Psalm 73, Divine Providence, and the Suffering of God’s People

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Since yesterday, it seems to me, something has changed. There were more people here yesterday than usual, and I see the same tonight. Who knows? There may be some reason. I cannot imagine the fire had anything to do with it.

Last time we finished Psalm 72. Before we leave it and move on, I would ask you to keep that psalm in mind and read it from time to time. If possible, remember what, with God’s help, we were able to say about it as well. What this psalm teaches is very important. Now we come to Psalm 73, which is also by Asaph. This psalm has seventeen verses. No, no, that is wrong.

It has more verses than that, and it is divided into three parts: a first, a second, and a third.

This psalm must have been written when Nebuchadnezzar destroyed Jerusalem. Some say it was written much later, but I do not think that view is right. It seems more likely that the psalm was written sometime in the five hundreds BC, when Nebuchadnezzar destroyed Jerusalem. There was another destruction much later, under Antiochus, in the time of the Maccabees, when the Temple was defiled. But I do not think we should date the psalm that late.

The psalmist, Asaph, as we said, begins: “Why have You cast us off, O God, forever? Has Your anger burned against the sheep of Your pasture? Remember Your congregation, which You acquired from the beginning. You redeemed the staff of Your inheritance, this Mount Zion where You made Your dwelling.”

These first two verses serve as a kind of introduction. The psalmist turns to God and asks for His divine providence: that God will not abandon His people. The psalmist has the destruction of Jerusalem before his eyes.

As we were saying, the enemies carrying out this destruction are before his eyes. They did not simply come, destroy the city, and leave. The Chaldeans who destroyed Jerusalem are, in a sense, still there before him. “Why have You cast us off, O God, forever? Has Your anger burned against the sheep of Your pasture?” Yes: “Why, Lord, have You abandoned us completely?” For things to reach this point, for the enemies to come and destroy the city and even the Temple—

that was an immense calamity. It would not have happened if God had not...

withdrawn, stepped away, so to speak—if God had not abandoned them, and, in a sense, abandoned them “forever,” that is, completely. God may leave a person for a little while, but He still watches over him and comes to his aid again. Here, though, it is as if God has completely abandoned His people and the Holy City. He has abandoned the people formed according to His will. God directed that this people be formed; the preparations began, and Solomon would build the Temple.

“Your anger against the sheep of Your pasture”—why has Your anger, so to speak, broken out against the sheep of Your flock, Your chosen people? As he goes on to say: “Remember Your congregation, which You acquired from the beginning. You redeemed the staff of Your inheritance, this Mount Zion where You made Your dwelling.” Here the psalmist turns to God and recalls God’s own deeds to Him. God chose this people and made them His own. He redeemed them from Egypt, from the Egyptians, and brought them here.

This people settled throughout the land and on Zion, the mountain of Jerusalem, where You made Your dwelling—where You, God, pitched Your tent on this mountain, in this city, among this people.

Now You have withdrawn Your providence completely, and Your anger has broken out against Your sheep, against this flock, against Your people. He asks God why, but he is not taking issue with God or demanding an account from Him. He is praying and pleading: “Why have You done this, my God?”

Now the Chaldeans have come and brought about this destruction. They do not know God; they have their own gods. They are idolaters. Yes, they came and did this evil. Evil people came, and what do evil people do? They do evil.

But the psalmist does not see this simply as something evil people happened to decide to do. He does not merely ask what will become of them. He also sees it as something God has allowed to happen. God is not the one doing it. God does not become evil and destroy the city and the Temple. Yet it does not happen without His knowledge. Was God hidden somewhere, resting, while the Chaldeans found their opportunity? Is God merely harmless, unable to deal with evil people? No. God governs all things and watches over all things. And in the end...

Nothing happens apart from God’s permission. We know that. That settles it; we can leave the other arguments aside.

Even the devil, devil though he is, can do nothing unless God permits it. We see this in the case of Job. Job was righteous, Job was a holy man, and the devil envied him. He went before God and had the audacity to say: “What sort of man is Job? Nothing bad has happened to him. Let me afflict him, and you will see. Will he still be good and righteous then?” And God said to him: “Yes, I give you leave to do that. Only do not touch his soul—that is, his life. You may do anything else.” And the devil did it with God’s permission.

Yes, from the time this world has existed—in the Old Testament, the New Testament, and later in the Church, and so on, right down to today—there has never been a person of God, a person of God, a person who has the Spirit of God, a holy person, who did not see things this way. There is no person of God who does not see things this way. That is, God provides for everything, oversees everything, and watches over everything. Whatever happens ultimately happens because God permits it to happen. One evil thing may happen, and then another; of course, in the end, so that good may come of it. All people of God see things this way. Then others come along who may be educated, who may...

keen minds and be able to reason things through, and so on. But they do not have the Spirit of God. That is a different matter altogether.

The Fathers did not speak as they did simply because they had studied. Basil the Great, Gregory the Theologian, John Chrysostom, and the other Fathers had studied in places such as Athens and at other schools. They had great minds and an excellent education. But they did not speak as they did simply because they were learned. Basil the Great himself mourned the years he had spent studying here and there. He mourned those years. It is clear that, if he had held that view when it was time for him to study, he would not have gone. That does not mean studying is bad. If he had thought then as he did when he said those words, he would not have set out first for Caesarea and then...

for Alexandria and later Athens. He would not have gone if he had held that view. His mourning over the time he spent studying was sincere. At that earlier stage he knew very little; even when he went to Athens, he was still a catechumen. He had not yet become an apostle of Christ. But when his soul was filled with the Spirit of God, he began to see through the Spirit of God. His nous, his spiritual intellect, became the mind of Christ; his heart became the heart of Christ. He had the compassion of Jesus Christ, as the Apostle Paul says. Then he too could say, more or less, with the Apostle Paul, “I think I have the Spirit of God,” and so on.

All the Fathers came to think differently. What they taught did not come simply from their education, but from being filled with the Holy Spirit. Of course, they were educated; they did not speak or write as uneducated men. But what mattered was that they spoke in the Spirit of God. There is a difference between saying what comes from yourself and saying what the Spirit of God says. Did Christ not tell the Apostles, “Do not worry about what you will say when you stand before rulers and judges. The Holy Spirit will enlighten you at that moment”? God does not leave His people, His servants, on their own. He is with them: “I am with you always, even to the end of the age.”

He is with them, enlightening and guiding them. So it is not simply a matter of getting an education or thinking things through in a human way. I repeat: there is nothing wrong with learning or thinking. People do that when they deal with worldly, material matters. But that alone is not enough for divine things. You need the Spirit of God; you need the Word of Christ. Let me remind you of something I have said before. When the question arose of who the Holy Spirit is, the Church declared that the Holy Spirit is God: God the Father, God the Son, and God the Holy Spirit.

Saint Gregory the Theologian says other things as well, and so on, but ultimately he believes that the Holy Spirit is God and has not the slightest doubt about it. He is completely certain that the Holy Spirit is God, because, as he says, within the Church we are brought to theosis. He knows this state from experience, both his own and that of the Church. Within the Church we are brought to theosis, and it is the Holy Spirit who brings us there. He brings us to theosis, and is He not God? How can that be, he asks?

We see the same thing here in the psalmist. The Chaldeans have come and spared nothing. They have reduced everything to ruins, yet he turns to God: “Why have You left us?” He knows from experience that similar disasters were threatened in the past but did not happen, because God intervened. This time God did not intervene; He permitted the evil to happen. So the psalmist asks, “Why, my God?” He is praying, not protesting: “Why have You forsaken us? Why have You left us? This time You have left us entirely, and this terrible thing has happened.”

In fact, it is the person who leaves God, though it appears that God has left the person. That is what happened here: this people left God, and so God ceased to protect them.

We are baptized Christians, Orthodox Christians. We ought to be holy, as I said earlier. We ought to have the Spirit of God and His grace within us, and to live in the spirit of Jesus Christ. Our life should not be like that of everyone else, merely a quiet, decent human life and nothing more; we should be filled with the Holy Spirit. This is possible. God has called us and baptized us. Through Chrismation He gave us the grace of the Holy Spirit, and through Holy Communion He gives us the Body and Blood of Christ. Yet how many of us are transformed into the Body of Christ, into the Blood of Christ—how many are themselves transformed? How many actually live this reality?

