David’s Suffering and Hope in Psalm 68

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I think we finished Psalm 67 last time, so today we move on to Psalm 68. This too is a psalm of David.

In it, David speaks of the suffering and difficulties he is going through. It may have been written when Saul was pursuing him, or when his son Absalom had rebelled against him.

The author speaks of his sins, yet the psalm is also quite messianic. Many passages from it appear in the New Testament. The Lord Himself and the Apostles use its words. But the whole psalm cannot be applied directly to Christ: it speaks of the author's sins, and Christ is without sin. Christ also forgave His enemies, while the author here does not seem so ready to do that. As we have said before, David is generally a type of Christ, and he is a type of Christ in this psalm too. That is why so many of its passages appear in the New Testament. Let us look at some of them. Here, in verse four—

In verse five we read, “Those who hate me without cause.” We find this in John 15:25: “They hated me without cause.” There is also, “They gave me gall for food, and in my thirst they gave me vinegar to drink.” That is in Matthew 27:34. Again, “Let their table before them become a snare.” That is in verses 23 and 24 here, and in Romans 11:9–10. And, “Let their dwelling place be deserted, and let no one live in it.” That is verse 26 here and Acts 1:20. “Zeal for Your house has consumed me” is in verse 10 here and John 2:17. “The reproaches of those who reproached You fell on me” is also in verse 10 here and Romans 15:3. So, as we can see, quite a few passages from this psalm appear in the New Testament and refer to the Messiah, to Christ. In that sense the psalm is messianic. Yet it also applies to David, because, as we shall see, it speaks of the psalmist's sins. Unless one understands that differently: Christ bears the sins of humanity, the sins of all people.

In that sense, though He committed no sin, He was made sin for us, as the Apostle Paul says. Now, the psalm has three parts. It is a fairly long psalm. The first part, through verse 19, describes the author's suffering. The second, from verse 20 through verse 29, calls down judgment on the enemies who tormented him. Then, in the third part, from verse 30 through verse 37, David firmly believes that God will save him in the end, and he gives thanks. So let us begin the psalm: “Save me, O God, for the waters have come up to my soul. I have sunk into deep mud, and there is no firm ground beneath me. I have come into the depths of the sea, and a storm has overwhelmed me. I am weary from crying out; my throat has grown hoarse. My eyes have failed as I wait for my God. Those who hate me without cause are more numerous than the hairs of my head. My enemies, who pursue me unjustly, have grown strong. What I did not steal, I was made to repay. O God, You know my foolishness, and my offenses are not hidden from You. Let those who wait for You not be put to shame because of me, O Lord, Lord of hosts. Let those who seek You not be disgraced because of me, O God of Israel.”

Those are the first seven verses. They are only part of the first section, and they speak chiefly of the author's suffering. Let us try to look at them.

“Save me, O God, for the waters have come up to my soul.” The psalmist is asking God to save him because he is in a terrible state. He feels as though he is drowning.

The waters in which he is drowning are his tribulations and the various temptations he faces. They are so deep that they have covered him entirely and are even drowning his soul. “The waters have come up to my soul.” We might say the water reached his waist, then his chest, then his neck, then covered his head—and now even his soul. With this image he wants us to understand how many temptations and tribulations have come upon him.

He goes on. Let us look at the next verse so we can say a little more: “I have sunk into deep mud”—I have gone down into a deep mire—“and there is no firm ground beneath me.”

It is one thing to fall into a cistern with solid ground at the bottom, however high the water may be. Even if there is mud in the cistern, there is still firm ground underneath. But mud usually offers no firm footing. He has sunk into deep mire, and his feet cannot find solid ground; he keeps sinking. “I have come into the depths of the sea, and a storm has overwhelmed me.” He is out on the open sea, like someone in a shipwreck. He has not simply gone for a swim.

He is on the open sea, with waves and great danger all around him. And as though that were not enough, a storm comes and threatens to drag him under. With all these images, David is showing how desperate his situation is. He says more as the psalm continues, but for now let us stay with these two verses.

What temptations he faces, what tribulations he endures, how overwhelmed he feels, how hard it is for him.

