Asaph on the Prosperity of the Wicked and Trust in God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

That was the first part of the psalm. From verse 15 to the end, verse 28, we have the second part. The first part raised the problem of divine justice, as it is called. Now, in the second part, we have the answer: why do the ungodly prosper while the godly suffer? It is a troubling question when we see this happening in the world. Let us go on.

The second part begins at verse 15: “If I had said, ‘I will speak this way,’ behold, I would have betrayed the generation of Your children. I tried to understand this, but it was a burden to me, until I entered the sanctuary of God and understood their end.” These three verses form the first short section of the second part. Here the psalmist, Asaph, seeks the answer from God.

“If I had said, ‘I will tell it this way’...”

I thought about speaking this way, telling things just as anyone might see them, just as I myself felt them: all the questions, doubts, and turmoil within me. If I had decided to tell it all that way, then, behold...

“I would have betrayed the generation of Your children.” What would have happened if I had decided to do that?

Asaph is a teacher of the people, sent to them by God. In a sense, he has a commitment to God and a commitment to the people.

He is to speak of God’s love and compassion, and to teach that God is good and wrongs no one.

In this way, people can believe in God and place their hope in Him without being shaken.

They must not be led to wonder whether God is unjust or unaware of what is happening. We saw that thought in earlier verses: “How does God know what is happening down here?” Asaph is a teacher of the people, sent, we might say, by God. He is writing a psalm, and that psalm is Holy Scripture, inspired by the Holy Spirit. Asaph is no ordinary man; he too is a man of God. So if I were to tell everyone what I have described to you, all that is going on in my soul and conscience, what would happen? Something very serious, something terrible.

I would trample on that whole commitment. When he says, “I would have betrayed,” he means that he would break his commitment to God and to the people. He would teach the opposite of what he ought to teach and say. May that never happen. God sent him to teach and proclaim that He is good and wrongs no one. “If I had said, ‘I will speak this way,’ behold, I would have betrayed the generation of Your children.” The word “Your” probably refers to God, for this is almost a prayer: “If, my God, I...

...had decided to speak this way and tell everyone all that I feel within me, I would have broken my commitment, or the covenant You have made with Your people, the people of Israel.” “I tried to understand this.” But he did not sit down and tell the people all those things that would have shaken their faith.

Instead, he says, “I tried to understand this.” I sat down and thought through the whole matter. What is happening? What does it mean? I did not rush out to tell the people these thoughts as soon as they came to me and shake their faith. I studied the problem. “But it was a burden to me.” All that effort got me nowhere. I could explain nothing; I could not understand why things happen this way. It was hard work, and it seemed wasted. “Until I entered the sanctuary of God and understood their end.”

That is what led him there. He speaks as though it still lies ahead, but by the time he writes these words, it has clearly happened. On the one hand, he could not even think of telling others what he felt within, because he would shake their faith. On the other, he pondered the problem and got nowhere. So he went to God’s sanctuary, to God’s temple. He turned to God, asked Him, and sought from Him the answer to this problem: “and I understood their end.”

He does not say outright that turning to God gave him the answer. But he hints at it with the words, “and I understood their end.”

Um...

And although he hints at it, Asaph the prophet and psalmist does not plainly say that he went to God and asked Him. He barely hints at carrying the question beyond this life: “and I understood their end.” It is as though he says: Yes, things do seem to show that the ungodly, the sinners, are happy. But we might recall what Solon said. Was it not Solon? “Call no one blessed before his end.”

“Before his end.” That was wise; there is no doubt about it. Solon drew it from experience. The Greeks of his day observed things carefully—I do not know about people today—and learned from what they saw. Life itself can teach us much. One person learns one thing, another something else. Croesus seemed to have everything, but then his end came. And what an end it was! He remembered Solon’s words and, fortunately, was saved.

The ungodly and the sinners may prosper in this world, but their end will come. Asaph means, first of all, that we must see what happens at the end of their lives. Yet he also seems to open a small window onto the life to come. The Old Testament says little about this, but a person’s end reaches beyond the grave. There each will receive what is due. The ungodly will see that their happiness amounted to nothing, and the godly who suffered here will see God vindicate them. We see just this when...

Later, Christ tells the parable of the rich man and Lazarus. Abraham says to the rich man, “Remember that you received good things in your life, while Lazarus received bad things. Now Lazarus is comforted here, and you are in anguish.” This question reaches into the New Testament. Christ does not present the people in His parable this way by chance: the rich man is ungodly, and poor Lazarus is godly. Such things happened not only in Old Testament times but also in New Testament times, and we may see cases like them even today.

But life does not end at the grave; in a sense, life begins beyond it. Here in the psalm, the psalmist only barely grasps this truth. What matters is that, being human, he too has all these thoughts, all these logismoi, these troubling thoughts, within him: Why do the ungodly prosper while the godly suffer? He wrestles with this, but whom can he tell? Whom can he tell? He sits and considers the whole problem, but finds no answer, so he turns to God. That is it; that is the answer.

He turns to God, and there he receives understanding. As he addresses God, he comes to see that the answer lies in the end: at the end of this world, so to speak, and also at the end beyond this world. I hope we will have time to return to this a little later and explain it more fully.

What a person needs to do is turn to God. As we have said many times, and as this psalm says from the beginning, whatever happens, God is good. Whatever happens, God loves mankind. He is just; He is a God of love. And today we can say with...

great confidence that whoever believes this and sees things this way, whoever begins from that conviction, will come to see it in life as well. First one must believe it and accept it. Then one sees in life that God truly is a God of justice and a God of love.

Now we come to three more verses, the second short section of this part of the psalm: verses eighteen, nineteen, and twenty. Here the psalmist says that the wicked will be punished even here, in this life, and not only at the end. ‘Because of their deceit, You set evils before them; You cast them down when they grew proud.’ It is as though he were saying: Yes, the wicked prosper now, but ‘because of their deceit’...

