God’s Gift of the Land and Israel’s Ingratitude

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In Psalm 77, Asaph is the psalmist and author. We have reached verse 53, and now we move from verse 54 through verse 72, the second part, as we said. In the opening verses of this part, verses 54 to 57, he speaks of the Israelites settling in Palestine, and once again of the people’s ingratitude. On one side, we see God’s generosity; on the other, the people’s response.

“He brought them in.” That is, after bringing them out of Egypt, leading them through the sea, and working the miracles mentioned in the earlier verses—everything that happened in the wilderness—what came next? At last, “He brought them to His holy mountain, the mountain His right hand had won.” So He brought them to this holy mountain, the mountain His right hand had won. Here he probably does not mean the hill of Zion. Usually, when this expression is used, it means Zion and, more broadly, Jerusalem. Jerusalem stands on hills, with Zion rising above them, because Jerusalem was...

built on several hills, and Zion stands out among them. The Psalms, and the Old Testament more generally, often speak of that hill, Zion. Here, though, “His holy mountain” probably does not mean Zion. It seems to mean the whole land of Palestine, which is mountainous. Anyone who has been there has seen it. As we have said before, a mountain range runs through the middle of the land from north to south, like a long ridge. On one side, the land slopes down toward the Mediterranean, where Tel Aviv is.

There are Joppa, Caesarea, the other towns and the coast. That area becomes a plain, while the ridge runs through the center from north to south, as we said. On the other side, the land slopes down toward the Jordan River. So the whole land of Palestine is mountainous, and that is what God’s holy mountain means here. God brought them into Palestine, into this mountainous, holy land—this holy mountain. It is the mountain His right hand had won.

This mountainous place, this mountainous land, Palestine... Well...

God took it by His power—by His right hand—and gave it to His people. As we remember, Joshua came from the direction of Jordan, beyond the Dead Sea. He crossed the Jordan River, which stopped flowing, as you recall, and entered Palestine from the east. Then Joshua began his battles. It was chiefly Joshua who conquered Palestine, though the conquests continued afterward. And remember, God Himself was with him in battle. Among other things, you will recall that day...

At Gibeon, Joshua needed more time to finish the battle, so he told the sun to stand still, and it did until the battle was over: “Sun, stand still over Gibeon,” and so on. The psalmist speaks here of what God did. He also speaks of how God’s people grieved Him and how ungrateful they were toward Him. So he goes on to tell us that, after leading them through the wilderness, God brought them into this mountainous land, which He Himself had conquered by His power.

That is to say... well...

Think of a father caring for his children: doing this and that for them, protecting them, watching over them, guiding them, advising them, and holding them back when needed. Even a father does not do all that the heavenly Father did for this people. And God the Father treats all of us this way. If each of us were to sit down and look honestly at our own life, we would see two stories: our sacred history and our idolatrous, sinful history. If we looked without letting anything sway us, we would see our Father in Heaven, our God, holding us by the hand.

We would see how He brought us through all we have passed through and led us to where we are today. But we would also see our own part in the story. Though God loved us, stooped down to us, and showed us His mercy, protection, providence, and love, we went our own way. There is idolatry within the human heart. So each of us has an idolatrous history, a sinful and worldly history, as well as a sacred history. “He drove out nations before them, apportioned their inheritance by a measuring cord, and settled the tribes of Israel in their dwellings.” You remember when we read Joshua...

Those of you who were not here when we read about these things know from sacred history in general that various peoples lived in Palestine. The land was not uninhabited. God drove those peoples out before Israel. As He brought His people into the land they were to occupy, He removed the nations living there. Then “He apportioned their inheritance by a measuring cord.” Yes, He divided the land among them. How did people measure land in those days when they divided it? They used a cord. That is why the psalm speaks of a “measuring cord.”

It was a special measure, a length of cord, you might say. They measured out the land: you will have this stretch, and you will have that one, and so on. You remember how Joshua divided the whole land among the twelve tribes—or rather, among eleven, because the tribe of Levi received no land as its inheritance. God Himself was their inheritance. “He settled the tribes of Israel in their dwellings.” He divided the land among them and established all the tribes of Israel there as its inhabitants. He acted like a good father who has property—apartments, land, buildings—and gives each...

a share to his children. Everyone can see what he has done, even the children themselves, though children often fail to acknowledge it. Others can see that he was a good father who made sure his children were provided for. He divided his property fairly, giving no child a share at the expense of the others. That is what God the Father did. “Yet they tested and provoked God Most High, and did not keep His commandments.” What a thing! On one side, God acts as only God can.

