Jerusalem’s Deliverance and the Meekness of the Soul

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are at Psalm 75.

We have looked at the first and second stanzas, and now we can move on to the third part.

Before we go on, remember that we said this psalm refers to the event also recorded by the prophet Isaiah, when 185,000 Assyrian soldiers were killed. Let us look at Isaiah, chapter 37, beginning with verse 32: “For a remnant will come forth from Jerusalem, and survivors from Mount Zion. The great love of the Lord Almighty for the Jews will accomplish this. Therefore, this is what the Lord says concerning the king of Assyria.”

“He shall not enter this city or shoot an arrow against it. He shall not come before it with a shield or build a siege mound around it. By the way he came, he shall return to his own country; he shall not enter this city,” says the Lord. “I will defend this city and save it for my own glory and for the sake of my servant David.” Now we come to verse 36. “The angel of the Lord went out.” What came before was the prophecy; here we have the event itself. The angel of the Lord went out from God and killed 185,000 in the Assyrian camp.

The Assyrians who remained rose in the morning and found the bodies of their fellow soldiers. Sennacherib, king of Assyria, turned back to his own land and lived in the city of Nineveh. There, while he was worshipping in the temple of Nisroch, the god of his ancestors, his sons Adrammelech and Sharezer killed him with swords. The murderers fled to Armenia to save themselves, and Sennacherib’s son Esarhaddon became king in his place. So it says plainly here that the angel of God came and killed 185,000 Assyrians in a single night. They did not capture Jerusalem, and those who

remained—because they were not all killed, and some were left as witnesses—rose and fled. They left Jerusalem, and Jerusalem was delivered. The psalmist composed these two psalms: Psalm 74, which seems to have been written while the Assyrians were still in Jerusalem doing those dreadful things; and Psalm 75, which we are reading now, written after Jerusalem had been delivered in this way, through the death of 185,000.

We have reached verse seven, and today we will go on to verses eight and nine, perhaps even to the end, verse thirteen. In verse twelve it says, “Make your vows and fulfill them to the Lord our God. All who are around Him shall bring gifts.” News spread that 185,000 had been killed miraculously in a single night. The survivors fled in terror and abandoned Jerusalem. Word of it spread not only in Syria but also among the surrounding peoples, and they were all terrified. “To the fearsome One who takes away the spirits of rulers, fearsome to the kings of the earth.”

Yes, they were all terrified

and brought gifts. “All who are around Him shall bring gifts.” Everyone around the people of God, everyone around the land where His people live, would offer gifts to Him—to God, of course. The Book of Chronicles says something about this. Let us look at chapter 32, verse 23.

Keep in mind that the historical books record events. The Psalms are a book of poetry, but there are also books that recount the history directly.

Good evening.

There is quite a bit here. “After this, Sennacherib, king of Assyria, sent his servants against Jerusalem. He himself remained at Lachish with his whole army. Through his men he sent a message to Hezekiah”—Hezekiah was king in Jerusalem at the time—“and to all the Jews in Jerusalem. He said to them, ‘Thus says Sennacherib, king of Assyria: What are you trusting in, that you remain in Jerusalem under siege?’” Remember how we read in the psalm that the enemies spoke against God with such insolence, shamelessness, and pride? “What are you trusting in, that you remain in Jerusalem under siege?”

“Is Hezekiah not deceiving you and handing you over to death by hunger and thirst when he claims, ‘The Lord our God will save us from the hand of the king of Assyria’? Is this not the same Hezekiah who destroyed your god’s altars and high places and told the people of Judah, and especially those in Jerusalem, ‘You shall worship before this altar alone and burn incense upon it’? Do you not know what I and the kings before me have done to all the peoples of the other lands? Were the gods of any of those nations able to save their people from my hand?” Sennacherib, the king of Assyria, says all this with great boasting.

“Which of the gods of those nations destroyed by my predecessors was able to save his people from my hand? Why, then, do you believe your God can save you from my hand? Do not let Hezekiah deceive you or persuade you to trust in this. Do not believe him. No god of any nation or kingdom can save his people from my hand, just as their gods did not save them from the hands of the kings before me.” With such great, such great audacity and arrogance, he did not merely go and capture Jerusalem; he also spoke against God with great arrogance. Perhaps that is why God punished him so severely.

The 185,000 were killed. “Do not believe Hezekiah. No god of any nation or kingdom has been able to save his people from my hand or from the hands of the kings before me. I tell you, your God will not save you from my hand.” Sennacherib’s servants said still more against the Lord God and against His servant Hezekiah. King Sennacherib also wrote a letter insulting the Lord, the God of Israel. In it he said, “Just as the gods of the other nations did not save their peoples from my hand, so the God of Hezekiah will not save His people from my hand.” One of Sennacherib’s servants shouted to the people of Jerusalem in their own language. By then they had surrounded the city.

He shouted in their language to the people standing on Jerusalem’s wall, to frighten and intimidate them so the Assyrians could take the city. This servant of Sennacherib spoke against the God of Jerusalem as though He were like the gods of the peoples of the earth, made by human hands. In response, King Hezekiah prayed, as did the prophet Isaiah, the son of Amoz. These things happened in Isaiah’s time. The cry of their prayer rose to heaven. The Lord sent an angel from heaven, who killed every valiant warrior, commander, and officer in the camp of the king of Assyria. The king departed in disgrace and returned to his country, downcast.

When he arrived there, he entered the temple of his god, and some of his own sons killed him with the sword. Thus the Lord saved Hezekiah and the people of Jerusalem from the hand of Sennacherib, king of Assyria, and from all their other enemies. God gave Hezekiah and the people of Jerusalem rest from the enemies around them. Many people brought offerings to the Lord in Jerusalem and gifts to Hezekiah, king of Judah. After this, Hezekiah was held in high regard by all the nations, and so on.

Now let us return to the psalm. What we have read helps us feel closer to these events and understand the psalm better. We come, then, to its third stanza, verses eight, nine, and ten: “You are fearsome, and who can stand before You once Your wrath has risen?” Sennacherib had said all those things with such arrogance and boasting, with such defiance, insolence, and shamelessness. For a time, yes, God

He was silent, but God did not tolerate this, even though His people must have done something; He allowed them to undergo this trial: the Assyrians came and surrounded them and, it seems, even went inside, as we saw in the previous psalm, and did damage there in the temple, and so on. Then, at a certain point, God’s wrath breaks forth. “Once Your wrath has risen.” You are fearsome, You are fearsome, and who, who can resist You? Who can resist You? Who can stand before You? From the moment Your wrath breaks forth. From the instant Your wrath breaks forth. Well, while You remain silent, while You...

You act as though You do not hear. Your presence is not felt. People say whatever they please, hold their heads high, and even imagine they can set themselves against You, and so on. But when Your wrath breaks forth, when You decide to let Your wrath be revealed, You are very fearsome. And who can resist You?

Because we live in the days of the New Testament, we can also apply all this to the Jerusalem within us: our soul. As we have said, and as we know well, the city where God wishes to dwell, the city He claims for Himself, is the soul and heart of each one of us. It is not simply a place outside us. And often the passions, sin, and evil stir to life within us and all around us, much as they did then.

