άλλη φορά, ότι ό,τι κάνει ο Θεός το κάνει για μας και σε σχέση με εμάς. Ευχαριστώ.

Απέθανε ο Χριστός επάνω στον Σταυρό και αυτό έγινε, είναι γεγονός, το έκανε για μας. Και έρχεται η σωτηρία που απορρέει από τον Σταυρό του Χριστού, από τη θυσία του Χριστού, στον καθένα ανάλογα με τη στάση που θα πάρει. Ο Σταυρός αυτός καθ' εαυτόν είναι ο Σταυρός του Χριστού, η θυσία του Χριστού είναι το έργο του Χριστού. Δεν εμποδίζεται από τίποτε για να είναι αυτός καθ' εαυτόν ό,τι είναι, αλλά όμως ο Σταυρός δεν είναι απλώς για να γίνει, είναι για τον άνθρωπο. Και εις τον άνθρωπον ενεργεί ο Σταυρός του Χριστού και το κάθε έργο του Θεού.

Ενεργεί εν σχέση με τον άνθρωπο, τον κάθε άνθρωπο, ανάλογα με τη στάση που θα πάρει. Από κάποια πλευρά λοιπόν τώρα θα λέγαμε ότι ο καθένας από εμάς, καθώς πιστεύσαμε και βαπτιστήκαμε και πολιτογραφηθήκαμε, είμαστε γραμμένοι στο βιβλίο της ζωής και είμαστε γραμμένοι, είμαστε μέλη του σώματος της Εκκλησίας, του σώματος του Χριστού που είναι η Εκκλησία. Καθένας από εμάς είναι κληρονομία του Θεού. Αλλά είναι αρκετό αυτό; Δεν το έχεις ατύπατο. Ο Θεός να αφήσει να καταπατήσουν αυτή την κληρονομία, εσένα, τα έθνη, όπως λέει εδώ; Η εθνική, τη διάλεξε την Ιερουσαλήμ. Είναι η γη της επαγγελίας και τη διάλεξε για το λαό του.

Η κληρονομία του είναι... Ο δικός του τόπος, το δικό του μέρος, του Θεού. Αλλά δεν έχει ανάγκη ο Θεός από τέτοια και δεν τα διαλέγει για τον εαυτό του, τα διαλέγει για τον λαό του και είναι του λαού εφόσον ο λαός μένει κοντά του και κάνει το θέλημά του. Τότε ο Θεός όντως είναι προστάτης. Όπως εμείς γεννηθήκαμε χριστιανοί και δεν έχει να κάνει με τον Θεό ο καθένας όταν τα βάζει μαζί μας; Όπως λέγαμε και την άλλη φορά, που βγαίνει από το κοινόβιο ο... Καθένας όταν τα βάζει μαζί μας να ξέρει ότι έχει να κάνει με τον Θεό. Πότε όμως, πότε; Όταν είμαστε του Θεού.

Όχι απλώς το λέμε, αλλά είμαστε στην πράξη. Και όταν το αναγνωρίζει αυτό ο Θεός, τότε... Τολμήσει να τα βάλει όποιος θέλει μαζί μας. Αλλιώς, σε εγκαταλείπει ο Θεός σαν να μην είμαστε καθόλου δικοί του. Και μπορούν να μπουν μέσα και τι δεν γίνεται δηλαδή, τι όργια δεν γίνονται μέσα στις ψυχές των χριστιανών, αυτές τις ψυχές οι οποίες είναι αγιασμένες ψυχές, οι οποίες είναι πολιτογραφημένες ψυχές,

ανήκουν εις τον Θεό. Επιτρέπει ο Θεός να μπαίνουν τα δαιμόνια και να μπαίνουν οι διάβολοι και να μπαίνουν όλα τα κακά εις τον άνθρωπο και να γίνεται αγνώριστος άνθρωπος. Δεν φτάνει απλώς που είσαι χριστιανός. Είπαμε, σε έκανε ο Θεός χριστιανό, αλλά όχι με την έννοια ότι σε έκανε χριστιανό και είσαι χριστιανός.

Με την έννοια ότι

κάνει για σένα και το κάνει και παραμένει αυτό έτσι, ανάλογα με το πόσο το θέλεις και το πόσο ανταποκρίνεσαι.

