David’s Imprecations and Christian Forgiveness in Psalm 68

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Since we have the vigil tonight, it is time to leave a little early so we can go to it. Last time we began the second part of Psalm 68, from verse 20 onward. We looked at verses 21 and 22. That second part goes up to verse 21. Today we continue from verse 23. Thank you.

“Let their table before them become a snare, a recompense, and a stumbling block. Let their eyes be darkened so that they cannot see, and bend their backs continually. Pour out Your wrath upon them, and let the fury of Your wrath overtake them. Let their dwelling place be desolate, and let no one live in their tents. For they persecuted the one You struck, and added to the pain of my wounds. Add lawlessness to their lawlessness, and let them not enter into Your righteousness. Let them be blotted out of the book of the living, and let them not be written among the righteous.” Yes, this passage in particular, these verses I have just read, contains David’s curses against his enemies.

In the preceding verse he says, “They gave me gall for food, and in my thirst they gave me vinegar to drink.” That is what they did to me. Instead of food they gave me gall, and instead of water to quench my thirst they gave me vinegar. So now David says, as it were, “Let their table before them become a snare, a recompense, and a stumbling block.” When I was hungry, they withheld the food I needed. Of course, most interpret this spiritually. He means that they did the very worst they could

to torment him, to make him suffer, even to the point where his life was in danger.

Meanwhile, they make merry. We can understand this well enough. Take, for example, the Germans during the war. When they put people to death, they kept food from them so they went hungry, or withheld medicine when they were sick and suffering. Then the Germans would gather together, eat as comfortably and as well as they could, and make merry as though nothing were happening. It is the same with anyone who

torments others. While those people are suffering, while he leaves them in terrible conditions, he makes merry. David’s enemies are pictured sitting comfortably at a table, eating as richly as they please. We should understand this spiritually: they tormented him, made him suffer, and drove him from place to place, while they themselves lived at ease, with no one pursuing or troubling them. Here he compares their ease to sitting down together at a feast. So he says, “Let their table before them become a snare.”

They sit there eating, heedless of what they have done to me. They do not care how much I suffer or how much their unjust treatment has hurt me. So while they sit at their table, let that table become a snare, a recompense, and a stumbling block. Let those who torment me be punished, especially when they seem to do it deliberately and even celebrate it, acting triumphantly while I suffer so much. Let that feast become a trap. If we continue with the same image, we might imagine

thieves suddenly bursting in while they are eating, drinking, and enjoying themselves, and taking all their food.

And they might seize the people themselves, perhaps even kill them. “Let their table before them become a snare, a recompense, and a stumbling block.” This is one of David’s curses against his enemies. But now, in the age of Christianity, the age of the New Testament and of grace, we cannot think or speak this way about other people. We are called to forgive our enemies. Yes, we are called to do good to them, rather than wish for their punishment. The Lord Himself said, “Love your enemies,” those who treat you with hostility. Yet there is an enemy of our soul: the devil, the bearer and instigator of evil. He is our soul’s enemy, and he truly celebrates whenever he manages

to overcome us, whenever he manages to tempt us, make us suffer, torment us, upset us, or throw us into turmoil. He celebrates.

We have said before that even a very wicked person may sometimes show a little compassion. Of course, some people have tortured their fellow human beings so inhumanely that even wild beasts would not act that way. Still, we can generally say that a human being may have some mercy. The devil has none at all. He will never say, “I have tormented this person enough. I will stop now. He has suffered enough hardship.” Will he take pity on anyone? No. The more the devil

sees that he is making us suffer, the more he rejoices. It is as though he spreads a table and holds a feast for the demons. We have a guardian angel, though that does not mean other angels do not also guard and protect us. But there are many demons. It is not just one who tempts us. You might even say that sometimes a devil lurks behind each of the passions. So when they succeed in troubling us or shaking us, they sit down as though at a feast and celebrate their victory. In that case we might say that this celebration, this triumph,

this feast and all the demons’ joy may itself become a trap for them. In the midst of their celebration, may the grace of God defeat them and drive them away. This does happen. For all his rejoicing, the devil is always sorrowful, always wretched, always, you might say, hungry and thirsty. That is his torment even now, before the Second Coming. To distract himself a little from his misery and find something to occupy him, he troubles human beings.

Whatever the case, even when he thinks he has succeeded and is triumphant, misery still awaits him. The great example is the Lord: the devil managed to bring Him to the Cross and must have celebrated beyond anything we can imagine. Yet at that very moment the devil suffered his greatest defeat. Jesus Christ dealt him his greatest blow and crushed his head. So even when the devil fights us and sometimes seems to gain ground, we can strike him where it hurts. We must be watchful, seek refuge in God, ask Him to strengthen us, and above all humble ourselves. Then the devil may think very carefully before troubling us again. Only a humble person can do this. A proud person cannot prevail against the devil; the devil is prouder still and will overcome him. Let us go on. “Let their eyes be darkened so that they cannot see, and bend their backs continually.” He continues his curses here: let their sight go dark; let them be unable to see. And let their backs bend until they are stooped over. That too is a calamity.