David is certainly speaking here of dangers around him. As we said, Saul and his men may be pursuing him, or his son Absalom and his men. He is in physical danger. They press him from every side and pursue him wherever he goes, as we see each Saturday when we read Second Kingdoms here. He cannot sleep in peace or stay safely in one place. At any moment they might seize and kill him. So he is in a terrible situation. I would say, again, that he is speaking chiefly

of the pressure closing in on him from outside. Yet that outward pressure certainly affects him within. When a person suffers outwardly, he suffers inwardly too. Soul and body are not separate people; a human being is one person. So he feels pressed and overwhelmed in his soul as well. Perhaps that is why he says, “The waters have come up to my soul.” Now, if we understand this more spiritually, we should remember that there will still be outward circumstances, causes, and pressures: the surroundings in which we live. Even when we look at it spiritually, those things are there. And spiritually, it is true that a person...

God sometimes permits a person, especially in our own Christian age, to face great hardship both outwardly and inwardly. Those around him may not understand what is happening. He feels as though he is drowning, as though there is no way forward. He feels himself sinking, with no solid ground beneath his feet, going down farther and farther. He is not only out at sea; a storm comes upon him as well. Just when he thinks he is lost, that he cannot bear any more and has reached his limit,

And then a new, a new difficulty appears, new pressures, new temptations. Sometimes others follow those, and still others follow them. As we have said here before, God allows one thing to come on top of another in a way that, one might say, seems shocking. These are dreadful situations, I would say. God knows why He allows each person to reach the end of their endurance and go a little beyond it: to be unable to bear any more, to think they cannot bear any more. God knows why He permits this. But in any case, if we want to look at the matter spiritually, as a rule...

As a rule, God does not want His creature to be tormented. Whatever the circumstances, He has a way to free a person from any suffering. He can always find a way to do so. Yet He does not always free us. On the one hand, He does not want His creature to suffer; on the other, He is able to arrange things so that His creature does not suffer. Still, God sometimes lets the suffering continue. This means that no one, whoever they may be, can assume they have no need of such trials. A person may think, “I love God deeply and have great faith in Him. All I need is

to be free of difficulties so I can give myself to God.” Deep down, he may feel comfortable thinking he is already a saint and has no need of these things. That is how we may see ourselves, but God knows us better. He allows a person to be pressed in this way so that he can learn lessons he could not learn otherwise. If there were another way, the good God would not let him be tried and brought to such difficulty. There are many lessons to learn. Consider humility. A person may love humility, long for it, strive to humble himself, and hear people speak of it. But hearing about humility is one thing; learning it and living it deep within is another. Unless a person is brought under pressure...

will he really be convinced, deep within himself, that he is nothing? No. He wants to believe it and tries to, and may half convince himself that he does, but he is not truly convinced. He has to be shaken to his core. God knows how much each person must be shaken before he understands this and becomes humble. What other lessons might God teach him? He may teach him to love, or let him glimpse certain mysteries of God and understand certain things. A person may already have some virtues, though there is always room to grow in any virtue. But let us say God wants to teach him a particular lesson. What might it be?

What it means to suffer in this world, and how great a value that suffering can have. From one point of view, what people endure can be a great blessing from God for each of them. Through situations God permits, a person may learn many other mysteries as well. But let me stress this: God permits temptations according to what each person can bear and according to where each stands spiritually. Even so, the pressures He permits can bring anyone to the point of feeling despair.

These trials do not stop when a person reaches what he thinks he can bear, while he can still manage things. God allows them to continue for as long as it takes him to learn the lessons he needs to learn. There are also states of holiness where things are different. God may allow a person to be so hard pressed, so overwhelmed and hemmed in, that he comes close to despair. Anyone in that position loses every idea he had about his endurance or strength. Everything looks dark on every side, and there seems to be no help even from God Himself. We see what David says next...

He cries out, but God does not answer. If we want to become Christians, if we truly want to grow spiritually, we should know that God will allow such things. If He sees someone who does more than say the words, someone willing to bear whatever cross God allows, then God will deal with him accordingly. He will allow things we could never have imagined. However vivid our imagination, we cannot picture what these hardships are like. It is one thing to imagine them or hear about them from others, and quite another to live through them yourself. They come when you least expect them, at the worst hour, on the worst day, or during the worst season of your life, because of

some other difficulty you are facing, or whatever the circumstances may be. God knows. Through all this, a person learns to trust God. He learns what God's providence means, what God's love means, and what it means that God has bent down to him, loves him, and wants to shape him as he should be shaped, as God Himself wills.