We say it again and again, say it again and again; we pray and pray again, and, in a sense, there is neither voice nor answer. People remain as they are. “Why, O God, have You cast us off forever?” Why, God, have You abandoned us like this? we might say. We have said repeatedly that something is wrong on our part, and God acts as though He does not hear us, and God does not bend down toward us, and God... How can it be like this? We are Christians, yet our life is so poor that we envy worldly people. We envy the joys of worldly people. Yet there can be no comparison between worldly life and Christian life, between the joy each offers.

No comparison at all. Yet Christians are often so spiritually poor, so troubled and unhappy. “Why, O God, have You cast us off forever?”

And one need only begin in this way, as the Saints stress. They stress that God Himself is the same now as He was then. The Church is the same now, and so is the Holy Spirit. The very same things that happened in the days of the Apostles, the martyrs, and the venerable Saints should and can happen now. With this conviction, taking it as a given, people turn to God and plead with Him again and again; they pray and pray again. You take it as a given that God is the same and can work the same miracle in the souls of people of any age.

The moment someone begins to think and pray this way, their attitude toward God is already being set right. And God will act. He is a God of love and compassion; He cannot simply abandon a person. He created us, He renews us, He calls us, and He sets us on His path. We do not do these things ourselves. Could God treat us as though none of this mattered?

“Why, O God, have You cast us off forever?” I think we once spoke about a driver going downhill in a car. If the car begins to roll, the driver does not reach out with his hand to hold it back. He presses the brake. In a sense, his foot pushes forward with force, yet that is precisely what stops the car. Isn’t that so?

That is the action the driver needs to take.

He must press the brake, because that is what will stop the car. Waving his hands about and trying to hold it back will not help. When someone faces a calamity, some great misfortune, he usually thinks, “I’ll do this; I’ll do that.” He forgets God, who governs all things, and forgets to turn to Him, who will do whatever He wills. Of course, this does not mean we should neglect what we ourselves can do. But the first and most important thing for us to do is

to remember who is Lord of life and death, who governs all things and holds this world in His care, and then to turn to God with humility, metanoia, repentance, and fervent prayer. “Why, O God, have You cast us off forever? Has Your anger fallen upon the sheep of Your pasture?” Sometimes we can see that God has permitted events to unfold this way, and they seem like an expression of His anger. It may come through an earthquake, a fire, a storm, enemies, thieves, or other evildoers. It happens in different ways, but we must not see it from only one side.

There are times when God permits hardship so that His people may come to their senses. But consider Job. God permitted his suffering for a different reason: so that the devil would learn a lesson, and so that Job’s story would remain a lesson for all people. Job had done nothing to warrant all he endured. His children were killed, his houses fell, his animals were lost, and even his health was taken from him. As the story goes on, we see how troubling all this is.

Was there any fault in Job that called for this? In other cases, God permits something to happen so that people may learn. Here it was the devil, in his arrogance, who had to learn a lesson. And what happened to Job has remained a lesson for everyone.

“Has Your anger fallen upon the sheep of Your pasture?” On one side, the psalmist sees what looks like an outpouring of God’s anger. Look at how a person of God sees things. It is as though the psalmist has before his eyes the men hacking at the Temple doors with axes, destroying the carved wood and reliefs, and tearing the Temple down until it lies in ruins. He sees all their fury, and he sees in it the anger of God. That is how a person of God understands it.

Evil people are doing this evil deed, certainly. But a person of God knows that no one acts beyond God’s authority. God permits them to act in their fury, and through that fury His anger is, so to speak, made known. Why God’s anger? God does not grow angry as we do, and He does not change. But He is dealing with a stubborn people. He calls them to come to their senses again and again, and they return to their old ways. So, without any change in God Himself, He deals with them sternly.

And in the previous case He uses the Chaldeans as His instruments. The psalmist sees, on the one hand, this anger, the outburst of God’s anger; on the other hand, all this is happening to Your flock. All this is happening to the sheep of Your flock. The psalmist cannot imagine—and rightly so—that this people has ceased to be God’s people, that it has ceased to be God’s flock, His chosen people. No, you take that as a given; you say, “They are a chosen people.” God has poured out His anger against this people.

So the psalmist asks why this is happening, and, as we said, he asks in prayer. Think of Baptism: the Mystery of Baptism leaves an indelible mark. At least while we are in this world, it is indelible; in the other world it is not. In this world, that mark, the seal of Baptism, is never erased. Whatever happens, a baptized person remains baptized. If that person returns, there is repentance and all that follows, but there is no second Baptism.

Well, every baptized person belongs to the people of God. But that does not mean God will go easy on them. If anything, they may receive even more blows.

The baptized person. That remains a reality. Yet when people see that God does not seem to favor their lives, and that He allows certain hardships, many lose their bearings. They begin to think that God has somehow undone their Baptism. But a person remains a member of Christ’s Church, one of Christ’s sheep. And for that very reason, if we may put it this way, God allows that person to be struck. Struck by what? Each of us knows, more or less, from experience.

We see, then, the full force of this outcry. But we must never forget this truth: once we have been baptized, enrolled in the Book of Life, and joined to the body of Christ, the Church, we belong there. If we persist in denying Christ and remain in our sin to the end, He will cut us off and reject us. But while we are in this world, the outcome is not settled until the hour of death. No baptized person is cast off so completely that it is as though they had never been baptized. Even those who deny Christ are not baptized again. They remain aware of what they have done, as happened under Ottoman rule.

These were people who had denied Christ and saw that their sin could be washed away only through martyrdom, through blood. They were not baptized again to wash away that sin. What they undertook was metanoia, repentance. For them, that meant going to provoke the Turks, as most of them did. They were slaughtered, and their blood was shed. That blood became a second Baptism and washed them clean. The psalmist continues: “Remember Your congregation, which You acquired from the beginning.” Remember Your congregation—that is, Your people, Your flock, Your sheep, us—“which You acquired from the beginning”: that congregation, that people…

“You made them Your own long ago, very long ago, from the beginning, very long ago.” God Himself had done this; the Jews have held it deep in their consciousness even to this day. That is what this means: God chose them as a chosen people. That began with Abraham. Remember what we said about it: Abraham’s descendants, that is, the descendants of one particular line. For, you see, there was also Esau from Jacob and Ishmael from Abraham, who became other peoples. It was chiefly Jacob’s descendants who became God’s treasured people, Israel.

The psalmist says here, in effect: “Remember this people whom You chose long ago. From the beginning, You made them Your own possession, Your own people.”

Each of us can draw strength from this. God brought us into the world; we did not bring ourselves here. Since He brought us into the world, He has a plan for us. He intends us for the Book of Life, for the eternal Kingdom. He does not leave us out. The very fact that He thought to bring us into the world means we have a place in His plan. He also baptized us and made us members of the Church. We do not think about that very much. We see it merely as something people have done, but that is not all it is. As we said, we could have been in Japan or China. We could even be here in Greece, where those in positions of authority are now beginning to leave their children unbaptized. As the years pass, things will grow worse in that respect.

Are these things merely human? It is God’s saving plan, His providence, that orders them this way. From the very beginning, God placed us within His plan, within His providence, within His Kingdom. So when someone prays, he may say, “My God, You have abandoned me. My God, You are right.” But he can also say, “Remember that You brought me into the world. Remember that You loved me even before You brought me into the world. Remember that You cared for me in a special way and made me a member of Your Church in Christ. Time and again You have given me Your Body and Blood, and You continue to give them to me. You gave me Your grace, and it dwells within me. Do not abandon me.”

“You are leaving me; forgive me.” A person must think this way to repent sincerely and return to God. So remember Your people, whom You chose long ago: “You redeemed the rod of Your inheritance.” You freed these people from Egypt. They are, so to speak, the royal sceptre of Your inheritance. That is what the words mean: “You redeemed the rod of Your inheritance.”

I’m not sure what to say here, but I suppose the psalmist is saying something like this: You chose this people, and you had a plan for them. When they were in Egypt and might have perished, you redeemed them and brought them back. You had a plan for them.

I mean, You intend to build Your whole work for humanity on this people, to base Your whole plan for humanity on them. It isn’t simply that You chose them and keep them close to You. They have a central place in Your whole work—perhaps that’s the sense of it.

You redeemed the people who are the scepter of Your inheritance.

It is the royal scepter, yes.