You can see how forceful and brazen sin can be.

Here I would ask you to pay attention to something we have spoken about before. The whole matter, in my humble opinion, is that deep down we regard our passions, our weaknesses, and our sins as our very selves. Let me put it this way. The Assyrians came, surrounded Jerusalem, entered it, and did what they did. Yes, but the Jews remained Jews, and the Assyrians were their enemies. The great trouble begins when there is cooperation with the enemy. You know how it is when an invader enters a country.

Most people recognize the invaders for what they are: enemies with whom they have nothing in common. Yet there are always some who identify with the invader, join him, serve him, and help him. That is the great evil. The invader may one day leave, but that cooperation does its damage. All the more so when this happens within our soul. God knows that there is sin in every human being. Yet we are called to recognize it for what it is, something a person does very rarely, unfortunately.

We have become so thoroughly mixed up with sin that we never think of it as anything but our own, so to speak. Yet the whole point is to recognize sin as a foreign body, a harmful element that has appeared within you. Of course, you found it there; you grew up with it. Still, it is a foreign element, a harmful element, a foreign body. It is hostile—hostile, so to speak, hostile material. When a person sets these things apart in this sense, seeing clearly that they are foreign and have nothing to do with the soul, only a humble person can do this: someone who believes in Christ, listens to what Christ says, and gradually sees clearly.

He sees what evil there is within him. He sees clearly that all these foreign elements truly are foreign and sinful, and he distinguishes himself from them. Whether he likes it or not, they are there. But he does not agree with them, identify with them, regard them as his own, or defend them. Every time someone excuses himself, every time he makes a pretext, every time he tries to justify certain conditions that are sinful through and through, it is as though he is taking part in them. You have betrayed your soul, and you will not be delivered as long as you continue to think and act this way. You will not be delivered, because you yourself are betraying yourself. But once you set these things apart, some time may pass.

God knows how long: days, months, perhaps years. But you keep them apart from yourself, and you pray to God again and again. You call out to Him. You may feel like Paul, yet one day God will rise. His wrath will break out against all those harmful conditions and sweep them all away. Just as He sent His angel here: 185,000 were killed in one night, and in the morning the survivors rose and fled in terror. So we must learn to struggle in the right way. The spiritual life is also an art, in the best sense of the word.

I fear we may be unable to learn. We read so much and hear so much; we say these things over and over, yet somehow we fail to learn, and the truth keeps slipping away from us. Take the example we mentioned earlier. Someone treats you badly, and you feel hurt, wounded, upset. But it is not the soul itself that feels all this. It is the old man within you. Who, in that situation, would say what needs to be said? This is precisely the lesson we fail to learn.

Who would say, ‘It was good that they treated me that way. It was good that their words wounded the old man. Let him be wounded and die’? Instead, we act at once to keep the old man from dying, to keep his wounds from remaining open. For if they remain open, he will die. So what do we do? We hurry to bind up the old man’s wounds and heal them. Remember how we said that someone may even go to confession with this purpose: to heal the old man’s wounds. He may go and kneel in prayer, saying, ‘My God, give me a little peace. My God, give me some relief, a little rest. I am so badly wounded,’ and so on.

In the end, he is asking God to protect the old man and heal his wounds. He may even receive Holy Communion and do the holiest things for the old man’s sake. You are a Christian. You read the Gospel, you read the Saints, you listen, and yet you go on acting this way. It is like someone who goes to school again and again but understands nothing. He keeps doing what comes to him by instinct and cannot seem to learn.

What is happening? It is a pity. You are a Christian, yet you suffer and struggle. You make efforts and carry your concerns, but in the end you make no spiritual progress. How could you, when you tend the beast for fear it might die, instead of leaving it hungry, wounded, and sick until it dies? Meanwhile, you leave the new man, brought to life within you through Baptism, to die.

What terrible mistakes we can make when we misunderstand things and do not know how to act. And I repeat: it is not simply that we lacked a chance to learn. There is something inside us, a sort of machine that distorts everything and turns it toward evil. You hear the holiest things, and this machine can take those spiritual and holy things and put them to work for the old man, though they are meant for the new man.

Let us say this once more. We must sit down, think seriously, and recognize this machine for what it is: our ego, our pride, our refusal to yield. Let us ask God to help us find a remedy and be freed from what makes such a mess of everything, from what works on behalf of the old man. And let us say something more in our prayer: ‘Whatever it costs me, my God, whatever it costs me, help me escape this devil within me, which devours me and…’

‘…takes advantage of all my labors and efforts.’ Think of growing weary, only to find that your labor serves the old man, when you want to live spiritually and make room for the new man within you. Yet that is where your efforts go.

God is angered by evil and rises against it. But you have not set these things apart from yourself, so God lets them remain; He does not destroy them, because your inclinations do not show that you want Him to. You are the one who shelters them, cares for them, serves them, feeds them, and holds them close. If I may put it this way, were God to let His wrath break out against them while you still cling to them, He would destroy you too. God must not do that. He waits until you come to your senses, see things clearly, choose humility, and set all these harmful things apart. ‘You are fearsome, and who can stand before You when Your wrath is roused? From heaven You made judgment heard; the earth feared and grew still.’ In these three verses, the psalmist speaks directly to God and shows how fearsome He is, how nothing can stand before Him.

When God decides to act, He will put everything in its place. ‘From heaven You made judgment heard’: God saw how things stood, judged the case, and condemned the enemy. He made His judgment known from heaven through the death of the Assyrians and the flight of those who remained. ‘The earth feared’—the earth itself.

The earth was struck with fear and grew still.

It feared and grew still. That is to say…

The peoples round about were afraid, and so were the Assyrians there in Palestine, around Jerusalem. In their fear, the survivors rose and fled; the others had been killed. Then the land grew quiet again. Judea, Jerusalem, and the surrounding country had endured dreadful days. Now they had peace, because the enemy had been defeated and driven away. Jerusalem, the land, and the Jews could rest. ‘When God rose to judgment, to save all the meek of the earth.’ Yes, when God rose…

He passed sentence on the enemies and resolved to save all the meek of the earth. What matters is what God will do, what He decides to do. And when He begins to act, our own disposition must allow Him both to strike down the enemies of our soul and to save the soul itself.

This happened when God rose up and pronounced judgment against the enemies, while also deciding in favor of His people. The psalm says He rose up “to save all the meek of the earth.” You saw how Sennacherib and his men came and spoke with such arrogance, pride, and insolence. That is a demonic state. As we said earlier, the devil cannot humble himself. He simply cannot.

He constantly thinks he is in the right and that God is to blame. He does the same to everyone he influences. He plants that demonic attitude in them: the pride that makes a person want to show off, be seen and heard, prevail, and have his own way. There is such brazenness and shamelessness, especially in people today. As we said here yesterday, it is demonic. On the other side are God’s humble servants, the people the psalm calls meek. Meekness and humility go together. Christ says, “Learn from Me, for I am meek and humble in heart.” Christ possessed all these things.

He possessed them all as God and man, and I mean humility and meekness together in particular. A meek person is a humble person. This meek and humble person is precisely God’s servant. He is the one God loves. He is the one God will defend. He may seem the weakest person in the world. No one takes any notice of him; people may even mock and ridicule him. This can also be true of a whole nation. If we today, as Greece, as an Orthodox country, did not strive to hold our heads high too just because everyone else does, and this holding our heads high...