The psalmist is speaking to God: ‘Because of their deceit, You set evils before them.’ You had calamities in store for them; You let those calamities fall upon them. ‘You cast them down when they grew proud.’ As we saw in earlier verses, where it says, ‘Therefore pride took hold of them,’ the wicked prosper and become terribly proud. They boast among other people, even today. How often do wealthy unbelievers mock a poor person who believes in God? They point to how well they themselves live, and they swell with pride and boast.

Sometimes, one might say, they leave this world still in that condition. But very often God humbles them. ‘You cast them down when they grew proud.’ So while they are proud and full of themselves, while they boast and imagine themselves to be gods, You humble them. ‘You cast them down.’

We should have no doubt about this, though there are some exceptions. God knows why He leaves certain people untouched. He has His reasons. When the Americans were preparing to drop the atomic bombs on Hiroshima and Nagasaki, they had already bombed other cities, but had left those two cities completely untouched.

Why had they left them untouched? Because they intended to destroy them completely. They also wanted to see the results: the first bomb, and then the second, were in a sense experiments. For that, the cities had to be untouched beforehand. From one point of view, those two cities seemed fortunate. They suffered no air raids, while other cities were attacked daily by aircraft dropping bombs. Yet the cities that seemed so fortunate would suffer destruction all at once. There are also people who remain untouched and are forgotten. God knows this, and in the end they too will meet their due.

God will deal with them accordingly. But there are many others who receive fitting punishment, fitting calamities, here in this world. God humbles them here too. We have seen many such cases. We simply do not have the patient endurance to wait.

We all keep letting what we see today, what we see right now, at this very moment, shape our judgment. We lack the patient endurance to wait until tomorrow, and sometimes that ‘tomorrow’ comes years later. Yet even in our own day, we could give many concrete examples of this person or that person acting without any regard for God.

Without any regard for God’s work. Without any regard at all, I say again.

Such a person did as he pleased, even within the Church. I do not mean only enemies far from the Church; there are enemies within the Church too. But God, as the saying goes, may be slow to act, yet He does not forget. He is never confused or at a loss. He keeps account and knows whom He is dealing with. He knows us all. In time, He calls each person to account, even here in this world. How often have we seen that with our own eyes? Usually, though, we overlook it. We notice only that someone acts in such a way and God lets him go on. Let us see how long God lets him go on. ‘Because of their deceit, You set evils before them; You cast them down when they grew proud.’

‘How were they brought to ruin so suddenly?’ That ‘how’ is both a question and an exclamation. In a moment, they were all laid waste. Sometimes God lets His enemies fade away slowly, one by one, and each is brought to the place he deserves. But sometimes it happens in an instant. God acts so decisively that none of them remains; they are swept away.

So they were all gone.

They vanished and perished; they are no more, because of their lawlessness. Yes, that is how it is. How many have fought against the Church? How many have fought against God, or against particular works within the Church? Yet they vanished. Not one remained; they all passed away. They acted lawlessly because they were not on God’s side. They cared for their own will, not for God or what He wanted. ‘Like a dream when one awakes, O Lord, You will despise their image in Your city.’

A person sleeps, then suddenly wakes, and the dream is gone. It may have been a wonderful dream. And sometimes the dream is about the person himself. I will not say what some people dream about: those with grand ambitions, longing for this or that. At night they see themselves as they wish to be, and before they can even enjoy finally achieving what they wanted—I said I would not spell it out; you understand—they suddenly wake up. None of what they saw in the dream is there. Nothing at all. Just as...

Just as someone dreams in sleep and suddenly wakes, so it is with them, O Lord, ‘in Your city.’ He surely means Jerusalem. All those wicked people there in Your city made themselves out to be great and mighty. They took no account of You and set themselves against You, though they appeared prosperous because they had material wealth. Then they vanished as though they had been a dream. All their splendor, all their prosperity, disappeared like a dream when the dreamer suddenly wakes.

Here the psalmist turns back for a moment to what was happening within himself.

‘My heart was inflamed, and my inmost being was troubled.’ Why was his heart inflamed? It was as though a fire had been lit within it. Why? In a way, because of envy. He saw the wicked prospering, with riches and all the good things of this earth. ‘My heart burned with envy, and my inmost being was troubled.’ Everything within me was shaken.

‘I was brought low and did not understand.’

Yes, everything he says here is beautiful. This psalm really is something extraordinary. Um...

I myself am eaten up with envy. I burn inside when I see the wicked prosper. My whole being is shaken; my kidneys are troubled. “I was brought low and did not understand.” I turn the matter over and over, but I cannot make sense of it. What is happening? I understand nothing. I am brought to nothing. “I became like a beast before You.” And he ends here with that phrase.

We have not finished the second part; we will continue next time. But we need to stay with this phrase for a moment: “I became like a beast before You.” It is a striking phrase, especially when we remember what came before. He went into the sanctuary, into the Temple, to ask God and learn from Him. And from the beginning, he himself says that God is good. Yet he says, “I became like a beast before You.” Whoever I may be, however much any of us studies this question, examines it, or tries to grasp it with human understanding and find an explanation, we cannot arrive at the answer ourselves.

A person cannot understand what God is doing. So what is left for us? “I became like a beast before You.” Think of an ox, a donkey, a camel, a horse. What do they know of what their master does or why he does it? They follow him faithfully and obey him. They do not try to work out his plans. They are animals, and following their master is what they know and need to do.

They listen to their master, submit to him, and go where he leads them. For an animal with a good master, nothing is better than listening to him. If it refuses, the master will have to discipline it. If it listens, it will do its work, but it will also be fed and watered. A good master will care for it, stroke it, clean it, and brush it. The animal’s part is to listen. In this sense, a person must humble himself before God like a little animal. He cannot understand everything. The truth is there, and the answer to the question is there, but God knows it and a person cannot grasp it.