Thank you. How shall we put it? God is in this world, here on earth among its many nations, seeking everyone and seeking to save everyone. He has this people as His rod, so to speak. As we said, they were not chosen simply so that they alone might be saved, but so that through them the whole human race might be saved. We see this in the coming of Christ: “You redeemed the rod of Your inheritance, this Mount Zion.”

And... uh... uh...

You arranged all this: You redeemed this people, these sheep, this flock of Yours; You redeemed it, redeemed it from the Egyptians and brought it here to live in Zion—as we said, this people—in Jerusalem, in this city that is now being destroyed. That is why the psalmist mentions it. If this people came to this city and built a Temple here, and so forth, now all of it is being destroyed. You, You led them here; You brought them here; You did all this. Why, then, have You abandoned Your people? I repeat, the psalmist says this as he prays. “You dwelt in it”: You, O God, came and dwelt there and pitched Your tent, Your dwelling place, on this mountain, on this hill, in this city.

And now You have gone away; You are no longer here. How can You allow all this destruction, all this evil, to happen? In one sense, we could say that the psalmist is wrestling with God. We have said before that a person must wrestle with God to receive the blessing He has promised. God has promised His blessing, and He still promises it. He has promised it in so many ways. But in the end, to receive it, a person must wrestle. And here, I would say, the psalmist is wrestling with God in order to prevail. Of course, it is God Himself who ultimately allows things to unfold this way, so that, in a manner of speaking, He is defeated.

A person can prevail precisely because he holds God’s promise in his hands. Think now of what a Christian holds in his hands, what a Christian holds. The psalmist, too, wrestles with God, so to speak, in order to prevail. In the end, of course, it is God who lets things happen this way. God allows Himself, in a manner of speaking, to be overcome, and the person prevails because he holds the promise in his hands. Now think of what a Christian has: a Christian baptized with God’s grace and a member of the Church should wrestle with God in this way. We have got this quite wrong, and continue to get it wrong, if we simply say, ‘Well, we are poor little creatures, without being bearers of the Spirit,’ and leave it at that. This is what we must do. Did the Lord not say, ‘You, though you are evil, give to your children’?

Even you, though you are evil, give bread when your children ask for bread, not a stone; and when they ask for a fish, you give them a fish, not a snake. If you, then, know how to give good things, how much more will the heavenly Father give the Holy Spirit to those who cry out to Him day and night? So we must wrestle with God, relying on His promises, His words, and all His love and providence. But to prevail with Him, we have to wrestle. And often, to awaken us and bring us to our senses, God permits tribulations to come one after another. Sometimes they almost seem deliberate.

To wake them up. Something had gone wrong here; they had grown forgetful. So God allows this calamity, this destruction, to come. Then the psalmist begins to say all these things. And behind this psalm we can see the whole people. For as we know, the psalms were not written simply because the psalmist, the prophet, happened to feel like writing one. The people used them as prayers before God.

So much time has passed without us realizing it. Let’s stop here and continue next time. Bear in mind that next Monday I may come at about the same time as today, just before eight, because of what we saw at the Metropolis.

Από χθες μου φαίνεται κάτι παρατηρείται, δηλαδή και χθες είχε περισσότερους από άλλες φορές και απόψε βλέπω. Ποιος ξέρει; Κάποιος λόγος μπορεί να υπάρχει. Δεν φαντάζομαι να συνετέλεσε η φωτιά.

Τελειώσαμε την περασμένη φορά τον 72ο ψαλμό και θα παρακαλούσα, πριν τον αφήσουμε και προχωρήσουμε, αυτόν τον ψαλμό να τον ενθυμούμεθα και από καιρού εις καιρό να τον διαβάζουμε, όπως επίσης και όσα έτσι με τη βοήθεια του Θεού μπορέσαμε να πούμε, ναι, αν είναι δυνατόν να τα ενθυμούμεθα. Είναι κάτι πολύ βασικό αυτό το οποίο έχει αυτός ο ψαλμός. Και περνούμε τώρα στον 73ο ψαλμό, ο οποίος είναι και αυτός του Ασάφ. Ο ψαλμός αυτός έχει 17 στίχους. Όχι, όχι, λάθος.

Στίχους πρέπει να έχει και χωρίζεται σε τρία μέρη: πρώτο μέρος, δεύτερο, τρίτο.

Πρέπει να γράφει και αυτός ο ψαλμός όταν έγινε η καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα. Και άλλοι λένε ότι πρέπει να έγινε πολύ αργότερα. Αλλά νομίζω δεν είναι σωστή αυτή η άποψη. Πιο σωστή είναι η άποψη ότι ο ψαλμός έγινε το 500 και τόσο π.Χ., όταν έγινε η καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τον Ναβουχοδονόσορα, γιατί κι άλλη φορά έγινε καταστροφή πολύ αργότερα, επί Αντιόχου, στην εποχή των Μακκαβαίων, και βεβηλώθηκε τότε ο ναός. Αλλά μάλλον δεν πρέπει να κατεβάσουμε τόσο χαμηλά τον ψαλμό.

Αρχίζει ο ψαλμωδός, ο Ασάφ όπως είπαμε, λέγοντας: «Ίνα τι απώσω, ο Θεός, εις τέλος; Ωργίσθη ο θυμός σου επί πρόβατα νομής σου; Μνήσθητι της συναγωγής σου, ης εκτήσω απ' αρχής. Ελυτρώσω ράβδον κληρονομίας σου, όρος Σιών τούτο, ο κατεσκήνωσας εν αυτώ».

Εεε... Αυτοί οι δύο στίχοι, είναι ο πρώτος και ο δεύτερος στίχος, είναι σαν πρόλογος. Και ο ψαλμωδός απευθύνεται εις τον Θεό και ζητά τη Θεία Πρόνοια του Θεού, δηλαδή να μην αφήσει τον λαό του. Δηλαδή ο ψαλμωδός έχει μπροστά του την καταστροφή της Ιερουσαλήμ.

Λέγαμε, έχει μπροστά του τους εχθρούς που κάνουν αυτή την καταστροφή και δεν είναι ότι ήρθαν, κατέστρεψαν και έφυγαν, αλλά ήδη τρόπον τινά είναι μπροστά του οι εχθροί ακόμη που κατέστρεψαν την Ιερουσαλήμ, οι Χαλδαίοι. «Ίνα τι απώσω, ο Θεός, εις τέλος; Ωργίσθη ο θυμός σου επί πρόβατα νομής σου;» Ναι, γιατί, γιατί Κύριε, μας εγκατέλειψες εντελώς; Διότι για να φτάσουν τα πράγματα σε αυτό το σημείο, να έρθουν οι εχθροί και να καταστρέψουν την πόλη και τον ναό ακόμη,

αυτό ήταν πολύ μεγάλο πράγμα, μεγάλο κακό, και δεν θα γινόταν αν ο Θεός δεν...

Αποσυρόταν, απομακρυνόταν ας πούμε, αν δεν εγκατέλειπε ο Θεός, αλλά κατά έναν τρόπο εις τέλος, αυτό εντελώς δηλαδή. Μπορεί ο Θεός να εγκαταλείψει τον άνθρωπο για λίγο, αλλά τον παρακολουθεί και τον προλαβαίνει πάλι. Αλλά εδώ είναι σαν να εγκατέλειψε εντελώς τον λαό ο Θεός, εγκατέλειψε εντελώς την Αγία Πόλη, εγκατέλειψε τον λαό αυτό ο οποίος είχε κτιστεί με τη βουλή του Θεού. Ο Θεός υπέδειξε δηλαδή να κάνει λαό, όχι αυτός, αλλά θα αρχίσει να συγκεντρώνει τα υλικά και να τον κτίσει ο Σολομών.

«Ο θυμός σου επί πρόβατα νομής σου», γιατί ας πούμε ξέσπασε η οργή σου, ξέσπασε η οργή σου πάνω στα πρόβατα της ποίμνης σου, στον λαό τον περιούσιο. Όπως λέει στη συνέχεια: «Μνήσθητι της συναγωγής σου, ης εκτήσω απ' αρχής. Ελυτρώσω ράβδον κληρονομίας σου, όρος Σιών τούτο, ο κατεσκήνωσας εν αυτώ». Εδώ ο ψαλμωδός απευθύνεται στον Θεό και θυμίζει στον Θεό τις δικές του πράξεις. Δηλαδή ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος διάλεξε τον λαό αυτόν, τον έκανε περιούσιο λαό και τον ελύτρωσε αυτόν τον λαό από την Αίγυπτο, από τους Αιγυπτίους, και τον ξανάφερε εδώ κλπ.