Χαλαρώνεις! Χαλαρώνεις εσύ, θα λέγαμε χαλαρώνει και η φροντίδα του Θεού και η πρόνοια του Θεού επάνω σου. Ο Θεός τα δίνει όλα, ο Θεός τα κάνει όλα, αλλά όμως ανάλογα με τη δική σου στάση.

Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε: «Εμίαναν τον ναόν τον άγιόν σου». Διότι είναι μικρό πράγμα; Καθένας που βγαίνει από την κολυμβήθρα γίνεται ναός του Θεού, ναός του εν ημίν Αγίου Πνεύματος, και το σώμα μας ακόμα. Και πόσες φορές το μολύνει ο εχθρός, τη αδεία τη δική μας, τη συγκαταθέσει τη δική μας, πολλές φορές με την ενέργεια τη δική μας. Μολύνεται ο ναός του Θεού, η Ιερουσαλήμ που έχουμε μέσα μας, και από εκεί που ο άνθρωπος μπορούσε να είναι, ο χριστιανός μπορούσε να είναι άγιος, να είναι ναός του Θεού, να είναι τόπος μέσα στον οποίο γίνεται το πανηγύρι του Θεού και είναι η χαρά του Θεού.

Είναι αυτός που είναι ο κάθε άνθρωπος, το ξέρουμε. Δεν φταίει γι' αυτό ο Θεός, ο άνθρωπος φταίει. Ωστόσο όμως, ας το δούμε λίγο και από την άλλη πλευρά το θέμα, γιατί εδώ έχει αυτή την έννοια. Το κακό είναι, εδώ δεν κάθεται τώρα, αλλού τα είπε.

Εεε... Ο ψαλμωδός, ή μπορεί και να τα πει και στη συνέχεια πιο κάτω αυτό, αλλά το έχει πει και σε άλλους ψαλμούς, γιατί έγινε αυτό. Εδώ λέει απλώς τι έγινε, όχι γιατί έγινε, αλλά τι έγινε. Και παρουσιάζει όλη αυτή την άσχημη κατάσταση στον Θεό. Θεέ, κοίταξε, ήρθαν τα έθνη και καταπάτησαν την κληρονομία σου, ήρθαν τα έθνη και μόλυναν το ναό σου. Ήρθαν τα έθνη.

Κατεπάτησαν, κατερρύπωσαν και ερήμωσαν την Ιερουσαλήμ και την άφησαν σαν ένα παλιό καλύβι εγκαταλελειμμένο.

Ναι.

Όταν ο άνθρωπος έρχεται σε συναίσθηση, ό,τι έγινε, έγινε στην ψυχή του, αλλά όταν έρχεται σε συναίσθηση, και έρχεται σε συναίσθηση κανείς, ναι, πώς λέει εκεί, ας το θυμηθούμε, έχουμε καιρό, χρόνια, να το θυμηθούμε αυτό που λέει ο Άγιος Μακάριος, που το θυμηθήκαμε άλλες πολλές παλαιότερα: «Γνώθι την σην αξίαν, ω ψυχή». Η ψυχή του ανθρώπου έχει αξία μεγάλη και ο άνθρωπος ιδέα δεν έχει. Και έχει αξία όχι μόνο διότι έγινε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν Θεού, αλλά τώρα είναι ναός του Αγίου Πνεύματος, διότι τώρα έχει μέσα της τον Χριστό, διότι τώρα είναι ενωμένη με τον Χριστό, μπορεί να είναι ενωμένη με τον Χριστό, διότι τώρα χριστοποιείται η ψυχή. Τώρα ακόμη πιο πολύ λοιπόν έχει αξία. Και όταν το σκεφτεί κανείς αυτό, «γνώθι την σην αξίαν, ω ψυχή», γνώρισε την αξία σου, ψυχή, όταν το σκεφτεί κανείς αυτό, τι με έκανε ο Θεός, τι μπορούσα να είμαι και τι είμαι, τι με έκανε η αμαρτία, τι με έκανε ο διάβολος που ήρθε μέσα μου, ο εχθρός, το κακό που ήρθε μέσα μου, όλα αυτά που άφησα.

Θέλω! Πάτερ, ήρθαν όλα αυτά τα πράγματα και με έκαναν έτσι και με έκαναν έτσι και με έκαναν έτσι και με έκαναν έτσι και είμαι. Να δεις την όλη ερημιά σου και τον όλο μολυσμό σου.