What remains for us is to humble ourselves before God in this matter and, more generally, to humble ourselves before Him like a little animal and obey Him. If possible, as we have said before, let there be no trace of resistance within us, no trace of curiosity, no desire to pry into God’s plans, His mind, or His counsels. Let us simply follow Him. I think we can say that all the saints, without exception, whatever happened in their lives, took something like this attitude before God.

“I became like a beast before You.” Then God has no difficulty with such a person. No one struggles with a gentle animal, a lovable animal, an animal that...

There are always exceptions. So the owner does not worry at all about how to lead the animal, bring it back, put it in the yoke, get the work done, hitch it to the cart, or take it out again—not at all. The owner is free of such worries. Those cases are not rare; they are exceptions in which, every day, he wonders what will happen with that mule today, since it kicks, strikes out, and causes trouble, and so on. When he has gentle animals, he gives it no thought at all; he simply plans his work. So when God finds someone who can speak in this way and trust in Him in this way, He will certainly make that person a saint.

To a lesser degree, perhaps, if I may put it that way. Whoever the person may be, if they take this attitude and follow God in this way, God will be able to make them a saint in the end. That is all for today. Perhaps we will return to this subject.

Εκεί έχουμε το πρώτο μέρος του ψαλμού. Από το 15ο στίχο μέχρι και το τέλος, τον 28ο στίχο, είναι το δεύτερο μέρος. Στο πρώτο μέρος είχαμε το πρόβλημα της θεοδικίας, όπως λέγεται, και εδώ τώρα, στο δεύτερο μέρος, έχουμε τη λύση αυτού του προβλήματος, τη λύση δηλαδή του προβλήματος της ευτυχίας των ασεβών και της δυστυχίας των ευσεβών. Δημιουργείται μεγάλο πρόβλημα που στον κόσμο αυτόν ευτυχούν οι ασεβείς και δυστυχούν οι ευσεβείς. Λοιπόν, προχωρούμε.

Δεύτερο μέρος, από το 15ο στίχο και εξής. «Ει έλεγον, διηγήσομαι ούτως, ιδού τη γενεά των υιών σου ησυνθέτηκα. Και υπέλαβον του γνώναι τούτο, κόπος εστίν ενώπιόν μου, έως εισέλθω εις το αγιαστήριο του Θεού και συνώ εις τα έσχατα αυτών». Εδώ είναι, ας πούμε, το πρώτο μικρό τμήμα του δευτέρου μέρους, στους τρεις στίχους αυτούς, και εδώ ο ψαλμωδός, ο Ασάφ, ζητεί τη λύση του προβλήματος από τον Θεό.

Ει έλεγον, διηγήσομαι ούτως.

Έλεγα και απεφάσιζα να διηγηθώ ούτως, έτσι. Δηλαδή όλα αυτά τα πράγματα, έτσι όπως τα βλέπει ο καθένας, όπως τα νιώθω κι εγώ μέσα μου και έχω μέσα μου αυτά τα ερωτήματα και έχω μέσα μου αυτούς τους δισταγμούς και έχω μέσα μου αυτό το πρόβλημα και έχω μέσα μου αυτόν τον κλονισμό και λοιπά, όπως είπε, εάν τώρα απεφάσιζα να διηγηθώ έτσι τα πράγματα... Ε, ιδού

«τη γενεά των υιών σου ησυνθέτηκα». Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν αποφάσιζα να κάνω κάτι τέτοιο;

Ο Ασάφ είναι διδάσκαλος, ας πούμε, του λαού και είναι απεσταλμένος από τον Θεό εις τον λαό. Ναι, κατά κάποιο τρόπο έχει γίνει μια συμφωνία με τον Θεό, αλλά και μια συμφωνία με το λαό.

Να ομιλεί για την αγάπη του Θεού, για την ευσπλαχνία του Θεού, για το ότι ο Θεός είναι αγαθός, ο Θεός δεν αδικεί κανέναν.

Να πιστεύουν έτσι οι άνθρωποι στον Θεό, να ελπίζουν έτσι και να μην κλονίζονται.

Να μην προβληματίζονται, να μην τυχόν κυριευθούν από σκέψεις ότι ο Θεός είναι άδικος, ότι ο Θεός δεν ξέρει τι γίνεται, όπως ερχότανε, όπως είδαμε σε προηγούμενους στίχους: «Πού ξέρει ο Θεός τώρα τι γίνεται εδώ κάτω;» Σαν λοιπόν διδάσκαλος του λαού, σταλμένος, ας πούμε, από τον Θεό, διότι ο Ασάφ εδώ γράφει ψαλμόν και ο ψαλμός αυτός είναι Αγία Γραφή. Ο ψαλμός αυτός είναι εμπνευσμένος από το Άγιο Πνεύμα, δεν είναι τυχαίος ο Ασάφ, είναι άνθρωπος του Θεού και αυτός. Εάν λοιπόν εγώ τώρα απεφάσιζα να διηγηθώ όλα αυτά που σας είπα πιο πάνω, που συμβαίνουν μέσα στην ψυχή μου, μέσα στη συνείδηση, τι θα συνέβαινε; Θα συνέβαινε κάτι πολύ σοβαρό, κάτι πολύ φοβερό.