To lose your sight when you could once see is a calamity. So is becoming bent double when you once stood straight and moved freely. That is what he is saying here, my dear friends. But as we said, we can direct these words against evil in general, and especially against the devil, who carries evil. David is asking God to act; he does not rush out to do these things himself. He asks God to deal with his enemies. If we pray to God, He can blind the devil so that, at least where we are concerned, he cannot see how to attack us. He can bend him down, so to speak, and render him powerless. As we know,

the Fathers who were humble, trusted God, and had His grace could even make a mockery of the devil. He had no authority or power over them and could accomplish nothing. Saint Marina is an example. She reduced him to begging her to let him go. It was the devil who was seized with fear and trembling. Let us continue. “Pour out Your wrath upon them, and let the fury of Your wrath overtake them.” David asks God to show His wrath,

indeed, His great wrath. He asks that the full force of God’s wrath come upon his enemies, strike them down, and overwhelm them.

“Let their dwelling place be desolate, and let no one live in their tents.” The word for dwelling place here means what we might call a country house: a home on an enclosed estate or farm. In other words, their home. “Let their dwelling place be desolate.” They have done what they have done, both generally and against me in particular. But now, my God, let their family line end here. Let them be left without descendants or successors, without children or grandchildren to take possession of those dwellings, and so on.

“And let no one live in their tents.” Let there be nobody to occupy even the tents set up on their estate for people to live in. Let it all be deserted.

David spoke these words in his own time. But with the coming of Christ, a Christian cannot and should not say such things, wishing curses upon others. Still, when someone is in great difficulty, he may entrust his enemies to God and pray: “You take charge of them. You decide what to do; You know. I have suffered all these things at their hands.” David has already recounted his sufferings, has he not? So he can say, “I have suffered all this, but I leave the matter for You to handle.” Yes, a person can and should entrust himself

We must leave ourselves and the affairs of others in God’s hands. In these particular situations, let us not get involved ourselves, saying, “He didn’t do this; he did that,” and so on. Be careful about this: when someone wrongs, troubles, or harms us, it is easy to start saying, “Let this happen to him; let that happen to him.” Sometimes we do not say it aloud, but we say plenty within ourselves. That is sin. No, we leave these things to God. As for the devil, who strikes us mercilessly, we ask God to hold him down; we ask God to rein him in; we ask God to stop him. That is why we said earlier, when speaking of the Saints, that people can do nothing. For “the one You struck, they persecuted.”

“They added to the pain of my wounds.” What David says here is striking: “The one You struck, they persecuted.” The one who was struck is David himself. In the end, David suffered as he did because God permitted it. So it is as though God had struck him and brought him into this condition. Why, then, does he ask that these things happen to his enemies? Because “the one You struck, they persecuted.” Instead of feeling compassion for the one You struck, instead of supporting me when I had no one to support me, they pursued me all the more. They tormented me, and “added to the pain of my wounds.”

I had wounds from being struck by God. As we said, it seems that some chastisement came directly from God, as well as through other people. David is wounded; he has sores and pain. And to the pain of those wounds, he says, they added more. They did not look at him and ask, “Are you in pain?” They did not stand by him or show compassion. They did whatever more they could against him. It is like what we said earlier about the devil: he will not take pity on you. The more he sees you growing weak and being brought low, suffering and in pain, the less pity he has. Instead, he will...

try to add pain upon pain. “Add lawlessness to their lawlessness, and let them not enter into Your righteousness.” This is more severe still. It is as though David were saying, “They are lawless and they sin; let them sin still more. Leave them to themselves.” This should not surprise us. In the New Testament, especially in the first chapter of Romans, the Apostle Paul says, “God gave them over to dishonorable passions.” He says “gave them over” three times, as though God were pushing them toward sin and those passions. So here too, it is as though David says, “Yes, they are sinners; leave them to sin even more.” We need to pay close attention to this: when you sin,

God may leave you to go on sinning. That is a fearful thing. Little by little, He leaves you to yourself. Some people keep sinning and see that God does not intervene or say anything. Then they reassure themselves: perhaps it is not a sin; perhaps it is nothing at all. If it were, God would step in. God gives no sign, and that makes them bolder still. They give themselves over to sin more and more. It is a fearful thing. May God not leave you to your sin. “Add lawlessness to their lawlessness, and let them not enter into Your righteousness”—as though David were saying that they should remain as they are, never repent, and never be saved. What does he mean?

They too could be made righteous by You, if they first repent, just as we must. It is not that God does not want them to be saved. Could God fail to want that? The New Testament says that He wants all people to be saved and to come to the knowledge of the truth. How, then, could God abandon them? He wants to grant them metanoia, repentance. How could He abandon them? Of course, we cannot fully understand all this, and people are troubled by it. I think those who have advanced in the spiritual life understand it, because to them these things are quite clear.

They have another nous, a different spiritual way of thinking. We cannot think in the same way.

Um...

We find this said often in the Old Testament. The Lord Himself takes passages from the Old Testament, including Isaiah, and applies them in the New Testament. When He speaks in parables and people do not understand, His disciples ask Him why, and He explains the parables to them: “To you it has been given to know the Mysteries of God, but to the others it comes in parables.” He says this using the words of the prophet Isaiah: He speaks in parables so that they may see and yet not see, hear and yet not understand.

That is, so that they do not repent and are not saved. “Lest they repent and turn back and be saved.” This is a great Mystery. But it does not mean that God is watching for a chance to prevent them from repenting, or that He pushes them to keep sinning. These hardened people, given over to evil, do these things of their own will. Yet, as we have explained before, even what they do does not happen apart from God. God permits them to do it. Even then, they cannot say, “I do whatever I want.”

