David’s Suffering, Faith, and Praise in Psalm 70

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are in Psalm 70. We have already begun and made some progress. I think last time we reached verse six; we are still in the first part. We came to the verse where the Psalmist says, “On You I have leaned from the womb; from my mother’s womb You have been my protector. My praise is always in You.”

He continues, then: “I have become like a wonder to many, and You are a strong helper.”

Here the prophet David says that he himself has become a remarkable sight, something astonishing.

When he says “a wonder,” he is speaking chiefly of his calamities. “I have become like a wonder to many”: in the eyes of many people, what has happened to me is astonishing. So many calamities, so many burdens.

So many hardships and dangers have fallen upon me, so many painful things have happened to me, that in the eyes of all those people I have become a remarkable sight.

Now, David may also share something that nearly everyone feels. As we have said before, each person tends to believe that no one else has troubles quite like his own. Could David be influenced by that? Perhaps to some extent. But here there is also an objective reality: God truly allowed many calamities to fall upon David, and other people saw it too. One calamity had scarcely ended before another came.

One painful situation was followed by another. Another danger was added to the first. So this was an objective reality for David. Still, there may be a little of that first feeling in it as well. It occurs to me just now—thank you—that perhaps this feeling is not entirely without a basis in truth, even though it certainly involves a mistaken judgment.

It certainly does.

Well...

For example, a person does not weigh things properly when he says that no one else suffers as he does.

That is certainly a mistaken judgment. There is certainly someone out there. A person is certainly exaggerating when he says such things. He sees things shortsightedly, as though wearing blinders. He sees his own troubles and fails to see other people’s, so he says, “No one else suffers as I do.” Yet it occurs to me now that there may be a grain of truth in this: there is so much evil and corruption within each person. So much damage has been done within each person—I was speaking of sins—so much damage has been done. Every person is so sick with sin that, when he truly becomes aware of it...

You cannot persuade him that anyone else is as sinful as he is, or as sick with sin. He does not have to tell himself something false or try to convince himself that he is the first among sinners. He experiences it as a reality. That is why the saints were so humble. They all reached that depth of awareness, that profound sense of how much damage sin has done within us and how sinful each of us is. What room is left then for pride or a high opinion of oneself?

So there is a grain of truth when someone says that no one else has calamities like his own, because deep down this reality exists. More or less, a day will come when a person realizes that, in his own eyes, no one else is as sinful as he is. Yet not everyone has felt or grasped this reality. Instead, a person struggles to convince himself and others that, although he is a good Christian, he has more troubles than anyone else. And so everything gets turned upside down. Instead of realizing...

...that he is very sinful, and that however many calamities have fallen upon him, they are few compared with what he deserves—instead of feeling this, which is the proper recognition of a reality true of us all, he never reaches that knowledge and awareness. Everything gets turned upside down. He thinks no one else has suffered as he has, while deep down he is trying to convince himself that he is not very sinful. So when David says, “I have become like a wonder to many,” he may have a little of this in mind. But chiefly he means that many calamities really had fallen upon him.

David, among other things, also prefigures Christ. He is a type pointing ahead to Christ, upon whom all the evil and all the sins of humanity would fall. The Lord would bear inwardly the whole weight, every blow and every wound caused by human sins. But He would also be struck, beaten, and wounded bodily, until there was no part of Him left untouched, as the prophet Isaiah says.

So, “I have become like a wonder to many, and You are my strong helper.” Precisely because David is also a type pointing ahead to Christ, God allowed many things to fall upon him. “Let my mouth be filled with Your praise.” Let my mouth be filled with praise, so that I may sing of Your glory and Your majesty all day long.

You see, on the one hand David knows that, in the eyes of many, his many calamities make him an astonishing sight. Yet God is his helper: “You are my strong helper.” God is a mighty helper. No matter how much falls upon the person He helps, God’s strength does not fail.

God can bear what falls upon His servant, and He can turn things around. Then David feels the need to sing praise and give glory to God. It is as though he says, “Yes, many calamities have fallen upon me—so many that I have become a spectacle, someone people point at in astonishment. Yet I long for my mouth to be filled with praise, with hymns, thanksgiving, and glory to You, so that I may sing of Your glory.”

He wants always to sing of God’s greatness and glory: “Your majesty all day long.” David does not want to praise God’s glory just once, or for a few hours, or for a few days, or at some particular hour. He wants to sing and give glory to God’s majesty every hour of every day.

David lived through these things. We read about them and try to understand them, but we must know, my brothers and sisters, that unless the grace of God comes to enlighten and warm us, and brings something like this to life within us, we cannot truly understand. At times it even seems strange to us, almost foreign. On the one hand, David is in danger and bowed down by calamities. There is no telling how many he has suffered or how great the danger is. He has spoken of it in the earlier verses.

Yet amid these calamities, David is like the Apostle Paul, who said, “I am overflowing with joy in all our tribulation.” In this unbearable state, when it seems things could hardly be worse, David begins to feel God’s help. He feels God Himself supporting him as his mighty helper and giving him strength. In this very state, David finds God more deeply, sees Him more clearly, and discovers more of His greatness and glory.

David sees the beauty of God, something God alone possesses and no created being has. He is swept up by it, and what does he want to do? To praise God, to glorify Him, to give Him thanks. “Let my mouth be filled with praise.” It was so with Stephen the Protomartyr. We find this in all the Saints, though it is spoken of in some cases and not in others. All the Saints lived it. We see it in the first martyr, Stephen: calamities had not merely fallen upon him, nor was he merely in danger. They were stoning him, stoning him, and at any moment he would breathe his last, his soul would depart. He gives up his spirit, as it says.

He gives up his spirit to Christ. And while Stephen the Protomartyr is in that state, he says, “I see the glory of God,” and he sees the Son of God at His right hand. He does not simply see God as though he were looking at someone before him. He says, “I see the glory of God.” He sees something beyond words, something we call the glory of God. The sight of it fills a person with utter happiness. As another Saint says, it makes him more beautiful than anyone beautiful, richer than anyone rich.