Καταπατούσα όλη αυτή... «ησυνθέτηκα», που λέει εδώ, θα χαλούσα δηλαδή τη συμφωνία που έχω κάνει με τον Θεό και τη συμφωνία που έχω κάνει με τον λαό. Θα εδίδασκα δηλαδή αντίθετα από εκείνα τα οποία πρέπει να διδάξω, από εκείνα τα οποία πρέπει να πω. Μη γένοιτο. Διότι ο Θεός με έστειλε να διδάσκω, να κηρύσσω, να λέγω ότι είναι αγαθός και ότι δεν αδικεί κανένα. «Ει έλεγον, λοιπόν, διηγήσομαι ούτως, ιδού τη γενεά των υιών σου ησυνθέτηκα». Το «σου» εδώ μάλλον αναφέρεται στον Θεό, διότι είναι σαν προσευχή: «Αν, Θεέ μου, εγώ

απεφάσιζα να μιλήσω έτσι και να διηγηθώ όλα αυτά τα οποία νιώθω μέσα μου κτλ., τότε θα χαλούσα τη συμφωνία που έχω κάνει ή θα χαλούσα τη συμφωνία που έχεις κάνει εσύ με το λαό σου, τον Ισραητικό λαό». «Και υπέλαβον του γνώναι τούτο». Όμως δεν έκανε αυτό το πράγμα, να καθίσει να διηγηθεί όλα αυτά τα οποία θα εσκανδάλιζαν το λαό.

Γι' αυτό κάθισα, «υπέλαβον του γνώναι τούτο». Κάθισα λοιπόν να μελετήσω το όλο θέμα. Τι συμβαίνει, τι γίνεται; Και όχι, άντε, μόλις μου ήρθανε αυτές οι σκέψεις, να βγω να τις πω στον λαό και να τους σκανδαλίσω. Κάθισα λοιπόν να μελετήσω αυτό το θέμα, το πρόβλημα. «Κόπος εστίν ενώπιόν μου». Όμως άδικος κόπος, δεν βγαίνει τίποτα, δεν βγάζω τίποτα, δεν καταλαβαίνω τίποτα, δεν μπορώ να εξηγήσω, δεν μπορώ να καταλάβω γιατί όλα αυτά γίνονται έτσι. Άδικος κόπος, πολύς κόπος και χαμένος κόπος. «Έως εισέλθω εις το αγιαστήριο του Θεού και συνώ εις τα έσχατα αυτών».

Ακριβώς αυτό το πράγμα με έκανε, βέβαια εδώ ομιλεί σε μέλλοντα χρόνο, αλλά είναι αόριστος, ήδη έχει γίνει αυτό δηλαδή όταν τα γράφει αυτά, σαφώς έχει γίνει. Λοιπόν, από το ένα μέρος ούτε να διανοηθώ να διηγηθώ όλα αυτά που ένιωθα μέσα μου, θα σκανδάλιζα τον κόσμο. Από το άλλο μέρος κάθομαι και μελετώ το όλο πρόβλημα, τι άκρη θα βρω, και χαμένος κόπος. Αυτό λοιπόν με έκανε να πάω στο αγιαστήριο του Θεού, να πάω στο ναό του Θεού. Να καταφύγω δηλαδή στον Θεό, να ερωτήσω τον Θεό, να μάθω από τον Θεό ποια είναι η λύση αυτού του προβλήματος, «και συνώ εις τα έσχατα».

Τώρα δεν μας λέει ότι με το να καταφύγει στον Θεό βρήκε τη λύση του προβλήματος έτσι, δεν το λέγει καθαρά, αλλά κάνει έναν υπαινιγμό: «και συνώ εις τα έσχατα».

Εεε...

Μάλιστα, ενώ κάνει έναν υπαινιγμό, δεν φαίνεται καθαρά ότι ο προφήτης, εδώ ο Ασάφ, ο υμνωδός, ο ψαλμωδός, καταφεύγει και ρωτά το Θεό, αναφέρει το πράγμα και το αναφέρει το πράγμα, το μεταφέρει το πράγμα στην άλλη ζωή, μόλις κάνει έναν υπαινιγμό: «και συνώ εις τα έσχατα αυτών». Δηλαδή, εντάξει, σαν να λέγει, δηλαδή εντάξει, ναι, φαίνεται έτσι, δείχνουν τα πράγματα ότι οι ασεβείς, οι αμαρτωλοί, ναι, είναι ευτυχείς. Αλλά θα μπορούσαμε εμείς τώρα να αναθυμηθούμε αυτό που είπε ο Σόλων, Σόλων δεν το είπε; «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε».

«Προ του τέλους μακάριζε». Ήτανε σοφό αυτό. Δεν χωράει καμιά αμφιβολία. Και ο Σόλων το έβγαζε από την πείρα αυτό, καθώς ήταν προσεκτικοί τότε οι Έλληνες, δεν ξέρω οι σημερινοί, και μελετούσαν τα πράγματα, έβγαζαν τα διδάγματα, διότι η ζωή είναι η ζωή. Η ζωή είναι αλήθεια η ζωή και πολλά πράγματα μπορεί να διδάξει η ζωή στον άλλον. Και άλλος το ένα, άλλος το άλλο, εδώ ο Σόλων. Ήταν ο Κροίσος αυτός που ήτανε, αλλά όμως ήρθε και το τέλος, και πώς ήρθε το τέλος, και θυμήθηκε το Σόλωνα και σώθηκε βέβαια ευτυχώς.

Οι ασεβείς, οι αμαρτωλοί ευτυχούν σε αυτόν τον κόσμο, αλλά έρχεται όμως και το τέλος. Και εκεί, όταν θα έρθει το τέλος, οπωσδήποτε καταρχήν εννοεί για να δούμε τι θα γίνει στο τέλος της ζωής τους, αλλά οπωσδήποτε όμως εδώ αφήνει ο Ασάφ σαν να ανοίγει λίγο και το παράθυρο δηλαδή προς την άλλη ζωή. Στην Παλαιά Διαθήκη δεν πολυϋπάρχει αυτό το πράγμα, σαν να ανοίγει και το παράθυρο, που τα έσχατα του ανθρώπου είναι και πέραν του τάφου. Εκεί λοιπόν, εκεί είναι που καθένας θα βρει το δίκαιό του. Και οι ασεβείς θα δουν ότι η ευτυχία τους δεν ήταν τίποτε και οι ευσεβείς οι οποίοι υπέφεραν εδώ θα δουν ότι, ναι, ο Θεός θα τους δικαιώσει. Όπως ακριβώς το βλέπουμε όταν...