You do not simply do whatever you want. God lets you do it. He could strike you and you would return to nonexistence, to the nothingness from which you came. That is the point. We need to understand it, or we will be troubled by it. Whatever a wicked, sinful, fallen person does, he does because he chooses to, even if it may appear that God is pushing him. God wants everyone to come to metanoia, repentance, but these people stubbornly refuse to turn back. Lest they lift up their heads and say, “We take no account of You; we do as we please,” the answer is: “You do not do whatever you please. I let you go that way.” Holy Scripture and the Fathers emphasize this. Thank you.

God has oversight of all things and knows all things. No one can simply do whatever he wants. If a person does act as he chooses, it is because God made rational beings free. He respects their freedom and does not wish to take it away, so He lets them act. It is not that they can do whatever they want without regard for God.

That brings this section to an end. As we said, we have one verse left, and next time we will move on to the third part. “Let them be blotted out of the book of the living, and let them not be written among the righteous.” Here David asks God to remove them from the book, in the sense we have been discussing: to remove them from the book of life, so that their names are not among the righteous. I will say no more, except this: woe to us if our names are erased from the book of life. Woe to us if our names are not among those written there who will be saved. Woe to us. May God protect us. We will finish there, so that we can go to the vigil.

Ώρα σήμερα, επειδή έχουμε και την Αγρυπνία, να φύγουμε λίγο έγκαιρα από εδώ, να πάμε στην Αγρυπνία. Είχαμε μπει την τελευταία φορά στο δεύτερο μέρος του 68ου ψαλμού, δηλαδή από τον 20ό στίχο και κάτω. Είδαμε τον 21ο και τον 22ο. Το δεύτερο μέρος φτάνει μέχρι τον 21ο στίχο. Συνεχίζουμε σήμερα από τον 23ο και εξής. Ευχαριστώ.

Γεννηθήτω η τράπεζα αυτών ενώπιον αυτών εις παγίδα και εις ανταπόδοσιν και εις σκάνδαλον. Σκοτισθήτωσαν οι οφθαλμοί αυτών του μη βλέπειν και τον νώτον αυτών δια παντός σύγκαμψον. Έκχεον επ' αυτούς την οργήν σου και ο θυμός της οργής σου καταλάβει αυτούς. Γεννηθήτω η έπαυλις αυτών ηρημωμένη και εν τοις σκηνώμασιν αυτών μη έστω ο κατοικών. Ότι ον συ επάταξας, αυτοί κατεδίωξαν και επί το άλγος των τραυμάτων μου προσέθηκαν. Πρόσθες ανομίαν επί την ανομίαν αυτών και μη εισελθέτωσαν εν δικαιοσύνη σου. Εξαλειφθήτωσαν εκ βίβλου ζώντων και μετά δικαίων μη γραφήτωσαν. Ναι, κυρίως αυτό το σημείο εδώ, όλο το τρίτο μέρος ή το δεύτερο μέρος, αλλά κυρίως αυτό το σημείο, αυτοί οι στίχοι που διάβασα τώρα, είναι οι αναθεματισμοί του Δαβίδ κατά των εχθρών του.

Λέει στον προηγούμενο στίχο: «Έδωκαν εις το βρώμα μου χολήν και εις την δίψαν μου επότισάν με όξος». Αυτό έκαναν σε μένα. Αντί για βρώμα μου έδωκαν χολήν και, αντί να μου δώσουν νερό, στην δίψα μου έδωσαν όξος. Ε, τώρα λοιπόν λέγω κι εγώ, σαν να λέγει ο Δαβίδ: «Γεννηθήτω η τράπεζα αυτών ενώπιον αυτών εις παγίδα και εις ανταπόδοσιν και εις σκάνδαλον». Εμένα λοιπόν με θέσανε έτσι ώστε, ενώ πεινούσα, δεν μου έδωκαν να φάω εκείνο που έπρεπε να φάω. Βέβαια, πιο πολλοί εδώ τα παίρνουν πνευματικά. Εννοεί ότι έκαναν ό,τι χειρότερο

Για να τον βασανίσουν, για να τον ταλαιπωρήσουν, και μέχρι σημείο που κινδύνευε και η ζωή του.

Από την άλλη πλευρά γλεντούν, γιατί λίγο πολύ μπορούμε να το καταλάβουμε αυτό. Ας πάρουμε παράδειγμα: όταν, παραδείγματος χάρη, οι Γερμανοί θανάτωναν κάποιους, τους εμπόδιζαν να πάρουν τρόφιμα και ήταν νηστικοί ή δεν τους έδιναν φάρμακα, ήταν άρρωστοι και υπέφεραν. Οι Γερμανοί συγκεντρώνονταν εκεί που συγκεντρώνονταν και τρώγανε εντελώς άνετα, όσο μπορούσαν καλύτερα, και σαν να μην συνέβαινε τίποτε γλεντούσαν οι Γερμανοί. Το ίδιο και κάθε ένας ο οποίος

βασανίζει άλλους. Την ώρα που βασανίζονται οι άλλοι, την ώρα που τους αφήνει στις άσχημες συνθήκες και υποφέρουν, αυτός γλεντάει. Έτσι λοιπόν εδώ οι εχθροί του Δαβίδ σαν να καλοκάθονταν σε ένα τραπέζι και τρώγανε όσο καλύτερα και όσο πλουσιότερα μπορούσαν. Αυτό πνευματικά πρέπει να το πάρουμε: ότι εκείνον μεν τον βασάνιζαν, τον ταλαιπωρούσαν και τον κυνηγούσαν από εδώ και από εκεί, αυτοί δε είχαν όλη την άνεση, ότι κανείς δεν τους εδίωκε και δεν τους ταλαιπωρούσε. Αλλά το παρουσιάζει εδώ, το παρομοιάζει με το να καθίσουν σε ένα τραπέζι και να συμποσιάζονται εκεί. Γεννηθήτω λοιπόν η τράπεζα αυτών ενώπιον αυτών εις παγίδα.