What is all humanity doing today? Holding its head high against God. And we are doing it along with everyone else. Suppose instead we remained in the humility of Orthodox life, in the Orthodox Church, and became pleasing to God. God would protect us and look on us with compassion. It would be as though He were saying, “This is exactly how I want you to be.” Whom would we have to fear? Is He not the same God today? Can He not prevail? He can prevail against everyone. But what are we doing? We are Orthodox Christians in an Orthodox country, yet in the end we hold fast to none of this. We are afraid to be Christians. We are ashamed to be Christians, ashamed to be God’s humble servants.

We are ashamed to be God’s meek and humble servants. We want to be like everyone else. So God lets us have our way: you want to rely on yourselves; you think you can manage as you see fit. And God leaves us. He leaves us. By our attitude, we do not draw His compassion, His kindness, or His mercy toward us. We do not invite Him to bend down over us. Instead, our shamelessness and brazenness, this demonic state within us, drive Him away. We drive God away. And what will happen then? How should I know?

Of course, I must be hopeful. Where else can we turn? Perhaps God will find a way to strike us, to bring us low in such a way that, in the end, we will...

...seek our salvation in the Orthodox Church, in the Orthodox spirit and Orthodox truth. Then we may become meek and humble servants of God, pleasing to Him. We now come to the fourth stanza. Here the poet, the psalmist, turns to the Hebrews and calls them to praise God. After all that has happened...

God destroyed the enemy, truly destroyed him, and set His people free. Their land and their people are free again. After this wondrous act of God on behalf of His people and against their enemies, the psalmist calls the Jews, the Hebrews, to praise Him. There are three verses, and we will probably look at them next time. We will stop here before the hour is up.

Είμεθα στον 75ο ψαλμό.

Την πρώτη στροφή, είδαμε τη δεύτερη στροφή και μπορούμε να προχωρήσουμε στην τρίτη στροφή, στο τρίτο μέρος.

Προχωρήσουμε, ενθυμίστε που είπαμε ότι ο Ψαλμός αυτός αναφέρεται στο γεγονός εκείνο που το αναφέρει και ο προφήτης Ησαΐας. Για να δούμε, ο προφήτης Ησαΐας, που θανατώθηκαν 185.000 άνδρες Ασσυρίων. Είναι Ησαΐας 37ο κεφάλαιο, 32ο στίχος. Από τον 32ο ας διαβάσουμε. Εκ Ιερουσαλήμ θα βλαστήσουν οι αναπομείναντες Ιουδαίοι και οι διασωθέντες εκ του όρους της Σιών. Η μεγάλη αγάπη του Κυρίου Παντοκράτορος προς τους Ιουδαίους θα κάνει ταύτα. Διά τούτο ούτω λέγει ο Κύριος προς τον βασιλέα των Ασσυρίων.

Δεν πρόκειται να εισέλθεις στην πόλην ταύτην, ουδέ βέλος θα ρίψεις επ' αυτής, ουδέ ασπίδα τινά θα προβάλεις ενώπιον ταύτης, ούτε θα περικυκλώσεις αυτήν κατασκευάζων γύρω ταύτης χαράκωμα, αλλά διά της οδού, διά της οποίας ήλθε, διά αυτής θα επιστρέψει στην πατρίδα του και στην πόλην ταύτην δεν θα εισέλθει. Αυτά λέει ο Κύριος. Θα υπερασπίσω και θα σώσω την πόλην ταύτην διά την δόξα μου και προς χάρη του δούλου μου, Δαβίδ. Και φτάνουμε τώρα στον τριακοστό έκτο στίχο. Άγγελος Κυρίου εξήλθεν. Πιο μπροστά είναι η προφητεία και εδώ τώρα αναφέρεται, ας πούμε, το γεγονός. Άγγελος Κυρίου εξήλθεν εκ του Θεού και εφόνευσεν εκ του στρατοπέδου των Ασσυρίων 185.000.

Οι εναπομείναντες εκ των Ασσυρίων ηγέρθησαν το πρωί και εύρον τα πτώματα αυτών. Ο Σενναχηρίμ, βασιλεύς των Ασσυρίων, στραφείς ανεχώρησε στην χώρα αυτού και κατώκησε εν πόλει Νινευή. Εκεί δε, ενώ ούτως προσεκύνει εν τω ναώ Νασαράχ, των πατρώων προστατών αυτού θεών, οι υιοί αυτού Αδραμέλεχ και Σαρασάρ εφόνευσαν αυτόν διά μαχαιρών. Οι φονείς ούτοι κατέφυγον ίνα σωθώσιν εις την Αρμενία. Στην θέση του Σενναχηρίμ εβασίλευσεν ο υιός αυτού Ασορδάν. Ρητώς λοιπόν εδώ λέγεται ότι ο άγγελος του Θεού ήρθε και φόνευσε μέσα σε μια νύχτα 185.000 Ασσυρίους, οι οποίοι δεν κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ, και εκείνοι που

έμειναν, δεν θανατώθηκαν όλοι, έμειναν ορισμένοι για να είναι μάρτυρες, εκείνοι λοιπόν που έμειναν σηκώθηκαν και έφυγαν. Και έτσι άφησαν την Ιερουσαλήμ, ελευθερώθηκε η Ιερουσαλήμ και ο ψαλμωδός έκανε αυτούς τους δύο ψαλμούς, τον 74ο, που φαίνεται γράφτηκε ο ψαλμός αυτός ενώ ήταν ακόμη οι Ασσύριοι στην Ιερουσαλήμ και έκαναν όλα εκείνα εκεί τα φοβερά, και ο 75ος, στον οποίο βρισκόμαστε τώρα, γράφθηκε αφού συνετελέστη η απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ με τον τρόπο αυτό, να θανατωθούν δηλαδή 185.000.

Στο δωδέκατο στίχο, εμείς έχουμε φτάσει μέχρι τον έβδομο στίχο και θα προχωρήσουμε σήμερα, όγδος, ένατος, ίσως μέχρι το τέλος, δεκατρία. Στο δωδέκατο στίχο λέγει: «Εύξασθε και απόδοτε Κυρίω τω Θεώ ημών. Πάντες οι κύκλω αυτού οίσουσι δώρα». Δηλαδή αυτό το γεγονός έχει γίνει γνωστό, ότι σε μια νύχτα θανατώθηκαν έτσι κατά θαυμαστό τρόπο τα 185.000. Αυτοί που έμεναν έφυγαν τρομαγμένοι, εγκατέλειψαν την Ιερουσαλήμ, αλλά όμως διαδόθηκε το γεγονός όχι μόνο στην Συρία αλλά και στους γύρω λαούς. Και κατατρομαγμένοι, λοιπόν, όλοι. Τω φοβερώ και αφαιρουμένω πνεύματα αρχόντων, φοβερώ παρά τοις βασιλεύσι της γης.