He is merciful, good, loving toward mankind, compassionate. He comes down to meet them and attends even to the smallest details. And on the other side are the people, who keep grieving God. It is a terrible thing. I am struck and shaken whenever I see people who never say thank you. How can that be? They never say thank you. In the letters they write me, it is complaint after complaint. You wonder how they manage to live that way. Can anyone go through life without thanking God?

It shows. Do not tell me these things cannot be spoken of. It will show whether you have gratitude in your soul, whether you are thankful, whether you feel that God gives you far more than you deserve. If you feel it, it will show. But if you do not feel it at all, you go on grumbling and complaining, like those ungrateful, stiff-necked, stubborn people who kept provoking and testing God. Even today, I am struck by how many people live this way. Above all, I feel sorry for them. How can a soul remain so bitter all the time? After all, let me tell you...

We have our eyesight. We have our senses. We can eat. We have a roof over our heads. And that is before we speak of anything else. Consider spiritual nourishment: when have Christians had as much of it as we have? Even monks in earlier times had to work their fields and do all they could to survive. They had their services, of course, and did not neglect them. But little time was left for reading. How many of them could read? Very few had the books they needed, and at times they had none at all. Today...

When did Christians, even monks, ever have such abundant spiritual nourishment as we have today? We have spoken of this before. We have the Old Testament and the New Testament, which anyone can keep at home and read. We also have the writings of the Fathers, the lives of the Saints, and so much more. All of it is available to us. Our souls should melt with gratitude, as we have said before. Yet instead there is grumbling, grumbling, grumbling—one complaint after another. And if someone is called to give thanks and show gratitude, he says it quickly so he can move on. He cannot bear to stay with gratitude for even a moment; he hurries back to the bitter sweetness of ingratitude.

“They tested and provoked God Most High, and did not keep His commandments.” Once again they put God to the test, provoked God Most High, and failed to keep His commandments. The word used here means “commandments.” God wants us to keep His commandments, not merely to have certain feelings or longings. If you do not keep the commandments... And I repeat: for us, it is not just the Ten Commandments. It is everything the Lord commanded: “Teach them to observe all that I have commanded you.” Everything I have given you as a commandment—that is what you must teach...

those whom you make Christians and baptize. Teach them to keep everything I have commanded you. “And they turned away and broke faith.” That is to say...

They turned their backs on God—that is what it means. We have come across this verb before. They moved away from God and broke faith. How? By disobeying His commandments, just as their fathers had done. The psalm says that too. In other words...

It is rare for the psalmist to say that they imitate their forefathers who were good, such as David. More often, he tells us they imitate the bad ones. Their forefathers provoked God, turned away from Him, and broke His commandments. They too did the same, “just like their forefathers; they turned into a crooked bow.” That is what they became. Imagine aiming a bow straight ahead, but the arrow veers off to one side or the other. Or, as Father Joel puts it, they became like crooked pieces of wood. “They turned into a crooked bow.” Yes, crooked pieces of wood.

A person does not remain as God made him, as God meant him to be. He becomes crooked; he goes astray. “They provoked Him with their hilltop shrines, and with their carved images they stirred His jealousy.” It was chiefly, chiefly their idolatry that provoked God. They went up into the hills, as we see in the other text, and built altars there. They made idols, held rites, offered sacrifices, did all these things, made statues—carved statues—and worshipped them. In this way they stirred God’s jealousy. That is, they aroused God’s jealousy in the sense that God is one: He is the true God.

All the others are false. God cannot accept His own people worshipping false gods as well. We have said this before, but I want to stress it once more: God asks for our undivided worship. If you do not worship Him, believe in Him, and devote yourself wholly to Him, you leave room in your heart for something else. That is what many people do today. They believe in God, but only as much as they wish; most of their heart is given to other things. God does not accept that. He would rather hear you say, “I do not believe in God,” than have you believe in Him in this way, like an idolater.