Λοιπόν, κάθονται εκεί στο τραπέζι και τρώνε και αμελούν και δεν νοιάζονται καθόλου τι έκαναν σε μένα, και δεν νοιάζονται καθόλου πόσο εγώ υποφέρω, και δεν νοιάζονται καθόλου πόσο ταλαιπωρούμαι ακριβώς από τη δική τους άδικη στάση και ενέργεια απέναντί μου. Καθώς λοιπόν κάθονται εκεί στο τραπέζι, να γίνει εκεί αυτό το τραπέζι παγίδα και εις ανταπόδοσιν και σκάνδαλον. Και έτσι λοιπόν να τιμωρηθούν αυτοί οι οποίοι ταλαιπωρούν εμένα και φέρονται σαν να το κάνουν και επίτηδες, να το πανηγυρίζουν κιόλας το πράγμα, σαν να φέρονται θριαμβευτικά τη στιγμή που εγώ τόσο βασανίζομαι. Αυτό το συμπόσιο εκεί λοιπόν να γίνει παγίδα και θα μπορούσαμε να υποθέσουμε, αν συνεχίσουμε την ίδια αυτή εικόνα,

κάποιοι ξαφνικά, κάποιοι ληστές μπαίνουν μέσα εκεί που τρώγουν αυτοί και πίνουν και ευφραίνονται και τα λοιπά και τους παίρνουν και όλα αυτά τα φαγητά.

Λοιπόν. Λοιπόν, και τους παίρνουν και τους ίδιους και μπορεί ακόμα και να τους σκοτώσουν. Γεννηθήτω η τράπεζα αυτών ενώπιον αυτών εις παγίδα και εις ανταπόδοσιν και εις σκάνδαλον. Αυτό είναι ένα είδος αναθεματισμού του Δαβίδ προς τους εχθρούς του. Και όπως καταλαβαίνουμε τώρα στην εποχή του Χριστιανισμού, στην εποχή της Καινής Διαθήκης, στην εποχή της Χάριτος, δεν μπορούμε καθόλου να, σε καμιά περίπτωση δηλαδή, να σκεφτόμαστε έτσι και να λέγαμε κάτι τέτοιο. Αλλά συγχωρούμε, καλούμεθα να συγχωρέσουμε τον εχθρό μας. Ναι, καλούμεθα να κάνουμε καλό εις τον εχθρό μας και όχι να ευχηθούμε να τιμωρηθεί. Ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας», και να αγαπάτε εκείνους που σας φέρονται εχθρικά κλπ. Ωστόσο όμως, υπάρχει εχθρός της ψυχής μας, είναι ο διάβολος, ο οποίος είναι και φορέας του κακού και υποκινητής του κακού. Ο διάβολος είναι ο εχθρός της ψυχής μας και ο οποίος πραγματικά πανηγυρίζει κάθε φορά που κατορθώνει

κατορθώνει να μας νικήσει, κάθε φορά που κατορθώνει να μας πειράξει, να μας ταλαιπωρήσει, να μας βασανίσει, να μας αναστατώσει, να μας βάλει σε ταραχή κλπ. Πανηγυρίζει.

Είπαμε και άλλη φορά ότι ένας άνθρωπος, όσο κακός και αν είναι, μπορεί κάποια στιγμή να δείξει και κάποια φιλάνθρωπη διάθεση. Αν και έχουν φτάσει άνθρωποι με συνάνθρωπό τους να βασανίσουν έναν άνθρωπο απάνθρωπα, ούτε τα θηρία έτσι. Αλλά, γενικώς δηλαδή, θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει μια κάποια ευσπλαχνία και στον άνθρωπο. Εκείνος στον οποίο δεν υπάρχει ίχνος ευσπλαχνίας είναι ο διάβολος. Ο διάβολος σε καμία περίπτωση δεν θα πει: «Α, πολύ τον βασάνισε τον άνθρωπο, ας μην τον βασανίσω άλλο. Πολύ τον ταλαιπώρησε, πολύ, ας πούμε, τον δυσκόλεψε κλπ.» Να τον λυπηθεί τον άνθρωπο; Όχι. Όσο περισσότερο ο διάβολος