Happier than anyone happy. Words cannot really express what happens. David sees what Stephen the Protomartyr saw: the glory, the beauty, the greatness of God. If a person sees and feels this for even a fraction of a second, it will seize hold of him for the rest of his life, and nothing else will matter to him in the same way. Other people, of course, will not understand. He will long to see it again and feel it again, and God will not withhold it from him. God will grant it to him even in this life. To most of the Saints, God—

To all the Saints, though in some it is more evident than in others, God reveals His glory, His majesty and beauty. In it a person finds, to the fullest degree, what every soul is seeking. The soul is restless in this world and finds rest nowhere. It thinks it will find what it seeks here, or there, and so a person does all the things people do. Deep down, this is what every human soul seeks, because it was made for this: to find God’s glory, to see it, to rejoice in it, and to share in it. And what remains then? Praise. Praise, praise—

Praise, thanksgiving, gratitude, glorifying God: these are what remain in a person. And in the life to come, a person will continually glorify God. We should not imagine for a moment that this will be tiring. The more a person sees God’s glory, the more he will glorify and praise Him. And the more he opens himself to that praise, the more glory, joy and happiness he receives—the more he receives the divine life. “Let my mouth be filled with praise, that I may sing of Your glory, of Your majesty all the day long.” All the day long.

The Saints, David among them, reach such spiritual heights that their time with God is not limited to the moment when they go to pray. Even then, what can happen if a person has to force himself to pray, feels the prayer is too long, grows tired, and wonders when it will end? Think of a better case: someone finds an hour to pray and, during that hour, has some communion with God. The Saints are in communion with God continually. Their souls are continually at prayer.

Their whole being stands in prayer before God. Whether they are praying in Church, in their cell or room, at work, or in conversation, they are continually before God. This is how the Saints live. In this sense, David will praise God’s majesty all day long. Yet David—and every Saint is like this—does something more. We have prayers of Saints who enjoy all God’s greatness, glory, joy and beauty, yet never forget that, while they are in this world, they are weak human beings. They know deeply that everything depends on God, and they say so. David says here, “Do not cast me off in the time of old age; do not forsake me when my strength fails.” In other words, “I have grown old.”

From the way he speaks in this verse, David seems to be approaching old age, perhaps the last years of his life. He begs God not to cast him off as his strength fails. As people grow old, their strength diminishes. “Do not forsake me, Lord.” This has a wider meaning too. A person always has the fear that something might happen and God might leave or forsake him. We ought to say this to God.

When we say it, we are asking God to watch over us, lest we ourselves take a wrong turn and be left without Him. But I think David also means something more particular. Amid all his delight, joy and gladness, he asks God not to cast him off or forsake him in his old age. We should all ask this. While people are younger, their minds are generally working fairly well. But the years pass, and many begin to decline; many lose some of their clarity.

As physical strength fails with age, a person may need others to support him and can no longer manage alone. That is also when weaknesses can come alive, when the passions can come alive, and when a person may lose some clarity. May God protect us from such things. David begs God not to leave him, forsake him, or cast him off. We too should ask God especially for help when we reach old age. Some remain steady; others lose their clarity. Every person is a mystery, and we cannot blame anyone.

Bearing these weaknesses in mind, we should ask God for help. I would even say we should ask Him to take us before we grow very old. That may be better: to help us prepare, do all that each of us needs to do, and then take us. Our children and grandchildren may weep for a little while; that is all right.

“For my enemies have spoken against me, and those who watch for my life have plotted together, saying, ‘God has forsaken him. Pursue him and seize him, for there is no one to deliver him.’” David has a reason for saying, “Do not cast me off; do not forsake me as I grow old.” He knows, in general, the dangers that come with age, but here he also has a particular reason. “For my enemies have spoken against me, and those who watch for my life have plotted together.” He is saying, “Lord, I ask this because my enemies have spoken and those who watch for my life have plotted together.” Thank you.

These people lie in wait for me, looking for some weakness so they can harm me at once. “My enemies have spoken against me, and those who watch for my life have plotted together.” They gather, discuss their plans, and come to a decision. And what do they say? “God has forsaken him.” One calamity follows another in David’s life. It looks as though he has no helper, as though he has been abandoned. Have we not said that sometimes it can seem as though God has abandoned a person?

It can seem as though God does not hear you at all, as though He is not there for you. With calamity following calamity, one might even say that God allowed David’s enemies to move against him more easily. It almost looked as though God Himself was helping them. I mentioned this, if you remember, when we spoke about an earlier psalm. It seemed as though God was helping David’s enemies to harm him. He did not merely seem to have stopped helping David and to have abandoned him; it seemed as though He was helping all his enemies as well.

So they take courage, as Saul did then, and say, “God has forsaken him.” Saul had said that God had delivered David into his hands. “God has forsaken him. Pursue him and seize him, for there is no one to deliver him.” They say, “Go after him! We will catch him, because no one will save him from our hands or come to his aid. God has abandoned him, and no one else is helping him. Now he is in our hands.”

That is why David says, “Do not forsake me or cast me off in the time of old age.” He then continues, and we come to the twelfth verse: “My God, do not go far from me; my God, make haste to help me.” Everything looks as though God has forsaken and cast him off. His enemies say so too: “God has abandoned him. Let us go after him. No one is protecting him; no one will deliver him. We will catch him.” Yet David does not lose heart. Though everything looks this way, he does not lose heart. He has great faith.

Such great faith! The Saints of the Old Testament had it, as did the Saints of the New Testament—all of them. A person needs this great, unshakable faith. Without it, he cannot take even one step on God’s path. There he will be tested. God will allow a temptation so heavy that, however strong a person may be, he cannot bear it by his own strength. He may begin to waver. Logismoi, intrusive thoughts, will come: “What if this? What if that?” He needs great faith so that his trust in God does not waver. You can see it here: everything around David points one way, and his enemies are shouting it aloud. But look at what he does.