Εεε... Κατατρομαγμένοι όλοι,

έφεραν δώρα. Πάντες οἱ κύκλῳ αὐτοῦ οἴσουσι δῶρα. Όλοι που είναι γύρω από το λαό του Θεού, όλοι όσοι είναι γύρω από αυτήν την χώρα που κατοικεί ο λαός του Θεού θα προσφέρουν δώρα εις Αυτόν, φυσικά εις τον Θεό. Κάτι λέγει στο βιβλίο των Παραλειπομένων. Δείτε λοιπόν Παραλειπομένων, 32ο κεφάλαιο, 23ο στίχος, για να το δούμε και αυτό έτσι.

Εεε... Νααα... Έχουμε υπόψη μας ότι τα ιστορικά βιβλία αναφέρονται γεγονότα. Οι ψαλμοί είναι ποιητικό βιβλίο, αλλά υπάρχουν και τα καθαρώς ιστορικά βιβλία που αναφέρουν τα γεγονότα.

Καλησπέρα.

Έχει εδώ, έχει αρκετά. Μετά ταύτα ο Σενναχηρίμ, ο βασιλεύς των Ασσυρίων, απέστειλε δούλους του εναντίον της Ιερουσαλήμ. Αυτός δε παρέμεινε εν Λαχίς και μαζί του όλος ο στρατός. Απέστειλε δι' ανδρών του προς τον Εζεκίαν, ο Εζεκίας ήταν ο βασιλεύς τότε στην Ιερουσαλήμ, προς τον Εζεκίαν και προς όλους εκείνους οι οποίοι ήσαν εκ των Ιουδαίων στην Ιερουσαλήμ, ίνα είπωσιν εις αυτούς. Ούτως λέγει ο Σενναχηρίμ, βασιλεύς των Ασσυρίων. Εις τί έχετε πεποίθησιν και μένετε περικυκλωμένοι στην Ιερουσαλήμ; Που διαβάζαμε στον Ψαλμό, ενθυμείστε, που με πολύ θρασύτητα και αναίδεια και υπερηφάνεια οι εχθροί μιλούσαν εναντίον του Θεού. Εις τί έχετε πεποίθησιν και μένετε περικυκλωμένοι στην Ιερουσαλήμ;

Εζεκίας δεν είναι εκείνος ο οποίος σας απατά ίνα σας παραδώσει στον θάνατον, την πείναν και την δίψαν, λέγων δήθεν ότι Κύριος ο Θεός ημών θα σώσει μας εκ της χειρός του βασιλέως της Ασσυρίας; Αυτός ο Εζεκίας δεν είναι εκείνος ο οποίος κατέστρεψε τα θυσιαστήρια του Θεού και τους υψηλούς λατρευτικούς τόπους αυτού και είπε εις τους Ιουδαίους γενικώς και τους κατοίκους ειδικώς της Ιερουσαλήμ ότι ενώπιον του θυσιαστηρίου τούτου μόνον θα προσκυνείτε και επ' αυτού θα προσφέρετε θυμίαμα; Δεν έχετε μάθει τι έκανα εγώ και οι προκάτοχοί μου βασιλείς εις όλους τους λαούς των χωρών; Μήπως ηδυνήθησαν οι θεοί των άλλων εθνών όλης της γης να σώσωσι τους λαούς των εκ της χειρός μου; Λέει με πολύ καύχηση ο Σενναχηρίμ αυτά, ο βασιλεύς των Ασσυρίων.

«Ποιος Θεός υπήρξε μεταξύ όλων των άλλων θεών των εθνών τούτων τα οποία οι προκατοχοί μου κατέστρεψαν, ο οποίος ηδυνήθη να σώσει τον λαόν αυτού εκ της χειρός μου, ώστε να πιστεύσετε ότι δύναται και ο Θεός να σας σώσει εκ της χειρός μου; Τώρα μη σας απατά λοιπόν ο Εζεκίας και ας μη σας κάμει να έχετε πεποίθηση εσείς εις ταύτα. Μη πιστεύετε σε αυτόν, διότι δεν δύναται ο Θεός παντός έθνους και βασιλείας να σώσει τον λαόν αυτού εκ της χειρός μου, όπως δεν έσωσαν οι θεοί αυτών και εκ της χειρός των προκατόχων βασιλέων». Επειδή δηλαδή με πολύ, με πολύ έτσι θρασύτητα και με πολύ έπαρση δεν πήγε απλώς και κατέλαβε την Ιερουσαλήμ, αλλά εξεφράσθη με πολύ έπαρση εναντίον του Θεού, ίσως γι' αυτό τόσο πολύ τιμωρήθηκε από τον Θεό.

Σκοτώθηκαν οι 185.000. «Μη πιστεύετε σε αυτόν, διότι δεν δύναται ο θεός παντός έθνους και βασιλείας να σώσει τον λαόν αυτού εκ της χειρός μου, όπως δεν έσωσαν οι θεοί αυτών εκ της χειρός των προκατόχων βασιλέων. Σας τονίζω λοιπόν ότι ο Θεός σας δεν θα σας σώσει εκ της χειρός μου». Οι δούλοι του Σενναχηρίμ είπον ακόμη περισσότερα εναντίον Κυρίου του Θεού και εναντίον του Εζεκία, του δούλου αυτού. Έγραψε δε ο βασιλεύς Σενναχηρίμ και επιστολήν ίνα υβρίσει Κύριον τον Θεόν του Ισραήλ και είπε εναντίον αυτού τα εξής: «Όπως οι θεοί των άλλων εθνών της γης δεν έσωσαν τους λαούς αυτών εκ της χειρός μου, κατά παρόμοιον τρόπον και ο Θεός του Εζεκίου δεν θα σώσει τον λαόν του εκ της χειρός μου». Εις εκ των δούλων του Σενναχηρίμ εφώναξε εις γλώσσαν Ιουδαϊκήν προς τον λαό της Ιερουσαλήμ. Ήδη δηλαδή είχαν περικυκλώσει την Ιερουσαλήμ.

Εφώναξε εις γλώσσαν Ιουδαϊκήν προς τον λαόν της Ιερουσαλήμ, ο οποίος ευρίσκετο επί του τείχους, διά να τρομάξει αυτούς και πτοήσει, και ούτω δυνηθώσι να καταλάβουν την πόλη. Ο δούλος ούτως του Σενναχηρίμ ομίλησε εναντίον του Θεού της Ιερουσαλήμ, όπως θα ομίλει εναντίον των θεών των λαών της γης, οι οποίοι έχουν κατασκευαστεί υπό χειρών ανθρώπων. Εις απάντησιν ο βασιλεύς Εζεκίας προσευχήθη, ως και ο προφήτης Ησαΐας, ο υιός του Αμώς, τότε έγιναν αυτά, την εποχή που ο προφήτης ήταν ο προφήτης Ησαΐας, ως και ο προφήτης Ησαΐας, ο υιός του Αμώς, εις τους λόγους τούτους. Η κραυγή της προσευχής των ανέβη στον ουρανό. Ο Κύριος απέστειλε άγγελον εξ ουρανού, ο οποίος εθανάτωσε πάντα γενναίον πολεμιστήν, άρχοντα και στρατηγόν στο στρατόπεδο του βασιλέως της Ασσυρίας. Ο βασιλεύς ούτως κατεντροπιασμένος ανεχώρησε και εστράφη με κατήφεια προς την χώρα του.