Αργότερα ο Χριστός θα πει την παραβολή του πλουσίου και του Λαζάρου. Ναι, «θυμήσου», λέει εις τον πλούσιον ο Αβραάμ, «ότι εσύ εκεί κάτω απέλαβες τα αγαθά και ο Λάζαρος τα κακά. Τώρα ο Λάζαρος παρακαλείται εδώ, συ δε οδυνάσαι». Αυτό φτάνει μέχρι και την Καινή Διαθήκη. Δεν αναφέρει τυχαία ο Χριστός, δεν παρουσιάζει τα πρόσωπα στην παραβολή του έτσι τυχαία κατά αυτόν τον τρόπο, ότι ο ασεβής αυτός είναι ο πλούσιος και ο ευσεβής είναι ο φτωχός Λάζαρος. Δεν συνέβαινε αυτό μόνο στην Παλαιά Διαθήκη αλλά και στην Καινή Διαθήκη και μέχρι σήμερα μπορεί να έχουμε τέτοιες περιπτώσεις.

Αλλά υπάρχει όμως, η ζωή δεν τελειώνει στον τάφον, η ζωή από εκεί και πέρα αρχίζει. Και εδώ στον ψαλμό μόλις και μετά βίας συμπεραίνει ο ψαλμωδός αυτήν την αλήθεια. Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι ότι ο ψαλμωδός δέχεται και αυτό σαν άνθρωπος, όλες αυτές τις σκέψεις, όλους αυτούς τους λογισμούς μέσα του: γιατί οι ασεβείς να ευτυχούν και οι ευσεβείς να δυστυχούν; Προβληματίζεται, αλλά πού να τα πει αυτά τα πράγματα; Πού να τα πει; Κάθεται, μελετάει το όλο πρόβλημα, αλλά και την προφήτη δεν βρίσκει λύση και καταφεύγει στον Θεό. Αυτό είναι, αυτή είναι η λύση, δηλαδή τον πάντον. Φίλος.

Στον Θεό, και πληροφορείται από εκεί, κατανοεί, καθώς απευθύνεται εις τον Θεό, κατανοεί ότι η λύση υπάρχει εις το τέλος. Και εις το τέλος αυτού του κόσμου, ας πούμε, αλλά και εις το τέλος πέραν αυτού του κόσμου. Πιο κάτω θα προλάβουμε, ελπίζω, θα επανέλθουμε πάλι λίγο σε αυτό, λίγο έτσι καλύτερα.

Εκείνο που χρειάζεται να κάνει ο άνθρωπος είναι να καταφεύγει στον Θεό. Αυτό που έχουμε πει, όπως αρχίζει και ο ψαλμός εδώ, και που έχουμε πει πολλές φορές, ότι όπως και να έχει το πράγμα, ο Θεός είναι αγαθός, όπως και να έχει το πράγμα, ο Θεός είναι φιλάνθρωπος, είναι δίκαιος, είναι αγάπης Θεός, και μπορούμε να το πούμε με...

πολλή βεβαιότητα σήμερα ότι όποιος θα πιστεύσει έτσι, όποιος θα τα πάρει έτσι τα πράγματα, θα ξεκινήσει από το εδώ, δεν θα δυσκολευτεί να δει και στην πράξη ότι πράγματι ο Θεός... Πρέπει πρώτα να το πιστέψει, να το δεχτεί, μετά το βλέπει και στην πράξη ότι πράγματι ο Θεός είναι Θεός δικαιοσύνης και Θεός αγάπης.

Τώρα σε άλλους τρεις στίχους, εις τους οποίους είναι το δεύτερο μικρό τμήμα του δευτέρου μέρους. Δέκατος όγδοος στίχος, δέκατος ένατος στίχος και εικοστός στίχος. Σε αυτούς λοιπόν λέγει ο ψαλμωδός ότι και εδώ ακόμη, και εδώ ακόμη, όχι μόνον εις τα έσχατα, και εδώ ακόμη, ε, θα τιμωρηθούν οι ασεβείς. «Πλην δια τας δολιότητας αυτών, έθου αυτοίς κακά, κατέβαλες αυτούς εν τω επαρθήναι». Είναι σαν να λέγει: ναι, ευτυχούν βέβαια τώρα οι ασεβείς, αλλά «δια τας δολιότητας αυτών»...

Ο Θεός, απευθύνεται στον Θεό ο ψαλμωδός, «δια τας δολιότητας αυτών έθου αυτοίς κακά», επεφύλαξες, άφησες να πέσουν επάνω τους κακά, «κατέβαλες αυτούς εν τω επαρθήναι», εν τω επαρθήναι. Δηλαδή, όπως είδαμε σε προηγούμενους στίχους, άλλη μέρα, που έλεγε εκεί «δια τούτο εκράτησεν αυτούς η υπερηφανία», επειδή ευτυχούν, ας πούμε, οι ασεβείς, καταλαμβάνονται από μια υπερηφάνεια, ναι, φοβερή υπερηφάνεια. Εν μέσω των άλλων ανθρώπων κομπάζουν και σήμερα ακόμη. Πόσες φορές λοιδορούν, ας πούμε, κανέναν φτωχό οι πλούσιοι που πιστεύει στον Θεό, ενώ αυτοί δεν πιστεύουν και τα λοιπά, και να τι ωραία που ζουν, και υπερηφανεύονται και καυχώνται και κομπάζουν.