Στον 77ο ψαλμό, ψαλμωδός και συγγραφέας είναι ο Ασάφ. Έχουμε φτάσει μέχρι τον 53ο στίχο και προχωρούμε τώρα από τον 54ο στίχο, εδώ που είναι το δεύτερο μέρος, όπως είπαμε, μέχρι τον 72ο. Και εδώ στους πρώτους στίχους του δεύτερου μέρους, 54ο στίχο με 57ο, γίνεται λόγος για την εγκατάσταση των Ισραηλιτών στην Παλαιστίνη, αλλά και την αχαριστία πάλι του λαού. Στο ένα μέρος η ευεργεσία του Θεού, από το άλλο μέρος.

Εισήγαγεν αυτούς, αφού δηλαδή τους έβγαλε από την Αίγυπτο, τους πέρασε από τη θάλασσα και τα θαύματα τα οποία ανεφέρθηκαν στους προηγούμενους στίχους, τι έγινε μες στην έρημο κτλ. Τελικά, «και εισήγαγεν αυτούς εις όρος αγιάσματος αυτού, όρος τούτο ο εκτήσατο η δεξιά αυτού». Τους έφερε λοιπόν στο Άγιον Όρος, όρος αγιάσματος, όρος τούτο ο εκτήσατο η δεξιά αυτού. Μάλλον εδώ δεν πρέπει να εννοεί τον λόφο Σιών, που συνήθως όταν γίνεται έτσι λόγος, εννοεί τον λόφο Σιών και γενικότερα την Ιερουσαλήμ, που η Ιερουσαλήμ είναι, ας πούμε, σε λόφο και προεξέχει ο λόφος Σιών, διότι η Ιερουσαλήμ έχει...

κτισθεί πάνω σε ορισμένους λόφους, προεξέχει ο λόφος Σιών και πολλές φορές και οι Ψαλμοί και γενικότερα η Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται εις τον λόφο αυτόν, Σιών. Εδώ λοιπόν τώρα δεν εννοεί αυτόν τον λόφο Σιών ως όρος αγιάσματος αυτού, όπως λέει εδώ, αλλά εννοεί μάλλον όλη την Παλαιστίνη, η οποία, όλη η Παλαιστίνη, είναι ορεινή και όσοι έχουν πάει στην Παλαιστίνη το έχουν δει κιόλας και το είπαμε κι άλλη φορά εδώ μέσα ότι στο κέντρο της Παλαιστίνης, από βορρά προς νότο, υπάρχει αυτή, ας πούμε έτσι, οροσειρά, σαν μια ράχη, ας πούμε. Και κατεβαίνει από τη μια πλευρά η ράχη αυτή, κατεβαίνει προς τη Μεσόγειο θάλασσα, που είναι το Τελ Αβίβ.

Η Ιόππη, που είναι η Καισάρεια, οι άλλες πόλεις, οι παραλίες εκεί, γίνεται πεδιάδα, αλλά είναι η ράχη στο κέντρο από βορρά προς νότο, όπως είπαμε. Από το άλλο μέρος πάλι κατεβαίνει προς τον Ιορδάνη ποταμό. Λοιπόν, όλη η Παλαιστίνη είναι ορεινή χώρα και αυτό είναι το όρος αγιάσματος εδώ του Θεού. Τους εισήγαγε δηλαδή ο Θεός εις την Παλαιστίνην, εις την ορεινήν αυτήν χώραν, εις την Αγίαν αυτήν χώραν, εις την Αγίαν ορεινήν αυτήν χώραν, εις το Άγιον αυτό όρος. Όρος τούτο εκτήσατο η δεξιά του.

Τον ορεινόν αυτόν τόπον, την ορεινήν αυτήν χώραν, την Παλαιστίνην, την... Εεε...

Ο Θεός με τη δύναμή Του, με τη δεξιά, με τη δύναμή Του, την πήρε και την έδωσε στον λαό Του. Όπως ενθυμούμεθα καλά, όταν μπήκε ο Ιησούς του Ναβί, πέρασε από τον Ιορδάνη, καθώς ήλθε απέναντι από τον Ιορδάνη, ήλθε από την πλευρά της Ιορδανίας, πέρα από τη Νεκρά Θάλασσα, και πέρασαν τον Ιορδάνη και μπήκαν στην Παλαιστίνη, από ανατολή μπήκαν στην Παλαιστίνη. Ο Ιησούς του Ναβί που πέρασε τον Ιορδάνη, που σταμάτησε, όπως θυμίζεστε, ο Ιορδάνης και πέρασε, και λοιπόν αρχίζει τις μάχες ο Ιησούς του Ναβί. Κυρίως ο Ιησούς του Ναβί κατέκτησε την Παλαιστίνη. Συνεχίστηκαν και έπειτα βέβαια αυτές οι κατακτήσεις, αλλά κυρίως όμως κατεκτήθη η Παλαιστίνη από τον Ιησού του Ναβί. Λοιπόν, θυμίζεστε ότι ο Θεός ο ίδιος ήταν μαζί του, που πολεμούσε, μεταξύ των άλλων θυμίζεστε την ημέρα εκείνη.

