Asaph’s Psalm on Suffering, Prayer, and Trust in God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We will move on to Psalm 76, which is also by Asaph.

This psalm has twenty-one verses and falls into two parts. Verses two through ten make up the first part.

The remaining verses make up the second part.

It is a psalm in which the psalmist...

Well...

First, he expresses a deeply painful inner state. But he may also be expressing what the whole nation is going through. The nation and the psalmist are facing a great crisis, and through this psalm he lays bare his painful, pitiable state as he prays to God.

This psalm may have been written when the Northern Kingdom was destroyed, before 721 BC. Some think it may have been written during the Babylonian Captivity, almost two hundred years later. But that seems unlikely, because the prophet Habakkuk draws quite a bit from this psalm. So we should place it around the destruction of the Northern Kingdom.

The tribes of Israel were divided into two kingdoms. Nearly all the tribes were in the north, while Judah was in the south. So there were two kingdoms: the Northern Kingdom and the kingdom of Judah. Judah survived much longer. The Northern Kingdom was destroyed before 721 BC, and it seems Asaph wrote this psalm at that time. Let us see what it says: ‘With my voice I cried to the Lord; with my voice I cried to God, and He listened to me.’

‘In the day of my tribulation I sought God. At night I stretched out my hands before Him, and I was not disappointed. My soul refused to be comforted. I remembered God and rejoiced; I pondered, and my spirit grew faint.’ That is the first stanza of the first part. In it we hear the psalmist, the prophet, praying in anguish.

‘My eyes kept watch through the night. I was troubled and could not speak. I thought about the days of old and remembered years long past. At night I pondered in my heart and searched my spirit. Will the Lord reject us forever? Will He never show favor again? Has His mercy come to an end? Has His promise ceased from generation to generation? Has God forgotten to show compassion, or has He withheld His mercy in anger?’ This brings us to verse ten, the end of the first part, where he describes his painful state. The first stanza...

Verses two through four form the first stanza, his prayer. Verses five through seven form the second, where his tribulations grow heavier and deeper. In the third stanza, the psalmist voices certain doubts.

He is tormented by the question, ‘Has the Lord perhaps abandoned us?’ We should keep this in mind: God allows temptations to come, both to whole communities and to individuals. And such trials can be so severe that...

A person may begin to waver. This is how he is tested. Even if he trembles, he can finally find his faith, remain steadfast in God, and God will come to him. Let us look more closely at the first stanza.

‘With my voice I cried to the Lord; with my voice I cried to God, and He listened to me.’ Yes, he raised his voice and cried out to the Lord. He called upon God loudly, with all his strength. We have the same meaning in... which part?

The second half of the verse repeats the meaning of the first in different words. Here the words are almost the same: ‘With my voice I cried to the Lord; with my voice I cried to God, and He listened to me.’ But the second half adds that God listened. In other words: I prayed to God, pleaded with Him, cried out to Him, sought Him and turned to Him—and God listened. He heard my plea and my prayer. We have found much the same words in another psalm, indeed right at the very beginning of that psalm, in the prayer of another prophet.

What we need to notice and emphasize today is what we were saying here yesterday.

We were speaking about the fear of God, but also about pain. We began with the example of someone who has pain within him, whether bodily pain or pain of the soul. When that pain is very strong, it stays with him wherever he goes. He is unsettled. Whether he goes to school, to work, or to do something with others, the pain affects him. He cannot think and behave as though it were not there. He simply cannot.

He bears it with patient endurance and tries not to show his pain to others, but he remains under its influence. And we were saying that when someone carries spiritual pain within him, when the love of God wounds his soul, when he has pain within him, he considers what God has done for him and what he himself has done in response, as Elias Miniatis says on Great Friday.

He speaks of God’s creation of man: God made him in His image and likeness, placed him in Paradise, and made him very good. Everything was so beautiful. Then, speaking on Great Friday about how this same man crucified Christ, Elias Miniatis says, ‘Come and see what God did for man, how God made man, and what man did to his God.’ How beautifully he puts it...

And how happy God made man, whatever man himself did afterward. And what, perhaps, did man do for God? Utterly heartlessly and devoid of all compassion, man raised his God upon the Cross. First he beat Him, bloodied Him, assaulted Him, tortured Him, spat on Him, humiliated Him, and so on. Then he raised Him upon the Cross, covered in wounds, with blood flowing from them. This is what man did to God. And when someone comes to his senses and becomes aware of his own sin, as he says again on Great Friday...

What...

The hymnographer says, “You were crucified for me.” “You were crucified for me.” He does not say, “You were crucified for the world,” and leave it at that. You were crucified for me. When a person comes to some awareness, to some katanyxis, or compunction, he feels this truth: Christ was crucified for him. And when we finally realize what Christ has done for us, whatever age we may be by then, we also see how unfeeling our own life and conduct have been.

You know that word.

Hard! Our attitude has been hard and unfeeling: the attitude of a hard heart, an unfeeling heart, a proud heart, a heart indifferent to God. It does not take to heart what God says or does. It does not feel His compassion, His love, His condescension, or all that He has given us. So we come to realize two things: what God has done for us, and how unfeeling we have been toward Him. Then something begins to form within the soul...

An incurable wound, in the good sense. This pain forms within the soul: the fear of God we spoke of, reverence, katanyxis, or compunction, but more specifically here, pain.

A person does not stop praying to God. He prays with this pain and gives it voice. That is what Asaph the psalmist shows in these words: “I cried aloud to the Lord; I lifted my voice to God, and He heard me.” Of course, the repetition reflects the way poets in the Old Testament repeat the meaning of the first half of a verse in the second. But it is not there merely for effect or by chance. There is a reason Hebrew poetry unfolds this way, and the psalmist’s repetition here has a purpose.

He repeats the same words and phrases to show the pain he feels in his soul. I believe the psalmist grieves over more than the great calamity itself. He knows, as all the Hebrews knew, and the prophets especially, that if God permitted destruction and disaster to come, He permitted it because of the people’s sins. Otherwise He would never have permitted it. The psalmist Asaph knows this particularly well, for he sings the psalm and prophesies. This is what

the people believe and live by; they all know it, and the prophets especially. So when he prays to God in pain, he grieves not only because disaster has struck, but because the people must have fallen into a terrible state of sin for God to permit such a calamity. If you think of it that way, does it not wound you within, in the good sense? Does it not cause you pain? So he may repeat the same words again and again, letting that pain come through his words and phrases.

Think how often we have prayed with that kind of pain in our hearts. It is one thing to say the Our Father. Christ knows the words; He Himself told us to pray it. He knows the words of the Our Father and of every other prayer. What matters is how you say them. It is not enough to recite them beautifully and carefully, like a poet reciting a poem. We must pay attention to what the words mean; without that, our prayer has no value. But simply following their meaning is still not enough: “Our Father, who art in heaven,” and so on. “Our Father, who art in heaven, hallowed be Thy name, Thy kingdom come.”

The whole soul and the whole heart must take part. It is more than putting our faculties to work: they must be stirred from within. Above all the powers of our being and our soul stands the human “I,” in the good sense of the word. A human being has an existence of his own; he is a person, not simply a power or a collection of powers. There is an “I,” again in the good sense. God exists, and you exist too. Our being does not become mixed with God so that we lose our own existence. However closely we are united with God, we do not cease to exist.