Κι αν πολλές φορές θα έλεγε κανείς ότι φεύγουν από αυτόν τον κόσμο έτσι, σε αυτή την κατάσταση, υπάρχουν όμως και πάρα πολλές άλλες φορές που ο Θεός τους ταπεινώνει. «Κατέβαλες αυτούς εν τω επαρθήναι». Λοιπόν, εσύ, καθώς αυτοί υπερηφανεύονται, εγωιστεύονται, κομπάζουν και νομίζουν πως αυτοί είναι ο Θεός, τους ταπείνωσες. «Κατέβαλες αυτούς».

Να μην έχουμε αμφιβολία, εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις που ο Θεός ξέρει γιατί αφήνει, αφήνει απείραχτους μερικούς, τους αφήνει, για κάποιο λόγο. Οι Αμερικανοί, όταν προετοιμάζονταν να ρίξουν την ατομική βόμβα στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, πιο μπροστά βομβάρδισαν, αλλά βομβάρδισαν άλλες πόλεις. Αυτές τις δυο πόλεις δεν τις πείραζαν καθόλου.

Ναι, δεν τις πείραξαν γιατί, γιατί θα τις κατέστρεφαν εντελώς. Και φυσικά αυτοί το έκαναν για να δουν πείραμα. Η πρώτη βόμβα που θα ρίξουν και η δεύτερη βόμβα ήταν και ένα είδος πειράματος, να δούμε τι αποτελέσματα θα φέρει, και επομένως έπρεπε να ήταν απείραχτες αυτές οι πόλεις. Αλλά από τη μια πλευρά λοιπόν φαίνεται ότι τι ευτυχισμένες που είναι αυτές οι δύο πόλεις που δεν δέχονται καμία επιδρομή, ενώ οι άλλες οι πόλεις καθημερινά έχουν επιδρομές των αεροπλάνων και ρίχνουν βόμβες και λοιπά. Αλλά αυτές οι οποίες ευτυχούν, ας πούμε, θα δεχθούν μια και καλύτερη καταστροφή. Υπάρχουν και εκείνοι οι οποίοι μένουν έτσι και ξεχνούνται. Ο Θεός το ξέρει αυτό και εκεί στα έσχατα θα βρουν και αυτοί. Και βρήκε τους επειδή έλεγε ότι θα τους...

Αναλόγως το ότι τους φερθεί ο Θεός, αλλά είναι όμως και πολλοί οι άλλοι οι οποίοι και εδώ όμως, σε αυτόν τον κόσμο, δέχονται τις ανάλογες τιμωρίες από τον Θεό, τα ανάλογα κακά, και εδώ ο Θεός τους ταπεινώνει. Έχουμε τέτοιες περιπτώσεις, πολλές περιπτώσεις. Μόνο δεν έχουμε υπομονή να περιμένουμε.

Συνεχίζουμε όλοι οι άνθρωποι να επηρεαζόμεθα από αυτό που βλέπουμε σήμερα, από αυτό που βλέπουμε τώρα, από αυτό που βλέπουμε την κάθε στιγμή. Δεν έχουμε την υπομονή να περιμένουμε ως αύριο, και καμιά φορά το αύριο μπορεί να είναι ύστερα από μερικά χρόνια. Δεν έχουμε την υπομονή. Αλλά και σήμερα ακόμη, στις ημέρες μας δηλαδή, θα μπορούσαμε να πούμε, να φέρουμε πολλά συγκεκριμένα παραδείγματα, που ο Α, ο Β, ο Γ, χωρίς να λογαριάζει καθόλου τον Θεό.

Να, χωρίς να λογαριάζει καθόλου το έργο του Θεού, χωρίς να λογαριάζει καθόλου, ξαναλέγω.

Έκανε τα δικά του και μέσα στην Εκκλησία, ας πούμε. Δεν εννοούμε μόνο εχθρούς μακράν της Εκκλησίας· και μέσα στην Εκκλησία υπάρχουν εχθροί. Λοιπόν, αλλά ο Θεός, ο οποίος αργεί μεν αλλά δεν λησμονεί, λέει, ο Θεός ο οποίος δεν μπερδεύεται, δεν τα χάνει, δεν χάνει τους λογαριασμούς, αλλά ξέρει με ποιον έχει να κάνει. Λοιπόν, μας γνωρίζει όλους. Τελικά έρχεται ώρα που τον καθένα θα βάζει στον πάγκο του, που λένε, και εδώ σ' αυτόν τον κόσμο. Πόσες φορές έχουμε δει με τα μάτια μας να γίνεται αυτό. Αλλά συνήθως δεν το προσέχουμε αυτό· προσέχουμε μόνο ότι να, αυτός κάνει έτσι και έτσι και ο Θεός τον αφήνει να το κάνει. Για να δούμε πότε θα τον αφήσει. Πλην διά τας δολιότητας αυτών, έθου αυτοίς κακά, κατέβαλες αυτούς εν τω επαρθήναι.

Εεε... Πώς εγένοντο εις ερήμωσιν εξάπινα; Το «πώς» έτσι και ερωτηματικό είναι το «πώς» και θαυμαστικό είναι. Σε μια στιγμή δηλαδή ερημώθησαν όλοι. Καμιά φορά ο Θεός αφήνει αργά αργά, σιγά σιγά, να σβήνουν οι εχθροί του ένας ένας και να μπαίνουν στη θέση τους, στη θέση που τους αρμόζει, οι εχθροί του Θεού, ένας ένας. Αλλά καμιά φορά σε μια στιγμή. Σε μια στιγμή είναι τέτοια η επέμβαση του Θεού που δεν μένει κανένας, ερημώνονται.