Να το ομολογήσεις, να το αισθανθείς, να το συνειδητοποιήσεις, να το ομολογήσεις, να το φανερώσεις στον Θεό, να κράξεις διαμέσου αυτής της καταστάσεως στον Θεό. Και όχι όπως κάνει συνήθως ο άνθρωπος, καθώς προσπαθεί να δικαιολογηθεί και λοιπά, και όπως είπαμε και άλλη φορά, ενώ είναι αλυσοδεμένος βάζει τριαντάφυλλα πάνω στις αλυσίδες, βάζει λουλούδια διάφορα πάνω στις αλυσίδες και θέλει να ξεγελάσει τον εαυτό του και τους άλλους ότι δεν έχει αλυσίδες αλλά περιβάλλεται από λουλούδια. Όσο κι αν τις σκεπάζεις τις αλυσίδες με λουλούδια, είναι αλυσίδες, δεν σου φεύγουν. Έτσι, όσο κι αν παρουσιάσεις αυτήν εδώ την κατάσταση με διάφορα καμώματα ανθρώπινα και δικαιολογίες ανθρώπινες, η κατάσταση είναι αυτή.

Δεν κερδίζεις τίποτε και μάλλον ζημιώνεις, κάνεις κακό στον εαυτό σου όταν δεν τα λες τουλάχιστον στον εαυτό σου αυτά που έγιναν, αυτά που σου συμβαίνουν. Πώς μπορούσε να είναι η ψυχή σου και πώς είναι. Τι ήταν η ψυχή σου, τι την έκανε ο Θεός την ψυχή σου και τι την έκανες εσύ.

Ο Ηλίας Μηνιάτης στη Μεγάλη Παρασκευή

εκεί διαφοροποιεί κάπως τα πράγματα, αλλά αξίζει να τα θυμηθούμε εδώ.

Μεγάλη Παρασκευή, μπροστά στον Σταυρωμένο, λέει, καθώς αναφέρει πιο μπροστά πώς έκανε ο Θεός τον άνθρωπο, πώς τον έπλασε δηλαδή, τον έκανε κατ' εικόνα, τον έκανε καθ' ομοίωσιν, και λέει λοιπόν πώς έκανε ο Θεός τον άνθρωπο και πώς έκανε ο άνθρωπος τον Θεό.

Ο Θεός έκανε τον άνθρωπο κόσμημα, μικρόν θεόν. Και ο άνθρωπος, όταν ήρθε ο Θεός στη γη, όχι απλώς τον εθανάτωσε, όχι απλώς, αν θέλετε, τον εσταύρωσε, είναι κι όλα τ' άλλα, κι όλα τ' άλλα. Μέχρι το σημείο που, όπως λέει ο προφήτης εκεί, Ησαΐας, δηλαδή ομιλεί ο ίδιος ο Πάσχων Δούλος, που είναι ο Χριστός, ότι έχει γίνει όλο το σώμα μια πληγή, δεν υπάρχει μέρος μη πληγωμένο. Δεν υπάρχουν απλώς ορισμένες πληγές να τις φροντίσει κανείς, αλλά έγινε όλο το σώμα πληγή, ένας πόνος. Πώς κάνει ο Θεός τον άνθρωπο, πώς κάνει ο Θεός την ψυχή μας και όταν...

Πλάθει την ψυχή μας, αλλά και όταν την αναπλάσει την ψυχή μας εν τω βαπτίσματι και τοις μυστηρίοις γενικώς, και πώς κάνουμε εμείς έπειτα την ψυχή μας, που είπαμε η ψυχή μας είναι ο Χριστός μέσα μας, είναι το Πνεύμα του Θεού μέσα μας, είναι η χάρις του Θεού μέσα μας. Επομένως, τελικά όλη αυτή η παραμόρφωση που κάνουμε, θα μείνει; Θα το βγάλουμε σαν ο Χριστός; Ο Χριστός δεν μένει και φεύγει από το Θεό, δεν μένει, φεύγει. Και μένει ένα ερείπιο η ψυχή μας και μένει χηρευμένη και αιχμαλωτισμένη από τους εχθρούς η ψυχή μας, αυτή που είναι η κληρονομία του Θεού, και μολύνεται ο ναός αυτός, άγιος του Θεού. Ας προχωρήσουμε όμως.