Εεε... Στην πόλη Γαβαών, που δεν προλάβαινε να τελειώσει τη μάχη ο Ιησούς και είπε να σταθεί ο ήλιος και σταμάτησε ο ήλιος, ώσπου να τελειώσει η μάχη, «στήτω ο ήλιος κατά Γαβαών» κλπ. Λοιπόν, ο ψαλμωδός εδώ αναφέρεται σε αυτά που έκανε ο Θεός και αναφέρεται επίσης στις πικρίες που προκάλεσε ο λαός του Θεού, στην αχαριστία που έδειξε ο λαός αυτός έναντι του Θεού. Εδώ λοιπόν συνεχίζει να μας λέει ότι ο Θεός, αφού τους πέρασε από την έρημο κτλ., τους έφερε και τους έβαλε στην ορεινή αυτήν χώρα, την οποία ο ίδιος ο Θεός με τη δύναμή του σαν Θεός την κατέκτησε.

Δηλαδή... Εεε...

Ένας πατέρας, ας πούμε, δεν φροντίζει έτσι για τα παιδιά του τόσο πολύ, να κάνει τούτο, να κάνει εκείνο, να κάνει το άλλο, να προστατεύσει τα παιδιά, να παρακολουθεί τα παιδιά, να είναι πάνω από τα παιδιά, να τα οδηγεί, να τα συμβουλεύει, να τα συγκρατεί κλπ. Ούτε ένας πατέρας δεν κάνει έτσι όπως έκανε ο Ουράνιος Πατέρας με αυτόν τον λαό και ο οποίος, Θεός Πατέρας, έτσι συμπεριφέρεται προς όλους μας. Εάν δηλαδή καθένας μας θέλει να καθίσει κάτω, ξέρετε, καθένας μας έχουμε την Ιερά Ιστορία και την ειδωλολατρική ιστορία, την Ιερά Ιστορία και την αμαρτωλή ιστορία. Αν λοιπόν καθίσουμε καθένας μας κάτω, έτσι χωρίς επηρεασμούς, χωρίς τίποτε, θα δούμε αυτόν τον Πατέρα των Ουρανών, τον Θεό μας, να μας έχει πιασμένους από το χέρι.

Να μας περάσει από όπου μας πέρασε και να μας οδηγήσει εδώ που μας οδήγησε και που είμαστε σήμερα. Όπως από το άλλο μέρος θα δούμε ότι, παρά το ότι ο Θεός ήταν έτσι όπως ήταν απέναντί μας και μας αγάπησε και συγκατέβηκε, έδειξε την ευσπλαχνία του και την προστασία του και την πρόνοιά του και την αγάπη του κτλ., εμείς τα δικά μας. Η ειδωλολατρία μέσα στον άνθρωπο. Και υπάρχει λοιπόν η ειδωλολατρική ιστορία μας, η αμαρτωλή ιστορία μας, η κοσμική, ας πούμε, ιστορία μας και υπάρχει και η ιερά ιστορία. «Και εξέβαλεν από προσώπου αυτών έθνη και εκληροδότησεν αυτούς εν σχοινίῳ κληροδοσίας και κατεσκήνωσεν εν τοις σκηνώμασιν αυτών τας φυλάς του Ισραήλ». Ενθυμείσθε, όταν διαβάζουμε εκεί τον Ιησού του Ναβί, αλλά και όσοι