He believes in God. “My God, do not go far from me.” David knows from experience what it is to have God near him, and so he says, “Do not leave me. Do not go far from me. My God, make haste to help me.” He is saying, “My God, stay close to me. Be my helper. Come quickly to my aid.” And he asks that those who accuse him and plot against his life be put to shame and disappear. “Let them be clothed with shame”—let shame cover them.

Let them be clothed with shame, as with a garment—all those who seek to harm me, who plot against my life, who have rushed at me like rabid dogs, forgive me, wanting to tear me apart.

I say these things—that is, I do not think; that is, David does not believe. And that is how things turned out for him: God kept saving him. In the end, it happened as the prayers say and as the New Testament says—as the Lord Himself says in the New Testament, and as the prayers of the Church also say: “Let it be to you according to your faith.”

Things happened according to David’s faith. His faith was great, without limits, and God acted according to that faith: He truly saved David, and David’s enemies were put to shame. So we have finished the first part. Next time we will begin the second part of this psalm, from verse thirteen onward. I don’t think we have time to say anything from The Rudder today. We’ll leave that for next time. Go in peace.

Είμαστε στον εβδομηκοστό ψαλμό, ήδη έχουμε αρχίσει και προχωρήσαμε. Φτάσαμε, νομίζω, την τελευταία φορά στον έκτο στίχο, είμαστε στο πρώτο μέρος ακόμη. Είχαμε φτάσει στο στίχο που ο Ψαλμωδός λέγει: «Επί σε επεστηρίχθην από γαστρός, εκ κοιλίας μητρός μου, σύ μου ει σκεπαστής, εν σοι η ύμνησίς μου διαπαντός».

Συνεχίζει λοιπόν: «Ωσεί τέρας εγενήθην τοις πολλοίς και εσύ βοηθός κραταιός».

Λέγει εδώ ο προφήτης Δαβίδ ότι ο εαυτός του είναι ένα φαινόμενο, ένα εκπληκτικό φαινόμενο.

Σας.

Κυρίως, το τέρας δηλαδή που λέει εδώ, κυρίως σχετικά με τις συμφορές, πως «ωσεί τέρας εγενήθην τοις πολλοίς», δηλαδή στα μάτια των πολλών η περίπτωσή μου είναι ένα εκπληκτικό φαινόμενο. Τόσες πολλές συμφορές, τόσα πολλά βάρη.

Τόσες δυσκολίες, τόσοι κίνδυνοι έπεσαν επάνω μου, τόσα πράγματα άσχημα με βρήκαν, που στα μάτια λοιπόν των άλλων, των πολλών αυτών, έγινα ένα φαινόμενο.

Να πούμε τώρα ότι και ο Δαβίδ έχει αυτό το οποίο έχει κάθε άνθρωπος λίγο πολύ. Πιστεύει κάθε άνθρωπος, όπως το έχουμε αναφέρει κι άλλες φορές, πιστεύει κάθε άνθρωπος λίγο πολύ ότι σαν τα δικά του δεν είναι κανένας άλλος, σαν τα δικά του τα βάσανα. Να πούμε ότι και ο Δαβίδ είναι επηρεασμένος από κάτι τέτοιο; Ε, μπορεί ως ένα σημείο, αλλά εδώ έχουμε μια αντικειμενική πραγματικότητα, δηλαδή ότι όντως ο Θεός επέτρεψε και έπεσαν πολλές συμφορές επάνω στον Δαβίδ, και το είδαν και οι άλλοι αυτό. Τελειώνει μία, δεν προλαβαίνει να τελειώσει μία συμφορά.

Υπάρχουν. Ορισμένες άσχημες καταστάσεις, έρχονται κι άλλες. Στον κίνδυνο προστίθεται κι άλλος κίνδυνος. Είναι και μια αντικειμενική λοιπόν πραγματικότητα αυτό για τον Δαβίδ. Ωστόσο όμως μπορεί να είναι λίγο και το πρώτο, δηλαδή έρχεται στη σκέψη μου αυτή τη στιγμή να πω, ευχαριστώ, ότι δεν είναι ίσως τυχαίο, δεν είναι απλώς μια πλάνη, που είναι οπωσδήποτε μια πλάνη.

Είναι οπωσδήποτε.

Εεε...

Ας πούμε, δεν ζυγίζει καλά τα πράγματα κανείς όταν λέγει ότι σαν τα δικά του βάσανα δεν είναι κανενός άλλου.

Είναι οπωσδήποτε μια πλάνη αυτό. Υπάρχει οπωσδήποτε έξω κανείς. Υπερβάλλει οπωσδήποτε όταν λέγει αυτά. Βλέπει έτσι κοντόφταλμα, βλέπει πολύ με παροπίδες, βλέπει τα του εαυτού του απλώς και δεν βλέπει τους άλλους και λέει αυτό: σαν τα δικά του βάσανα δεν είναι κανενός άλλου. Μου έρχεται όμως να πω αυτή τη στιγμή ότι ίσως έχει και μια δόση, μια αλήθεια στο πράγμα. Με την έννοια ότι μέσα εις τον κάθε άνθρωπο υπάρχει τόσο κακό, υπάρχει τόση διαφθορά μέσα εις τον κάθε άνθρωπο. Έχει γίνει τόση ζημιά μέσα εις τον κάθε άνθρωπο, έλεγα τις αμαρτίες, έχει γίνει τόση ζημιά, τόσο δηλαδή άρρωστος από πλευράς αμαρτίας είναι ο κάθε άνθρωπος, που όταν ο άνθρωπος το συνειδητοποιήσει αυτό...