Let us go a little further. If I remember, I should say something more later. Or let me say it now: David,

in the terrible state he is in, says, “My eyes have failed from hoping in my God.” Yet through it all he turns to God again. He clings to God, seeks God, and speaks to Him. That is what a person must hold on to in the end. Let everything become a raging sea; still, hold on to that. David is being tried here, but the devil does not have him in his grasp. The devil is certainly behind the whole affair, stirring up those people to torment David, lie in wait for him, and seek his death. He did the same to Christ Himself. And David, too, suffers all this...

He bears all this demonic malice and all the temptations the devil creates. That is why he feels pressed and overwhelmed, even close to despair. He reaches the depth of helplessness he needs to reach in order to learn his lesson. But David does not let go of God. That is why David is David, and why a saint is a saint. David does not let himself fall into a state where the devil controls him, keeps him from taking refuge in God, from hoping in God, from praying to God, and from remaining bound to Him and clinging to Him. Instead, the devil tries to drive a person to despair and lead him away.

We see this especially in people with mental illness. This is their vulnerable point. If someone with mental illness can overcome it, not only will his illness be cured, not only that, but... I firmly believe that God, in His goodness, lets nothing in a person's life go to waste. The more a person suffers, the more mercy God will show him, if in the end he holds on to the last little thread that remains, however fine it is. And I say again: if someone with mental illness receives guidance and works on this during the days when he is more himself, he can hold on even through these things.

He must not listen to what the devil urges him to do. He must not listen to what the devil urges him to do, because through this the devil cuts him off—through his mental illness, of course. The devil cuts him off and draws him in. He fills him with such despondency and such despair that he becomes cut off from God; who knows where the devil wants to lead him? If someone, even someone with mental illness, overcomes this, then good will come of it. Not only will he be healed, but he will receive a great blessing, a very great blessing. As much as he suffered through his illness, so much will God bless him, for he is a good man, a splendid man. God leaves no one—no one—with a grievance deep in his soul that He has treated him unjustly. God puts everything to good use.

If a person holds on to that little thread, as we said, God can put everything to good use: whatever has happened to him, even his sins. After all, do not the sufferings we have in this world come from sin? And a person's own sins can be like death to him, like Hades, like Hell, a bitterness beyond anything he has known. If he holds on to God even there, God will turn any bitterness into sweetness, and every suffering and every temptation into great joy.

Pay attention to this point. It is the most crucial one. We read the Word of God and listen to it. I believe God has gathered us here at this moment so that we may hear these things.

Where else might each of us be, and what might we be doing at this hour? Instead, we are gathered here, speaking of these things. We have the written Word of God and read it. Other books help us. Here and elsewhere, we hear the Word and its interpretation. Whatever our circumstances, we have no excuse for letting go of that thread and allowing the devil to snatch it from our hands.

I said that people with mental illness are somewhat more vulnerable at this point. But the devil can deceive others as well. A person need not have a mental illness for that to happen. So God may leave him undisturbed. God removes the trial because, despite all the grand and sweet words the person says in prayer, he is unwilling to work with God. He feels some relief and, in a sense, has an easier time, but he does not grow spiritually. Something within him stands in the way. God allowed the trial so that he could be tested, learn the lesson, and overcome that obstacle, but he does not want to.

“I am weary from crying out; my throat has grown hoarse.” David tells us that he faces trials and temptations, and that as they grow harder, he cries out to God. He cries and cries, yet it seems God does not hear. We must never suggest that God is unwilling to work with him. God knows what He is doing; that we must take as certain. Blessed is the person who can hold fast to that certainty. If someone begins to doubt it, the lesson becomes very hard indeed. At such a time, anyone can pass through a grave crisis.

David describes his condition, but he describes it to God. That is the point: he tells God what is happening to him.

“I am weary from crying out.” I have been calling and crying out for so long. The harder I am pressed, the louder I call, but nothing happens. I am exhausted. “My throat has grown hoarse.” I have called and called until my throat is hoarse and I have no voice left. “My eyes have failed from hoping in my God.” Yes, it is as though my eyes are wearing out and about to fail. Perhaps he means especially the eyes of his soul, though he may also mean

his bodily eyes. You remember David's words elsewhere: “To You who dwell in heaven I lift up my eyes. As the eyes of servants look to the hands of their masters, and the eyes of a maidservant to the hands of her mistress, so our eyes look to the Lord our God, until He has mercy on us.”