όσο βλέπει ο διάβολος ότι μας παιδεύει, όσο πιο πολύ μας παιδεύει, τόσο πιο πολύ χαίρεται, τόσο πιο πολύ ευφραίνεται και θέλει, γιατί σαν να στρώνει τραπέζι, να κάνει συμπόσιο, να κάνουν συμπόσιο εκεί οι δαίμονες. Γιατί έχουμε έναν φύλακα άγγελο, αλλά χωρίς να σημαίνει αυτό ότι δεν έχουμε κι άλλους αγγέλους που μας φυλάνε, που μας προστατεύουν, αλλά πολλοί είναι οι δαίμονες. Δεν είναι ένας μόνο που μας πειράζει. Θα έλεγε κανείς μερικές φορές, πίσω από κάθε πάθος κρύβεται και ένας διάβολος. Λοιπόν, όλοι αυτοί όταν επιτυγχάνουν να μας ταλαιπωρήσουν ή και να μας κλονίσουν, κάθονται σαν σε τραπέζι και πανηγυρίζουν τη νίκη τους. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να πει κανείς ότι το πανηγύρι αυτό, ο θρίαμβος αυτός,

το συμπόσιο αυτό, η όλη χαρά αυτή των δαιμόνων, να, εκεί μέσα, σε αυτή τη χαρά τους, να πάθουν και αυτοί, να πέσουν σε παγίδα και να τους κατατροπώσει η Χάρις του Θεού, να τους απομακρύνει, διότι και γίνεται. Δηλαδή, όσο και αν χαίρεται ο διάβολος, ο διάβολος πάντοτε είναι λυπημένος, πάντοτε είναι δυστυχής, πάντοτε είναι, ας πούμε, πεινασμένος και διψασμένος. Και αυτή είναι η τυραννία του ακόμη από τώρα, πριν γίνει η Δευτέρα Παρουσία. Και για να έχει, πώς να πούμε, θα έλεγε κανείς ότι να ξεπερνάει λίγο και τη δυστυχία του διαβόλου και να βρίσκει κάποια απασχόληση, πειράζει τον άνθρωπο.

Όπως και αν είναι το πράγμα, και την ώρα που νομίζει ότι πετυχαίνει και θριαμβεύει, πάλι τον περιμένει η δυστυχία. Μεγάλο παράδειγμα είναι η περίπτωση του Κυρίου, που ο διάβολος πέτυχε να τον ανεβάσει στο Σταυρό και θα πανηγύρισε ο διάβολος όσο δεν μπορούμε να καταλάβουμε, και όμως εκείνη την ώρα υπέστη τη μεγαλύτερη ήττα ο διάβολος και δέχτηκε το μεγαλύτερο κτύπημα από τον Ιησού Χριστό, ο οποίος του συνέτριψε την κεφαλή. Με αυτήν τη λογική λοιπόν μπορούμε, όσο κι αν μας πολεμάει πολεμάει ο διάβολος και φαίνεται μερικές φορές ότι κάτι καταφέρνει. Λοιπόν, όταν προσέχουμε, προστατευόμαστε στον Θεό και παρακαλούμε τον Θεό να μας ενισχύσει και κυρίως ταπεινωνόμεθα, μπορούμε να φέρουμε καίρια κτυπήματα στον διάβολο και να το σκεφτεί πάρα πολύ μετά να μας ξαναπειράξει. Αλλά αυτό μόνο ο ταπεινός μπορεί να το κάνει. Ο εγωιστής δεν μπορεί να τα βάλει με τον διάβολο. Ο διάβολος είναι πιο εγωιστής και θα τον φέρει βόλτα. Προχωρούμε. «Σκοτισθήτωσαν οι οφθαλμοί αυτών του μη βλέπειν και τον νώτον αυτών δια παντός σύγκαμψον». Ναι, συνεχίζει δηλαδή εδώ τους αναθεματισμούς. Δηλαδή να σβήσουν τα μάτια τους, δηλαδή να σβήσει το φως, να μην βλέπουν. «Και τον νώτον αυτών δια παντός σύγκαμψον», και κάπως να κυρτωθούν, να καμπουριάσουν. Ναι, είναι και αυτό μια συμφορά.

Δηλαδή να μην βλέπει κανείς, από εκεί που βλέπει να παύσει να βλέπει, είναι μια συμφορά. Από εκεί που είναι ευθυτενής και κινείται άνετα κλπ., να καμπουριάσει, να διπλωθεί στα δύο. Αυτό λέει και εδώ, αγαπητοί μου. Εμείς όμως μπορούμε, όπως είπαμε, αυτά όλα να τα λέμε για το κακό γενικώς και ειδικότερα για τον διάβολο, ο οποίος είναι φορέας του κακού. Αν παρακαλέσουμε τον Θεό, διότι εδώ παρακαλεί τον Θεό δηλαδή, δεν ορμά ο ίδιος να κάνει κάτι τέτοιο, αλλά παρακαλεί τον Θεό να τους περιποιηθεί τους εχθρούς. Λοιπόν, αν παρακαλέσουμε τον Θεό, ο Θεός θα τυφλώσει τον διάβολο και τουλάχιστον απέναντί μας δεν θα βλέπει τι να κάνει και θα τον κυρτώσει εκεί, δηλαδή θα τον αχρηστεύσει. Έτσι όπως ξέρουμε,

οι πατέρες που ήταν ταπεινοί και είχαν εμπιστοσύνη στον Θεό και είχαν έτσι τη χάρη του Θεού, ξέρουμε ότι τον περιέπαιζαν τον διάβολο. Δεν είχε καμία εξουσία πάνω τους ο διάβολος, καμία δύναμη και δεν μπορούσε να επιτύχει τίποτε ο διάβολος και τον περιέπαιζαν. Παράδειγμα η Αγία Μαρίνα. Σε σημείο μάλιστα που ο διάβολος να παρακαλεί την Αγία να τον αφήσει να φύγει. Ο διάβολος είναι εκείνος ο οποίος καταλαμβανόταν από φόβο και τρόμο. Συνεχίζουμε. «Έκχεον επ' αυτούς την οργή σου και ο θυμός της οργής σου καταλάβοι αυτούς». Παρακαλεί ο Δαβίδ να εκδηλώσει την οργή του ο Θεός,

μάλιστα την οργή, τη μεγάλη οργή, και ο θυμός της οργής του, μεγάλος θυμός του, τη μεγάλη οργή του Θεού να εκδηλωθεί στους εχθρούς και να τους πατάξει, να τους καταβάλει και να τους καταλάβει.