So this “I,” in the good sense—this fact that I am a person with an existence of my own—stirs all our faculties: our capacity to love, to understand, and to reason. It fills them with a good disposition, with resolve, longing, love, the search for God, and pain. Or perhaps all these things together make the soul feel that pain. A person thinks: How have I lived? How could I have sinned like this? How could I have spent my life so indifferent, so unfeeling? My God, how could I have lived as a baptized person as though I had never been baptized?

I knew about You, yet lived as though I did not know You. When I spoke, I gave no thought to Your being there. When I did this or that, You were there and saw it, and still I paid You no heed. We have spoken before about Saint Augustine, as many of you know. He wrote his Confessions when he was already older and had become a Christian. Looking back as far as he could remember, he saw that God had always been there.

God had always followed him, always gone after him. At that age, while he was doing all those things, he had given no thought to God at all. Now, when he thinks of it, he is even more deeply moved and feels still greater katanyxis, or compunction. While he was doing those things, God was running after him and did not let him be lost; in the end, God did not let him be lost. God loved him and saved him.

Let us take all this to heart, and let our souls feel the pain. Even if we take nothing else away tonight, let us go home with that pain in our souls, with the wound we spoke of yesterday, with that brokenheartedness and katanyxis, or compunction. The word suggests being pierced, as though touched by the point of a knife. You feel it. Right thoughts come to us; we become aware of God’s presence; and our whole disposition, our whole attitude toward God, changes.

On one side we see the Holy God, all His love for us and everything He has done for us. On the other, we see how unfeeling we have been toward Him. Does that not pierce the heart? Does it not bring pain and the fear of God into the soul? Then prayer comes forth accordingly: “I cried aloud to the Lord; I lifted my voice to God, and He heard me.” As we said, a person feels this and lives it. Even if the answer has not yet come, he is sure it will: God will hear him.

“In the day of my tribulation I sought God; by night I stretched out my hands before Him, and I was not deceived.”

“In the day of my tribulation”—that is, in a time of great tribulation—“I sought God.” I ran to God, took refuge in Him, and sought Him. I prayed to Him, hoped in Him, and trusted in Him, and no one else. “By night I stretched out my hands before Him.” You see, he now speaks more concretely: he stretched out his hands. In the Old Testament, raising one’s hands was a way of expressing prayer. In the Divine Liturgy too, at certain points the priest raises his hands. In worship more generally, the instructions for some prayers say that the priest raises

his hands. The Slavs do this in Serbia and Russia, because they take certain instructions in the service books quite literally. I remember seeing Saint Justin Popovich raise his hands at one point in the Divine Liturgy. To him, it was unthinkable not to do so. This was customary in the Old Testament. And if any of you have visited the catacombs in Rome—well, if you have not, we will go; do not worry—you will see that in the paintings on their walls, when they wanted to show someone praying,

they did not need to write, “This man is praying,” or “This woman is praying.” They depicted the person with hands raised, and everyone understood. So, “By night I raised my hands before God.” When? “In the day of my tribulation,” during these days of great suffering. He sought God “and was not deceived.” His hope was not misplaced. God did not put him to shame.

“Hope does not put us to shame,” says the Apostle Paul. If you put your hope in God, He will not leave you to say in the end, “What good did hoping do me? I hoped for nothing.” That will not happen. Hope does not put us to shame. The psalmist says, “I was not deceived”: my prayer did not go unanswered. God paid attention to me, heard my prayer, and answered it. I was not put to shame for taking refuge in Him. But we should stress this: in the day of his tribulation, he takes refuge in God and seeks Him. And he does so not only with his mind, but also with

The body takes part as well: a person kneels, lifts his head, or bows, as we have said about prayer. Whatever the posture, what matters is to seek God, find Him, rest in Him, hope in Him, enter into communion with Him, and receive an answer from Him. We must learn to turn to God and seek Him. Today we have many other sources of hope and many other means. We will think of doctors, of course, and of medicines. But as we think of doctors—

we should pray to God. As we think of medicines, we should make sure to pray to God. This is especially true when someone is spiritually ill. Sometimes God permits a person to feel an abyss of evil within, to feel as though he is in danger of being overwhelmed. What should you do then? Do not delay at all. Run to God. Seek Him. Raise your hands before Him day and night, and you will not be deceived or put to shame.

“My soul refused to be comforted.” Here he stresses even more strongly the depth of his affliction, the sorrow brought by calamity and misfortune, the great pain in his soul. Things have reached the point where he does not want to be comforted. “My soul refused to be comforted”: my soul did not want consolation. It was like Jacob when he was told that a wild beast had seized Joseph, torn him apart, and killed him. Jacob was inconsolable. He did not simply fail to find comfort; he did not want to be comforted. He wanted to feel, in all its depth and breadth, the pain—

he felt at the loss of his child. In one sense, it is good not to want to be rid of such pain. But we must be careful. In our times, a person may have a troubled, even masochistic, tendency to hold on to sorrow and pain for that reason. That kind of sorrow and pain does no good; it causes harm.

That is something different, something of the devil. It may begin as a psychological condition, but in the end the devil takes hold of it and does great harm to the soul. Not so with pain and sorrow that are according to God. The more we hold on to that sorrow and pain, the better. Something may happen that wounds our soul and makes it ache; we should hold on to that pain. In this sense, there is nothing wrong with not wanting to be comforted. It is all right to feel sorrow for a while, to be a little brokenhearted, even to feel a little melancholy in a good sense. Let the soul feel the pain. There is no need to rush at once to be rid of it.

Of course, it must be sorrow according to God, not sorrow from the devil. As we read in Abba Barsanuphius, just as there can be a thought from God or a thought from the devil, so there can be sorrow from God or sorrow from the devil.

“I remembered God and rejoiced; I pondered, and my spirit grew faint.” I remembered God amid all this sorrow. This is what a holy person does. However burdened and pressed he may be by circumstances, however much he suffers and sorrow spreads within him, he remembers God. Where else would he go? As he said earlier, he sought refuge in God.

But “I remembered God and rejoiced” means more than turning to God to ask Him for something, more than simply praying. We might say that the prophet and psalmist had known God through experience. Many times he had received a visitation from God and felt within himself the Spirit of God and the joy God brings. So when he says, “I remembered God,” he means that he remembered Him in his heart, not just in his thoughts: God who is good, merciful, gracious, and compassionate. He remembered those experiences and, through them, rejoiced. As the Apostle Paul says, “In all our affliction, my joy overflows.”

And again, the Apostle Paul does not merely say, “I have joy,” or even, “I have abundant joy.” He says his joy overflows. Think how much he had to face, and how those things afflicted him, though his affliction was according to God. “In all our affliction, my joy overflows.” That is the meaning here. “I remembered God and rejoiced.” He does not say he was merely comforted or cheered up a little. He rejoiced. “I pondered, and my spirit grew faint.” Now, the second half of the verse may seem, in one respect, to repeat the first. It does repeat it, but—

here it seems to say the opposite. I remembered God in this way, and my soul rejoiced and exulted. Then, “I pondered, and my spirit grew faint.” Elsewhere, “I pondered” has a good meaning. A person may devote himself to prayer and meditate on God. He turns to God and speaks with Him. This is somewhat like the meditations found among Christians outside the Orthodox tradition, where a person reflects on holy things, though it is not quite the same. Saint Nicodemus speaks of it in a good sense in his Spiritual Exercises.