There, you see, he speaks of eyes again and again. A maidservant watches her mistress's hands, waiting to see whether she will give her something. A servant keeps his eyes on his master, hoping for some kindness or help. That is the meaning here: his eyes are waiting.

His bodily eyes and the eyes of his soul remain turned toward God as he cries out. He has grown weary of crying out, and his throat is hoarse, but his eyes still look toward God and wait. That is why he says they have failed: they are worn out and almost gone “from hoping in my God.” Pay attention: he is not saying, “I have given up hope.” He is still holding on to that last thread. I have been hoping for so long, he is saying. My eyes have been turned toward God, waiting for Him to intervene, to help, to come and set things right. Even my eyes are worn out from hoping and waiting for God. “Those who hate me without cause are more numerous than the hairs of my head.”

Those who hate me have no just cause at all, and they are more numerous than the hairs of my head. Now he speaks more plainly. At first he said that the waters had reached his soul, that he had sunk into deep mud, and that he was in the open sea amid a storm. Now he tells us that there are people who hate him and want to harm him, though he has done nothing to deserve it.

The Lord uses these words of Himself too: “They hated me without cause.” David is not using them merely for dramatic effect. This is how he experiences it. Whatever anyone else might say, he sees that those who pursue him hate him unjustly and are more numerous than the hairs of his head. “My enemies have grown strong, those who persecute me unjustly.” His enemies have become powerful. We sometimes see this happen: God lets you suffer, though the accusations against you are utterly unjust and the harm done to you is utterly unjust.

Yet God may allow you to take all these blows while the enemies who hate you without cause, who slander you and treat you unjustly, seem strong and full of vigor, as though someone were helping them. Sometimes they even have the audacity to say that God is helping them. “My enemies have grown strong, those who persecute me unjustly. What I did not steal, I then had to repay.”

Here David is probably referring to a particular event, though we do not know when it happened. “What I did not steal, I then had to repay.” He had taken nothing from anyone unjustly. But through their slander, his enemies managed to make it appear that he had stolen something, and he had to pay for it. That is what he means: when they falsely accused me of taking something...

They “proved,” as it were, that I had taken it, and I had to pay for it, though I had never taken it. I paid entirely unjustly. Yes, even that can happen. We cannot say what God may allow any one of us to suffer. Only God and the person who goes through it will know. However much imagination we have, we cannot foresee what we may face in life so that we might learn a lesson. And when we accept it in that way and learn the lesson God wants us to learn, then we see how...

Compassionate and kind is the hand of God that allows all these trials to come upon us. Then we see it and want to kiss that hand: the hand that seems to strike us without mercy, as Italis would say. God allows our enemies to strike us. David understands it this way. That is why he turns to God and cries out, even though God’s silence might seem to say, “This is no concern of Mine. Leave Me alone.” David does not believe such tricks of the devil or give in to such thoughts. He believes that everything is in God’s hands, and so he turns to Him. Why God allows one thing or another is for Him to decide.

A few days ago I met a doctor whom I had first known thirty-five years ago and had not seen since. He is from Thessaloniki. He did not remember me, but I remembered him. I asked, “Are you so-and-so?” and we got reacquainted. I also mentioned a court case from years ago that I remembered reading about in the newspapers. “Yes,” he said, “I was treated very unjustly then.” I do not know what happened or whether he was indeed wronged. I take only this point: he says he was wronged at one time.

If he still says it after thirty-five years, then perhaps he really was wronged. But that experience need not go to waste if we bring it before God, entrust it to Him, and see it within His providence. Even if all these years have passed and a person has never made anything of that experience or let God make anything of it, he can still do so now. People can be treated unjustly. It is a common part of life.

For many people in this world have no scruples. One day they too will have to answer for what they have done. But the things that unscrupulous and wicked people do...

God uses to bring good to His people. At times it may look as though God disapproves of those who suffer, while the slanderers and the unjust seem to succeed, as though God were on their side. He is not. David is clear about this. He speaks the truth without confusing the issues: his own sin is his own sin, as he says in the very next verse. Yet those who persecute him here do so entirely unjustly and seek to take his life. “O God, You know my folly.”