Βρώματα τοις πετεινοίς του ουρανού, τας σάρκας των οσίων σου τοις θηρίοις της γης. Πάλι συνεχίζει δηλαδή να διεκτραγωδεί την όλη άσχημη κατάσταση που δημιούργησαν οι εχθροί που ήρθαν και κατέλαβαν την Παλαιστίνη και ειδικότερα την Ιερουσαλήμ.

Απλώς ήρθαν και σκότωσαν και θανάτωσαν, αλλά άφησαν τα πτώματα των δούλων σου, λέει, τα πτώματα δηλαδή των Ισραηλιτών, οι οποίοι είναι δούλοι του Θεού. Άφησαν τα πτώματα τοις πετεινοίς του ουρανού. Τα άφησαν εκεί άταφα για να τα φάνε τα πετεινά του ουρανού. Τας σάρκας των οσίων σου τοις θηρίοις της γης, άφησαν άταφα τα πτώματα, τα σώματα των νεκρών, τας σάρκας των οσίων σου. Και εδώ εννοεί ίσως, μπορεί να έχουμε μια επανάληψη όπως γίνεται, είπαμε, σε κάθε στίχο, το πρώτο ημιστίχιο λέει την έννοια που έχει να πει και το δεύτερο ημιστίχιο, με άλλα λόγια επαναλαμβάνει την ίδια έννοια. Αλλά πότε πότε διαφοροποιεί λίγο αυτή την έννοια. Και οι όσιοι εδώ μπορεί βέβαια να είναι γενικά πάλι οι δούλοι του Θεού, που είναι οι Ισραηλίτες, αυτοί που εθανατώθησαν, αλλά ίσως περισσότερο εννοεί εδώ, ως οσίους εννοεί τους καθιερωμένους, τους αφιερωμένους στον Θεό, τους ιερείς. Και τα σώματα αυτών, τας σάρκας αυτών των οσίων σου, τα άφησαν να τα φάνε τα θηρία της γης. Γιατί, όπως είπαμε και άλλη φορά, για να έρθουμε τώρα πάλι στα δικά μας, ευχαριστούμε την ψυχή μας ο καθένας μας.

Ο εχθρός, που κυρίως εχθρός μας είναι ο διάβολος, και τα όργανα που χρησιμοποιεί, γιατί ο διάβολος πολλές φορές δεν κάνει μόνος του το κακό αλλά χρησιμοποιεί τους ανθρώπους, και όταν χρησιμοποιούνται από τον διάβολο οι άνθρωποι, ναι, του μοιάζουν. Εμείς τι είπαμε; Ο διάβολος είναι άσπλαχνος, δεν έχει ίχνος ευσπλαχνίας, ίχνος φιλανθρωπίας. Ναι, λέει η Γραφή, οι Πατέρες, ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, ο άνθρωπος, όσο παγωμένος και να είναι, μπορεί κάποια στιγμή σαν άνθρωπος να δείξει μια κάποια φιλανθρωπία, να σε συμπονέσει. Ο διάβολος ποτέ, ποτέ, ποτέ, όπως ένα θηρίο δηλαδή την ώρα που σε τρώγει.

Κλαις είτε φωνάζεις, το θηρίο δεν ξέρει από τέτοια. Δεν πρόκειται να σε σπλαχνιστεί, αν δεν βάλει το χέρι του ο Θεός, θα σε κατασπαράξει. Έτσι ο διάβολος δεν καταλαβαίνει από αυτά. Είναι τελείως άσπλαχνος, μολονότι είναι λογικό ον και ο διάβολος, αλλά είναι άσπλαχνος και αφιλάνθρωπος. Να μην περιμένουμε λοιπόν να μας δείξει φιλανθρωπία και ευσπλαχνία, δηλαδή άμα σε βάλει στο χέρι, άμα τον αφήσεις και σε βάλει στο χέρι, θα σε κατασπαράξει. Δεν θα σε πάει ως ένα σημείο και θα σε αφήσει μετά. Θα σε λυπηθεί δηλαδή. Ε, φτάνει τόσο. Μόνον αν τον σταματήσει η χάρις του Θεού, αλλά είπαμε η χάρις του Θεού πάντοτε είναι εν ενεργείᾳ σε σχέση με εμάς, σε σχέση με το τι κάνουμε εμείς.

Αυτό λοιπόν εδώ, δεν ήρθαν απλώς και κατέλαβαν την κληρονομία του Θεού και μόλυναν τον ναό και ερήμωσαν την Ιερουσαλήμ. Δεν θανάτωσαν απλώς, αλλά άφησαν όλους αυτούς έτσι, να τους φάνε τα πετεινά του ουρανού, να τους καταξεσκίσουν και να τους φάνε τα θηρία της γης.