You remember that Saint Nicodemus, as we have said before, drew quite a bit of that work from writers outside the Orthodox tradition, but he worked it through and made it Orthodox. In the Spiritual Exercises, he advises you to give your nous, your spiritual intellect, something to dwell on: one subject today, another tomorrow. You might reflect on how terrible it would be to end up in Hell, to lose your soul for eternity. Dwelling on that can do you good. At another time, you may contemplate the good things God gives in Paradise: all those spiritual blessings and gifts from God.

At another time, if you remember, he says to meditate on the Cross of Christ, or on everything Christ has done, as a spiritual exercise. But here “I pondered, and my spirit grew faint” has a negative meaning. Let us see how to understand it: “But when I dwelt deeply on our calamity, my spirit grew faint.” I remembered God, and my soul rejoiced. But it was like what happened to Peter. When he saw Christ, he said, “Tell me to come to You too.” “Come,” Christ said. So Peter walked on the sea as though nothing were wrong. But it lasted only a little while. Then he began to look at the waves, and as he looked at them, he began to sink. In the same way, I remembered God, entrusted myself to Him, sought Him, dwelt on Him, and my soul rejoiced.

But then I pondered again: I remembered the calamity and all that had happened to us. Fathers of our own day speak of right-hand and left-hand logismoi, intrusive thoughts. When you follow the thoughts on the right, things go well; when you follow those on the left, you sink. We have said this many times. You let the questions crowd in: Why did this happen? Why did that happen? What will we do? How will we manage? And you sink. Or you get carried away by your own thoughts, become their victim, and sink. That is why we say a person must set aside his own thoughts and be obedient, so that he can escape—

the mire of his own making. So, “I pondered”: I thought about these things again; my thoughts returned to the calamity, and my spirit grew faint. I felt so overwhelmed that I nearly lost heart.

In such moments, a person may come close to despair and collapse. For the prophet, this was a temptation, and he describes these changing states. The Holy Spirit illumined him to write them down so that those who came after him, including us today, could read them, keep them in mind, and be edified. We have finished the first stanza, through the fourth verse. We will stop here and continue next Monday, God willing.

Θα περάσουμε στον 76ο ψαλμό, ο οποίος και αυτός είναι του Ασάφ.

Ένας ψαλμός που χωρίζεται σε δύο μέρη, έχει 21 στίχους. Από το δεύτερο μέχρι το δέκατο στίχο είναι το πρώτο μέρος.

Οι υπόλοιποι στίχοι είναι το δεύτερο μέρος.

Ψαλμός, στον οποίο ο ψαλμωδός...

Εεε...

Εκδηλώνει καταρχήν μια προσωπική εσωτερική κατάσταση, πολύ δύσκολη, αλλά πιθανόν όμως να εκδηλώνει και την όλη κατάσταση του έθνους. Περνάει δηλαδή το έθνος και ο ψαλμωδός μια πολύ μεγάλη κρίση που τους έτυχε και εκδηλώνει όλη την εσωτερική του αυτή άσχημη και αξιοθρήνητη κατάσταση διά του ψαλμού, προσευχόμενος προς τον Θεό.

Πιθανόν ο ψαλμός αυτός να γράφτηκε όταν ήρθε η καταστροφή του βασιλείου του Βορρά, πριν από το 721 π.Χ. Μερικοί έχουν τη γνώμη ότι μπορεί να γράφεται και αυτός ο ψαλμός κατά την Βαβυλώνια Αιχμαλωσία, που είναι σχεδόν 200 χρόνια μετέπειτα, αλλά δεν πρέπει, επειδή αρκετά από τον ψαλμό αυτό θα χρησιμοποιεί ο προφήτης Αββακούμ, δανείζεται από αυτόν τον ψαλμό, και έτσι πρέπει να δεχθούμε ότι ο ψαλμός γράφτηκε τότε που επήλθε η καταστροφή του βασιλείου του Βορρά.

Σε δύο βασίλεια χωρισμένοι ήσαν οι Εβραίοι, δηλαδή οι φυλές των Εβραίων, και σχεδόν όλες οι φυλές ήταν στο βορρά και μία απλώς φυλή ήταν στο νότο, του Ιούδα, και έχουμε τα δύο κράτη, τα δύο βασίλεια, το βασίλειο του Βορρά και το βασίλειο του Ιούδα. Το βασίλειο του Ιούδα έμεινε πολύ αργότερα. Το βασίλειο του Βορρά καταστράφηκε πριν από το 721. Τότε φαίνεται γράφει και αυτόν τον ψαλμό. Για να δούμε τι λέει: «Φωνή μου προς Κύριον εκέκραξα, φωνή μου προς τον Θεό και προσέσχε μοι».

«Εν ημέρα θλίψεώς μου τον Θεόν εξεζήτησα, ταις χερσί μου νυκτός εναντίον αυτού και ουκ ηπατήθην, απηνήνατο παρακληθήναι η ψυχή μου, εμνήσθην του Θεού και ευφράνθην, ηδολέσχησα και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου». Ως εδώ είναι η πρώτη στροφή του πρώτου μέρους. Και στην πρώτη αυτή στροφή έχουμε ακριβώς την αγωνιώδη αυτή προσευχή του ψαλμωδού, του προφήτου.

«Προκατελάβοντο φυλακάς οι οφθαλμοί μου, εταράχθην και ουκ ελάλησα. Διελογισάμην ημέρας αρχαίας και έτη αιώνια εμνήσθην, και εμελέτησα. Νυκτός μετά της καρδίας μου ηδολέσχουν, και έσκαλλον το πνεύμα μου. Μη εις τους αιώνας απώσεται Κύριος, και ου προσθήσει του ευδοκήσαι έτι; Ή εις τέλος το έλεος αυτού αποκόψει; Συνετέλεσε ρήμα από γενεάς εις γενεάν; Μη επιλήσεται του οικτιρήσαι ο Θεός ή συνέξει εν τη οργή αυτού τους οικτιρμούς αυτού;» Αυτός εδώ είναι ο δέκατος στίχος, είναι το πρώτο μέρος που έχουμε αυτή την περιγραφή της άσχημης καταστάσεως. Είναι η πρώτη στροφή που...

Δύο στίχους μέχρι τέσσερα, που είναι η προσευχή, δευτέρα στροφή πέντε έως εφτά, που οι θλίψεις είναι ακόμη βαρύτερες και βαθύτερες, και η τρίτη στροφή, ο ψαλμωδός σε αυτή την τρίτη στροφή εκθέτει κάποιες αμφιβολίες.