δεν ήσασταν όταν τα διαβάζαμε, ξέρετε από την ιερά ιστορία γενικά ότι υπήρχαν διάφορες φυλές στην Παλαιστίνη. Δεν ήταν ακατοίκητη χώρα η Παλαιστίνη, ήταν διάφορες φυλές και έβγαλε αυτές τις φυλές ο Θεός, αυτά τα έθνη, από προσώπου αυτών. Καθώς δηλαδή έφερνε τον λαό του και έμπαινε ο λαός μέσα στην χώρα αυτή και θα καταλάμβανε ο λαός την χώρα αυτή, ο Θεός απεμάκρυνε τα έθνη, τις εθνικές φυλές αυτές, «και εκληροδότησεν αυτούς εν σχοινίῳ κληροδοσίας». Ναι, και τους εμοίρασε τη χώρα αυτή, τους εμοίρασε. Δηλαδή, προκειμένου να μοιράσουν, όπως συνήθιζαν εκείνη την εποχή, πώς μετρούσαν; Έπαιρναν σχοινί και μετρούσαν, γι' αυτό λέει «εν σχοινίῳ κληροδοσίας».

Ένα μέτρο ειδικό, που ήταν ένα σχοινί, ας πούμε, και μέτρησαν: από εκεί, εσείς θα πάρετε από εκεί ως εκεί, εσείς θα πάρετε από εκεί ως εκεί κλπ. Ενθυμείσθε που ο Ιησούς του Ναβί τους εμοίρασε και έδωκε όλη τη γη στις δώδεκα φυλές, ή καλύτερα στις έντεκα φυλές, διότι η φυλή του Λευί δεν πήρε κληρονομία, κληρονομιά της ήταν ο ίδιος ο Θεός. «Και κατεσκήνωσεν εν τοις σκηνώμασιν αυτών τας φυλάς του Ισραήλ», τους εμοίρασε τη χώρα αυτή και τους εγκατέστησε. Και τους έκανε κατοίκους της χώρας αυτής, όλες τις φυλές του Ισραήλ, σαν ένας καλός πατέρας που έχει τα διαμερίσματά του, που έχει την περιουσία του, που έχει τα ακίνητα και κάθε

τα μοιράζει στα παιδιά του. Και όλοι καταλαβαίνουν, το βλέπουν αυτό και τα ίδια τα παιδιά, αν και πολλές φορές τα παιδιά δεν το αναγνωρίζουν. Κάποιοι τρίτοι το βλέπουν αυτό, ότι αυτός ήταν ένας καλός πατέρας, ο οποίος φρόντισε να εξασφαλίσει τα παιδιά του και να κάνει μια καλή διανομή και να μην αδικήσει το ένα παιδί, να μην δώσει σε κάποιο παιδί κάτι που θα είναι εις βάρος των αδελφών, να μην αδικήσει δηλαδή κανένα παιδί. Έτσι έκανε ο Πατέρας, ο Θεός Πατέρας, «και επείρασαν και παρεπίκραναν τον Θεόν τον Ύψιστον και τα μαρτύρια αυτού ουκ εφυλάξαν». Τι πράγμα είναι αυτό! Από το ένα μέρος ο Θεός κάνει αυτά που κάνει σαν Θεός.

Θεός εύσπλαχνος, αγαθός, φιλάνθρωπος, οικτίρμων, που συγκαταβαίνει, που ασχολείται και με τις τελευταίες ακόμη λεπτομέρειες. Από το ένα μέρος είναι ο Θεός αυτός, από το άλλο μέρος είναι ο λαός ο οποίος πάντοτε πικραίνει τον Θεό, πάντοτε πικραίνει τον Θεό. Και είναι τρομερό έτσι, μου κάνει εντύπωση, με αναταράσσει κάθε φορά που διαπιστώνω ότι μερικές ψυχές δεν λένε ευχαριστώ, τίποτε. Τι πράγμα είναι αυτό; Δεν λένε ευχαριστώ. Κάθε φορά εκεί που μου γράφουν εκεί και λοιπά, όλο παράπονο, όλο παράπονο, όλο. Και απορεί κανείς πώς ζουν, πώς τα καταφέρνουν και ζουν. Γίνεται στη ζωή να μην ευχαριστήσεις τον Θεό;