Πολλές φορές δηλαδή το ζει κανείς αυτό, ενώ έχει γίνει αυτός ο σπαραγμός της ψυχής, έχει γίνει αυτή η επίθεση στην ψυχή, έχει γίνει από τον εχθρό αυτό το κακό, ορμά μέσα και δεν λυπάται καθόλου, αλλά και εκεί, καθώς είναι, δεν λυπάται την ψυχή, αλλά την τυραννεί όσο μπορεί περισσότερο. Και με τον έναν τρόπο και με τον άλλον τρόπο. Αυτό, να μην περιμένουμε ευσπλαχνία από τον εχθρό, αλλά να λαμβάνουμε τα μέτρα μας. Θα καταλάβει ο εχθρός ότι έχεις φοβίες, καθώς σου κάνει επίθεση θα τις εκμεταλλευτεί τις φοβίες και θα σε μπλέξει εκεί.

Καταλαβαίνει ότι εύκολα πέφτεις σε μελαγχολία, θα το χρησιμοποιήσει και αυτό και θα σε μπλέξει εκεί. Καταλαβαίνει ότι άλλη είναι η αδυναμία σου και δεν θα σε λυπηθεί καθόλου. Θα σε τυραννίσει όσο μπορεί περισσότερο. Με απώτερο σκοπό βέβαια να θανατώσει εντελώς την ψυχή. Αυτός είναι ο σκοπός του διαβόλου, ο σκοπός του εχθρού: να θανατώσει την ψυχή, να την απελπίσει την ψυχή, να την οδηγήσει στην απόγνωση. Εξέχεαν το αίμα αυτών ως ύδωρ κύκλῳ Ιερουσαλήμ και ουκ ην ο θάπτων.

Εεε...

Ευχαριστώ που παρακολουθήσατε.

Μαχαίρια, με ξίφη, λοιπόν, οπότε άνοιγαν πληγές και έτρεχε το αίμα ποταμηδόν, άφθονον. Γι' αυτό λέει, εξέχεαν το αίμα αυτών των δούλων του Θεού, άφθονον, ως ύδωρ λέει, σαν να ήταν νερό, σαν να ήταν ένα ποτάμι νερό. Κύκλῳ Ιερουσαλήμ, γύρω από την Ιερουσαλήμ, έγιναν οι μάχες, έγινε πόλεμος, αλλά νικήθηκαν όμως και φυσικά επέτρεψε ο Θεός να νικηθούν, γιατί τους χρειαζόταν, και ο εχθρός δεν τους ενίκησε απλώς, όπως στα χρόνια μας ας πούμε, που όταν συλλαμβάνουν, έχουμε αιχμαλώτους, εκτός από ορισμένα κράτη.

Βασανίζουν τους αιχμαλώτους και λοιπά, κατά κανόνα τους αιχμαλώτους, ας πούμε, απλώς συλλαμβάνουν τους αιχμαλώτους, περνούν κάποιες δύσκολες ώρες, αλλά δεν τους πληγώνουν, δεν τους σφάζουν, δεν τους τυραννούν. Τότε όμως δεν είχε τέτοια πράγματα. Έπεφτε μαχαίρι, λεπίδι και έτρεχε το αίμα.

Ουκ ην ο θάπτων. Πάλι συμπληρώνει εδώ, επαναλαμβάνει ότι δεν υπήρχε, δηλαδή γιατί δεν υπήρχε κανείς να τους θάψει και με την έννοια ότι ήταν τέτοια η πανωλεθρία που τους θανάτωσαν όλους, αλλά και με την έννοια ότι κι αν έμεινε κανένας έφυγε, κρύφτηκε. Ποιος θα μείνει τώρα για να θάψει τους νεκρούς, δεδομένου ότι ακόμη οι εχθροί είναι μέσα στην Ιερουσαλήμ και πατούν την Ιερουσαλήμ; Πλημμύρισε λοιπόν και ποτίστηκε η Ιερουσαλήμ με αίμα, αίμα ανθρώπου. Ναι, θα μπορούσαμε, μεταφέροντας και αυτό πάλι εδώ στην ψυχή μας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι πολλές φορές το κακό που κάνει ο εχθρός μέσα μας γίνεται κατά τέτοιο τρόπο.