Εεε... Ας πούμε, βασανίζεται από αυτό το ερώτημα: «Μήπως τάχα εγκατέλειψε ο Κύριος;» Γιατί πρέπει να το έχουμε υπόψη μας και αυτό. Ο Θεός επιτρέπει να έρθουν πειρασμοί, και ομαδικοί πειρασμοί και προσωπικοί πειρασμοί, δεύτερον, τέτοιοι πειρασμοί, τέτοιες δοκιμασίες που... Ω!

Δυνατόν και είναι ο άνθρωπος να περάσει στην αμφιταλάντευση αυτή. Έτσι δοκιμάζεται. Και αφού, ας πούμε, τρεμουλιάσει κανείς, τελικά να βρει την πίστη του και να μην κλονιστεί στον Θεό, και ο Θεός θα τον επισκεφθεί. Για να δούμε λίγο καλύτερα την πρώτη στροφή.

«Φωνή μου προς Κύριον εκέκραξα. Φωνή μου προς τον Θεό και προσέσχε μοι». Ναι, ύψωσα τη φωνή μου προς τον Κύριον και έκραξα, και με μεγάλη φωνή, με ισχυρή φωνή επεκαλέστηκε τον Θεό. Το ίδιο δηλαδή έχουμε, ποιο, τι...

Το πρώτο ημιστίχιο ή το δεύτερο ημιστίχιο επαναλαμβάνει το ίδιο νόημα του πρώτου ημιστιχίου με διαφορετικότερα λόγια. Εδώ σχεδόν είναι το ίδιο. Φωνή μου προς Κύριον εκέκραξα, φωνή μου προς τον Θεό και προσέσχε μοι. Εδώ στο δεύτερο ημιστίχιο προσθέτει ότι και με επρόσεξε ο Θεός. Δηλαδή προσευχήθηκα στον Θεό, παρεκάλεσα τον Θεό, έκραξα προς τον Θεό, ανεζήτησα Αυτόν, στράφηκα προς τον Θεό και ο Θεός με πρόσεξε. Πρόσεξε δηλαδή την παράκλησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου. Ναι, περίπου με τα ίδια λόγια βρήκαμε και σε άλλο ψαλμό και μάλιστα στην αρχή αρχή του ψαλμού την προσευχή κάποιου άλλου προφήτου.

πρέπει να Πρέπει σήμερα εδώ να προσέξουμε και να τονίσουμε είναι αυτό που λέγαμε και χθες εδώ.

Βέβαια μιλούσαμε για το φόβο του Θεού, αλλά συγχρόνως όμως μιλούσαμε για τον πόνο, τον πόνο που ξεκινήσαμε μάλιστα και με παράδειγμα ότι όταν έχει κανείς ένα πόνο μέσα του, ένα ψυχικό πόνο, και σωματικό και ψυχικό πόνο, συνέχεια είναι υπό την επήρεια αυτού του πόνου, όταν είναι ισχυρός ο πόνος, πολύ ισχυρός, είναι υπό την επήρεια αυτού του πόνου και όπου και πάει κανείς είναι επηρεασμένος από τον πόνο αυτό. Ανάστατος. Είτε θα πάει στο σχολείο είτε θα πάει στη δουλειά του είτε θα πάει σε κάποια συνεργασία με άλλους ανθρώπους, είναι υπό την επήρεια του πόνου. Δεν μπορεί, ας πούμε, να εκδηλωθεί, να σκεφτεί, να συμπεριφερθεί σαν να μην έχει τον πόνο. Δεν μπορεί.

Κάνει υπομονή, προσπαθεί να μη φανερωθεί στους άλλους, αλλά ωστόσο είναι υπό την επήρεια του πόνου. Και λέγαμε, όταν κανείς έχει πνευματικό πόνο μέσα του, πληγωθεί η ψυχή του από την αγάπη του Θεού, όταν κανείς έχει πόνο μέσα του, τι έκανε ο Θεός γι' αυτό και τι έκανε αυτός για να ανταποκριθεί σε αυτό που έκανε ο Θεός, που λέει ο Ηλίας Μηνιάτης τη Μεγάλη Παρασκευή.

Αναφέρεται στη δημιουργία, στην πλάση του ανθρώπου από τον Θεό, ότι έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν και τον έβαλε στον παράδεισο, τον έπλασε καλόν λίαν και ήταν τόσο όμορφα όλα. Και λέει τώρα τη Μεγάλη Παρασκευή, καθώς αυτός ο άνθρωπος είναι που σταύρωσε τον Χριστό, λέει λοιπόν ο Ηλίας Μηνιάτης: «Ελάτε να δείτε», λέει, «τι έκανε ο Θεός για τον άνθρωπο, πώς έκανε ο Θεός τον άνθρωπο και πώς έκανε ο άνθρωπος τον Θεό του». Πόσο ωραίο, να πούμε, σε πλήρη...

Και πόσο ευτυχισμένο τον έκανε ο Θεός τον άνθρωπο, άλλο αν τα έκανε ο άνθρωπος, και τι έκανε ίσως ο άνθρωπος για τον Θεό, που τελείως άσπλαχνα και χωρίς καμία συμπάθεια ο άνθρωπος ανέβασε τον Θεό του στο σταυρό, αφού προηγουμένως τον έδειρε, τον αιμάτωσε, τον ανεπόδισε, τον βασάνισε, τον έφτυσε, τον ταπείνωσε, λοιπά, και μετά τον ανέβασε στο σταυρό καταπληγωμένο και με τα αίματα να τρέχουν. Αυτό έκανε ο άνθρωπος στον Θεό. Και όταν κάποτε κανείς έλθει σε συναίσθηση, νιώσει δηλαδή την αμαρτία του, όπως πάλι λέει και τη Μεγάλη Παρασκευή,

,τι...

Ο υμνογράφος εκεί λέει ότι «εσταυρώθης δι' εμέ». «Εσταυρώθης δι' εμέ». Δεν λέει «εσταυρώθης για τον κόσμο» και λοιπά, ορίστε έτσι. Εσταυρώθηκες για μένα. Κάθε άνθρωπος όταν έρθει σε μια κάποια συναίσθηση, σε μια κάποια κατάνυξη, θα αισθανθεί αυτή την πραγματικότητα, ότι ο Χριστός εσταυρώθη δι' αυτόν. Όταν λοιπόν συνειδητοποιήσουμε το τι έκανε ο Χριστός για μας, μέχρι την ώρα εκείνη που θα το συνειδητοποιήσουμε, σε ποια ηλικία θα είμαστε και πόσο η δική μας ζωή και η στάση ήταν άπονη.

Ξέρετε αυτήν τη λέξη.

Σκληρή! Σκληρή, αναίσθητη η στάση μας, σκληρή, δηλαδή η στάση μιας σκληρής καρδιάς, μιας αναίσθητης καρδιάς, μιας περήφανης καρδιάς, μιας αδιάφορης καρδιάς για τον Θεό, μιας καρδιάς η οποία δεν αισθάνεται αυτό το οποίο λέγει ο Θεός, αυτό το οποίο κάνει ο Θεός, δεν αισθάνεται την ευσπλαχνία του Θεού, την αγάπη του Θεού, την συγκατάβαση του Θεού, την όλη δωρεά Του. Θα συνειδητοποιήσουμε λοιπόν το ένα μέρος, τι έχει κάνει ο Θεός για μας, και πόσο εμείς ήμασταν άπονοι, όλη η στάση μας ήταν άπονη απέναντι στον Θεό. Ε, τότε έρχεται μέσα στην ψυχή, δημιουργείται μέσα στην ψυχή του ανθρώπου μια...