Φαίνεται αυτό το πράγμα. Μη μου πεις ότι δεν μπορώ να λέω αυτά τα πράγματα. Αυτό θα φανεί αν έχεις ευγνωμοσύνη μέσα στην ψυχή σου, αν έχεις ευχαριστία μέσα στην ψυχή σου, αν αισθάνεσαι ότι σου δίνει ο Θεός πολύ περισσότερα από όσα σου αξίζουν. Αν το αισθάνεσαι αυτό, θα φανεί αυτό το πράγμα, αλλά δεν το αισθάνεσαι καθόλου και συνέχεια γογγύζεις, μουρμουρίζεις, γκρινιάζεις, όπως αυτός ο αχάριστος λαός, ο σκληροτράχηλος αυτός λαός, πεισματάρης αυτός λαός, που συνέχεια παρεπίκραινε τον Θεό και επείραζε τον Θεό. Ε, μου κάνει εντύπωση και σήμερα λοιπόν πάρα πολλές ψυχές και πιο πολύ λυπάται κανείς, λέει πώς μπορεί αυτή η ψυχή συνέχεια να είναι έτσι φαρμακωμένη, συνέχεια να είναι πικραμένη. Τότε, να σας πω,

έχουμε τα μάτια μας, τότε έχουμε τις αισθήσεις μας, τότε μπορούμε και τρώμε, τότε είμαστε κάτω από μια στέγη, τότε αφήσουμε τα άλλα. Αφήσουμε τα άλλα, δηλαδή από πλευράς πνευματικής τροφής, πότε, πότε οι χριστιανοί είχαν τόση πνευματική τροφή όση έχουμε; Ακόμη δηλαδή και αυτοί που ήταν στα μοναστήρια τους, οι οποίοι καημένοι παλαιότερα δηλαδή πήγαιναν εκεί και για να ζήσουν με τα χωράφια τους, με τις δουλειές τους, με τα αυτά τους, πολύ λίγο, είχαν απλώς την ακολουθία, βέβαια εκείνη δεν την παρέλειπαν, αλλά πολύ λίγο τους περίσσευε χρόνος να διαβάσουν, πόσοι από αυτούς ήξεραν να διαβάσουν, ελάχιστοι από αυτούς είχαν και τα βιβλία που έπρεπε να έχουν, που χρειαζόταν, ελάχιστοι τα είχαν και καθόλου κάποια φορά. Σήμερα...

Τι, οι χριστιανοί και οι μοναχοί ακόμη είχανε τόση πλούσια τροφή όπως έχουμε σήμερα, που είπαμε κι άλλη φορά; Όχι απλώς που έχουμε και την Παλαιά Διαθήκη και την Καινή Διαθήκη, που ο καθένας μπορεί να την έχει στο σπίτι και να τη διαβάζει. Ναι, αλλά και τα πατερικά βιβλία και τα πατερικά έργα, τους βίους των Αγίων και τα πάντα. Όλα είναι στη διάθεσή μας, αλλά και τόσα άλλα που έχουμε. Θα πρέπει να λιώνει η ψυχή μας, όπως είπαμε και άλλη φορά, από ευγνωμοσύνη, όχι εκεί γκριν, γκριν, γκριν, παράπονο. Κι αν κάποια φορά καλείται να ευχαριστήσει, δείξει ότι αισθάνεται ευχαριστία και ευγνωμοσύνη, το λέει γρήγορα, γρήγορα για να περάσει στο άλλο. Μην τυχόν μείνει λίγο με την ευγνωμοσύνη, έτσι θα καθυστερήσει, θα περάσει εκεί στο μέλι της αχαριστίας και της φαρμακίας.

«Επείρασαν λοιπόν και παρεπίκραναν τον Θεόν τον Ύψιστον και τα μαρτύρια αυτού ουκ εφυλάξαν». Πάλι έθεσαν υπό δοκιμασία τον Θεό και εξόργισαν τον Θεό τον Ύψιστον και δεν φύλαξαν τις εντολές του. Τα μαρτύρια εδώ είναι εντολές, να το πούμε. Ο Θεός θέλει να φυλάσουμε τις εντολές, να τηρούμε τις εντολές, όχι απλώς κάποιους συναισθηματισμούς, κάποιους πόθους, ξέρω εγώ, κάποια αυτά. Αν δεν τηρείς τις εντολές, και επαναλαμβάνω για μας τώρα δεν είναι απλώς οι δέκα εντολές αλλά είναι όλες οι εντολές, όλα εκείνα που είπε ο Κύριος: «Διδάσκοντες αυτούς τηρείν πάντα όσα ενετειλάμην υμίν». Όλα εκείνα που σας τα έδωσα σαν εντολές, αυτό να διδάσκετε λοιπόν

τους οποίους θα κάνετε χριστιανούς και να τους βαπτίσετε και να τους διδάξετε να τηρούν όλα αυτά τα οποία σας έδωσα σαν εντολές. «Και απέστρεψαν και ηθέτησαν». Δηλαδή...