“My faults are not hidden from You.” You see, after saying all that, he says this too: “My God, You know my folly, and my faults are not hidden from You.” You know my thoughtless acts and my faults; I cannot hide them from You, and I have never tried to. But in this particular matter David is clear: “They hated me without cause,” and “my enemies have grown strong, those who persecute me unjustly.” Still, he has his own sins and his own thoughtless acts, and he considers it...

Right, as he speaks to God about everything else, to say this too: “You know my thoughtless acts.” It is as though he is saying, “I know them too, and I ask You to forgive my faults.”

As we have said before, every sin is folly, a thoughtless act. Sometimes that is especially plain: a person acts foolishly. A humble person rarely acts without thinking, because humility keeps him grounded. Only for some particular reason that God allows would such a thing happen. He generally acts with good sense and so avoids sin of that kind. He has other sins, of course, and so he says, “My faults are not...”

“Hidden from You.” This is how you should stand before God, with your soul completely open. As Scripture says, all things are naked and laid bare before Him. Open your heart to God in that way. We all believe that God knows who we are; we all believe that God knows what we do; we all believe that God knows everything. But who actually lays his soul bare before Him? Believing is not enough. Only a humble person can do this: someone willing to lower himself, to count himself as refuse, and to hope only in God’s mercy. Anyone who thinks he possesses even the slightest virtue does not lay himself bare; he cannot. He may seem attentive to little details and confess them, yet deep down he still holds on to something. Yes, yes.

Pride and self-worship that he neither sees nor feels nor confesses, and has no wish to be rid of.

There is one more verse before we finish this first section, but I think I will stop here. I had also brought the Rudder so that we could look at it. Please remind me next time that we must look at the seventh verse. We may have quite a bit to say about it, so let us stop here today and continue next Monday.

Τελειώσαμε, νομίζω, την περασμένη φορά τον εξηκοστό έβδομο ψαλμό και περνούμε σήμερα στον εξηκοστό όγδοο ψαλμό, ο οποίος κι αυτός είναι του Δαβίδ και είναι ένας ψαλμός.

στον οποίο ο Δαβίδ ομιλεί για τα βάσανα που περνάει, τις δυσκολίες, και πιθανόν ο ψαλμός αυτός να έχει γραφτεί την εποχή που τον εδίωκε ο Σαούλ ή ο υιός του Αβεσσαλώμ, που είχε επαναστατήσει.

Ένας ψαλμός που ο συγγραφέας ομιλεί για τις αμαρτίες του, ενώ είναι αρκετά μεσσιακός ο ψαλμός. Πολλά χωρία από αυτόν τον ψαλμό τα έχουμε στην Καινή Διαθήκη. Χρησιμοποιεί ο ίδιος ο Κύριος λόγια του ψαλμού αυτού ή οι Απόστολοι, και είναι βέβαια μεσσιακός ο ψαλμός, αλλά όχι ολόκληρος ο ψαλμός, διότι γίνεται λόγος για τις αμαρτίες, ενώ ο Χριστός είναι αναμάρτητος. Όπως επίσης και γι' αυτό, ε, πούμε, ο Χριστός συγχώρησε τους εχθρούς του, ενώ εδώ ο συγγραφέας δεν φαίνεται να είναι τόσο πρόθυμος γι' αυτό. Είπαμε και άλλη φορά ότι ο Δαβίδ γενικά είναι τύπος του Χριστού και σε αυτόν εδώ τον ψαλμό είναι τύπος, γι' αυτό και στην Καινή Διαθήκη έχουμε πολλά χωρία από τον ψαλμό αυτό. Ας πούμε μερικά. Υπάρχει εδώ στον στίχο 4,