Κατοίκησε αυτός ο λαός σε όλη τη χώρα και στη Σιών, στο όρος της Ιερουσαλήμ, δηλαδή που κατεσκήνωσες, που κι εσύ ο Θεός που έστησες τη σκηνή σου σε αυτό το όρος, σε αυτή την πόλη, εν μέσω αυτού του λαού.

Τώρα απέσυρες την πρόνοιά σου εντελώς και ξέσπασε η οργή σου εναντίον των προβάτων σου, εναντίον αυτής της ποίμνης, εναντίον αυτού του λαού σου. Με ερωτά ας πούμε, όχι με την έννοια σαν να τα βάζει με τον Θεό, σαν να ζητάει ρέστα, αλλά προσευχόμενος, παρακαλώντας: «Γιατί το έκανες, Θεέ μου, αυτό;»

Τώρα ήρθαν οι Χαλδαίοι, ας πούμε, και έκαναν την καταστροφή αυτή. Χαλδαίοι οι οποίοι ούτε Θεό έχουν, ούτε τίποτε έχουν, έχουν τους δικούς των θεούς, ειδωλολάτρες. Ναι, ήρθαν και κάνουν αυτό το κακό. Ήρθαν κακοί άνθρωποι και κάνουν, τι θα κάνουν; Κακό κάνουν.

Όμως ο ψαλμωδός εδώ δεν το βλέπει αυτό σαν ένα γεγονός που απλώς το κάνουν οι κακοί άνθρωποι, τους ήρθε να το κάνουν και το κάνουν. Και να δούμε τι θα γίνει λοιπόν με τους κακούς ανθρώπους. Αλλά ο ψαλμωδός το βλέπει και σαν ένα γεγονός που αφήνει ο Θεός να γίνει. Δεν είναι ο Θεός που το κάνει, δεν είναι ο Θεός που γίνεται κακός και καταστρέφει την πόλη και καταστρέφει τον ναό. Αλλά όμως δεν γίνεται ερήμην του Θεού. Ο Θεός είναι κάπου κρυμμένος, κάπου αναπαύεται και βρήκαν ευκαιρία οι Χαλδαίοι εκεί; Δεν είναι ο Θεός απλώς άκακος και τι να κάνει με τους κακούς, να μπερδευτεί με τους κακούς; Όχι, ο Θεός όλα τα ελέγχει, όλα τα παρακολουθεί. Και τελικώς...

Τίποτε δεν επιτρέπει ο Θεός να γίνεται, το ξέρουμε αυτό, τελεία και παύλα, θα τα αφήσουμε τα άλλα.

Ο διάβολος ακόμα, που είναι διάβολος, δεν κάνει τίποτα αν δεν επιτρέψει ο Θεός να κάνει. Και το βλέπουμε αυτό και στην περίπτωση του Ιώβ. Δίκαιος ο Ιώβ, άγιος ο Ιώβ, και να ο διάβολος, ο οποίος τον φθονεί και πάει στον Θεό και έχει το θράσος, δηλαδή παρουσιάζεται ενώπιον του Θεού και λέει: «Ποιος είναι ο Ιώβ έτσι; Γιατί δεν έπαθε τίποτε. Άφησέ με να τον ταλαιπωρήσω και να δεις. Θα είναι καλός μετά και θα είναι δίκαιος;» Και ο Θεός του λέει: «Ναι, σου δίνω την άδεια να το κάνεις, μόνο δεν θα πειράξεις την ψυχή του, τη ζωή του δηλαδή. Όλα τα άλλα μπορείς να τα κάνεις». Και τα έκανε με την άδεια του Θεού.

Ναι, δεν υπάρχει δηλαδή από τότε που υπάρχει ο κόσμος αυτός και στην Παλαιά Διαθήκη και στην Καινή Διαθήκη και στην Εκκλησία ύστερα και λοιπά μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει άνθρωπος του Θεού, άνθρωπος του Θεού, άνθρωπος που έχει πνεύμα Θεού, που είναι άγιος άνθρωπος. Δεν υπάρχει λοιπόν άνθρωπος του Θεού ο οποίος να μην τα βλέπει έτσι τα πράγματα. Ότι δηλαδή τα πάντα ο Θεός προνοεί για όλα, τα επιβλέπει όλα ο Θεός, τα παρακολουθεί όλα ο Θεός και ό,τι γίνει τελικά γίνεται διότι επιτρέπει ο Θεός να γίνει. Να γίνει και το ένα κακό, να γίνει και το άλλο κακό. Φυσικά, σε τελευταία ανάλυση, για να βγει καλό. Όλοι οι άνθρωποι του Θεού έτσι οράνε. Δε, έρχονται άλλοι ύστερα οι οποίοι μπορεί να ξέρουν γράμματα, μπορεί να...

οξύ νουν και μπορούν να κάνουν συλλογισμούς κτλ. Δηλαδή δεν έχουν Πνεύμα Θεού. Άλλο τώρα και άλλο τώρα.

Οι πατέρες δεν μίλησαν μόνον επειδή είχαν σπουδάσει, ας πούμε ο Μέγας Βασίλειος στην Αθήνα και ο Γρηγόρης ο Θεολόγος και σε άλλες σχολές, π.χ., και στην Αθήνα ύστερα και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος και οι άλλοι πατέρες, διότι ήταν μεγάλα μυαλά, ας πούμε, και είχαν κάνει λαμπρές σπουδές. Λοιπόν, ότι είχαν απλώς διότι ήξεραν γράμματα. Ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος κλαίει τα χρόνια που έχασε σπουδάζοντας εδώ και εκεί, τα κλαίει τα χρόνια τα. Και είναι φανερό δηλαδή ότι αν την εποχή αυτή που λέει αυτά τα λόγια, αν τώρα ήταν έτσι, ήταν η ώρα δηλαδή να σπουδάσει, δεν θα πήγαινε να σπουδάσει. Που δεν σημαίνει αυτό ότι να σπουδάζει κανείς είναι κακό, όπως επίσης αν είχε αυτή τη γνώμη που έχει τώρα όταν τα λέει για αυτά, αν την είχε αυτή τη γνώμη όταν ξεκινούσε να πάει στην Καισάρεια πρώτα και ύστερα

και στην Αλεξάνδρεια και στην Αθήνα ύστερα, όταν ξεκίνησε να πάει δεν θα πήγαινε αν είχε αυτήν τη γνώμη. Διότι δεν το κάνει υποκριτικά αυτό που κλαίει μετά που έχασε τον καιρό του σπουδάζοντας εδώ και εκεί. Το ότι ήταν ακόμη, να, ελάχιστα πράγματα ήξερε και στην Αθήνα που πήγε ακόμη κατηχούμενος ήταν. Δεν είχε γίνει χριστιανός απόστολος. Όταν γέμισε η ψυχή του από το Πνεύμα του Θεού και έβλεπε μέσα πλέον από το Πνεύμα του Θεού, όταν ο νους του έγινε νους Χριστού, η καρδιά του έγινε καρδία Χριστού, σπλάχνα Ιησού Χριστού όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, όταν μπορούσε με τον Απόστολο Παύλο λίγο πολύ να πει και αυτός «δοκώ Πνεύμα Θεού έχειν» και λοιπά. Σας...

Σκεφτόταν αλλιώς όλοι οι πατέρες. Όχι λοιπόν, ό,τι είπαν οι πατέρες δεν το είπαν επειδή ήξεραν γράμματα, επειδή είχαν σπουδάσει, αλλά ό,τι είπαν το είπαν διότι ήταν πνευματοφόροι. Ήξεραν και γράμματα φυσικά, δεν θα μιλούσαν έπειτα σαν αγράμματοι, δεν θα μιλούσαν έπειτα, δεν θα έγραφαν σαν αγράμματοι, αλλά εκείνο που βάραινε ήταν ότι μιλούσαν αυτοί στο Πνεύμα του Θεού. Άλλο είναι να λες δικά σου αυτά και άλλο να λες αυτό που λέει το Πνεύμα του Θεού. Ο ίδιος ο Χριστός δεν λέει στους Αποστόλους: «Μην έτσι νοιαστείτε τι θα πείτε όταν βρεθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και σε δικαστάς και τα λοιπά, τι θα πείτε. Το Πνεύμα το Άγιο θα σας φωτίσει εκείνη την ώρα τι θα πείτε». Δεν αφήνει έτσι ο Θεός τους ανθρώπους Του, τα όργανά Του. Είναι μαζί των. «Εγώ μεθ' υμών ειμι πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος».