Δεν του το βγάζεις από το μυαλό ότι σαν αυτόν δεν είναι άλλος τόσο αμαρτωλός, σαν αυτόν δεν είναι τόσο άρρωστος με την έννοια της αμαρτωλότητας, δεν είναι σαν κι αυτόν τόσο άρρωστος άλλος, τόσο αμαρτωλός δεν είναι άλλος. Και δεν χρειάζεται να πει ψευτιές κανείς και να προσπαθήσει να πει στον εαυτό του ότι είναι ο πρώτος των αμαρτωλών, τη ζει αυτή την πραγματικότητα. Γι' αυτό οι Άγιοι ήταν πολύ ταπεινοί, γιατί όλοι οι Άγιοι έφτασαν σε αυτό το βάθος, έφτασαν σε αυτή τη συναίσθηση, τη βαθυτάτη συναίσθηση του πόση ζημιά έχει κάνει η αμαρτία μέσα μας, το πόσο, ας πούμε, αμαρτωλός είναι ο καθένας. Τι περιθώρια μένουν μετά για να υπερηφανιστεί κανείς και να έχει ιδέα για τον εαυτό του κλπ.

Ίσως λοιπόν έχει δόση αληθείας σε αυτό που λέει κανείς, σαν οι δικές του συμφορές δεν έχει άλλος, διότι στο βάθος, ας πούμε, υπάρχει αυτή η πραγματικότητα. Λίγο πολύ κανείς θα έρθει η μέρα που θα συναισθανθεί ότι δεν υπάρχει γι' αυτόν άλλος αμαρτωλός, τόσο πολύ αμαρτωλός. Και επειδή λοιπόν υπάρχει αυτή η πραγματικότητα, την οποία ακόμη δεν έχει νιώσει ο καθένας, δεν την έχει αισθανθεί, μάλιστα πασχίζει κανείς να πείσει και τον εαυτό του, να πείσει και τους άλλους ότι ενώ είναι καλός χριστιανός, έχει πολλά βάσανα, τόσα που δεν έχει κανένας άλλος. Βέβαια τα πράγματα, ας πούμε, αναποδογυρίζονται. Αντί λοιπόν να αισθανθεί κανείς...

Είναι πολύ αμαρτωλός και ότι όσες συμφορές κι αν έχουν πέσει επάνω του είναι λίγες, του αξίζουν περισσότερες. Αντί λοιπόν να αισθάνεται αυτό το πράγμα, που είναι, αυτό είναι το νορμάλ, αυτό είναι το κανονικό και είναι μια πραγματικότητα στον καθένα, δεν φτάνει όμως σε αυτό το σημείο κανείς, σε αυτή τη γνώση και σε αυτή τη συναίσθηση και αναποδογυρίζονται τα πράγματα. Δηλαδή νομίζει ότι δεν έχει κανείς άλλος σαν κι αυτόν συμφορές και κατά βάθος προσπαθεί, ας πούμε, να πείσει τον εαυτό του ότι δεν είναι πολύ αμαρτωλός. Εδώ λοιπόν ο Δαβίδ όταν λέει «εγενήθην ωσεί τέρας τοις πολλοίς» μπορεί να εννοεί λίγο και αυτό, αλλά κυρίως όμως εννοεί ότι όντως είχαν πέσει πολλές συμφορές επάνω του.

Ο Δαβίδ, συν τις άλλες, είναι και μια προτύπωση του Χριστού, είναι και ένας τύπος του Χριστού που θα έρθει και που θα πέσει όλο το κακό των ανθρώπων επάνω στον Χριστό, όλες οι αμαρτίες. Και όχι μόνο θα ζήσει νοερά ο Κύριος και εσωτερικά θα ζήσει όλο αυτό το βάρος και όλο αυτό το χτύπημα, όλο αυτό το πλήγωμα που προέρχεται από τις αμαρτίες των ανθρώπων, αλλά και σωματικά και εξωτερικά, όπως κάθε ένας θα χτυπηθεί, θα δαρθεί, θα πληγωθεί τόσο που δεν θα υπάρχει επάνω του μέρος άπληκτον, όπως το λέγει ο προφήτης Ησαΐας.

Τέρας εγενήθην λοιπόν τοις πολλοίς και συ βοηθός κραταιός. Ακριβώς επειδή ο Χριστός είναι και τύπος του Χριστού, ο Δαβίδ είναι και τύπος του Χριστού, και γι' αυτόν τον λόγο επέτρεψε ο Θεός να πέσουν πολλά επάνω του. Πληρωθήτω το στόμα μου αινέσεώς σου. Πληρωθήτω το στόμα μου αινέσεως, όπως υμνήσω την δόξα Σου, όλη τη μέρα τη μεγαλοπρέπειά Σου.

Εεε... Βλέπετε, από το ένα μέρος διαπιστώνει ότι στα μάτια των πολλών η περίπτωσή του είναι ένα εκπληκτικό φαινόμενο συμφορών και τα λοιπά, αλλά ο Θεός είναι βοηθός, «και συ βοηθός κραταιός», ο Θεός είναι βοηθός, δυνατός βοηθός, δεν λυγίζει ο Θεός όσα κι αν πέσουν.

Πάνω στον άνθρωπό του, ο Θεός μπορεί να τα βαστάσει και ο Θεός μπορεί να αποδογυρίσει τα μεγάλη πέρα. Στη συνέχεια όμως, ο Δαβίδ αισθάνεται την ανάγκη να υμνήσει τον Θεό, να δοξολογήσει τον Θεό. Σαν να λέει δηλαδή ότι ναι, έτσι είναι, έπεσαν πολλές φορές επάνω μου τόσες που έγινα τέρας, ας πούμε, δαχτυλοδεικτούμενος, φαινόμενο εκπληκτικό, αλλά όμως αισθάνομαι να γεμίσει το στόμα μου. Ας γεμίσει το στόμα μου από αίνεση, να γεμίσει το στόμα μου με ύμνους και δοξολογίες και ευχαριστίες προς εσένα, όπως υμνήσω την δόξα σου.

Για να υμνήσω και να υμνώ πάντα το μεγαλείο σου, την δόξα σου, όλη τη μέρα την μεγαλοπρέπειά σου, όχι άπαξ να υμνήσει τη δόξα του Θεού ο Δαβίδ ή, ας πούμε, λίγες ώρες ή μερικές ημέρες ή κάποια ώρα της ημέρας, αλλά όλη την ημέρα και όλες τις ημέρες να υμνήσει, να υμνεί, να δοξάζει την μεγαλοπρέπειαν του Θεού, την δόξα του Θεού.