Εξέλιπων από όλων των διεθνών ενωμίαν εαυτών. Χάθηκαν λοιπόν όλοι

Χάθηκαν, απολέστησαν, δεν υπάρχουν πια, διά τις παρανομίες τους. Ναι, έτσι. Πόσοι και πόσοι πολέμησαν την Εκκλησία, πόσοι και πόσοι πολέμησαν τον Θεό, πόσοι και πόσοι πολέμησαν συγκεκριμένες, αν θέλετε, εκδηλώσεις μέσα στην Εκκλησία. Και όμως εξέλιπον, ούτε ένας δεν έμεινε, χάθηκαν όλοι. Ακριβώς διότι ήσαν παράνομοι, διότι, ας πούμε, δεν ήταν με το μέρος του Θεού. Διότι δεν τους ενδιέφερε ο Θεός και τι θέλει ο Θεός, αλλά το δικό τους θέλημα. Ως ενύπνιον εξεγειρομένου, Κύριε, εν τη πόλει σου την εικόνα αυτών εξουδενώσεις.

Κοιμάται ένας και ξαφνικά ξυπνάει και πάει το όνειρό του. Μπορεί να βλέπει ένα πολύ ωραίο όνειρο, ναι, και όχι να βλέπει απλώς ένα όνειρο, να βλέπει κάτι άλλο, αλλά να βλέπει τον ίδιο τον εαυτό του μερικές φορές. Να μην πω τώρα μερικοί τι βλέπουν στο όνειρο, να μην πω, κάτι μεγαλομανείς, κάτι που φιλοδοξούν, τούτο ή εκείνο κτλ. Λοιπόν, βλέπουν τον εαυτό τους στη νύχτα και πριν προλάβουν να χαρούν ότι επιτέλους πέτυχαν αυτό το οποίο ήθελαν, είπα να μην πω. Όποιος νοεί, νοεί. Δεν πω. Και ξαφνικά ξυπνούν και τίποτε απ' αυτά που έβλεπαν στο όνειρο. Τίποτε. Τίποτε. Όπως λοιπόν...

Που κοιμάται και βλέπει όνειρο αλλά ξαφνικά ξυπνάει, έτσι λοιπόν και αυτοί, Κύριε, εν τη πόλει σου, και εννοεί εδώ την Ιερουσαλήμ ασφαλώς, έτσι και αυτοί όλοι λοιπόν εκεί στην πόλη σου, ναι, που έκαναν την εμφάνισή τους ότι είναι μεγάλοι και τρανοί και ότι δεν λογάριαζαν εσένα και αντιπαρέθεταν τον εαυτό τους απέναντί σου, οι ασεβείς, ευτυχείς όμως κατά τα άλλα με την έννοια ότι είχαν υλική ευμάρεια, έτσι και αυτοί λοιπόν σαν να ήταν ένα όνειρο εξαφανίστηκαν. Όλη η λαμπρότητά των, όλη η ευτυχία των, όλοι εξαφανίστηκαν σαν να ήταν ένα όνειρο, όπως εξαφανίζεται το όνειρο εκείνου που ξαφνικά ξυπνάει και πάει το όνειρο.

Εδώ πάλι ο ψαλμωδός επανέρχεται λίγο στα δικά του.

Εξεκαύθη η καρδία μου και οι νεφροί μου ηλλοιώθησαν. Ναι, γιατί εξεκαύθη η καρδία του, δηλαδή άναψε φωτιά, σαν να άναψε μια φωτιά μέσα στην καρδιά του, για ποιο λόγο; Από, τρόπον τινά, από ζήλια, ε, βλέποντας ας πούμε τους ασεβείς να ευτυχούν, να έχουν πλούτη, να έχουν όλα αυτά τα αγαθά της γης. Λοιπόν, κάηκε η καρδιά μου από ζήλια και οι νεφροί μου ηλλοιώθησαν και τα νεφρά μου αναστατώθηκαν, άλλαξαν όψη.

Ο Εξουδενωμένος Κιουκέρνα

Εγώ, ναι, είναι πάρα πολύ ωραία αυτά όλα που λέει, δηλαδή αυτός ο ψαλμός είναι το κάτι άλλο, θα έλεγε κανείς. Εεε...

Και εγώ ο ίδιος τρώγομαι από ζήλια και καίγομαι κυριολεκτικά καθώς βλέπω τους ασεβείς να ευτυχούν. Αναστατώθηκε όλο το είναι μου, ηλλοιώθησαν τα νεφρά μου. Καγώ εξουδενωμένος και ουκ έγνων. Και καθώς το μελετώ το θέμα, λοιπόν, και το ξαναμελετώ και λοιπά, δεν καταλαβαίνω τίποτε. Τι συμβαίνει, τι γίνεται, δεν καταλαβαίνω τίποτε. Και εξουθενώνομαι, γίνομαι ένα τίποτε. Τιποτένιος. Κτηνώδης εγενόμην παρά σοι. Και τελειώνει εδώ με αυτή τη φράση.

Το δεύτερο μέρος δεν τελείωσε ακόμη, θα συνεχίσουμε την άλλη φορά, αλλά πρέπει να μείνουμε λίγο σε αυτή τη φράση. Κτηνώδης εγενόμην παρά σοι. Ναι, είναι φοβερή αυτή η φράση, εν συνδυασμώ βέβαια και με άλλα πιο μπροστά που είδαμε, ότι κατέφυγε στο αγιαστήριο εκεί, στο Αγιαστήριο, στο Ναό δηλαδή, να ρωτήσω τον Θεό, από αυτόν να μάθω. Λέω, εν συνδυασμώ με το ότι από την αρχή που λέμε ο Θεός είναι αγαθός και λοιπά, που το λέει ο ίδιος, κτηνώδης εγενόμην παρά σοι. Λοιπόν, εγώ, όποιος και αν είμαι, και όποιος άνθρωπος επίσης, όσο και αν το μελετήσουμε το θέμα, όσο και αν το εξετάσουμε το θέμα, όσο και αν προσπαθήσουμε το θέμα να το πιάσουμε με το μυαλό το ανθρώπινο και να το εξηγήσουμε και να δώσουμε μια λύση και μια απάντηση, δεν υπάρχει.