Μαζί των και τους φωτίζει και τους καθοδηγεί. Δεν είναι θέμα λοιπόν απλώς να μάθει γράμματα κανείς ή απλώς να σκέφτεται ας πούμε σαν άνθρωπος κλπ. Ούτε, επαναλαμβάνω, είναι κακό να μάθει γράμματα κανείς, ούτε είναι κακό να σκέφτεται, αλλά δεν είναι αυτό. Αυτό το κάνουνε, δεν είναι αυτό το άπαν, αυτό το κάνουν οι άνθρωποι, οι κοσμικοί που ασχολούνται με τα κοσμικά πράγματα, που ασχολούνται με τα υλικά πράγματα, με τα τέτοια και τα λοιπά. Με τα θεία πράγματα δεν φτάνει αυτό το πράγμα, χρειάζεται να έχεις Πνεύμα Θεού, να έχεις Λόγο του Χριστού. Σας θυμίζω ακόμη μια φορά αυτό που έχω πει και άλλες φορές, ότι όταν δημιουργήθηκε το θέμα του Αγίου Πνεύματος, τι είναι το Άγιο Πνεύμα, και η Εκκλησία είπε ότι είναι Θεός το Άγιο Πνεύμα. Θεός ο Πατήρ, Θεός ο Υιός, Θεός το Άγιο Πνεύμα.

Και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος λέγει και άλλα αυτά και τα λοιπά, αλλά τελικά πιστεύει ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός και δεν έχει την παραμικρή αμφιβολία γι' αυτό. Έχει πλήρη βεβαιότητα γι' αυτό, ότι το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, διότι μέσα στην Εκκλησία, λέει, θεούμεθα. Έχει πείρα αυτής της καταστάσεως. Όχι μόνο πείρα την προσωπική, αλλά και την πείρα της Εκκλησίας. Μέσα στην Εκκλησία θεούμεθα. Και μέσα στην Εκκλησία εκείνο που μας θεώνει είναι το Άγιο Πνεύμα. Εμάς που μας θεώνει, και αυτό δεν είναι Θεός; Πώς γίνεται, λέει;

Αυτό βλέπουμε λοιπόν εδώ τον υμνογράφο, τον ψαλμωδό. Απευθύνεται στον Θεό. Εδώ ήρθαν οι Χαλδαίοι και δεν αφήνουν τίποτε. Ερείπια τα έκαναν όλα. Και αυτός στον Θεό απευθύνεται. Ναι, γιατί μας άφησες; Γιατί πιστεύει ότι έχει πείρα. Ναι, ξέρει στο παρελθόν ότι πολλές φορές θα γινόταν παρόμοια κακά και δεν έγιναν διότι επενέβη ο Θεός. Ο Θεός αυτήν τη φορά δεν επενέβη, ο Θεός, και άφησε να γίνει το κακό και λέει: «Γιατί, Θεέ μου;» Όχι διαμαρτυρόμενος, παραπονούμενος, αλλά προσευχόμενος: «Γιατί, Θεέ μου, μας εγκατέλειψες; Γιατί μας άφησες; Μας άφησες εντελώς αυτήν τη φορά, εντελώς, εντελώς, για να γίνει αυτό το πράγμα, να γίνει αυτό το κακό».

Τώρα ότι ο άνθρωπος είναι εκείνος που αφήνει τον Θεό και φαίνεται ότι ο Θεός αφήνει τον άνθρωπο, άρα αυτό τελικά έτσι είναι: αυτός ο λαός που άφησε τον Θεό και γι' αυτό ο Θεός παύει να τον προστατεύει.

Εμείς τώρα είμαστε βαπτισμένοι χριστιανοί, ορθόδοξοι χριστιανοί, αυτό είναι. Έπρεπε να είμαστε άγιοι, αυτό που είπαμε προηγουμένως, να έχουμε μέσα μας το Πνεύμα του Θεού, τη Χάρη του Θεού, να ζούμε με πνεύμα Αγίου Ιησού Χριστού και όχι να είναι η ζωή μας όπως είναι όλων των ανθρώπων, απλώς ήσυχη καλή ανθρώπινη ζωή και τίποτα περισσότερο, να είμαστε πνευματοφόροι. Και αυτό το μπορούμε. Γίνεται. Ενώ μας εκάλεσε ο Θεός, μας εβάπτισε ο Θεός, μας έδωσε διά του χρίσματος τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, μας δίνει διά της Θείας Κοινωνίας το σώμα και το αίμα του Χριστού, πόσοι όμως, πόσοι ας πούμε μεταβάλλονται σε σώμα Χριστού, σε αίμα Χριστού, μεταβάλλεται εαυτός, πόσοι ζουν αυτήν την πραγματικότητα και καθώς ας πούμε

Λέμε και ξαναλέμε, λέμε και ξαναλέμε, προσευχόμαστε, ξαναπροσευχόμαστε και ούτε φωνή ούτε ακρόαση από μια πλευρά, ας πούμε. Οι άνθρωποι μένουν αυτό που είναι. Ίνα τι απώσω ο Θεός εις τέλος; Γιατί, Θεέ, μας εγκατέλειψες έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε. Και έχουμε πει επανειλημμένως ότι κάτι φταίει από μας και ο Θεός κάνει ότι δεν ακούει και ο Θεός δεν σκύβει επάνω μας και ο Θεός... Πώς απλύνει έτσι; Χριστιανοί και είναι τόσο φτωχή η ζωή μας που ζηλεύουμε τους κοσμικούς ανθρώπους. Ζηλεύουμε τις χαρές των κοσμικών ανθρώπων. Ενώ δεν μπορεί να γίνει καμία σύγκριση μεταξύ της κοσμικής ζωής και της χριστιανικής ζωής, της κοσμικής, της χαράς που προσφέρει.

η κοσμική ζωή και της χαράς που προσφέρει η χριστιανική ζωή. Καμία σύγκριση δεν μπορεί να γίνει. Κι όμως, οι χριστιανοί πολλές φορές είναι τόσο φτωχοί, είναι τόσο ταλαίπωροι και δυστυχείς. Ίνα τι απώσω ο Θεός εις τέλος;

Και μόνο αν αρχίσει κανείς έτσι, όπως το τονίζουν οι Άγιοι, το τονίζουν ότι ο ίδιος ο Θεός είναι και τώρα όπως ήταν τότε. Η ίδια Εκκλησία είναι και τώρα, το ίδιο Άγιο Πνεύμα είναι και τώρα. Ακριβώς πρέπει και μπορούν να συμβαίνουν τα ίδια πράγματα που συνέβαιναν τότε, στην εποχή των αποστόλων, στην εποχή των μαρτύρων, των οσίων κτλ. Και με αυτήν την πεποίθηση, με αυτό το δεδομένο, στρέφονται προς τον Θεό και παρακαλούν και ξαναπαρακαλούν και προσεύχονται και πάλι προσεύχονται. Το παίρνεις δεδομένο ότι ο Θεός είναι ο ίδιος και ότι ο Θεός μπορεί να κάνει το ίδιο θάμα και στις ψυχές των ανθρώπων της οποιασδήποτε εποχής.