Τώρα αυτά τα ζει ο Δαβίδ και εμείς βέβαια τα διαβάζουμε, προσπαθούμε κιόλας να τα ερμηνεύσουμε, αλλά πρέπει να ξέρουμε, αδελφοί μου, ότι αν δεν έρθει η χάριση του Θεού να μας φωτίσει και να μας ζεστάνει η χάριση του Θεού και να δημιουργήσει μέσα μας ανάλογες καταστάσεις, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τίποτα. Μας φαίνονται και παράξενα καμιά φορά, μας φαίνονται και λίγο ξένα προς εμάς αυτά καμιά φορά. Από το ένα μέρος λοιπόν ο Δαβίδ κινδυνεύει, λυγίζει από τις συμφορές, που δεν λέγεται πόσες συμφορές έχει, δεν λέγεται πόσο κινδυνεύει, τα είπε και στους προηγούμενους στίχους.

Από το ένα μέρος λοιπόν έτσι, όμως μέσα στις συμφορές, σαν άλλος Απόστολος Παύλος που έλεγε «έχω υπερπερισσεύσει τη χαρά με όλη τη θλίψη», μέσα σε αυτήν την κατάσταση ο Δαβίδ, την ασήκωτη, την αφόρητη αυτή κατάσταση, τόσο που δεν γίνεται περισσότερο, προχωρεί να αισθάνεται ο Δαβίδ τη βοήθεια του Θεού, αισθάνεται τον ίδιο τον Θεό βοηθό κραταιό, δυνατό, να τον στηρίζει, να τον ενδυναμώνει ο Θεός. Και μέσα σε αυτή την κατάσταση ο Δαβίδ βρίσκει πιο πολύ τον Θεό, βλέπει πιο πολύ τον Θεό, ανακαλύπτει πιο πολύ τον Θεό, βλέπει το μεγαλείο του Θεού, τη δόξα του Θεού.

Την ωραιότητα του Θεού, αυτό που το έχει μόνο ο Θεός και δεν το έχει κανένα κτίσμα του, ας πούμε, το βλέπει αυτό ο Δαβίδ και συνεπαίρνει λοιπόν, και τι του έρχεται; Του έρχεται να υμνήσει τον Θεό, να δοξάσει τον Θεό, να ευχαριστήσει τον Θεό. Πληρωθήτω το στόμα μου αινέσεως. Όπως δηλαδή ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος, και έχουμε και σ' όλους τους Αγίους αυτό. Σ' άλλους βέβαια λέγεται, σ' άλλους δεν λέγεται, όλοι οι Άγιοι το έζησαν αυτό. Ή, ό,τι το βλέπουμε εκεί στον πρώτο μάρτυρα, στον πρώτο μάρτυρα Στέφανο λοιπόν, που ενώ, ενώ, ας πούμε, όχι απλώς έπεσαν συμφορές επάνω του, όχι απλώς κινδυνεύει, τον πετροβολούν, τον πετροβολούν και να, όπου να 'ναι, θα βγει η τελευταία του αναπνοή, θα βγει η ψυχή του, ας πούμε, παραδίδει το πνεύμα του, όπως θα πει.

Παραδίδει το πνεύμα του εις τον Χριστό. Και ενώ είναι λοιπόν σε αυτή την κατάσταση ο πρωτομάρτυρας Στέφανος, λέει «θεωρώ την δόξα του Θεού» και θεωρεί τον Υιόν του Θεού να είναι από τα δεξιά του. Αλλά δεν βλέπει απλώς, δεν βλέπει απλώς τον Θεό, βλέπει ένα κάποιον, ας πούμε, βλέπει «θεωρώ την δόξα του Θεού». Βλέπει λοιπόν όλο αυτό το οποίο δεν λέγεται, δεν εκφράζεται και ονομάζεται δόξα, ας πούμε, του Θεού. Όλη αυτή που κάνει τον άνθρωπο, καθώς την βλέπει, τον κάνει τον άνθρωπο να είναι πανευτυχής. Να είναι αυτό που λέει ο άλλος ο Άγιος, να είναι ωραιότερος από κάθε ωραίο, να είναι πλουσιότερος από κάθε πλούσιο.

Είναι ευτυχέστερος από κάθε ευτυχισμένο, να είναι, να είναι. Δεν μπορεί να βρει και κατάλληλη λέξη να πει δηλαδή αυτό το οποίο συμβαίνει. Βλέπει λοιπόν εδώ ο Δαβίδ, βλέπει όπως ο πρωτομάρτυρας Στέφανος, βλέπει αυτή τη δόξα του Θεού, βλέπει αυτή την ωραιότητα του Θεού, βλέπει αυτό το μεγαλείο του Θεού, που ένα κλάσμα του δευτερολέπτου να το δει ο άνθρωπος, να το νιώσει ο άνθρωπος, ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, θα τρελαθεί από εκεί και πέρα σε όλη τη ζωή και δεν θα τον νοιάζει για τίποτε άλλο. Δεν τον καταλαβαίνουν βέβαια οι άλλοι άνθρωποι και αυτό θα γυρεύει να το ξαναδεί, αυτό θα γυρεύει να το ξανανιώσει και βέβαια δεν θα του το στερήσει ο Θεός. Ο Θεός θα του το δώσει ακόμη από αυτή τη ζωή. Τους πιο πολλούς ο Θεός.