Αγιάτρευτη πληγή, με την καλή έννοια. Δημιουργείται μέσα στην ψυχή αυτός ο πόνος. Ο φόβος που είπαμε, η ευλάβεια, η κατάνυξη, αλλά τώρα εδώ πιο συγκεκριμένα ο πόνος.

Δεν σταματάει κανείς να προσεύχεται στον Θεό και να προσεύχεται με αυτόν τον πόνο και να εκδηλώνει αυτόν τον πόνο. Αυτό φανερώνουν αυτά τα λόγια που λέγει εδώ ο ψαλμωδός ο Ασάφ: «Φωνή μου προς Κύριον εκέκραξα», «φωνή μου προς τον Θεό και προσέσχε μοι». Βέβαια, η επανάληψη αυτή εξυπηρετεί την συνήθεια που έχουν οι ποιητές στην Παλαιά Διαθήκη στο δεύτερο ημιστίχιο να επαναλαμβάνουν το ίδιο νόημα του πρώτου ημιστιχίου, αλλά όμως αυτό δεν γίνεται για την τέχνη, δεν γίνεται έτσι τυχαία, έχει τον λόγο του που το βάζει έτσι, έχει το λόγο της η εβραϊκή ποίηση που έτσι ξεδιπλώνεται, και εδώ στην προηγουμένη περίπτωση δεν το λέει τυχαία ο ψαλμωδός.

Επαναλαμβάνει τα ίδια λόγια, επαναλαμβάνει τις ίδιες φράσεις για να φανερώσει, να δείξει ακριβώς αυτόν τον πόνο. Τι πόνο αισθάνεται μέσα στην ψυχή. Υποθέτω δηλαδή ότι ο ψαλμωδός δεν πονάει μόνο για το μεγάλο κακό που έγινε, διότι ο ψαλμωδός ξέρει καλύτερα, όλοι οι Εβραίοι το ήξεραν αυτό, αλλά ιδιαίτερα οι προφήτες, ιδιαίτερα εδώ ο προφήτης και ψαλμωδός, διότι ψαλμωδεί και προφητεύει. Ιδιαίτερα ένας προφήτης, εδώ ο Ασάφ, γνωρίζει πολύ καλά ότι αν ο Θεός επέτρεψε να επέλθει μια καταστροφή, αν ο Θεός επέτρεψε να έρθει μια συμφορά, το επέτρεψε ένεκα των αμαρτιών αυτού του λαού. Αλλιώς δεν θα το επέτρεπε ποτέ. Αυτό το

πιστεύουν, το ζουν, όλος ο λαός το ξέρει, αλλά ιδιαίτερα, ας πούμε, οι προφήτες. Επομένως, όταν εδώ προσεύχεται με πόνο εις τον Θεό, δεν πονάει μόνο διότι έγινε μια καταστροφή, αλλά πονάει και διότι θα πρέπει να είναι σε πάρα πολύ άσχημη κατάσταση αυτός ο λαός, να έρθει σε φοβερή κατάσταση από πλευράς αμαρτίας, για να επιτρέψει ο Θεός τελικά να γίνει τέτοια καταστροφή, μια τέτοια συμφορά. Αν τα σκεφτεί κανείς έτσι αυτά, πληγώνεται ή δεν πληγώνεται μέσα του με την καλή έννοια, πονάει ή δεν πονάει μετά μέσα του; Και επαναλαμβάνει, μπορεί να επαναλαμβάνει τα ίδια λόγια και πάλι και ξανά και να εκδηλώνεται διαμέσου των φράσεων αυτών, διαμέσου των λέξεων αυτών να εκδηλώνεται ο πόνος.

Σκεφτούμε πόσες φορές προσευχηθήκαμε με έναν τέτοιο πόνο στην καρδιά μας. Άλλο είναι να πεις το «Πάτερ ημών». Τα λόγια τα ξέρει ο Χριστός. Τα ξέρει, αυτός μας είπε να κάνουμε αυτή την προσευχή, τα ξέρει τα λόγια του «Πάτερ ημών» ή οποιαδήποτε άλλη προσευχή. Το θέμα είναι πώς θα το πεις. Ούτε απλώς μόνον σαν ένας ποιητής που λέει το ποίημά του, το λέει ωραία και το προσέχει. Να προσέξουμε απλώς δηλαδή έστω το νόημα των λέξεων, που άμα δεν προσέχουμε και το νόημα των λέξεων η προσευχή μας δεν έχει καμιά αξία. Αλλά και αν προσέξεις απλώς το νόημα των λέξεων, έτσι την έννοια δηλαδή, το νόημα, «Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς» κτλ., δεν είναι αυτό. «Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου».

Να συμμετέχει όλη η ψυχή, όλη η καρδιά, και όχι απλώς δίνει κανείς τις δυνάμεις του, αλλά οι δυνάμεις αυτές φορτισμένες, φορτισμένες διότι, ξέρετε, πάνω από όλα, από όλες τις δυνάμεις της υπάρξεώς μας, από όλες τις δυνάμεις της ψυχής μας είναι το εγώ του ανθρώπου, εδώ με την καλή έννοια. Διότι ο άνθρωπος είναι οντότητα, είναι πρόσωπο, δεν είναι απλώς μια δύναμη ή ένα σύνολο δυνάμεων, είναι μια οντότητα. Υπάρχει ένα εγώ, επαναλαμβάνω εδώ με την καλή έννοια, όπως δηλαδή είναι ο Θεός και είσαι κι εσύ. Δεν ανακατεύεται το είναι μας με τον Θεό να χάνουμε την ύπαρξή μας. Όσο και να ενωθούμε με τον Θεό, η ύπαρξή μας δεν χάνεται.

Λοιπόν, το εγώ με την καλή έννοια, αυτό το ότι είμαι ένα πρόσωπο, το ότι είμαι μια οντότητα, αυτή η οντότητά μας λοιπόν φορτίζει τις δυνάμεις μας, την αγαπητική δύναμη, τη νοητική δύναμη, τη λογιστική δύναμη, φορτίζει όλες αυτές τις δυνάμεις με την καλή διάθεση, με τη θέληση, με τον πόθο, με την αγάπη, με την αναζήτηση του Θεού, με τον πόνο. Ή όλα αυτά, ας πούμε, κάνουν την ψυχή να έχει πόνο. Καθώς σκέφτεται κανείς: πώς έζησα, πώς αμάρτησα έτσι, πώς πέρασα μια ζωή έτσι αδιάφορος, πώς πέρασα μια ζωή αναίσθητος, Θεέ μου, πώς πέρασα μια ζωή βαπτισμένος άνθρωπος σαν να ήμουν αβάπτιστος.