«Όταν έφτασε εκεί, εισήλθεν στον ναόν του θεού του, τινές δε εκ των υιών του, οίτινες εξήλθον εκ της κοιλίας του, εφόνευσαν αυτόν διά ρομφαίας». «Ο Κύριος ούτω έσωσε τον Εζεκίαν και τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ εκ της χειρός του Σενναχηρίμ, του βασιλέως της Ασσυρίας, και εκ της χειρός όλων των άλλων εχθρών». «Ο Θεός ανέπαυσε τον Εζεκίαν και τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ εκ των κύκλω αυτών εχθρών». Πολλοί εκ των ανθρώπων προσέφεραν αφιερώματα εις τον Κύριον εν Ιερουσαλήμ και δώρα εις τον Εζεκία, τον βασιλέα του Ιούδα. Ο Εζεκίας μετά ταύτα έγινε περίβλεπτος εις τους οφθαλμούς όλων των εθνών. Και τα λοιπά.

Έρθουμε τώρα στον ψαλμό. Αυτά που διαβάσαμε μας βοηθούν καλύτερα να νιώσουμε κοντά στα πράγματα, να νιώσουμε ότι όλα είναι έτσι όπως φαίνονται και μέσα από τον ψαλμό και έτσι να καταλάβουμε καλύτερα και τον ψαλμό. Περνούμε λοιπόν στην τρίτη στροφή του ψαλμού, που είναι 8, 9 και 10 στίχους. Σὺ φοβερὸς εἶ, καὶ τίς ἀντιστήσεταί σοι ἀπὸ τότε ἡ ὀργή σου; Δηλαδή, ο Σενναχηρίμ έλεγε όλα αυτά τα πράγματα με πολλή έπαρση και με πολλή καύχηση και με πολλή προκλητικότητα και θρασύτητα και αναίδεια. Τότε που ο Θεός, ναι.

Σιωπούσε, αλλά όμως ο Θεός δεν το ανέχθηκε αυτό, όσο και αν ο λαός του κάτι θα είχε κάνει, και επέτρεψε να περάσει αυτήν την δοκιμασία με το να έρθουν οι Ασσύριοι και να τους περικυκλώσουν, και φαίνεται ότι μπήκαν και μέσα, όπως είχαμε δει στον προηγούμενο ψαλμό, έκαναν ζημιές εκεί στον ναό και λοιπά. Κάποτε λοιπόν ξεσπάει η οργή του Θεού. Από τότε η οργή σου. Συ φοβερός είσαι, συ είσαι φοβερός και τίς, τίς αντιστήσεται; Ποιος μπορεί να αντισταθεί, ποιος μπορεί να σταθεί μπροστά σου, δε; Από τότε που θα ξεσπάσει η οργή σου. Απ’ τη στιγμή που θα ξεσπάσει η οργή σου. Ε, ενώ εσύ σιωπάς, ενώ εσύ...

Κάνεις ότι δεν ακούς, νοσό, δεν είναι αισθητή η παρουσία σου, λέγει ο ένας και ο άλλος ό,τι νομίζει και σηκώνει κεφάλι, τα βάζει τάχα μαζί σου κλπ. Αλλά όταν όμως ξεσπάσει η οργή σου, όταν αποφασίσεις να αφήσεις να εκδηλωθεί η οργή σου, είσαι πολύ φοβερός. Και ποιος μπορεί να αντισταθεί;

Επειδή εμείς τώρα ζούμε στα χρόνια της Καινής Διαθήκης, όλα αυτά μπορούμε να τα χρησιμοποιούμε και για την Ιερουσαλήμ που είναι η ψυχή μας. Είμαστε εμείς, διότι όπως έχουμε πει και όπως το ξέρουμε καλά, η πόλη στην οποία θέλει ο Θεός να κατοικήσει, η πόλη την οποία διεκδικεί ο Θεός είναι η ψυχή του καθενός μας, είναι η καρδία μας, δεν είναι απλώς εξωτερικοί τόποι. Και πολλές φορές ζωντανεύουν μέσα μας και τριγύρω ζωντανεύουν τα πάθη, η αμαρτία, το κακό, κατά όμοιο τρόπο.

Διαπιστώνει κανείς αυτό, ότι η αμαρτία έχει πολλή ενέργεια και πολύ θράσος.

Και θα παρακαλούσα εδώ, σε αυτό το σημείο, να προσέξουμε κάτι που το έχουμε πει εξ άλλης αφορμής. Όλο το θέμα, κατά ταπεινή μου γνώμη, είναι ότι είμεθα, ότι είμεθα ήλθα. Ότι βαθύτερα ο εαυτός μας είναι τα πάθη μας, τις αδυναμίες μας, τις αμαρτίες μας κλπ. Αλλά να τα πω μονός, δηλαδή όπως οι Εβραίοι, ήρθαν μεν οι Ασσύριοι, περικύκλωσαν την Ιερουσαλήμ, μπήκαν και μέσα και έγινε εκεί. Ναι, αλλά όμως οι Εβραίοι μένουν Εβραίοι και οι άλλοι είναι Ασσύριοι, είναι οι εχθροί. Το κακό αρχίζει από τη στιγμή που, το κακό δηλαδή είναι κακό και μεγάλο κακό, από τη στιγμή που αρχίζει να υπάρχει μια συνεργασία. Όπως πάντοτε βρίσκονται τέτοιοι, όπως ξέρετε. Μπαίνει ένας κατακτητής σε μια χώρα,

Και λίγο πολύ όλοι έχουν αυτήν την ότι αυτός είναι κατακτητής, αυτοί είναι εχθροί, δεν έχουμε καμιά σχέση. Υπάρχουν όμως πάντα ορισμένοι οι οποίοι ταυτίζονται με τον κατακτητή, ενώνονται με τον κατακτητή, εξυπηρετούν τον κατακτητή, προσφέρουν υπηρεσία. Αυτό είναι το κακό το μεγάλο. Όχι απλώς διότι ήρθε ο κατακτητής, διότι κάποτε θα φύγει, αλλά το κακό είναι εκείνο. Πολύ περισσότερο, λοιπόν, αυτό όταν συμβαίνει μέσα στην ψυχή μας. Το ότι υπάρχει αμαρτία μέσα σε κάθε άνθρωπο, υπάρχει. Ναι, το γνωρίζει ο Θεός, αλλά όμως καλούμεθα, που σπάνια, πολύ σπάνια να το κάνει ο άνθρωπος αυτό, δυστυχώς.

Έχουμε ζυμωθεί τόσο πολύ με την αμαρτία, ποτέ σαν να την έχουμε δική μας, ας πούμε. Ενώ όλο το θέμα είναι να τη νιώσεις την αμαρτία σαν ένα ξένο σώμα, σαν ένα αρνητικό στοιχείο που βγήκε μέσα σου. Ναι, βέβαια, το βρήκες εκεί, μεγάλωσες με αυτό, αλλά είναι ένα ξένο στοιχείο, ένα αρνητικό στοιχείο, ένα ξένο σώμα. Είναι εχθρικό, εχθρική, ας πούμε, εχθρικό υλικό. Έτσι λοιπόν, όταν απομονώσει κανείς, με την έννοια αυτή δηλαδή δει καλά καλά ότι όλα αυτά τα πράγματα είναι ξένα, δεν έχουν καμία σχέση με την ψυχή, αυτό όμως μπορεί να το κάνει μόνο ο ταπεινός άνθρωπος, αυτό μπορεί να το κάνει μόνο εκείνος ο οποίος πιστεύει στο Χριστό, ακούει τι λέει ο Χριστός και σιγά σιγά βλέπει καθαρά.