Όλους τους Αγίους, σε μερικούς, ας πούμε, είναι πιο χτυπητό αυτό, στους πιο πολλούς λοιπόν ο Θεός φανερώνει τη δόξα του, φανερώνει όλη αυτή την μεγαλοπρέπειά του, όλη αυτή την ομορφιά, όλο αυτό το οποίο κάνει τον άνθρωπο ακριβώς να βρίσκει στον υπέρτατο βαθμό αυτό το οποίο ζητάει κάθε ψυχή και μένει ανήσυχη σε αυτόν τον κόσμο και δεν ησυχάζει πουθενά και νομίζει θα το βρει εδώ και θα το βρει, να το βρει εκεί και κάνει όλα αυτά τα οποία κάνει ο άνθρωπος. Αυτό ψάχνει κατά βάθος η κάθε ανθρώπινη ψυχή, γιατί είναι φτιαγμένη γι' αυτό: να βρει τη δόξα του Θεού, να δει τη δόξα του Θεού, να απολαύσει τη δόξα του Θεού, να γίνει κοινωνός η ψυχή της δόξης αυτής του Θεού. Και τι μένει μετά; Μένει ο ύμνος. Ο ύμνος, ο ύμνος, ο...

Ο ύμνος αυτός, η ευχαριστία, η ευγνωμοσύνη, η δοξολογία, αυτό μένει στον άνθρωπο. Και αυτό ο άνθρωπος στην άλλη ζωή συνεχώς θα δοξάζει, αυτό. Ούτε να διανοηθούμε δηλαδή ότι αυτό θα έχει είδος κοπώσεως. Αυτό θα είναι: όσο πιο πολύ θα βλέπει τη δόξα, τόσο πιο πολύ θα δοξάζει τον Θεό, θα υμνεί τον Θεό, και όσο πιο πολύ θα ανοίγεται σε αυτήν την δοξολογία, τόσο θα λαμβάνει δόξα και χαρά και ευτυχία και θα λαμβάνει δηλαδή τη Θεία Ζωή. Πληρωθήτω λοιπόν το στόμα μου αινέσεως, όπως υμνήσω τη δόξα Σου, όλη την ημέρα την μεγαλοπρέπειά Σου, όλη την ημέρα.

Οι Άγιοι φτάνουν και ο Δαβίδ μαζί, φτάνουν σε τέτοια μέτρα πνευματικά που δεν έχουν μια κάποια στιγμή με τον Θεό την ώρα που πάνε να κάνουν προσευχή. Αν έχουν δηλαδή, αν έχουν, διότι τι να έχει κανείς όταν με το ζόρι πάει να κάνει προσευχή, όταν λέει πολλή είναι η προσευχή, κουράστηκε, πότε να την τελειώσει, τι μπορείς να κάνεις. Αλλά, ας πούμε, από τις καλές περιπτώσεις, που λέει κανείς να βρει μια ώρα να πάει να προσευχηθεί και εκείνη την ώρα έχει κάποια κοινωνία με τον Θεό. Όχι, οι Άγιοι έχουν συνεχώς επικοινωνία με τον Θεό. Συνεχώς η ψυχή των είναι σε κατάσταση προσευχής.

Όλη η ύπαρξή τους, λοιπόν, το όλο είναι, ας πούμε, είναι εν προσευχή ενώπιον του Θεού. Είτε κανείς προσεύχεται μες στο ναό, είτε προσεύχεται στο κελί του, στο δωμάτιό του, είτε είναι στη δουλειά του, είτε είναι στη συνομιλία, είναι κατενώπιον του Θεού συνεχώς. Έτσι είναι οι Άγιοι. Όλη την ημέρα λοιπόν θα υμνήσει τη μεγαλοπρέπεια, αν το θέλετε, με την έννοια αυτή. Όμως ο Δαβίδ δεν... Έτσι είναι κι ο κάθε Άγιος. Έχουμε ευχές Αγίων, ας πούμε, που ενώ από το ένα μέρος απολαμβάνουν όλο, όλο το μεγαλείο του Θεού, όλη τη δόξα του Θεού, όλη τη χαρά του Θεού, όλη την ομορφιά του Θεού, από το άλλο μέρος όμως δεν λησμονούν, ενώ είναι κανείς σε αυτόν τον κόσμο, δεν λησμονούν ότι είναι άνθρωποι, άνθρωποι αδύνατοι. Και έχουν βαθύτατη συνείδηση ότι όλα εξαρτώνται από τον Θεό. Αυτό λοιπόν το λένε και αυτό. Λέγει λοιπόν εδώ: «Μη απορρίψεις με εις καιρόν γήρους, εν τω εκλείπειν την ισχύ μου μη εγκαταλείπεις με». Εγέρασα δηλαδή.

Έτσι όπως τα λέει εδώ σε αυτόν τον στίχο, μάλλον πρέπει να είναι προς τα γηρατειά του, προς τα τελευταία χρόνια της ζωής του εδώ ο Δαβίδ και παρακαλεί τον Θεόν μην γίνει τίποτε, μην γίνει τίποτε και τον απορρίψει λοιπόν στα γηρατειά του, καθώς θα εκλείπει η δύναμή μου, η ισχύς μου πάλι, δηλαδή το ίδιο είπαμε. Καθώς θα γηράσουμε και ο άνθρωπος δεν έχει δυνάμεις. Μη με εγκαταλείψεις, να μην με εγκαταλείψεις, Κύριε. Αυτό είναι γενικότερα δηλαδή, είναι γενικότερο. Ο άνθρωπος πάντοτε έχει αυτόν τον φόβο, μη συμβεί κάτι και τον αφήσει ο Θεός, τον εγκαταλείψει ο Θεός. Πρέπει να το λέμε αυτό εις τον Θεό.

Όταν λέμε αυτό ακριβώς, να μας προλάβει, μην κάνουμε εμείς καμιά στραβοτιμονιά και να μας εγκαταλείψει. Είναι η έννοια. Αλλά υποθέτω όμως εδώ ο Δαβίδ ειδικότερα, όχι μόνο γενικότερα επειδή έχει αυτόν τον φόβο και παρακαλεί μέσα στην όλη του ευφροσύνη και χαρά και αγαλλίαση, παρακαλεί τον Θεό μην τυχόν τον απορρίψει, μην τυχόν τον εγκαταλείψει. Όμως εδώ ειδικότερα ο Δαβίδ, εις καιρόν γήρους, στα γηρατειά του. Και αυτό όλοι να το παρακαλούμε. Ενώ, ας πούμε, λίγο πολύ ο άνθρωπος είναι έτσι, ανάλογα με την ηλικία του, σε μια κάποια καλή κατάσταση από πλευράς νοημοσύνης, ας πούμε. Από πλευράς νοημοσύνης είναι σε κάποια καλή κατάσταση. Περνούν τα χρόνια όμως, περνούν τα χρόνια και οι πιο πολλοί πέφτουν, οι πιο πολλοί, ας πούμε, το χάνουν λιγάκι.