Ο οποίος γνώριζα για σένα και ζούσα σαν να μη σε γνώριζα, ούτε λάμβανα υπόψη την ώρα που μιλούσα ότι ήσουν παρών, την ώρα που έκανα τούτο, εκείνο, ότι ήσουν παρών και έβλεπες, και ούτε σε λάμβανα υπόψη. Είπαμε και άλλη φορά, ας πω λοιπόν, πολλοί από εσάς το γνωρίζετε, που ο ιερός Αυγουστίνος γράφει το βιβλίο «Εξομολογήσεις» και το γράφει τότε που είναι πια αρκετά μεγάλος και έχει γίνει βέβαια χριστιανός. Και καθώς σκέπτεται το παρελθόν από τότε που θυμάται τον εαυτό του, βρίσκει ότι πάντοτε ήταν παρών ο Θεός.

Πάντοτε ο Θεός τον ακολουθούσε, πάντοτε πήγαινε πίσω, τότε που ήταν σε αυτή την ηλικία και έκανε όλα αυτά τα πράγματα, τότε ούτε πήγαινε το μυαλό του καθόλου εις τον Θεό. Και φυσικά αυτό σκέπτεται τώρα και ακόμη πιο πολύ συντρίβεται και ακόμη πιο πολύ κατανύσσεται, που ενώ αυτός έκανε αυτά που έκανε, ο Θεός έτρεχε πίσω και δεν τον άφηνε να χαθεί και δεν τον άφησε τελικά να χαθεί, τον αγάπησε ο Θεός και τον έσωσε.

Λάβουμε λοιπόν αυτά υπόψη και να πονέσει η ψυχή μας, τίποτε άλλο να μην πάρουμε απόψε, να γυρίσουμε στο σπίτι μας με αυτόν τον πόνο μέσα στην ψυχή μας, με αυτήν την πληγή που λέγαμε χθες μέσα στην ψυχή μας, αυτήν τη συντριβή, αυτήν την κατάνυξη. Κατάνυξη, κατανύσσω, είναι κάτι που κατανύσσω, κάτι που νύσσω, ας πούμε τρυπώ, τσιμπώ, κεντώ, με τη μύτη ας πούμε του μαχαιριού, νύσσω, κεντώ. Και ο άλλος το αισθάνεται. Έρχονται όλες αυτές οι σκέψεις, οι σωστές σκέψεις, έρχεται η παρουσία του Θεού, έρχεται η όλη καλή μας διάθεση που παίρνουμε, όλη η στάση που παίρνουμε απέναντι στον Θεό.

Όλα αυτά, καθώς βλέπουμε, από το ένα μέρος έχουμε τον Άγιο Θεό, έχουμε όλη την αγάπη του προς εμάς, όλα εκείνα που έκανε σε εμάς, και από την άλλη πλευρά έχουμε υπόψη μας την όλη δική μας άπονη στάση απέναντί Του. Κατανύσσεται κανείς, πληγώνεται, δεν δημιουργείται αυτός ο πόνος και ο φόβος στην ψυχή; Και μετά βγαίνει ανάλογα η προσευχή: «Φωνή μου προς τον Κύριο εκέκραξα, φωνή μου προς τον Θεό και προσέσχέ μοι». Αυτό είναι, όπως είπαμε, αισθάνεται κανείς, αισθάνεται, το ζει αυτό το πράγμα, δηλαδή κι αν δεν έχει γίνει ακόμη, έχει μια βεβαιότητα ότι θα γίνει, θα τον προσέξει ο Θεός.

Εν ημέρα θλίψεως μου τον Θεόν εξεζήτησα, ταις χερσί μου νυκτός εναντίον αυτού, και ουκ ηπατήθην.

Ημέρα θλίψεως, σε εποχή δηλαδή μεγάλης θλίψεως, τον Θεόν εξεζήτησα. Έτρεξα στον Θεό, κατέφυγα στον Θεόν, εζήτησα τον Θεό. Σε Αυτόν προσευχήθηκα, σε Αυτόν ήλπισα, σε Αυτόν πίστευσα. Όχι σε κάποιον άλλον. Ταις χερσί μου νυκτός εναντίον αυτού. Βλέπετε, μιλάει και πιο συγκεκριμένα, άπλωσα τα χέρια. Στην Παλαιά Διαθήκη έτσι, ας πούμε, εκδηλώνω την προσευχή με το άπλωμα των χεριών. Και μέσα στη λειτουργία, λέει σε ορισμένα σημεία, λέει ο ιερεύς, υψώνει. Και μάλλον στη λατρεία γενικότερα υπάρχουν ευχές, λέει ο ιερεύς, υψώνει

τας χείρας, υψώνει τις χείρες. Και οι Σλάβοι το έχουν αυτό στη Σερβία, στη Ρωσία, επειδή παίρνουν κατά γράμμα αυτοί ορισμένοι αυτά που λέγονται μέσα εκεί στα βιβλία, εκκλησιαστικά. Θα δείτε λοιπόν, θυμάμαι, ο πατήρ Ιουστίνος Πόποβιτς, σε κάποιο σημείο της Θείας Λειτουργίας ύψωνε τα χέρια. Το θεωρούσε αδιανόητο να μην υψώνει τα χέρια. Αυτό συνηθιζόταν στην Παλαιά Διαθήκη και αν όσοι τυχόν πήγατε στις κατακόμβες της Ρώμης, ε, αν δεν πήγατε θα πάμε, μην στεναχωριέστε. Λοιπόν, εκεί όταν θέλουν στις κατακόμβες, στις διάφορες παραστάσεις που κάνουν στους τοίχους των κατακομβών, όταν θέλουν να παρουσιάσουν κάποιον προσευχόμενο

να πουν «αυτός είναι ένας προσευχόμενος, μια προσευχομένη», δεν χρειάζεται να γράψουν. Είτε άνδρας είτε γυναίκα, τον παριστάνουν να έχει υψωμένα τα χέρια προς τα πάνω. Και αυτό σημαίνει: εδώ έχουμε έναν προσευχόμενο, μια προσευχομένη. Τη νύχτα λοιπόν ενώπιον του Θεού ύψωσα τας χείρας. Πότε; Εν ημέρα θλίψεως, σε εποχή που ήρθε μεγάλη θλίψη, και εννοεί φυσικά τώρα αυτές τις μέρες που περνάει μεγάλη θλίψη, και εξεζήτησε τον Θεό και ουκ ηπατήθην. Δεν ξεγελάστηκα, δεν έπεσα έξω. Δεν με ντρόπιασε ο Θεός, δεν.