Τι κακό υπάρχει μέσα του. Βλέπει καθαρά ότι όλα αυτά, τα ξένα στοιχεία, είναι όντως ξένα στοιχεία και είναι αμαρτωλά πράγματα. Και τα ξεχωρίζει. Θέλει, δεν θέλει, τα έχει. Αλλά, όμως, δεν συμφωνεί με αυτά. Δεν ταυτίζεται με αυτά. Δεν τα θεωρεί σαν δικά του. Δεν τα υπερασπίζεται. Κάθε φορά που δικαιολογείται κανείς, κάθε φορά που προφασίζεται κανείς, κάθε φορά που θέλει να δικαιολογήσει ορισμένες αυτές που είναι πέρα για πέρα μαρτωλές καταστάσεις, δεν κάνει τίποτε άλλο παρά είναι σαν να συμμετέχει. Πρόδωσες την ψυχή σου και δεν πρόκειται να λυτρωθείς εφόσον θα συνεχίσεις έτσι να σκέπτεσαι και να εργάζεσαι έτσι. Δεν θα λυτρωθείς, διότι εσύ ο ίδιος προδίδεις τον εαυτό σου. Όταν όμως τα απομονώσεις, μπορεί να περάσει ένα χρονικό διάστημα.

ξέρει πόσο, μπορεί να είναι μέρες, μπορεί να είναι μήνες, μπορεί να είναι χρόνια, αλλά εσύ τα κρατάς εκεί απομονωμένα και παρακαλείς το Θεό και ξαναπαρακαλείς το Θεό και φωνάζεις και κράζεις και λοιπά και είναι σαν να είσαι ο Παύλος, αλλά κάποτε θα εγερθεί ο Θεός, κάποτε ας πούμε θα σηκωθεί επάνω ο Θεός, θα ξεσπάσει η οργή εναντίον όλων αυτών των αρνητικών καταστάσεων και δεν θα μείνει τίποτα, θα τα σαρώσει όλα, όπως, όπως ακριβώς λοιπόν έστειλε εδώ τον άγγελό του, θανατώθηκαν 185.000 σε μια νύχτα και το πρωί όσοι έμειναν σηκώθηκαν και έφυγαν κατατρομαγμένοι. Αυτό πρέπει, όχι απλώς να κάνουμε αγώνα, αλλά να μάθουμε να κάνουμε αγώνα σωστό. Είναι και η πνευματική ζωή είναι μια τέχνη με την καλή έννοια.

Πούμε ότι είμεθα ανεπίδεκτοι μαθήσεως, εγώ το φοβούμαι αυτό. Τόσα πράγματα διαβάζουμε, τόσα πράγματα ακούμε, τα λέμε, τα ξαναλέμε και τελικά σαν να μην μπορούμε να μάθουμε. Και μας ξεφεύγει πάντοτε η αλήθεια. Και εδώ πάλι απ' την αρχή, αυτό που λέγαμε προηγουμένως και πάνω. Ας πούμε, κάποιος δεν σου συμπεριφέρεται καλά και αισθάνεσαι να πληγώνεσαι, αισθάνεσαι να τραυματίζεσαι, αισθάνεσαι να στενοχωρείσαι κλπ. Και όλο αυτό το πράγμα δεν το αισθάνεται αυτή η καθεαυτή ψυχή αλλά το αισθάνεται ο παλιός άνθρωπος που υπάρχει μέσα. Ποιος τώρα σε αυτή την περίπτωση, ποιος θα πει; Εδώ είναι που ακριβώς δεν μπορούμε να μάθουμε το μάθημα. Ποιος θα πει σε αυτή την περίπτωση;

Καλά που με κάνανε. Καλά με κάνανε έτσι, καλά μου τα είπανε και πλήγωσαν τον παλιό άνθρωπο, έτσι να πληγωθεί και να πεθάνει. Όμως τι; Να βάλει κανείς αμέσως μέτρα μην τυχόν πεθάνει ο παλιός άνθρωπος, μην τυχόν μείνουν τα τραύματά του ανοιχτά και, ναι, άμα μείνουν τα τραύματα ανοιχτά, θα πεθάνει. Τι θα κάνει; Όχι, αμέσως θα πάμε να δέσουμε τα τραύματα του παλιού ανθρώπου, να θεραπεύσουμε τα τραύματα, παρακαλώ, του παλιού ανθρώπου. Και θυμάστε που λέγαμε ότι μπορεί κανείς να πάει να εξομολογηθεί και, σε τελευταία ανάλυση, η εξομολόγησή του να έχει αυτόν τον σκοπό: να γιατρευτούν οι πληγές του παλιού ανθρώπου. Να πάει να προσευχηθεί, να γονατίσει εκεί και να αρχίσει να προσεύχεται: «Θεέ μου, δώσ' μου λίγο ειρήνη, Θεέ μου, δώσ' μου λίγο έτσι να ανακουφιστώ, Θεέ μου, λίγο ανάπαυση, Θεέ μου, πολύ τραυματισμένος είμαι» και τα λοιπά.

Σε τελευταία ανάλυση παρακαλεί τον Θεό να βοηθήσει, μην πάθει τίποτα ο παλιός άνθρωπος, να βοηθήσει να γιατρευτούν οι πληγές του παλιού ανθρώπου. Ή να πάει να κοινωνήσει κανείς, να κάνει τα πιο άγια πράγματα υπέρ του παλιού ανθρώπου. Είσαι χριστιανός και διαβάζεις και το Ευαγγέλιο και διαβάζεις και τους Αγίους και ακούς και τελικά ενεργείς κατά αυτόν τον τρόπο. Όπως δηλαδή ένας ο οποίος πάει στο σχολείο και δεν μπορεί να καταλάβει τίποτε. Πάει, ξαναπάει, πάει, ξαναπάει, αυτός όσα γνωρίζει έτσι ενστικτωδώς αυτά κάνει. Να μάθει δεν μπορεί να μάθει.

Τι γίνεται; Είναι κρίμα δηλαδή. Και ενώ είσαι χριστιανός υποφέρεις, πάσχεις, ταλαιπωρείσαι, αλλά και συγχρόνως, ενώ είσαι χριστιανός και κάνεις κάποιους κόπους, κάποιες προσπάθειες, έχεις ας πούμε κάποιους καημούς και τελικά δεν προκόπτεις πνευματικά. Πώς θα προκόψεις; Πώς θα προκόψεις, που αντί να αφήσεις νηστικό και πληγωμένο και άρρωστο και τραυματισμένο το θηρίο, να το αφήσεις έτσι και να πεθάνει, εσύ το περιποιείσαι, μην τυχόν πεθάνει. Και από το άλλο μέρος φυσικά αφήνεις και πεθαίνει αυτός ο καινούργιος άνθρωπος που δημιουργήθηκε μέσα σου με το βάπτισμα, τον αφήνεις και πεθαίνει.