Δεν καταλαβαίνει ο άνθρωπος τι κάνει ο Θεός. Και τι μένει στον άνθρωπο; Κτηνώδης εγενόμην παρά σοι, όπως δηλαδή το βόδι, το γαϊδουράκι, η καμήλα, το άλογο και όλα τα ζώα. Ναι, είναι ζώα. Τι κάνει ο νοικοκύρης, τι δεν κάνει, τι ξέρουν αυτά; Αυτά ακολουθούν πιστά τον νοικοκύρη, υπακούν πιστά στον νοικοκύρη και καθόλου δεν εξετάζουν και δεν νοιάζονται τι κάνει ο Θεός και πώς θα καταλάβουν αυτά που κάνει, τι κάνει το αφεντικό δηλαδή, και να καταλάβουν τι κάνει και τι δεν κάνει. Είναι ζώα, ζωάκια που λέμε καμιά φορά, λοιπόν, και αυτό μπορούν να κάνουν, αυτό ξέρουν να κάνουν, αυτό χρειάζεται να κάνουν.

Να ακούνε τον νοικοκύρη τους, να υποτάσσονται στον νοικοκύρη τους, να πηγαίνουν όπου τα πηγαίνουν οι νοικοκυραίοι, να έρχονται όπου τα φέρνουν οι νοικοκυραίοι. Και φυσικά δεν υπάρχει καλύτερο για το ζώο από αυτό, όταν πετύχει καλό νοικοκύρη, να ακούει τον νοικοκύρη. Διότι λίγο άμα δεν ακούσει τον νοικοκύρη, ο νοικοκύρης θα το παιδέψει. Όταν ακούει τον νοικοκύρη, θα κάνει τη δουλειά που έχει να κάνει, αλλά θα φάει κιόλας, θα πιει κιόλας και τα λοιπά, θα το θρέψει καλά, θα το χαϊδέψει, θα το καθαρίσει, θα το ξύσει εκεί και ναι, ο νοικοκύρης ο καλός. Και το ζώο, ναι, αυτό είναι το έργο του, να ακούει. Έτσι λοιπόν, τελικά ο άνθρωπος σαν ζωάκι, ναι, μ' αυτή την έννοια, να ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού, δεν μπορεί να καταλάβει, δεν μπορεί. Η αλήθεια υπάρχει, η λύση του προβλήματος υπάρχει, αλλά δεν μπορεί να την καταλάβει ο άνθρωπος αυτή, την ξέρει ο Θεός.

Εκείνο που μένει στον άνθρωπο είναι να ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού και ως προς το θέμα αυτό, αλλά και, θα λέγαμε τώρα, γενικότερα να ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού σαν να είναι ένα ζωάκι και να υπακούει στον Θεό και, ει δυνατόν, όπως έχουμε πει και άλλη φορά, καθόλου ίχνος αντιδράσεως να μην υπάρχει μέσα του, ίχνος περιεργείας να μην υπάρχει μέσα του, ίχνος διαθέσεως να μην μπει μέσα στα σχέδια του, στο νου του Θεού και μέσα στις βουλές του Θεού, αλλά να κάθεται, ακολουθεί. Και δεν θα δυσκολευόμαστε να πούμε ότι όλοι οι Άγιοι, χωρίς καμιά εξαίρεση, άσχετα ποια ήταν η ζωή του κάθε Αγίου, άσχετα δηλαδή τι συνέβη και τι δεν συνέβη στη ζωή του, όλοι οι Άγιοι λίγο πολύ είχαν πάρει μια τέτοια στάση ενώπιον του Θεού.

Κτηνώδης εγενόμην παρά σοι, ο Θεός χωρίς την παραμικρή δυσκολία, όπως ένα ζώο, δεν παιδεύει κανείς ένα ζώο ήμερο, ένα ζώο χαριτωμένο, ένα ζώο έτσι που...

Υπάρχουν πάντοτε εκεί εξαιρέσεις. Λοιπόν, καθόλου δεν νοιάζεται ο νοικοκύρης πώς θα το πάει, πώς θα το φέρει, πώς θα το βάλει στο ζυγό, πώς θα κάνει τη δουλειά, πώς θα το ζέψει στο κάρο, πώς θα το βγάλει από εκεί, καθόλου. Είναι ξένοιαστος από αυτές τις απόψεις ο νοικοκύρης. Δεν είναι σπάνιες εκείνες οι περιπτώσεις, είναι εξαιρέσεις που κάθε μέρα σκέπτεται τι θα γίνει με αυτό το μουλάρι πάλι σήμερα, το οποίο κλωτσάει, χτυπάει, κάνει φτιάχνια κτλ. Όταν έχει τα ήμερα ζώα, καθόλου δεν σκέφτεται, απλώς προγραμματίζει τη δουλειά του και έτσι. Όταν βρει λοιπόν ο Θεός άνθρωπον ο οποίος μπορεί να πει έτσι και εμπιστευτεί έτσι στον Θεό, όταν βρει ο Θεός τέτοιον, οπωσδήποτε τον κάνει Άγιο.

Λιγότερο, ας πούμε, αν επιτρέπεται να πω έτσι. Δεν θα δυσκολευτεί ο Θεός, όποιος και αν είναι αυτός, θα είναι να πάρει αυτήν τη στάση, θα είναι έτσι να ακολουθήσει τον Θεό, ο Θεός θα μπορέσει να τον κάνει Άγιο εις το τέλος. Αυτά και ίσως επανέλθουμε σε αυτό το θέμα. Φτάνει σήμερα.