Φθίνει ο άνθρωπος, φθίνει, φθίνει και στραγγίζει, πως όταν χύνεται το αίμα, αν είσαι ζωντανός, αν είσαι νεκρός βέβαια, πως χύνεται το αίμα αν είσαι ζωντανός, λοιπόν νιώθεις ότι σβήνει η ζωή όλη σου. Όσο περνάει η ώρα και δεν προλαβαίνουν κάποιοι να σταματήσουν το αίμα σου, τόσο σβήνει η ζωή, σβήνει, φθίνει ο άνθρωπος. Έτσι λοιπόν, όσο κανείς είναι υπό την εξουσία του εχθρού, είναι κάτω από την εκμετάλλευση του εχθρού, του εχθρού του άσπλαχνου, δεν λυπείται καθόλου και με όλους τους τρόπους προσπαθεί να σε παγιδεύσει και να σε μπερδέψει, να σε ταλαιπωρήσει. Λοιπόν, είναι σαν να απομυζά το αίμα σου, είναι σαν να χύνεται το αίμα σου, το αίμα το πνευματικό, το αίμα της ψυχής σου.

Ε... Ο άνθρωπος οδηγείται εις τον θάνατο. Ναι, αυτά τώρα τα λέει και ο Ψαλμωδός εδώ εις τον Θεό. Έτσι τα παρουσιάζει, τα βλέπει ο Θεός, τα ξέρει ο Θεός, αλλά φαίνεται ότι έτσι το αισθάνεται ο Ψαλμωδός, ότι ο Θεός θέλει να τα ακούσει από έναν άνθρωπο, τι έγινε. Και είπαμε, εδώ δεν λέει γιατί έγιναν αυτά, λέει απλώς τι έγινε και τα παρουσιάζει όσο γίνεται με τα εντονότερα χρώματα, με πόνο ψυχής. Ενώ αν δεν μπορείς τίποτε άλλο να κάνεις όταν έρχεσαι σε αυτό και διαπιστώνεις και συνειδητοποιείς το τι έγινε στην ψυχή σου και τι γίνεται, αν δεν μπορείς άλλο τίποτε να κάνεις, αν έχεις κουράγιο, το λέγεις, το πες στον Θεό τι σου συμβαίνει. Πες το έτσι.

Παρουσίασε τις πληγές σου με ταπείνωση φυσικά και με πόνο ψυχής.

Εγενήθημεν όνειδος τοις γείτοσιν ημών, μυκτηρισμός και χλευασμός τοις κύκλω ημών. Γίναμε αντικείμενο ειρωνείας στους γείτονές μας και μυκτηρισμός, χλευασμός σε αυτούς που είναι γύρω μας, στους γύρω λαούς. Και φυσικά εννοεί τους ειδωλολατρικούς λαούς, αλλά τους γείτονες που είχαν πολλές φορές παρτίδες με αυτούς τους λαούς οι Εβραίοι, με τους Αμμωνίτες, με τους Ιδουμαίους και άλλους παρόμοιους. Για να δούμε εδώ ποιους. Μωαβίτες, Αμμωνίτες, Ιδουμαίοι και άλλοι Φιλισταίοι. Εγίναμε όλοι μας χλευασμός και μυκτηρισμός.

Ξέρω, αυτό θα λέγαμε ταιριάζει ακόμα πιο πολύ σε εμάς σήμερα, σε εμάς τους χριστιανούς, ακόμα πιο πολύ ταιριάζει.

Πολλές φορές, κατά μεμονωμένο τρόπο, οι Χριστιανοί γίνονται όνειδος και χλευασμός και μυκτηρισμός των γύρω, από τους γύρω, αλλά και ομαδικώς.

Και αυτό το προσέξουμε όχι τόσο από την πλευρά που και έτσι ονειδίζουν οι άνθρωποι του κόσμου τούτου και χλευάζουν τους χριστιανούς, καθώς αυτοί κάνουν τα δικά τους, οι άνθρωποι κοσμικοί κάνουν τα δικά τους και χλευάζουν και περιγελούν τους χριστιανούς που ζουν κατά Θεό. Αυτό δεν μας πειράζει. Αυτός ο γέλως, ο χλευασμός και το όνειδος, αυτό είναι δόξα μας, δεν πειράζει, που πάντοτε και αυτό δεν υπάρχει, αλλά κυρίως το άλλο όμως που θα έλεγε κανείς ότι υπάρχει στις ημέρες μας: πόσες φορές σαν χριστιανοί γινόμαστε περίγελος των ανθρώπων.