Χάνουν και ζωντανεύουν, ενώ χάνει τη δύναμή του κανείς, γενικότερα τη σωματική, γιατί γηράσκει και αρχίζουν άλλοι να τον βαστάζουν και δεν μπορεί μόνος του και τα λοιπά, ζωντανεύουν τότε, τότε είναι που ζωντανεύουν οι αδυναμίες, τότε είναι που ζωντανεύουν τα πάθη, τότε είναι που το χάνει και λίγο ο άνθρωπος. Και να φυλάγει ο Θεός. Να φυλάγει ο Θεός, ας πούμε, από τέτοιες καταστάσεις. Και εδώ ο Δαβίδ παρακαλεί τον Θεό μην τον εγκαταλείψει, μην τον αφήσει, μην τον απορρίψει τυχόν. Και είπαμε ότι και όλοι μας παρακαλούμε τον Θεό ειδικά για την ηλικία αυτή, ειδικά στον καιρό που θα έχει προχωρήσει η ηλικία μας. Και άλλοι μεν, άλλοι βαστούν, άλλοι το χάνουν. Κάθε άνθρωπος είναι ένα μυστήριο, δεν μπορούμε κανέναν να κατηγορήσουμε.

Έχοντας υπόψη, λοιπόν, τα αδύνατα αυτά σημεία, να παρακαλούμε τον Θεό, θα έλεγα δηλαδή να παρακαλούμε τον Θεό να μας πάρει πριν προχωρήσει πολύ η ηλικία μας. Πιο καλά είναι έτσι. Να μας βοηθήσει να ετοιμαστούμε, να κάνουμε ό,τι χρειάζεται να κάνει ο καθένας και να μας πάρει. Ε, ας κλάψουν λίγο και τα παιδιά μας και τα εγγόνια μας, δεν πειράζει.

Ότι είπαν οι εχθροί μου εμοί και οι φυλάσσοντες την ψυχή μου εβουλεύσαντο επί το αυτό λέγοντες: «Ο Θεός εγκατέλιπεν αυτόν, καταδιώξατε και καταλάβετε αυτόν, ότι ουκ έστιν ο ρυόμενος». Ναι, και δεν το λέει τυχαία, δεν το λέει τυχαία ο Δαβίδ, λοιπόν: μη με απορρίψεις, μη με εγκαταλείψεις τώρα στα γηρατειά, καθώς προχωρώ στα γηρατειά. Ναι, έχει κάποια αφορμή που το λέει γι' αυτό. Όχι μόνο ότι γενικά ξέρει όποιος προχωρεί προς τα γηρατειά, ναι, περνάει κάποιους τέτοιους κινδύνους. Αλλά έχει και αφορμές εδώ, έχει μια αφορμή. Ότι είπαν οι εχθροί μου εμοί. Το λέγω αυτό, Κύριε, γιατί είπαν οι εχθροί μου και οι φυλάσσοντες την ψυχή μου εβουλεύσαντο επί το αυτό. Ευχαριστώ.

Όλοι αυτοί οι οποίοι παραφυλάττουν, παραμονεύουν, ας πούμε, παραμονεύουν να με πιάσουν κάπου, να δουν κάτι δεν πάει καλά σε μένα και αμέσως λοιπόν μου κάνουν κακό. Είπαν λοιπόν οι εχθροί μου και οι φυλάσσοντες την ψυχή μου εβουλεύσαντο επί το αυτό. Συσκέφτονται όλοι αυτοί οι παραμονεύοντες, οι καραδοκούντες συσκέφτονται, συζητούν και καταλήγουν. Λέγοντες, και λένε: «Ο Θεός εγκατέλειψε αυτόν», τον εγκατέλειψε ο Θεός, γιατί η μια συμφορά, η άλλη συμφορά. Απανωτές, ας πούμε, οι συμφορές του Δαβίδ, σαν να μην έχει κανέναν βοηθόν, σαν να είναι εγκαταλειμμένος. Δεν έχουμε πει ότι μερικές φορές μοιάζει σαν να εγκατέλειψε ο Θεός;

Σαν να μην σε ακούει καθόλου, σαν να μην υπάρχει για εσένα καν. Λοιπόν, όλες οι απανωτές αυτές οι συμφορές, λοιπόν, και μάλιστα θα έλεγε κανείς ότι ο Θεός άφηνε να κινούνται οι εχθροί του Δαβίδ, να κινούνται ευκολότερα και τρόπον τινά σαν να τους βοηθούσε ο Θεός. Γιατί κάπου το είπα, αν θυμάστε, σε προηγούμενους ψαλμούς, νομίζω σε κάποιο προηγούμενο ψαλμό, σαν να τους βοηθούσε ο ίδιος ο Θεός. Μάλλον ο Σαούλ το είχε αυτό, αν θυμάστε, εκεί στο κείμενο. Τώρα είχε αυτός, που αυτός ήταν ο Ποδίος και αυτόν ο Δαβίδ, όπως και ο υιός του Αβεσσαλώμ. Σαν δηλαδή ο Θεός να βοηθάει τους εχθρούς του Δαβίδ να του κάνουν κακό. Όχι απλώς δεν φαίνεται να βοηθάει τον Δαβίδ και ότι τον έχει εγκαταλείψει, αλλά σαν να βοηθάει και όλους τους εχθρούς.