Μόνο λοιπόν που θα αρχίσει κανείς έτσι να σκέπτεται και να προσεύχεται, ήδη διορθώνει τη στάση του απέναντι στο Θεό. Και ο Θεός θα επέμβει. Είναι Θεός Αγάπης και Θεός ευσπλαχνίας. Δεν είναι δυνατόν να αφήσει έτσι τον άνθρωπο. Γιατί αυτός δημιουργεί τον άνθρωπο, αυτός αναδημιουργεί τον άνθρωπο, αυτός καλεί τον άνθρωπο, τον βάζει στον δρόμο του κτλ. Δεν είμαστε εμείς που το κάνουμε αυτό. Μπορεί λοιπόν έτσι να παίζει ο Θεός;

Ίνα τι απώσω ο Θεός εις τέλος; Νομίζω είχαμε πει κάποτε ότι ένας οδηγός μέσα στο αυτοκίνητο, καθώς βρίσκεται σε μια κατηφόρα και το αυτοκίνητο κατρακυλάει, ας πούμε, όχι απλώς ευκολότερα αλλά, άμα το αφήσεις, να κατρακυλήσει για καλά, δεν βάζει το χέρι να το στηρίξει να μην κατρακυλάει, πατάει το φρένο. Και πατώντας το φρένο, έλεγε κανείς ότι το σπρώχνει μάλλον παρά το... Όχι; Έτσι δεν είναι; Στην κατηφόρα όπως είναι κλπ., με δύναμη άμα πατάει το φρένο, το πόδι σπρώχνει ακριβώς αυτό εκεί, και όμως το σταματάει αυτό εκεί. Ευχαριστώ.

Η ενέργεια στην οποία πρέπει να προβεί. Αυτή είναι η ενδεδειγμένη ενέργεια που πρέπει να κάνει ο οδηγός.

είναι? Και, δηλαδή, να πατήσει το φρένο, διότι αυτό είναι εκείνο το οποίο θα σταματήσει το αυτοκίνητο, και όχι απλώς αλλιώς να κάνει παντοειδείς κινήσεις και να προσπαθεί με τα χέρια του να το σταματήσει. Όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε μια συμφορά, οποιαδήποτε συμφορά, ένα κακό μεγάλο, κατά κανόνα ο άνθρωπος προβαίνει σε ενέργειες τέτοιες: «Θα κάνω αυτό, θα κάνω εκείνο», και ξεχνάει τον Κυβερνήτη των πάντων, τον Θεό, και να καταφύγει σε Αυτόν, ο οποίος θα κάνει ό,τι θέλει. Αυτά δεν σημαίνουν βέβαια ότι ο άνθρωπος δεν θα κάνει το ανθρώπινο, αλλά ένα από τα ανθρώπινα και το κύριο και πρώτο ανθρώπινο που έχει να κάνει ο άνθρωπος είναι ακριβώς

να θυμηθεί ποιος είναι κύριος της ζωής και του θανάτου, ποιος είναι κύριος των πάντων, ποιος ελέγχει αυτόν τον κόσμο, για να καταφύγει στον Θεό. Με ταπείνωση φυσικά και με μετάνοια και με θερμή προσευχή. Ίνα τι απώσω ο Θεός εις τέλος; Οργίσθη ο θυμός σου επί πρόβατα νομής σου. Μερικές φορές δηλαδή αυτό το διαπιστώνει ο καθένας. Αφήνει ο Θεός έτσι να έρθουν τα πράγματα, αφήνει όμως ο Θεός. Γι' αυτό και είναι σαν οργή Θεού. Αυτό μπορεί να εκδηλώνεται διαμέσου του σεισμού, διαμέσου της πυρκαγιάς, διαμέσου του τυφώνος, διαμέσου των εχθρών, διαμέσου του κλέπτου, διαμέσου των κακούργων, οποιωνδήποτε. Ε, άλλην... άλλοτε έτσι, άλλοτε έτσι, δεν πρέπει πάλι να...

Το παίρνουμε εμείς αυτό μόνο από τη μια αυτή. Έχουμε, ας πούμε, την περίπτωση που ο Θεός επιτρέπει ακριβώς για να συνετιστεί ο λαός του, και ο Θεός επιτρέπει, όπως στην περίπτωση του Ιώβ, δεν είναι για να συνετιστεί ο Ιώβ, αλλά για να πάρει ένα μάθημα ο διάβολος και να μείνει και ένα μάθημα αιώνιο για όλους τους ανθρώπους. Αλλιώς δεν έχει κανένα λόγο ο Θεός να επιτρέψει να τιμωρηθεί, να βασανιστεί, να πάθει όλα αυτά που έπαθε ο Ιώβ, που τα παιδιά του σκοτώθηκαν και τα σπίτια του έπεσαν, τα ζώα του χάθηκαν και τα πάντα, ακόμη και η υγεία του, ας πούμε. Και είναι σκεπτικό βέβαια εκεί στην πορεία.

Υπήρχε κανείς λόγος για τον Ιώβ; Πως είναι σε άλλες περιπτώσεις που αφήνει ο Θεός να συμβεί κάτι για να πάρουν ένα μάθημα οι άνθρωποι. Εδώ είναι για να πάρει μάθημα ο διάβολος, ο οποίος πολύ, ας πούμε, επηρμένη οφρύν είχε, και το πήρε το μάθημά του και έμεινε και μάθημα για όλους στον Ιώβ.

Ο θυμός σου επί πρόβατα νομής σου. Ο Ψαλμωδός εδώ βλέπει από το ένα μέρος το ξέσπασμα της οργής του Θεού, μολονότι είναι... Κοιτάξτε δηλαδή πώς είναι ο άνθρωπος του Θεού. Λίγο πολύ, όπως φαίνεται και στη συνέχεια, ο ψαλμωδός είναι σαν να βλέπει, ο ψαλμωδός εδώ είναι σαν να έχει μπροστά του, ας πούμε, αυτούς οι οποίοι με αξίνες και με άλλα εργαλεία χαλούν την πόρτα του ναού, χαλούνε τα ξυλόγλυπτα εκεί και τα άλλα ανάγλυφα που είχε κτλ. και κατεδαφίζουν το ναό και το ρίχνουν σε ερείπια κτλ., και εδώ βλέπει όλη αυτή τη μανία, το βλέπει αυτό σαν οργή του Θεού. Έτσι κάνει, ο άνθρωπος του Θεού έτσι βλέπει.

Το βλέπει μόνον σαν ένα κακό που κάνουν κάποιοι κακοί άνθρωποι. Κακοί άνθρωποι, ναι, είναι κακοί και κάνουν αυτό το κακό. Αλλά όμως ο άνθρωπος του Θεού που ξέρει ότι δεν είναι κανένας ανεξέλεγκτος, ο Θεός τους αφήνει λοιπόν αυτούς με τη μανία τους να κάνουν αυτό. Επομένως, διαμέσου της δικής των μανίας, τρόπον τινά, εκδηλώνεται η οργή του Θεού. Θεού, η οργή του Θεού. Για ποιον λόγο, για ποιον λόγο η οργή του Θεού; Δεν οργίζεται ο Θεός, δεν μεταβάλλεται ο Θεός, αλλά έχει να κάνει με έναν λαό ο Θεός ο οποίος είναι σκληροτράχηλος και ο οποίος, ναι, ενώ κάθε τόσο τον συνετίζει ο Θεός, αυτός πάλι επιστρέφει στα δικά του και πάλι κάνει όλα εκείνα εκεί που κάνει, και χωρίς ο Θεός να αλλοιώνεται φέρεται αυστηρά.

Και χρησιμοποιεί ως όργανα στην προηγούμενη περίπτωση τους Χαλδαίους. Βλέπει λοιπόν ο Ψαλμωδός από το ένα μέρος αυτήν την οργή, το ξέσπασμα της οργής του Θεού, αλλά από το άλλο μέρος όμως, ναι, παίρνω, όμως όλο αυτό γίνεται στο ποίμνιό σου. Όλο αυτό γίνεται στα πρόβατα της ποίμνης σου. Δηλαδή δεν θέλει να διανοηθεί ο Ψαλμωδός, και φυσικά έτσι είναι, ότι έπαυσε ο λαός να είναι ο λαός του Θεού, έπαυσε ο λαός να είναι η ποίμνη του Θεού, ο λαός αυτός, ο περιούσιος. Όχι, αυτό το παίρνεις δεδομένο, το λες: είναι περιούσιος λαός. Ο Θεός ξέσπασε οργή εναντίον αυτού του λαού.

Διερωτάται ο Ψαλμωδός, προσευχόμενος όπως είπαμε, γιατί γίνεται αυτό. Όπως δηλαδή κάθε ένας, ναι, θυμάστε που έχουμε πει ότι το βάπτισμα, το μυστήριο του βαπτίσματος είναι ανεξίτηλο. Δηλαδή, ενώ τουλάχιστον είμαστε σε αυτόν τον κόσμο, στον άλλον κόσμο δεν είναι. Στον κόσμο αυτόν ποτέ δεν θα φύγει το χάραγμα, η σφραγίδα που άφησε πάνω μας, η σφραγίδα του βαπτίσματος. Ό,τι και να γίνει, ο άνθρωπος είναι βαπτισμένος, ο βαπτισμένος. Γι' αυτό και ό,τι και να κάνει, αν επιστρέψει, θα μετανοήσει, θα γίνουν όλα τα άλλα, αλλά δεν ξαναβαπτίζεται, είναι βαπτισμένος.