Γενηθήτω η έπαυλις αυτών ηρημωμένη και εν τοις σκηνώμασιν αυτών μη έστω ο κατοικών. Η έπαυλις είναι αυτό που λέμε και σήμερα, δηλαδή ένα οίκημα έξω στην εξοχή, σε ένα αγρόκτημα, λοιπόν, που έχει μια κατοικία το αγρόκτημα, ένα περιφραγμένο αγρόκτημα. Είναι το σπίτι τους, ας πούμε. Γενηθήτω η έπαυλις αυτών ηρημωμένη, δηλαδή αυτοί έκαναν αυτά που έκαναν, και γενικώς και ειδικότερα εναντίον μου, όμως, Θεέ μου, εδώ να σταματήσει η ύπαρξή τους, δηλαδή να ερημωθούν από απογόνους, να ερημωθούν από διαδόχους, να μην έχει, ας πούμε, παιδιά, εγγόνια να τις έχουν κλπ.

«Εν τοις σκηνώμασιν αυτών μη έστω ο κατοικών». Και εκεί στις σκηνές που υπάρχουν μέσα στο αγρόκτημα, ας πούμε, και που γίνονται ακριβώς για να κατοικούν κάποιοι, λοιπόν, να μην υπάρχει κανείς να τις κατοικήσει, να ερημωθούν αυτά όλα.

Ότι αυτά τα λέγει ο Δαβίδ την εποχή εκείνη, λέγοντας: με τον ερχομό του Χριστού δεν μπορεί ο Χριστιανός, δεν πρέπει ο Χριστιανός να λέγει τέτοια πράγματα, να εύχεται δηλαδή και να αναθεματίζει και να καταριέται κλπ. Όμως, επειδή ο άνθρωπος σε τέτοιες ώρες βρίσκεται σε μεγάλη δυσκολία, μπορεί ας πούμε να παραπέμπει τους εχθρούς του στον Θεό, να παρακαλεί τον Θεό: «Εσύ ανέλαβέ τους, εσύ κανόνισε, εσύ ξέρεις, εγώ έπαθα όλα αυτά από αυτούς». Τα απαρίθμησε πιο μπροστά όλα, δηλαδή δεν είπε όλα αυτά; Λοιπόν, έπαθα όλα αυτά, αλλά εσύ να επιληφθείς του θέματος και να κανονίσεις. Ναι, μπορεί κανείς και πρέπει κανείς να αφήνει και τον εαυτό του

και τα των άλλων, να τα αφήνεις στον Θεό και στις συγκεκριμένες αυτές περιπτώσεις, ας μην ανακατεύεται ο ίδιος, δηλαδή δεν έκανε έτσι, έκανε εκείνο και τα λοιπά. Ναι, προσοχή σε αυτό, γιατί εύκολο ο άνθρωπος, όταν τον αδικήσει κάποιος, όταν τον πειράξει κάποιος, όταν τον κάνει κακό κάποιος, εύκολο ο άνθρωπος αρχίζει και «να πάθει τούτο, να πάθει εκείνο». Καμιά φορά δεν το λέει με το στόμα του, από μέσα του λέει πολλά. Αυτά είναι αμαρτία. Όχι, τα αφήνουμε στον Θεό. Τον διάβολον, ο οποίος αλύπητα μας χτυπά, παρακαλούμε τον Θεό να τον καθηλώσει, παρακαλούμε τον Θεό να τον συμμαζέψει, παρακαλούμε τον Θεό να τον εμποδίσει. Γι' αυτό είπαμε πάνω στους Αγίους ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα. Ότι «ον συ επάταξας, αυτοί κατεδίωξαν».

«Επί το άλγος των τραυμάτων μου προσέθηκαν». Ναι, είναι ωραίο αυτό το λόγο που λέει ο Δαβίδ: «Ον συ επάταξας, αυτοί κατεδίωξαν». Ο παταχθείς είναι ο ίδιος αυτός, ο Δαβίδ. Τελικώς, ας πούμε, έπαθε ό,τι έπαθε ο Δαβίδ, διότι το παραχώρησε ο Θεός. Επομένως, σαν να τον επάταξε ο Θεός, σαν να τον εκτύπησε ο Θεός, σαν να είναι στην κατάσταση που είναι, λοιπόν, σαν να το έκανε ο Θεός. Λοιπόν, γιατί να πάθουν όλα αυτά όλοι αυτοί οι εχθροί του; Γιατί, διότι «ον συ επάταξας, αυτοί κατεδίωξαν». Αυτόν που εσύ επάταξες, αντί να τον συμπονέσουν, να με συμπονέσουν δηλαδή, να με συμπαρασταθούν, που είπε δεν είχε κανέναν να τον συμπαρασταθεί, αυτοί ακόμη πιο πολύ τον κατεδίωκαν και τον βασάνιζαν και τον τυραννούσαν, και «επί το άλγος των τραυμάτων μου προσέθηκαν».