Παίρνουν θάρρος λοιπόν αυτοί, όπως είδαμε εκεί τότε ο Σαούλ, παίρνουν λοιπόν θάρρος και λένε: «Ο Θεός εγκατέλειπε αυτόν», τον εγκατέλειψε ο Θεός. Ο Σαούλ είχε πει τότε, πάλι το ρώτησα, τον άφησε ο Θεός στα χέρια μου, να δείτε αν τον κάνω. «Ο Θεός εγκατέλιπεν αυτόν, καταδιώξατε και καταλάβετε αυτόν, ότι ουκ έστιν ο ρυόμενος». Λοιπόν, επάνω του, πάνω του, να τον διώξουμε, θα τον πιάσουμε γιατί δεν υπάρχει κανείς ο οποίος θα τον γλιτώσει από τα χέρια μας, ο οποίος θα τον βοηθήσει. Αχ, ο Θεός τον εγκατέλειψε, κανείς άλλος δεν τον βοηθάει, λοιπόν έπεσε στα χέρια μας, είναι πλέον στα χέρια μας.

Αυτό λέει ο Δαβίδ, λοιπόν: μη με εγκαταλείψεις και μη με απορρίψεις εις καιρόν γήρους. Αλλά και συνεχίζει τώρα, φτάσαμε στο δωδέκατο στίχο: «Ο Θεός μου μη μακρύνεις απ' εμού, ο Θεός μου εις την βοήθειάν μου πρόσχες». Τα πράγματα δείχνουν σαν να τον εγκατέλειψε ο Θεός, σαν να τον απέρριψε, τον απέρριψε ο Θεός. Αλλά και οι εχθροί το λένε, πάει, τον εγκατέλειψε ο Θεός. Επάνω του λοιπόν, γιατί δεν υπάρχει κανείς που τον προστατεύει, δεν υπάρχει κανείς που τον λυτρώνει. Θα τον πιάσουμε, αυτά και έγινε. Λοιπόν, ο Δαβίδ δεν τα χάνει. Ενώ έτσι δείχνουν τα πράγματα, σαν να τον εγκατέλειψε ο Θεός, ο Δαβίδ δεν τα χάνει. Έχει πολλή πίστη.

Πολλή πίστη, δεν λέγεται πόση πίστη, και γενικά οι Άγιοι της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και όλοι οι Άγιοι και της Καινής Διαθήκης, όλοι. Χρειάζεται την πίστη αυτή, τη μεγάλη αυτή πίστη, την ακλόνητη αυτή πίστη. Δεν μπορεί κανείς να κάνει ούτε ένα βήμα εάν θελήσει να περπατήσει στον δρόμο του Θεού. Διότι εκεί θα πειραστεί, θα πειραστεί ο άνθρωπος, θα αφήσει ο Θεός να πειραστεί κατά τέτοιο τρόπο που είναι αβάστακτος ο πειρασμός. Αβάστακτος, δεν μπορεί, όσο δυνατός και να είναι ο άνθρωπος, όσο και αν μπορεί και τα λοιπά, είναι αβάστακτος. Να κλονιστεί ο άνθρωπος, θα έρθουν λογισμοί, μήπως έτσι, μήπως αλλιώς. Πρέπει να έχει μεγάλη πίστη ο άνθρωπος για να μην είναι εκεί κλονισμένος στον Θεό. Και αυτό θα δείτε εδώ, όλα έτσι δείχνουν λοιπόν τριγύρω του και οι εχθροί έτσι φωνάζουν, αλλά θα δείτε.

Πιστεύει στον Θεό. «Ο Θεός μου μη μακρύνεις απ' εμού». Γιατί έχει μια πείρα της παρουσίας του Θεού και γι' αυτό λέει μη φεύγεις από κοντά μου. «Μη μακρύνεις απ' εμού. Ο Θεός μου εις την βοήθειάν μου πρόσχες». Θεέ μου, σπεύσε να με βοηθήσεις, Θεέ μου. Και έτσι λοιπόν, Θεέ μου, εσύ μη μακρύνεις, μη φεύγεις από κοντά μου, γίνε βοηθός μου, βοήθησέ με, πρόσχες με, και ας αισχυνθούν έτσι και ας χαθούν τρόπον τινά, ας εκλείψουν όλοι αυτοί, ας εξαφανιστούν όλοι αυτοί οι διαβάλλοντες την ψυχή μου, όλοι αυτοί οι οποίοι επιβουλεύονται, δηλαδή, την ζωή μου. Περιβαλέσθωσαν αισχύνην, ας περιβληθούν.

Ως... Σαν ένα ένδυμα, την αισχύνη, την εντροπή, όλοι αυτοί οι οποίοι ζητούν τα κακά μου, όλοι αυτοί οι οποίοι θέλουν το κακό μου, όλοι αυτοί οι οποίοι επιβουλεύονται τη ζωή μου, όλοι αυτοί που όρμησαν επάνω σαν λυσσασμένοι, λυσσασμένοι κύνες, με συγχωρείτε, και θέλουν να με κατασπαράξουν.

Τα λέω, δηλαδή δεν σκέφτομαι, δηλαδή δεν πιστεύει ο Δαβίδ. Και έτσι έγινε το πράγμα του. Τελικά δηλαδή ο Θεός τον έσωζε. Τελικά έγινε το όπως λένε και οι ευχές, όπως λέει και η Καινή Διαθήκη, λέει ο ίδιος ο Κύριος στην Καινή Διαθήκη, αλλά το λένε και οι ευχές της Εκκλησίας, γενηθήτω σοι κατά την πίστην σου.

Γίνονται σύμφωνα με την πίστη που είχε ο Δαβίδ και η πίστη του ήταν μεγάλη, μεγάλη, χωρίς όρια, και ο Θεός ενεργούσε κατά την πίστη του Δαβίδ και όντως τον έσωζε και όντως κατησχύνοντο οι εχθροί του. Αυτά λοιπόν, τελειώσαμε το πρώτο μέρος, την προσεχή φορά θα μπούμε στο δεύτερο μέρος του ψαλμού αυτού, δηλαδή από το 13ο στίχο και εξής. Μάλλον δεν έχουμε χρόνο να πούμε λίγα και από το Πηδάλιο, μάλλον δεν έχουμε χρόνο, την άλλη φορά. Να πάμε στο καλό.