Η ελπίς ου καταισχύνει, λέει ο Απόστολος Παύλος. Άμα ελπίσεις στον Θεό, αποκλείεται ο Θεός να σε αφήσει έτσι που τελικά να βγεις ντροπιασμένος, ότι τι κατάλαβα που ήλπισα, στα χαμένα ήλπισα. Όχι, δεν υπάρχει τέτοιο πρόβλημα, η ελπίς ου καταισχύνει. Εδώ ο ψαλμωδός το λέει ότι ουκ ηπατήθην, δεν έπεσα έξω, δεν έμεινε αναπάντητη δηλαδή η προσευχή μου, με πρόσεξε ο Θεός, πρόσεξε, άκουσε την προσευχή μου, απήντησε στην προσευχή μου, οπότε δεν ντροπιάστηκα με το καταφύγιο στον Θεό. Αλλά πρέπει όμως να το τονίσουμε αυτό: εν ημέρα θλίψεως καταφεύγει στον Θεό και ζητάει τον Θεό. Και όχι απλώς, ας πούμε, με το μυαλό του αλλά και

το σώμα συμμετέχει, που γονατίζει κανείς, που υψώνει το κεφάλι, που σκύβει, σύμφωνα με τα άλλα που λέμε για την ώρα της προσευχής, όπως και αν κάνει κανείς. Όλο το θέμα είναι να αναζητήσεις τον Θεό, να βρεις τον Θεό, να αναπαυθείς στον Θεό, να ελπίσεις στον Θεό, να έχεις κοινωνία και επικοινωνία με τον Θεό, να λάβεις, ας πούμε, απάντηση από τον Θεό. Αλλά να μάθουμε να καταφεύγουμε στον Θεό, να μάθουμε να ζητούμε τον Θεό. Εμείς επειδή σήμερα έχουμε πολλές άλλες ελπίδες και πολλά άλλα μέσα, ίσως θα σκεφτούμε τους γιατρούς, όχι ότι δεν θα τους σκεφτούμε, θα σκεφτούμε τα φάρμακα, όχι ότι δεν θα τα σκεφτούμε, αλλά καθώς σκεφτόμαστε τους γιατρούς

προσευχόμαστε στον Θεό. Καθώς σκεφτόμαστε τα φάρμακα, να φροντίσουμε να προσευχόμαστε στον Θεό, αλλά κυρίως όταν έχει κανείς πνευματική ασθένεια και μερικές φορές δηλαδή επιτρέπει ο Θεός να νιώσει κανείς άβυσσον κακού μέσα του, να νιώσει καταστάσεις που να κινδυνεύει να καταποντιστεί, τι θα κάνεις τώρα; Μην χρονοτριβείς καθόλου. Τον Θεό, τρέξε εις τον Θεό, να ζητείς τον Θεό, ύψωσε χείρες και ημέρα και νύχτα εναντίον αυτού, μπροστά στον Θεό δηλαδή, και δεν θα απατηθείς, δεν θα ξεγελαστείς, δεν θα ντροπιαστείς.

Απ... Απηνήνατο παρακληθήναι η ψυχή μου. Δηλαδή εδώ τώρα ακόμα πιο πολύ τονίζει. Ευχαριστώ πολύ. Θλίψη τη μεγάλη που έχει, τη θλίψη, έλεγα, της συμφοράς, έλεγα, της δυστυχίας, τη θλίψη τη μεγάλη που έχει, τον πόνο τον μεγάλο που έχει η ψυχή. Σε τέτοιο σημείο που δεν, δηλαδή τα πράγματα είναι έτσι που δεν θέλει να παρηγορηθεί, δεν θέλει να παρακληθεί. Απηνήνατο παρακληθήναι η ψυχή μου, δεν ήθελε η ψυχή μου να παρηγορηθεί. Όπως ο Ιακώβ όταν του είπανε ότι τον Ιωσήφ τον άρπαξε θηρίο και τον κατεξέσχισε και τα λοιπά και τον θανάτωσε. Ο Ιακώβ ήταν απαρηγόρητος, δηλαδή όχι μόνο με την έννοια δεν τον παρηγόρησε, του είπε ότι δεν ήθελε να παρηγορηθεί, ήθελε να ζήσει σ' όλο το βάθος και σ' όλο το μέγεθος και σ' όλο το πλάτος, ναι, να ζήσει τον πόνο

που ένιωσε για το χαμό του παιδιού του. Και από μια πλευρά είναι καλό να μην θέλει κανείς να απαλλαγεί από τον πόνο αυτό. Μόνο προσέξουμε εδώ, τώρα εμείς έτσι όπως είναι στα χρόνια μας τα πράγματα, μπορεί να έχει κανείς μαζοχιστικές τάσεις, έτσι όπως είναι αρρωστημένοι οι άνθρωποι, να έχει κάποιες μαζοχιστικές τάσεις, μαζοχιστική ψυχολογία, ψυχολογική κατάσταση μέσα του και να κρατάει, ας πούμε, τη θλίψη και τον πόνο και τα λοιπά, ναι, γι' αυτόν τον λόγο. Οπότε αυτή η λύπη, αυτός ο πόνος δεν ωφελούν, αυτά βλάπτουν.

Άλλο είδος, είναι διαβολικά αυτά. Ψυχολογικά μπορεί να είναι, αλλά τελικώς τα οικειοποιείται ο διάβολος και κάνει πολύ ζημιά, μεγάλη ζημιά στην ψυχή. Όχι ο πόνος, κατά Θεόν πόνος, κατά Θεόν λύπη. Εκεί όσο πιο πολύ την κρατήσουμε τη λύπη, όσο πιο πολύ τον κρατήσουμε τον πόνο, τόσο καλύτερα είναι. Μπορεί να συντελέσει κάποιο περιστατικό για να πληγωθεί η ψυχή μας και να πονέσει η ψυχή μας, αλλά το κρατήσουμε. Με την έννοια αυτή να μην θέλει κανείς να παρηγορηθεί, δεν πειράζει να λυπηθεί κανείς λιγάκι, δεν πειράζει να συντριβεί λιγάκι, δεν πειράζει να μελαγχολήσει με την καλή έννοια λιγάκι, δεν πειράζει, ας πονέσει. Δεν είναι ανάγκη αμέσως αμέσως να σπεύσει να απαλλαγεί από αυτά.

Βέβαια είναι κατά Θεόν και δεν είναι από τον διάβολο, όπως δηλαδή διαβάζουμε εκεί στον αββά Βαρσανούφιο, όπως υπάρχει λογισμός από τον Θεό και λογισμός από τον διάβολο, έτσι υπάρχει και λύπη από τον Θεό και λύπη από τον διάβολο.

Εμνήσθην του Θεού και ευφράνθην, ηδολέσχησα και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου. Θυμήθηκα τον Θεό μέσα σε όλη αυτή τη θλίψη, εδώ αυτό είναι ο άγιος άνθρωπος. Όσο κι αν καταθλίβεται και πιέζεται από κάποιες καταστάσεις και πονάει και απλώνεται μέσα του η λύπη αυτή, ναι, θυμάται τον Θεό. Πού θα πάει; Που είπε πιο πάνω, κατέφυγε στον Θεό.

Αλλά... Αλλά όχι μόνο καταφεύγει στον Θεό για να ζητήσει κανείς, αυτό το «εμνήσθην του Θεού και ευφράνθην» δεν είναι, όχι απλώς καταφεύγω να προσευχηθώ στον Θεό. Δηλαδή θα μπορούσαμε να πούμε εδώ ότι ο προφήτης, ο ψαλμωδός, έχει εμπειρίες, πολλές φορές δέχθηκε την επίσκεψη του Θεού, πολλές φορές μέσα του τον Θεό, το Πνεύμα του Θεού, η χαρά που φέρνει ο Θεός, με αυτή την «εμνήσθην του Θεού», θυμήθηκα. Όχι απλώς με το μυαλό μου αλλά μες στην καρδιά μου θυμήθηκα τον Θεό, τον Αγαθό Θεό, τον Ελεήμονα Θεό, τον Συγκαταβατικό Θεό, τον Εύσπλαχνο Θεό, τον θυμήθηκα. Τα θυμήθηκε, δηλαδή τις εμπειρίες που είχε, και διαμέσου των εμπειριών του Θεού ευφράνθη. Εν όλη τη θλίψει, λέει ο Απόστολος Παύλος, έχω υπερπερισσεύουσα τη χαρά εν όλη τη θλίψη.