Είχα τραύματα λόγω της πατάξεως από τον Θεό, διότι, όπως είπαμε, εδώ πρέπει να ήρθε και μια κάποια τιμωρία απευθείας από τον Θεό, πέρα από το ότι ήρθε διαμέσου των ανθρώπων. Κατά κάποιο τρόπο ο Δαβίδ είναι πληγωμένος, έχει πληγές, έχει πόνο, έχει άλγος τραυμάτων και στο άλγος αυτό, λέει, αυτοί προσέθηκαν. Δεν είδαν, δεν είπαν «Πονάς;» να τον συμπαρασταθούν, να τον συμπονέσουν, αλλά ό,τι μπόρεσαν παραπάνω να κάνουν. Δηλαδή, προηγουμένως αυτό το οποίο κάνει ο διάβολος, ο οποίος δεν θα σε λυπηθεί. Όσο σε βλέπει ότι αδυνατείς και καταστρέφεσαι, πάει να εξαφανιστείς, πονάς και υποφέρεις άστατα και λοιπά, τόσο εκείνος δεν θα σε λυπηθεί αλλά θα...

προσπαθήσει να προσθέσει άλγος επί το άλγος. «Πρόσθες ανομίαν επί την ανομίαν αυτών και μη εισελθέτωσαν εν δικαιοσύνη σου». Το ακόμη πιο βαρύ δηλαδή. Εεεε... Είναι άνομοι, αμαρτάνουν, κάνε τους να αμαρτήσουν περισσότερο, σαν να λένε δηλαδή. Άφησέ τους, να τους εγκαταλείψεις. Και δεν παραξενεύει αυτό, και στην Καινή Διαθήκη βλέπουμε εκεί που λέει ο Απόστολος Παύλος, κυρίως στην προς Ρωμαίους επιστολή, στο πρώτο κεφάλαιο, «παρέδωκεν αυτούς ο Θεός εις πάθη ατιμίας». «Παρέδωκεν αυτούς», πιο κάτω, τρεις φορές που το λέγει, σαν δηλαδή ο Θεός να τους σπρώχνει στην αμαρτία και στα πάθη ατιμίας, όπως λέγει. Λοιπόν, και εδώ είναι αμαρτωλοί, ναι, δώσ' τους, άφησέ τους να αμαρτήσουν περισσότερο. Και είναι δηλαδή κάτι που πολύ πρέπει να το προσέξουμε: όταν αμαρτάνεις,

ο Θεός σ' αφήνει να αμαρτάνεις, φοβερό είναι αυτό. Σ' αφήνει, σε εγκαταλείπει, δηλαδή λίγο λίγο σε εγκαταλείπει. Και μάλιστα μερικοί, καθώς αμαρτάνουν, νομίζω και άλλη φορά το λέγαμε, καθώς αμαρτάνουν και βλέπουν, δεν αντιδρά ο Θεός, δεν λέει τίποτε. Ναι, ησυχάζουν μ' αυτό, ότι μπορεί και να μην είναι αμαρτία, μπορεί και να μην είναι τίποτα. Αν ήταν, ο Θεός θα επενέβαινε. Ναι, ο Θεός δεν δίνει σημεία ζωής. Και αυτό τους κάνει ακόμη πιο πολύ να ξεθαρρεύουν, ακόμη πιο πολύ προς την αμαρτία, ακόμη πιο πολύ δηλαδή να δίνουν τον εαυτό τους στην αμαρτία. Είναι φοβερό αυτό, να μη σε εγκαταλείψει ο Θεός, να μη σε εγκαταλείψει στην αμαρτία. «Πρόσθες λοιπόν ανομίαν επί τη ανομία αυτών και μη εισελθέτωσαν εν δικαιοσύνη σου», σαν να λέει, και τελικά έτσι να μείνουν εκεί, να μη μετανοήσουν και να μη σωθούν. Τι θέλει να πει;

Να μπορούν και αυτοί να δικαιωθούν από σένα, αφού θα μετανοήσουν πρώτα, σαν κι εμάς. Όχι λοιπόν ότι δεν θέλει να σωθούν αυτοί, αλλά πώς να πούμε; Μήπως ο Θεός δεν θέλει να σωθούν; Δεν θέλει ο Θεός να σωθούν; Πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν, αυτό που το λέει στην Καινή Διαθήκη. Λοιπόν, πώς ο Θεός να τους εγκαταλείψει έτσι; Ο Θεός θέλει να τους δώσει μετάνοια, πώς να τους εγκαταλείψει; Τελικά όλα αυτά δεν μπορούμε βέβαια να τα καταλάβουμε και γι' αυτό και οι άνθρωποι σκανδαλίζονται, αλλά τελικά όλα αυτά γίνονται διότι, δεν ξέρω, εμείς δεν μπορούμε να τα καταλάβουμε. Νομίζω ότι οι προχωρημένοι στα πνευματικά τα καταλαβαίνουν γιατί είναι πολύ καθαρά αυτά.

Έχουν άλλον νου, άλλη σκέψη πνευματική, γιατί εμείς δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε κατά τον ίδιο τρόπο.