στο στίχο 5, μισούντες με δωρεάν Και αυτό το έχουμε στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο 15 -25 Εμείς εισαμε δωρεάν Επίσης, έδωκαν εις το βρώμω μου χωλήν και στην ύψα μου επότησαν με όξους Προς το δεύτερο στίχος εδώ Στην Κοινή Διαθήκη είναι στο Κατά Ματθαίων Ευαγγέλου 27 -34 Επίσης γεννηθήτω η τράπεζα αυτών ενώπιων αυτών εις παγίδα Εδώ είναι στίχη 23 -24, στην Κοινή Διαθήκη το έχουμε στην προσροβέως επιστολή 11 -10 Επίσης γεννηθήτω οι έπαυλες αυτών ερημωμένοι και μία στο κατοικόν Στίχος 26 εδώ, στην Κοινή Διαθήκη είναι πράξεις 1 -20 Ο ζήλος του οίκου σου κατέφαγε με Είναι στον στίχο 10. Στην Καινή Διαθήκη είναι Ιωάννου 2, 17. «Οι ονειδισμοί των ονειδιζόντων σε επέπεσον επ' εμέ». Στον στίχο 10 εδώ, στην Καινή Διαθήκη, Ρωμαίους 15, 3. Δηλαδή, αρκετά χωρία, όπως βλέπουμε, από αυτόν τον ψαλμό είναι στην Καινή Διαθήκη και αναφέρονται αυτά βέβαια εις τον Μεσσία, εις τον Χριστό. Επομένως, είναι από αυτής της πλευράς μεσσιακός ο ψαλμός, αλλά όμως είναι και ένας ψαλμός που εφαρμόζεται στον Δαβίδ, διότι, όπως θα δούμε, γίνεται λόγος και για τις αμαρτίες του συγγραφέως του ψαλμού. Εκτός αν το πάρει κανείς αλλιώς, ότι ο Χριστός φέρει τις αμαρτίες της ανθρωπότητας, όλων των ανθρώπων.

Από αυτής της απόψεως, χωρίς να κάνει αμαρτία, έγινε αμαρτία, χωρίς να κάνει αμαρτία, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος. Λοιπόν, χωρίζεται ο ψαλμός σε τρία μέρη. Είναι αρκετά μεγάλος ψαλμός. Μέχρι τον 19ο στίχο είναι το πρώτο μέρος, τα βάσανα του συγγραφέως. Έπειτα το δεύτερο μέρος, 20ός στίχος μέχρι 29ος, που αναθεματίζει εδώ τους εχθρούς, οι οποίοι τον εβασάνισαν. Και μετά έχουμε το τρίτο μέρος, από τον 30ό έως τον 37ο στίχο. Είναι αρκετά μεγάλος ψαλμός, 37 στίχοι. Και εκεί ο συγγραφέας, ο Δαβίδ δηλαδή, πιστεύει κράδονται ότι θα σωθεί τελικά, θα τον σώσει ο Θεός και γι' αυτό και ευχαριστεί. Λοιπόν, ας αρχίσουμε το μυζαλμό. Σώσαμε ο Θεός μου, ότι εισήλθε σαν είδατε έως ψυχής μου, εν επάγειν εισιλίνη διθού, κι ούκαι έστειν υπόστασες. Ήλθαν εις τα βάθη της θαλάσσης και κατηγής κατεβώντες έμεθ. Εκοπίασα χράζων, ευραγνίασεν ολάριξ μου, εξέλιπον η οφθαλμή μου από το ελπίζει με έμπει τον Θεό μου. Επληθύνθησαν υπέρ τα στρίχα στις κεφαλίες μου οι μισούντες με δωρεάν, εκραταιώθησαν οι εκτροί μου οι αγκηδιώποντες με αδίκως. Άου χύρπαζον τότε απαιτίνιον. Ο Θεός ή έγνωσης την αφροσύνη μου και επλημέλεια μου από σου καπεκρύβησαν. Μη κατεσχυνθείς ανεπεμέοι υπομένοντας η Κύριε, Κύριε των Δυνάμεων. Μη εντραπείς ανεπεμέοι ζητούντες εδώ στο Ισραήλ.

Είναι οι 7 πρώτοι στίχοι, δεν είναι όλο το πρώτο μέρος, είναι ένα τμήμα που κυρίως γίνεται λόγος για τα βάσανα που έχει ο συγγραφέας. Για να προσπαθήσουμε λοιπόν να δούμε αυτούς τους στίχους.

«Σῶσόν με, ὁ Θεός, ὅτι εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου». Δηλαδή, ο ψαλμωδός εδώ παρακαλεί τον Θεό να τον σώσει, διότι βρίσκεται σε πάρα πολύ άσχημη κατάσταση, πνίγεται κυριολεκτικά.