Και άλλη φορά, δεν λέει ο Απόστολος Παύλος «έχω χαρά» απλώς ή «έχω περίσσια χαρά», έχω υπερπερισσεύουσα τη χαρά. Πόσα είχε να αντιμετωπίσει ο Απόστολος Παύλος και αυτά τον έθλιβαν, τον έθλιβαν κατά Θεόν φυσικά. Έχω υπερπερισσεύουσα τη χαρά εν όλη τη θλίψη. Αυτή είναι η έννοια. Λοιπόν, εμνήσθην του Θεού και ευφράνθην, δεν λέει απλώς παρηγορήθηκε, δεν λέει απλώς, ξέρω εγώ, αναγάλλιασε λιγάκι, όχι, ευφράνθην. Ηδολέσχησα και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου. Ναι, εδώ τώρα το δεύτερο ημιστίχιο, που από μια πλευρά φαίνεται να είναι επανάληψη του νοήματος του πρώτου ημιστιχίου, είναι επανάληψη μεν αλλά...

Μάλλον το αντίθετο εδώ. Θυμήθηκα τον Θεό με την έννοια αυτή και ευφράνθηκε η ψυχή μου, αναγάλλιασε η ψυχή μου. Ηδολέσχησα και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου. Ηδολέσχησα εδώ, σε άλλες περιπτώσεις έχει καλή έννοια το «ηδολέσχησα». Αδολεσχώ, αδολεσχεί δηλαδή στην προσευχή κανένας. Αφοσιώνεται έτσι, αφοσιώνεται και μελετά. Μελετά, μελετά τον Θεό, αναφέρεται στον Θεό, μιλάει με τον Θεό, αυτό μοιάζει λίγο με τις μελέτες ας πούμε, λίγο δηλαδή που έχουν οι ξένοι, κάνει κανείς ευσεβείς σκέψεις, αλλά όχι έτσι ακριβώς. Λοιπόν, με την καλή έννοια, ας πούμε, όπως λέγει εκεί ο Άγιος Νικόδημος στα πνευματικά γυμνάσματα.

Συμβουλεύει, θυμάστε, και ότι ο Άγιος Νικόδημος εκεί αρκετά από αυτά τα παίρνει, όπως είπαμε και άλλη φορά, τα παίρνει από τους ξένους, αλλά τα αναχωνεύει και τα κάνει τελικά ορθόδοξα, ας πούμε, και λέει εκεί στα πνευματικά γυμνάσματα να δώσεις σαν τροφή στη σκέψη, στο νου σου εκεί, ας πούμε σήμερα τούτο, αύριο το άλλο, και να μελετήσεις, να σκέπτεσαι παραδείγματος χάριν ότι τι φοβερό πράγμα είναι να κολαστεί κανείς, τι φοβερό είναι να χάσει την ψυχή του, πω πω αιώνια εκείνα, ναι, αυτό όταν αδολεσχήσεις αυτό, ναι, κάνει καλό. Ή άλλη φορά μελετάς τα αγαθά που δίνει ο Θεός στον Παράδεισο, όλα αυτά τα πνευματικά, τις πνευματικές δωρεές του Θεού.

Άλλη φορά, αν θυμάστε, λέει να μελετά κανείς πάνω στον Σταυρό του Χριστού, ή πάνω στο όλο έργο του Χριστού να κάνει γυμνάσματα, πνευματικά γυμνάσματα. Εδώ όμως με την κακή έννοια, δηλαδή, ηδολέσχησα και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου. Για να δούμε εδώ πώς το... Όταν όμως ενεβάθυνα στη συμφορά μας, το πνεύμα ολιγοψύχησε. Δηλαδή, θυμήθηκα τον Θεό και αναγάλλιασε η ψυχή μου. Όμως, όπως έπαθε ο Πέτρος, μόλις είδε τον Χριστό, πες να έρθω κι εγώ, έλα λέει. Και λοιπόν ο Πέτρος μέσα στη θάλασσα περπατάει σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Αλλά αυτό κράτησε λίγο. Ύστερα άρχισε να προσέχει τα κύματα. Καθώς προσέχει τα κύματα, άρχισε να βουλιάζει. Έτσι λοιπόν, θυμήθηκα τον Θεό, αφέθηκα στον Θεό, ζήτησα τον Θεό, μελέτησα τον Θεό και ευφράνθηκε η ψυχή μου.

Ηδολέσχησα, ξαναθυμήθηκα όμως τη συμφορά, ξαναθυμήθηκα όλα αυτά που πάθαμε, που μας συνέβησαν. Αυτά λέγονται και από σημερινούς πατέρες, ας πούμε, λέγονται αυτά δεξιοί λογισμοί και αριστεροί λογισμοί. Όταν κάνεις δεξιούς λογισμούς πας καλά, όταν κάνεις όμως αριστερούς λογισμούς βουλιάζεις. Το έχουμε πει πάρα πολλές φορές. Αφήνεις λοιπόν και έρχονται στο μυαλό σου γιατί έτσι, γιατί αλλιώς και πότε και τι θα κάνουμε και πώς θα τα βγάλουμε πέρα και δεν ξέρω τι και βουλιάζεις. Ή λέμε ότι παρασύρεται κανείς από τα δικά του, ναι, γίνεται θύμα του εαυτού του και βουλιάζει. Και γι' αυτό λέμε ότι πρέπει κανείς να αφήνει τα δικά του και να κάνει υπακοή και να ξεγλιτώσει. Θα ξεγλιτώσει από

το ίδιο το δικό του τον βάλτο. Λοιπόν, ηδολέσχησα, με αυτή την έννοια ας πούμε, ξανασκέφθηκα αυτά τα πράγματα, ξαναπήγε το μυαλό μου δηλαδή στη συμφορά και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου και τόσο πολύ ένιωσα να καταποντίζομαι που λιποψύχησα.

Κοντεύει κανείς σε αυτές τις περιπτώσεις να κυριευθεί από απόγνωση, να κυριευθεί από απελπισία, να καταρρεύσει. Βέβαια, απλώς είναι ένας πειρασμός εδώ στον προφήτη και παρουσιάζει αυτές τις εναλλασσόμενες καταστάσεις και τον φωτίζει το Πνεύμα το Άγιο να τα γράφει για να τα διαβάσουν και οι μετέπειτα και εμείς σήμερα, για να τα έχουμε υπόψη μας για να ωφελούμεθα. Τελειώσαμε την πρώτη στροφή μέχρι τον τέταρτο στίχο. Σταματούμε εδώ και θα συνεχίσουμε την άλλη Δευτέρα, αν θέλει ο Θεός.