Τι φοβερά λάθη μπορεί να κάνουμε όταν τα πάρουμε στραβά τα πράγματα, όταν δεν ξέρουμε δηλαδή πώς πρέπει να ενεργούμε. Και επαναλαμβάνω, δεν είναι απλώς ότι δεν μας δόθηκε η ευκαιρία να μάθουμε, δεν είναι αυτό απλώς. Όχι, υπάρχει κάτι μέσα μας, υπάρχει ένα μηχάνημα που όλα τα αλλοιώνει, όλα τα αλλάζει, τα αλλοιώνει όπως είπαμε, τα μεταμορφώνει προς το κακό φυσικά. Δηλαδή ακούς τα πιο άγια πράγματα και το μηχάνημα αυτό έχει την ικανότητα να χρησιμοποιήσει αυτά τα πνευματικά, τα άγια πράγματα που άκουσες, να τα χρησιμοποιήσει για τον παλαιό άνθρωπο, ενώ είναι για τον νέο άνθρωπο.

Αυτό ακόμη μια φορά να πούμε, ότι να βάλουμε κάτω τα πράγματα, να σκεφτούμε σοβαρά και να συνειδητοποιήσουμε καλά καλά αυτό το μηχάνημα που φυσικά είναι ο εγωισμός, είναι η έπαρση που έχει κανείς, που δεν το βάζει κάτω, και να παρακαλέσουμε τον Θεό να μας βοηθήσει να βρεθεί φάρμακο να γλιτώσουμε από αυτό που τα κάνει όλα θάλασσα. Αυτό, να γλιτώσουμε από αυτό το οποίο δουλεύει υπέρ του παλιού ανθρώπου, να μας βοηθήσει ο Θεός να βρεθεί τρόπος. Αλλά ας πούμε και λίγο καμιά παραπάνω κουβέντα: «Ό,τι και να μου στοιχίσει, Θεέ μου, ό,τι και να μου στοιχίσει, βοήθησέ με να γλιτώσω από αυτόν τον διάβολο που είναι μέσα μου και μου κατατρώγει ας πούμε και μου…»

εκμεταλλεύεται όλους τους κόπους και όλες τις προσπάθειες που κάνω. Να κουράζεσαι και τελικά ο κόπος σου να είναι υπέρ του παλιού ανθρώπου, τη στιγμή που θέλεις να ζεις πνευματικά και θέλεις να μπει μέσα σου ο νέος άνθρωπος. Κι όμως οι κόποι σου πηγαίνουν υπέρ αυτού.

Ο Θεός οργίζεται εναντίον του κακού και ξεσηκώνεται ο Θεός, αλλά όμως δεν τα έχεις απομονωμένα, δεν τα αφήνει ο Θεός να υπάρχουν, δεν τα θανατώνει, διότι δεν δείχνεις με τις τάσεις σου ότι θέλεις να τα θανατώσει. Είσαι εσύ εκείνος ο οποίος τα θάλπεις, τα περιθάλπεις, τα υπηρετείς, τα τρέφεις, τα συμπαθείς, τα ζεσταίνεις, τα κρατάς στην αγκαλιά σου, στον κόρφο σου. Αν επιτρέπετε να πούμε, αν ο Θεός αφήσει να ξεσπάσει η οργή εναντίον όλων αυτών, καθώς εσύ τα συμπαθείς, θα σκοτώσει και εσένα ο Θεός. Δεν πρέπει να το κάνει αυτό, δεν μπορεί να το κάνει αυτό ο Θεός. Ώσπου να συνετιστείς, ώσπου να ξεκαθαρίσεις τα πράγματα και αποφασίσεις να ταπεινωθείς, να δεις πώς έχουν τα πράγματα και απομονώσεις όλα αυτά τα αρνητικά στοιχεία. Συ φοβερός ει και τις αντιστήσεταί σοι από τότε η οργή σου. Εκ του ουρανού ηκούτισας κρίσιν, γη εφοβήθη και ησύχασεν. Δηλαδή, σε αυτήν τη στροφή διαβάζουμε τώρα, που είναι τρεις στίχοι, ο ποιητής, ο Ψαλμωδός, καθώς απευθύνεται στον Θεό, μιλάει κατευθείαν στον Θεό, παρουσιάζεται το πόσο φοβερός, πόσο τρομερός

ο Θεός, πόσο δεν μπορεί να σταθεί τίποτε μπροστά στον Θεό και όλα, όταν ο Θεός αποφασίσει, θα βάλει όλα στη θέση τους. Εκ του ουρανού ηκούτισας κρίσιν, δηλαδή ο Θεός είδε πώς έχουν τα πράγματα, έκανε τη δίκη και ήδη κατεδίκασε τον εχθρό εκ του ουρανού και έκανε γνωστή από τον ουρανό, που πήρε την απόφαση και κατεδίκασε τον εχθρό, έκανε γνωστή αυτή την απόφασή του, την καταδίκη του, που κατεδίκασε δηλαδή τον εχθρό των πάντων, και το έκανε γνωστό με το να θανατωθούν όλοι και να σηκωθούν αυτοί που έμειναν. Γη εφοβήθη, η γη.

Η γη δηλαδή τρόμαξε και ησύχασε.

Εφοβήθη και ησύχασε, δηλαδή…

Ας πούμε, τριγύρω φοβήθηκαν, αλλά και αυτοί οι Ασσύριοι που ήταν εκεί στην Παλαιστίνη, που ήταν εκεί στην Ιερουσαλήμ, φοβήθηκαν. Αλλά καθώς φοβήθηκαν αυτοί και σηκώθηκαν και έφυγαν, αφού όσοι έμειναν βέβαια, οι άλλοι θανατώθηκαν, η γη πάλι αυτή ησύχασε, η χώρα αυτή ησύχασε. Η Ιουδαία δηλαδή που είχε περάσει, η Ιερουσαλήμ αλλά και γενικότερα η χώρα που είχε περάσει φοβερές μέρες, τώρα ησύχασε διότι ο εχθρός έφυγε, κατατροπώθηκε, κατανικήθηκε και έφυγε και ησύχασε η Ιερουσαλήμ, η χώρα και οι Ιουδαίοι. Εν τω αναστήναι εις κρίσιν τον Θεόν, του σώσαι πάντας τους πραείς της γης. Ναι, καθώς δηλαδή σηκώθηκε ο Θεός,

πήρε απόφαση, έβγαλε καταδικαστική απόφαση εναντίον των εχθρών αλλά και απόφαση να σώσει πάντας τους πραείς της γης. Το θέμα είναι τι θα κάνει ο Θεός. Το θέμα είναι να αποφασίσει ο Θεός. Το θέμα είναι, καθώς ο Θεός θα αποφασίσει και θα αρχίσει να ενεργεί, οι δικές μας στάσεις να είναι πάντοτε τέτοιες που ο Θεός από το ένα μέρος να κτυπήσει αλύπητα τους εχθρούς της ψυχής και από το άλλο μέρος να σώσει την ψυχή.