Γινόμαστε περίγελος, διότι τα πράγματα μοιάζουν σαν να μας εγκαταλείπει ο Θεός. Σαν να μην μας προστατεύει ο Θεός, σαν να μην προνοεί για μας ο Θεός, διότι μοιάζουμε να είμαστε δυστυχισμένοι και ταλαίπωροι.

Αυτό θα έλεγα τώρα, πάρα πολύ περιγελά ο διάβολος, ονειδίζει και χλευάζει ο διάβολος. Ο ίδιος ο διάβολος, ο οποίος μας καταφέρνει να μας βάλει στο χέρι, δεν είναι καθόλου δύσκολο δηλαδή, ο σημερινός χριστιανός. Καθώς ο σημερινός χριστιανός, αυτό είναι το αδύνατο σημείο και αυτό είναι που χρησιμοποιεί ο διάβολος. Το αδύνατο σημείο του ανθρώπου είναι η τάση που έχει για να ζητεί το ευχάριστο, αυτό που του αρέσει. Διαμέσως εκεί ο διάβολος βάζει στα χέρια του τον άνθρωπο. Και καθώς μας έχει στα χέρια του, μας κοροϊδεύει μετά. Αλλά και οι άνθρωποι περιγελούν τους χριστιανούς. Θα έλεγα ότι ποτέ άλλοτε οι άνθρωποι, οι χριστιανοί, δεν ήταν τόσο

δυστυχισμένοι και ταλαίπωροι και δεν γίνονται περίγελος τόσο πολύ όσο σήμερα. Και αυτό ακριβώς συντελεί στο να μην δίδουμε καλή μαρτυρία στον κόσμο. Από άλλης απόψεως, όπως είπαμε, αν μας κοροϊδεύουν για την αρετή μας, αν μας κοροϊδεύουν για την πίστη μας, αν μας κοροϊδεύουν για το ότι προτιμούμε τον Θεό από οτιδήποτε άλλο και το ότι μοιάζουμε κατά αυτούς να μην λογικευόμεθα, ας κοροϊδεύουν. Αλλά όταν μας εμπαίζουν, μας περιγελούν, διότι δεν μείναμε πιστοί στον Θεό και διότι μας έβαλαν στο χέρι και μας κάνουν ό,τι θέλουν. Διότι πάρα πολλές φορές όχι μόνο ο εχθρός διάβολος αλλά και οι άλλοι άνθρωποι.

Εχθρικά διακείμενοι ενάντια του Χριστιανισμού, ενάντια του Χριστού, που θα λέγαμε γίνονται λίγο πολύ όργανα του διαβόλου και από αυτής της πλευράς εργάζονται και αυτοί άσπλαχνοι και αφιλάνθρωποι. Βέβαια, πολλές φορές οι άνθρωποι αυτοί μας περιγελούν. Ακριβώς διότι δεν είμαστε καθόλου συνεπείς ως χριστιανοί. Και είναι και κακή μαρτυρία αυτό. Πρωτίστως και κυρίως να προσέξουμε γιατί χάνουμε την ψυχή μας. Αν αφήσουμε τον εαυτό μας να ζει μια τέτοια ζωή που γινόμαστε περίγελος και των δαιμόνων και των ανθρώπων, κυρίως και πρωτίστως χάνουμε την ψυχή μας.

Και τότε δεν δίνουμε μαρτυρία, διότι αυτά πάνε μαζί. Ναι, δεν μπορεί κανείς να είναι χριστιανός απλώς, να είναι χριστιανός, θα δίνει και μαρτυρία ή έτσι ή έτσι. Αν ζεις ως χριστιανός μια αρνητική ζωή, η μαρτυρία σου θα είναι αρνητική. Αν ζεις ως χριστιανός θετική ζωή, ενάρετη ζωή, έχεις το Πνεύμα του Θεού, έχεις την πρόνοια του Θεού, του Θεού, είναι ο Θεός μαζί σου, διά σου ομιλεί ο Θεός, διά σου ενεργεί ο Θεός, διά σου ζει ο Θεός. Δίνεις και καλή μαρτυρία. Ας σταματήσουμε όμως εδώ τον ψαλμό για να πάμε τώρα στον Αββά Βαρσανούφιο.