Τα νερά μέσα στα οποία πνίγεται εδώ είναι οι θλίψεις, οι πειρασμοί διάφοροι που έχει. Λοιπόν, τα νερά αυτά είναι τόσο πολλά, τόσο βαθιά, που όχι απλώς τον σκέπασαν ολόκληρον, αλλά ακόμη πνίγουν την ψυχή του. «Εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου», όπως λέμε ότι ήταν τα νερά μέχρι τη μέση, μέχρι το σώμα, μέχρι τον λαιμό, μέχρι, ναι, σκέπασαν και το κεφάλι, λοιπόν, ναι, και την ψυχή του ακόμη. Δηλαδή, με την έκφραση αυτή θέλει να τονίσει και να μας πει πόσοι πολλοί είναι οι πειρασμοί, οι θλίψεις που τον βρήκαν.

Συνεχίζει, δηλαδή ας δούμε και τον επόμενο στίχο για να πούμε λίγα περισσότερα. «Ἐνεπάγην εἰς ἰλὺν βυθοῦ», βούλιαξα μέσα σε βαθύ βούρκο, «καὶ οὐκ ἔστιν ὑπόστασις».

Στις περιπτώσεις, άλλο είναι να μπεις μέσα σε μια στέρνα, η οποία έχει σταθερό έδαφος κάτω, στον πυθμένα, και φτάνει το νερό που φτάνει. Ή έστω σε έναν βούρκο, αλλά ο οποίος είναι μέσα σε μια στέρνα, ας πούμε, και πάλι έχει σταθερό έδαφος κάτω. Κατά κανόνα ο βούρκος δεν έχει σταθερό έδαφος. Λοιπόν, όχι απλώς βούλιαξε μέσα σε έναν βαθύ βούρκο, αλλά όμως τα πόδια δεν βρήκαν στέρεο έδαφος και συνέχεια βουλιάζει. «Ἦλθον εἰς τὰ βάθη τῆς θαλάσσης, καὶ καταιγὶς κατεπόντισέ με». Βρέθηκε στο ανοιχτό πέλαγος, ένα ναυάγιο δηλαδή, όχι απλώς παίρνει το μπάνιο του.

Ανοιχτό πέλαγος, και σαν να μην έφτανε αυτό, στο ανοιχτό πέλαγος που έχει κύματα, που έχει μεγάλο κίνδυνο, αλλά σαν να μην έφτανε αυτό, ήρθε και καταιγίς, καταιγίς που κατεπόντισέ με, έπιασε και καταιγίδα και πάει να με εξαφανίσει, να με καταποντίσει. Λοιπόν, με όλα αυτά, λέει στη συνέχεια βέβαια, αλλά ας δούμε τώρα τους δυο στίχους. Με όλα αυτά θέλει ο Δαβίδ να πει σε πόσο άσχημη κατάσταση, να δείξει σε πόσο άσχημη κατάσταση είναι.

Εεε... Τι πειρασμούς έχει, τι θλίψεις έχει, πόσο πνίγεται, πόσο δυσκολεύεται.

Ο Δαβίδ οπωσδήποτε εδώ αναφέρεται στις εξωτερικές δυσκολίες, που κινδυνεύει, ας πούμε, όπως είπαμε, από τον Σαούλ, από τους ανθρώπους του Σαούλ ή από τον υιό του, τον Αβεσσαλώμ, τους ανθρώπους του Αβεσσαλώμ. Κινδυνεύει εξωτερικά δηλαδή. Τον πιέζουν από εδώ, τον πιέζουν από εκεί, τον κυνηγούν από εδώ, τον κυνηγούν από εκεί, όπως βλέπουμε και κάθε Σάββατο που διαβάζουμε εδώ το Β΄ Βασιλειών, και κινδυνεύει. Δεν μπορεί να κοιμηθεί ήσυχα, δεν μπορεί να σταθεί σε έναν τόπο ήσυχα και ανά πάσα στιγμή υπάρχει κίνδυνος να τον συλλάβουν και να τον θανατώσουν. Βρίσκεται λοιπόν σε άσχημη κατάσταση. Και θα λέγαμε ότι, επαναλαμβάνω, αναφέρεται πιο πολύ