Λοιπόν... Λοιπόν, πας βαπτισμένος είναι μέσα στο λαό του Θεού. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα του χαριστεί ο Θεός. Ίσως ίσα ίσα να φάει πιο πολλές.

Ο βαπτισμένος. Αλλά αυτό δεν παύει όμως να είναι μια πραγματικότητα και πολλές φορές, ναι, πολλοί ας πούμε το κάνουν αυτό, καθώς βλέπουν ο Θεός να μην πολύ ευνοεί τη ζωή τους, μην είναι ευνοϊκός απέναντί τους και να επιτρέπει ο Θεός ορισμένα πράγματα κλπ., τα χάνουν και νομίζουν ότι ο Θεός τους ξεβάπτισε, τρόπον τινά γίνεται αυτό. Εξακολουθεί κανείς να είναι μέλος της Εκκλησίας του Χριστού, πρόβατο του Χριστού. Αλλά γι' αυτό δέρνεται από τον Θεό, αν επιτρέπεται να πούμε έτσι, επιτρέπει να δαρθεί κανείς, επιτρέπει ο Θεός να δαρθεί. Από πού θα δαρθεί; Λίγο πολύ καθένας μας ξέρουμε, αλλά έχουμε κάποια πείρα.

Βλέπουμε λοιπόν από το ένα μέρος όλο το ξέσπασμα, αλλά από το άλλο μέρος ποτέ να μην ξεχνούμε την αλήθεια αυτή, ότι άπαξ και βαπτιστήκαμε και εγγραφήκαμε στο βιβλίο της Ζωής και ενσωματωθήκαμε στο σώμα του Χριστού, στην Εκκλησία, είμαστε εκεί. Τώρα αν τελικά μείνουμε εμείς στην άρνησή μας, μείνουμε στην αμαρτία μας και τα λοιπά, θα μας αποκόψει, θα μας απορρίψει. Αλλά σε αυτόν τον κόσμο, ενώ είμαστε, ό,τι θα γίνει δεν γίνεται μέχρι την ώρα του θανάτου. Ενώ είμαστε σε αυτόν τον κόσμο δεν απορρίπτεται κανείς ο βαπτισμένος. Δεν απορρίπτεται πλήρως με την έννοια ότι σαν να είναι αβάπτιστος, σαν να ξεβαπτίστηκε. Ακόμη και εκείνοι που αρνούνται τον Χριστό δεν ξαναβαπτίζονται, αλλά έχουν συναίσθηση όπως επί Τουρκοκρατίας.

Ήτανε εκείνοι που αρνήθηκαν τον Χριστό και είδαν ότι δεν ξεπλυνόταν η αμαρτία τους με τίποτε άλλο παρά μόνο με μαρτύριο, με αίμα. Να βαπτιστούν ξανά για να ξεπλυθεί η αμαρτία τους δεν έγινε. Ήταν απλώς με μια μετάνοια. Μετάνοια σημαίνει για αυτούς να πάνε να προκαλέσουν τους Τούρκους, όπως και το έκαναν οι περισσότεροι έτσι, και κατεσφάγησαν, ας πούμε, και χύθηκε το αίμα και το αίμα έγινε δεύτερο βάπτισμα και τους ξέπλυνε. Και συνεχίζει ο Ψαλμωδός: «Μνήσθητι της συναγωγής σου, ης εκτήσω απ' αρχής», να ενθυμηθείς τη συναγωγή σου, το λαό σου δηλαδή, την ποίμνη σου αυτή, τα πρόβατά σου αυτά, εμάς, «ης εκτήσω απ' αρχής», την οποία συναγωγή, τον οποίο λαό

Τον έκανες εσύ δικό σου από παλιά, από πολύ παλιά, από αρχής, από πολύ παλιά. Δηλαδή ο Θεός ήταν εκείνος, αυτό είχανε βαθιά στη συνείδηση οι Εβραίοι μέχρι και σήμερα, σημαίνει αυτό, οπότε τους διάλεξε ο Θεός σαν έναν εκλεκτό λαό. Αυτό έγινε με τον Αβραάμ, από εκεί ξεκίνησε. Θυμηθείτε αυτά που τα είπαμε, και όλοι οι απόγονοι του Αβραάμ, οι απόγονοι μιας ευθείας δηλαδή, διότι βλέπετε έχουμε και τον Ησαύ από τον Ιακώβ, έχουμε τον Ισμαήλ από τον Αβραάμ, οι οποίοι έγιναν κάτι άγνωμα, αλλά οι απόγονοι κυρίως του Ιακώβ απετέλεσαν αυτόν τον περιούσιο λαό, τον Ισραήλ.

Ο ψαλμωδός εδώ, ας πούμε, λέγει: «Θυμήσου αυτόν τον λαό που εσύ είσαι εκείνος ο οποίος τον διάλεξε στους παλιούς χρόνους, από του... Εσύ είσαι εκείνος ο οποίος τον έκανες, ας πούμε, ης εκτήσω απ' αρχής, τον έκανες κτήμα σου αυτόν τον λαό, δικό σου αυτόν τον λαό».

Δηλαδή, καθένας μπορεί να στηριχθεί σε κάτι τέτοιο. Ο Θεός μας έφερε στον κόσμο, δεν ήρθαμε εμείς. Για να μας φέρει ο Θεός στον κόσμο, σημαίνει ότι έχει στο σχέδιό Του. Μας έχει δηλαδή για το βιβλίο της ζωής, μας έχει για την βασιλεία την αιώνια. Δεν μας εξαίδει. Το ότι σκέφτηκε να μας φέρει στον κόσμο, αυτό σημαίνει ότι μας έχει εκεί. Αλλά και το ότι μας βάπτισε, μας έκανε μέλη της Εκκλησίας. Να έχουμε, δεν πολύ το σκεπτόμαστε στο όλο. Το βλέπουμε μόνο σαν ανθρώπινες ενέργειες. Δεν γίνεται έτσι. Πώς είπαμε, μπορούσαμε να είμαστε στην Ιαπωνία, να είμαστε στην Κίνα. Μπορούσαμε να είμαστε και εδώ στην Ελλάδα τώρα που αρχίζουν οι διευθυντικοί να μην βαπτίζουν τα παιδιά. Και όσο θα περνάει τα χρόνια θα γίνονται χειρότερα τα πράγματα. Αυτής της απόψεως.

Είναι απλώς ανθρώπινα αυτά; Είναι η οικονομία του Θεού, είναι η πρόνοια του Θεού που κανονίζει έτσι. Ήδη ο Θεός μας έβαλε ευθύς εξ αρχής μέσα στο σχέδιό Του, μέσα στην πρόνοιά Του, μέσα στην βασιλεία Του και μπορεί την ώρα που προσεύχεται κανείς: «Θεέ μου, με εγκατέλειψες, Θεέ μου, έχεις δίκιο» κλπ. «Θυμήσου όμως ότι εσύ με έφερες στον κόσμο, θυμήσου ότι με αγάπησες πριν καν με φέρεις στον κόσμο, θυμήσου ότι εσύ με φρόντισες κατά ειδικό τρόπο και με έκανες μέλος της Εκκλησίας σου, εν Χριστώ, εσύ μου έδωσες επανειλημμένως και μου δίνεις το σώμα σου και το αίμα σου, εσύ μου έδωσες τη χάρη και είναι μέσα μου και λοιπά, μην με εγκαταλείψεις».

Με αφήνεις, συγχώρησέ με. Πρέπει έτσι να σκεφτεί ο άνθρωπος για να μπορέσει να μετανοήσει ειλικρινά και να επιστρέψει εις τον Θεόν. Θυμήσου λοιπόν τον λαό σου, τον οποίο εσύ διάλεξες από αρχής, από τέτοιους χρόνους, «ελυτρώσω ράβδον κληρονομίας σου». Εσύ ελευθέρωσες αυτόν τον λαόν από την Αίγυπτο, δηλαδή είναι, ας πούμε, ράβδος βασιλική της κληρονομίας σου, δηλαδή «ελυτρώσω ράβδον κληρονομίας σου».