Εεε...

Στην Παλαιά Διαθήκη αυτό λέγεται πάρα πολύ και ο ίδιος ο Κύριος παίρνει χωρία από την Παλαιά Διαθήκη, από τον Ησαΐα εκεί, και τα εφαρμόζει στην Καινή Διαθήκη. Όταν εκεί ομιλεί με παραβολές και δεν καταλαβαίνουν και τον ρωτούν γιατί οι μαθηταί, και τους ερμηνεύει τις παραβολές. Σε σας δόθηκε να γνωρίζετε τα μυστήρια του Θεού, στους άλλους όμως εν παραβολές. Και όπως το λέει δηλαδή χρησιμοποιώντας τον προφήτη Ησαΐα, ή παίρνοντας τα λόγια του προφήτη Ησαΐα, εν παραβολές έτσι για να βλέπουν και να μην βλέπουν, να ακούν και να μην καταλαβαίνουν.

Ώστε τελικά να μη μετανοήσουν και να μη σωθούν, εκεί πάει. «Μήποτε μετανοήσουν και επιστρέψουν, σωθώσι». Είναι μυστήριο μεγάλο αυτό, αλλά όχι με την έννοια ότι ο Θεός παραμονεύει μην τυχόν και μετανοήσουν και δεν τους αφήνει να μετανοήσουν, μην τυχόν και σταματήσουν να αμαρτάνουν και ο Θεός τους σπρώχνει να αμαρτάνουν. Αλλά ό,τι γίνεται το κάνουν αυτοί μόνοι τους, οι πωρωμένοι άνθρωποι, λοιπόν, οι δοσμένοι άνθρωποι στο κακό και που δεν θέλουν έτσι. Τελικά όμως θέλει να πει, όπως εξηγήσαμε και άλλη φορά, θέλει να πει τελικά ότι και αυτό που κάνουν αυτοί πάλι δεν γίνεται ερήμην του Θεού, παραχωρεί ο Θεός και κάνουν αυτό που κάνουν. Και σε αυτή την περίπτωση ακόμα δεν μπορούν να πούνε ότι εγώ ό,τι θέλω κάνω.

Δεν κάνεις ό,τι θέλεις. Σ' αφήνει ο Θεός και κάνεις. Ας πούμε, μπορούσε να σε πατάξει και να επιστρέψεις στο μη ον, στο μηδέν από όπου βγήκες. Αυτή είναι η έννοια. Να μπορούμε να το καταλάβουμε, αλλιώς θα σκανδαλιστούμε. Ό,τι κάνει λοιπόν ο κακός άνθρωπος, ο αμαρτωλός άνθρωπος, ο πεσμένος άνθρωπος, δεν το κάνει γιατί τον σπρώχνει ο Θεός, άσχετα αν φαίνεται έτσι. Αλλά το κάνει αυτός, όπως θέλει, πάντως ο Θεός και θέλει όλους να έρθουν σε μετάνοια, αλλά αυτοί είναι αγύριστοι, αγύριστο κεφάλι. Για να μην πουν λοιπόν, να σηκώσουν το κεφάλι έτσι και το ανασηκώσουν και πουν «δε σε λογαριάζουμε, εμείς κάνουμε ό,τι κάνουμε». Δεν κάνετε ό,τι θέλετε, εγώ σας αφήνω και πάτε κατά κει. Και η Αγία Γραφή και οι Πατέρες, ας πούμε, τονίζουν αυτό. Ευχαριστώ.

Τα ελέγχει ο Θεός, όλα τα ξέρει ο Θεός. Και κανείς δεν μπορεί να κάνει, δεν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει. Αν τελικώς κάνει, είναι γιατί ο Θεός έφτιαξε τα λογικά όντα, τα έφτιαξε ελεύθερα και σέβεται την ελευθερία και δεν θέλει να καταργήσει την ελευθερία. Δεν θέλει να καταργήσει το θέλημα και τον αφήνει να κάνει αυτά που κάνει. Όχι όμως γιατί τάχα αυτός μπορεί να κάνει ό,τι θέλει και δε λογαριάζει τον Θεό.

Τελειώνει εδώ το μέρος αυτό, όπως είπαμε, έχουμε ένα στίχο ακόμη και ύστερα θα περάσουμε στο τρίτο μέρος, την άλλη φορά. «Εξαλειφθήτωσαν εκ βίβλου ζώντων και μετά δικαίων μη γραφήτωσαν». Λοιπόν, εύχεται εδώ, δηλαδή παρακαλεί τον Θεό να τους διαγράψει από το βιβλίο, πάλι πάντως με την έννοια αυτή που είπαμε, να τους διαγράψει από το βιβλίο της Ζωής και να μην είναι γραμμένοι και αυτοί, να μην είναι το όνομά τους ανάμεσα στους δικαίους. Δεν θα πω περισσότερα, μόνο θα πω ότι αλίμονο αν ξεγραφεί το όνομά μας από το βιβλίο της Ζωής. Αλίμονο εάν δεν είναι το όνομά μας ανάμεσα στα ονόματα αυτών εκεί που είναι στο βιβλίο της Ζωής και θα σωθούν. Αλίμονο, Θεός να μας φυλάξει. Αυτά και τελειώνουμε. Τώρα για να πάμε για την αγρυπνία, παρακαλώ.