Αυτά έγιναν καθώς λοιπόν ο Θεός σηκώθηκε πάνω και έβγαλε καταδικαστική απόφαση εναντίον των εχθρών αλλά και απόφαση υπέρ του λαού αυτού, ο οποίος τους λέει εδώ, υπέρ πάντας, του σώσαι πάντας τους πραείς της γης. Δηλαδή με την έννοια την εξής: είδατε, ήρθαν οι άλλοι, ο Σενναχειρήμ και οι δικοί του εκεί, και μιλούσαν με τέτοια έπαρση, με τέτοιο εγωισμό, με τέτοια ιταμότητα. Λοιπόν, αυτή είναι μια δαιμονική κατάσταση. Δηλαδή ο διάβολος, όπως λέγαμε προηγουμένως και επάνω, ενώ ο διάβολος δεν μπορεί να ταπεινωθεί. Τελείως, δεν μπορεί να ταπεινωθεί.

Συνέχεια μέσα του νομίζει ότι αυτός είναι εντάξει, εκείνος που φταίει είναι ο Θεός. Αυτό ακριβώς κάνει και στον καθένα που επηρεάζει. Του βάζει αυτό το δαιμονικό μέσα, αυτή η όλη έπαρση που έχει ο κάθε άνθρωπος που θέλει να επιδειχθεί, να φανεί, να ακουστεί, να επικρατήσει, να γίνει το δικό του κτλ. και λοιπά, και που έχει μια θρασύτητα, προπαντός ο σημερινός άνθρωπος, μια αναίδεια. Είναι δαιμονικό που λέγαμε και χθες εδώ. Το άλλο είναι οι ταπεινοί δούλοι του Θεού. Οι άνθρωποι του Θεού είναι ταπεινοί δούλοι, πραείς όπως τους λέγει εδώ. Η πραότητα και η ταπείνωση πηγαίνουν μαζί. Μάθετε απ' εμού ότι πράος ειμι και ταπεινός τη καρδία. Ο Χριστός όλα τα είχε.

Όλα τα είχε σαν Θεός και άνθρωπος και ειδικότερα σημαίνω την ταπείνωση και την πραότητα μαζί. Ο πράος άνθρωπος είναι ο ταπεινός άνθρωπος. Ο πράος και ταπεινός είναι ακριβώς αυτός ο δούλος του Θεού. Είναι αυτός που αγαπά ο Θεός. Είναι αυτός που θα τον υπερασπιστεί ο Θεός. Είναι αυτός που φαίνεται ότι είναι ο πιο αδύναμος σε αυτόν τον κόσμο. Είναι αυτός που κανένας δεν τον λογαριάζει, είναι αυτός που και τον περιγελούν ίσως και τον κοροϊδεύουν. Μπορεί αυτό να είναι ένας λαός ολόκληρος. Εάν δηλαδή σήμερα εμείς σαν Ελλάδα, σαν Ορθόδοξη χώρα, δεν πασχίζαμε τάχα κι εμείς να σηκώσουμε το κεφάλι μας, επειδή όλοι το κάνουν έτσι, και αυτό το να σηκώσουμε το κεφάλι

Τι κάνει σήμερα όλη η ανθρωπότητα; Σηκώνει κεφάλι, σηκώνει κεφάλι εναντίον του Θεού, τι κάνει νομίζεις, και κοντά στους άλλους και εμείς. Δεν κάναμε αυτό το πράγμα, αλλά μέναμε στην ταπείνωση της ορθοδόξου, ας πούμε, ζωής, στην Ορθόδοξη Εκκλησία, και γινόμασταν έτσι συμπαθείς στον Θεό. Μας προστάτευε ο Θεός, μας συμπαθούσε ο Θεός, «ακριβώς έτσι σας θέλω» να έλεγε ο Θεός. Ποιον είχαμε να φοβηθούμε; Γιατί δεν είναι ο ίδιος ο Θεός και σήμερα; Γιατί δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα ο Θεός; Με όλους μπορεί να τα βγάλει πέρα. Αλλά τι κάνουμε όλοι; Ορθόδοξοι Χριστιανοί, Ορθόδοξη χώρα, αλλά τελικώς τι κάνουμε; Τίποτε δεν κρατούμε από αυτά. Φοβόμαστε να είμαστε χριστιανοί, ντρεπόμαστε να είμαστε χριστιανοί, ντρεπόμαστε να είμαστε ταπεινοί δούλοι του Θεού.

Πραείς και ταπεινοί δούλοι του Θεού. Και θέλουμε κι εμείς όπως οι άλλοι να είμαστε κι εμείς. Μας αφήνει ο Θεός: θέλετε να είστε αυτό, θέλετε να στηριχθείτε στον εαυτό σας, νομίζετε ότι εσείς θα τα βγάλετε πέρα όπως νομίζετε, και μας εγκαταλείπει ο Θεός. Μας εγκαταλείπει. Δεν ελκύουμε με τη στάση μας τη συμπάθεια του Θεού, δεν ελκύουμε με τη στάση μας έτσι τη συγκατάβαση του Θεού, του Θεού, την ευσπλαχνία του Θεού, να σκύψει επάνω μας ο Θεός. Τον απωθούμε με όλη αυτή την αναίδειά μας και τη θρασύτητά μας, τη δαιμονική κατάσταση που έχουμε μέσα. Απωθούμε τον Θεό και τι θα γίνει; Ξέρω εγώ τι θα γίνει;

Βέβαια. Βέβαια πρέπει να είμαι αισιόδοξος, πού θα πάμε; Ίσως θα βρει έναν τρόπο ο Θεός να πατάξει, να μας πατάξει κατά τέτοιο τρόπο που τελικώς

αναζητήσουμε τη σωτηρία μας εις την Ορθόδοξον Εκκλησία, εις το ορθόδοξο πνεύμα, εις την ορθόδοξον αυτήν αλήθεια, να γίνουμε δηλαδή ταπεινοί δούλοι του Θεού και συμπαθείς και πράοι και ταπεινοί δούλοι του Θεού, συμπαθείς στον Θεό. Τώρα είναι η τέταρτη στροφή που σε αυτήν τη στροφή ο ποιητής, ο ψαλμωδός, καλεί πλέον, στρέφεται προς τους Εβραίους και τους καλεί να υμνήσουν τον Θεό. Ύστερα δηλαδή από όλη αυτή την… Εεε...

που κατέστρεψε ο Θεός, κυριολεκτικά κατέστρεψε τον εχθρόν, και που τους ελευθέρωσε και είναι πάλι ελεύθερη η χώρα και ελεύθερος ο λαός του. Έχει, ύστερα από αυτά, ύστερα από αυτήν την ενέργεια του Θεού, από αυτήν τη θαυμαστή επέμβαση του Θεού υπέρ του λαού του και εναντίον των εχθρών, καλεί τώρα τους Ιουδαίους, τους Εβραίους, ο Ψαλμωδός να υμνήσουν τον Θεό. Είναι τρεις στίχοι και μάλλον θα τους δούμε την προσεχή φορά, για να τελειώσουμε εδώ πριν συμπληρωθεί η ώρα.