Δεν ξέρω τι πρέπει να πούμε εδώ, δεν ξέρω τι πρέπει να πούμε, αλλά ναι, είναι σαν να λέει, υποθέτω, ο ψαλμωδός εδώ ότι διάλεξες αυτόν τον λαό, αλλά διάλεξες, έχεις και εσύ το σχέδιό σου και τον λύτρωσες όταν βρέθηκε εκεί στην Αίγυπτο και θα μπορούσε να χαθεί, και τον λύτρωσες από εκεί και τον έφερες πίσω κλπ., έχεις και εσύ το σχέδιό σου.

Δηλαδή... Δηλαδή, επάνω σε αυτόν τον λαό θέλεις να στηρίξεις το όλο έργο σου για τους ανθρώπους και να βασίσεις το όλο σχέδιό σου για τους ανθρώπους. Δεν είναι δηλαδή έτσι απλώς διάλεξες αυτόν τον λαό, τον έχεις κοντά σου κτλ. Λέει κάτι πολύ βασικό αυτό στο όλο έργο σου, ίσως με αυτή την έννοια, ας πούμε.

Ελυτρώσω ράβδον κληρονομίας σου.

Είναι η βασιλική ράβδος, ναι.

Ευχαριστώ. Δηλαδή, πώς θα το πούμε, λέει ο Θεός μέσα στον κόσμο αυτόν, πάνω σε αυτή τη γη που υπάρχουν έθνη πολλά και λοιπά, και πορεύεται να βρει τους πάντας και να σώσει τους πάντας και λοιπά, και έχει το λαό αυτό, τον έχει σαν ράβδο, ας πούμε, με την έννοια που είπαμε ότι ο λαός δεν εκλέχθηκε απλώς για να σωθεί αυτός ο λαός ως λαός μόνον, αλλά εκλέχθηκε για να σωθεί δια μέσου αυτού όλο το ανθρώπινο γένος, όπως και το βλέπουμε με τον ερχομό του Χριστού. Ελυτρώσω ράβδον κληρονομίας σου, όρος Σιών τούτο.

Και... Ε... Ε...

Κανόνισες δηλαδή, τον λύτρωσες το λαό αυτόν, αυτά τα πρόβατα, αυτή την ποίμνη σου, τη λύτρωσες, τη λύτρωσες από τους Αιγυπτίους και την έφερες εδώ να κατοικήσει στη Σιών, όπως είπαμε, ο λαός αυτός, στην Ιερουσαλήμ, στην πόλη αυτή που τώρα καταστρέφεται. Γι' αυτό αναφέρεται. Δηλαδή, αν βρέθηκε αυτός ο λαός σε αυτή την πόλη και αν ο λαός αυτός έκτισε ναό και λοιπά, τώρα όλα αυτά καταστρέφονται. Εσύ, εσύ τους οδηγείς εδώ, εσύ τα έφερες, εσύ τα έκανες όλα αυτά. Γιατί τώρα εγκατέλειψες το λαό σου; Προσευχόμενος, επαναλαμβάνω, το λέει αυτό ο ψαλμωδός. Το «κατεσκήνωσας εν αυτώ»· και εσύ, ο Θεός, ήρθες και κατεσκήνωσες και έστησες τη σκηνή σου, το κατοικητήριό σου σε αυτό το όρος, σε αυτό το λόφο, σε αυτήν την πόλη.

Έγινε τώρα, έφυγες από εδώ, δεν είσαι εδώ. Πώς επιτρέπεις και γίνεται όλη αυτή η καταστροφή; Όλο αυτό το κακό. Δηλαδή, από μια πλευρά θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο ψαλμωδός εδώ κάνει αγώνα με τον Θεό. Εδώ έχουμε πει και άλλη φορά ότι ο άνθρωπος πρέπει να παλέψει με τον Θεό για να κερδίσει την υποσχεμένη ευλογία. Ο Θεός υποσχέθηκε την ευλογία και υπόσχεται την ευλογία. Με χίλιους δύο τρόπους, ας πούμε, υποσχέθηκε την ευλογία του. Αλλά τελικά, για να την κερδίσει ο άνθρωπος πρέπει να παλέψει. Και εδώ κάνει, θα έλεγα, κάποια πάλη με τον Θεό ο ψαλμωδός για να νικήσει. Φυσικά, στο τέλος πάλι ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος θα αφήσει τα πράγματα να έρθουν έτσι, να ηττηθεί τρόπον τινά ο Θεός.

Και να κερδίσει ο άνθρωπος, ακριβώς διότι έχει την υπόσχεση στα χέρια του. Να σκεφτείτε τώρα, ο χριστιανός τι έχει στα χέρια του, ο χριστιανός. Πάλι, ας πούμε, με τον Θεό ο ψαλμωδός για να νικήσει. Φυσικά, στο τέλος πάλι ο Θεός είναι εκείνος ο οποίος θα αφήσει τα πράγματα να έρθουν έτσι, να ηττηθεί τρόπον τινά ο Θεός και να κερδίσει ο άνθρωπος, ακριβώς διότι έχει την υπόσχεση στα χέρια του. Σκεφτείτε τώρα ο χριστιανός τι έχει στα χέρια του, ο χριστιανός που είναι βαπτισμένος με τη χάρη του Θεού, που είναι μέλος της Εκκλησίας, να κάνει αυτή την πάλη με τον Θεό. Καθόλου δεν τα πήραμε καλά τα πράγματα, δεν τα παίρνουμε καλά, που βρεθήκαμε να είμαστε φτωχά πλασματάκια, χωρίς να είμαστε πνευματοφόροι, και να τα αφήνουμε. Αυτό το πράγμα πρέπει να κάνουμε. Πάλι ο Κύριος δεν είπε: «Εσείς, λέει, που είστε πονηροί, δίνετε στα παιδιά σας»;

Να δίνετε, και πονηροί να δίνετε, όταν σας ζητούν ψωμί να δώσετε ψωμί και όχι πέτρα, όταν σας ζητούν ψάρι, ψάρι και όχι φίδι. Πονηροί όντες λοιπόν οίδατε να δίνετε αγαθά, πόσο μάλλον ο Πατήρ ο Ουράνιος θα δώσει σε εσάς, σε αυτούς οι οποίοι κράζουν νύχτα και μέρα, θα δώσει το Πνεύμα του το Άγιο. Έτσι να γίνει πάλη λοιπόν με βάση τις υποσχέσεις του Θεού, με βάση τα λόγια του Θεού, με βάση την όλη αγάπη και την πρόνοια του Θεού, αλλά για να τον κερδίσει ο άνθρωπος τελικά πρέπει να κάνει πάλη. Και πολλές φορές, για να τον ξυπνήσει τον άνθρωπο, για να τον κάνει να συναισθανθεί τον άνθρωπο, επιτρέπει ο Θεός να έρχονται απανωτές αυτές οι θλίψεις, μία πάνω στην άλλη, επίτηδες μοιάζουν καμιά φορά.

Να ξυπνήσει, όπως εδώ κάτι δεν πήγαινε καλά, όπως είχαν ξεχαστεί, και επιτρέπει ο Θεός να έρθει αυτό το κακό, αυτή η καταστροφή, και τότε ο ψαλμωδός αρχίζει λοιπόν και... Τα λέγει όλα αυτά. Και πίσω από το ψαλμό εδώ θα μπορούσαμε να δούμε και όλο το λαό, διότι όπως ξέρουμε οι ψαλμοί δεν εγγράφονται απλώς, του ερχόταν του ψαλμωδού, του προφήτου να γράψει ένα ψαλμό και έγραφε απλώς αυτό, αλλά ήταν κάτι που το χρησιμοποιούσε ο λαός ως προσευχή ενώπιον του Θεού.

Τόσο πολύ πέρασε ώρα και δεν καταλάβαμε. Σταματούμε εδώ λοιπόν και θα συνεχίσουμε. Την άλλη Δευτέρα έχετε λίγο κατά νου ότι μπορεί να έρθω περίπου τέτοια ώρα που ήρθα και σήμερα, οκτώ και κάτω, επειδή είδαμε στη Μητρόπολη.