Δηλαδή έστρεψαν τα νώτα τους εις τον Θεό, αυτή είναι η έννοια. Ξαναβρήκαμε το ρήμα, λοιπόν απεμακρύνθηκαν δηλαδή από τον Θεό και ηθέτησαν. Τι ηθέτησαν; Παρέβησαν δηλαδή τις εντολές του Θεού, καθώς και οι πατέρες αυτών. Το λέγει και αυτό. Δηλαδή,

σπάνιο να πει ότι μιμούνται τους πατέρες, τους καλούς πατέρες, τον Δαβίδ ας πούμε. Συχνά μας λέει ότι μιμούνται τους κακούς πατέρες. Οι πατέρες επίκραναν τον Θεό, αθέτησαν τον Θεό, απομακρύνθηκαν από τον Θεό, παρέβησαν τις εντολές του Θεού. Οι πατέρες και αυτοί, «καθώς και οι πατέρες αυτών, μετεστράφησαν εις τόξον στρεβλόν». Αυτό έγιναν, σαν ένα τόξο το οποίο σκοπεύεις ας πούμε ευθεία και αυτό πάει δεξιά, αριστερά, στραβό. Ή όπως λέει ο πατήρ Ιωήλ, ας πούμε, έγιναν, και όπως συνηθίζεται αυτό, έγιναν στραβόξυλα. «Μετεστράφησαν εις τόξον στρεβλόν», έγιναν ας πούμε στραβόξυλα. Ναι.

Δεν μένει ο άνθρωπος σε αυτό που τον κάνει ο Θεός, σε αυτό που τον κάνει να είναι Θεός. Στραβώνει ο άνθρωπος, χαλάει ο άνθρωπος. Και παρώργισαν Αυτόν εν τοις βουνοίς αυτών και εν τοις γλυπτοίς αυτών παρεζήλωσαν Αυτόν. Και έκαναν τον Θεό να οργιστεί κυρίως, κυρίως, με την ειδωλολατρία τους. Που πήγαν στα βουνά, που βλέπουμε στο άλλο κείμενο εκεί, που πήγαν στα βουνά και έφτιαξαν εκεί θυσιαστήρια και έκαναν είδωλα και έκαναν εκεί τελετές και έκαναν θυσίες και έκαναν αυτά τα πράγματα και έκαναν αγάλματα, γλυπτά αγάλματα, και ελάτρευσαν αυτά και παρεζήλωσαν Αυτόν, παρεζήλωσαν τον Θεό. Δηλαδή εκίνησαν την ζηλοτυπία του Θεού, με την έννοια δηλαδή ότι ο Θεός ένας είναι ο Θεός, ο αληθινός Θεός.

Τα άλλα είναι ένα ψέμα. Δεν μπορεί να ανεχθεί ο Θεός οι δικοί του οι άνθρωποι να λατρεύουν και ψεύτικους θεούς. Αυτό όμως το έχουμε πει βέβαια και άλλη φορά και το τονίζω ακόμη μια φορά. Ναι, ο Θεός σε αυτό το σημείο είναι αποκλειστικός. Αυτός, εάν δεν λατρεύεις τον Θεό, δεν πιστεύεις στον Θεό, δεν είσαι προσηλωμένος στον Θεό κατά αποκλειστικό τρόπο και αφήνεις περιθώριο κάπου. Αυτό που κάνουν σήμερα οι άνθρωποι, πάρα πολλοί σήμερα είναι αυτοί που πιστεύουν στον Θεό, αλλά, λοιπόν, όσο θέλουν, το μεγαλύτερο μέρος της καρδιάς τους πιστεύει σε άλλα πράγματα. Αυτό δεν το ανέχεται ο Θεός. Σε προτιμάει να πεις «εγώ δεν πιστεύω στον Θεό» παρά να πιστεύεις στον Θεό κατά τέτοιο τρόπο, σαν ειδωλολάτρης.