στον εξωτερικό κλοιό. Αυτήν την εξωτερική περίσφιξη ο Δαβίδ εδώ, που οπωσδήποτε αυτό έχει απήχηση και μέσα του. Διότι ο άνθρωπος, όταν δυσκολεύεται εξωτερικά, και μέσα του, δεν είναι άλλο ψυχή και άλλο σώμα, ο άνθρωπος είναι ένας άνθρωπος. Και ψυχικά, ας πούμε, ζορίζεται, σφίγγεται, πνίγεται. Αυτό και ίσως λέγει «εἰσήλθοσαν ὕδατα ἕως ψυχῆς μου». Όμως, αν το δούμε εμείς τώρα πνευματικά πιο πολύ, που όσο πνευματικά και αν το δούμε πάντοτε θα υπάρχουν και εξωτερικές αφορμές, θα υπάρχουν και εξωτερικές αιτίες και εξωτερικοί παράγοντες, το περιβάλλον το οποιοδήποτε μέσα στο οποίο ζούμε, όσο πνευματικά και αν το δούμε. Εν πάση περιπτώσει, ναι, πνευματικά αν το δούμε, πράγματι ο άνθρωπος...

Επιτρέπει δηλαδή ο Θεός, τουλάχιστον τώρα, στη δική μας εποχή, τη χριστιανική εποχή, επιτρέπει ο Θεός πολλές φορές ο άνθρωπος να βρεθεί σε πάρα πολύ δύσκολη θέση, εξωτερικά και εσωτερικά, και κάποια φορά μπορεί γύρω του να μην καταλαβαίνουν, να μην μπορούν να αντιληφθούν τι γίνεται. Ναι, τόσο πολύ δηλαδή σαν να πνίγεται, σαν να μην υπάρχουν άλλα περιθώρια. Τόσο πολύ σαν να έχει βουλιάξει κάπου εκεί και δεν υπάρχει στέρεο έδαφος κάτω από τα πόδια, δηλαδή συνέχεια βουλιάζει, χάνεται. Τόσο πολύ που όχι απλώς είναι ένα πέλαγος, αλλά έρχεται και η καταιγίδα επιπλέον. Δηλαδή, εκεί που ο άνθρωπος νομίζει ότι χάνεται, εκεί που ο άνθρωπος νομίζει ότι δεν αντέχει άλλο, δεν υπάρχουν άλλα περιθώρια,

Να σου και παρουσιάστηκε νέα, νέα δυσκολία, νέες πιέσεις, νέοι πειρασμοί. Και καμιά φορά κοντά σε αυτούς κι άλλοι ύστερα, και κοντά σε αυτούς κι άλλοι. Όπως είπαμε κι άλλη φορά αμέσα, επιτρέπει ο Θεός, κατά έναν ας πούμε σκανδαλώδη τρόπο, να έρχονται το ένα πάνω στο άλλο. Είναι αυτές καταστάσεις, θα έλεγα, να πω, φρικτές. Ο Θεός ξέρει γιατί επιτρέπει στον κάθε άνθρωπο να φτάνει στο αμήν και να πηγαίνει λίγο πιο πέρα από το αμήν, να μην αντέχει δηλαδή άλλο, να νομίζει ότι δεν αντέχει άλλο. Ο Θεός το ξέρει γιατί επιτρέπει. Αλλά πάντως, αν θέλουμε να το δούμε πνευματικά το θέμα, κατά κανόνα...

Κατά κανόνα, επειδή ο Θεός δεν θέλει να βασανίζεται το πλάσμα Του, να τυραννιέται, και δεδομένου ότι ο Θεός έχει τον τρόπο, όπως και αν έχουν τα πράγματα, έχει τον τρόπο να ελευθερώσει έναν άνθρωπο από οποιαδήποτε βάσανα, κάτι θα βρει ο Θεός να κάνει. Τελικά όμως δεν το κάνει. Το ένα μέρος λοιπόν, δεν θέλει ο Θεός να βασανίζει το πλάσμα Του. Το άλλο μέρος, μπορεί να τα κάνει έτσι τα πράγματα να μην βασανίζεται το πλάσμα Του. Όμως τελικά αφήνει ο Θεός. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί ο άνθρωπος, ο οποιοσδήποτε και αν είναι. Μπορεί κανείς να έχει αυτή την ιδέα για τον εαυτό του, ότι δεν έχει ανάγκη από τέτοια ζορίσματα, διότι αγαπά πολύ τον Θεό, πιστεύει πολύ στον Θεό. Λοιπόν, και εκείνο που θέλει είναι απλώς

να μην έχει δυσκολίες για να δοθεί στον Θεό, αν επαναπαύεται βαθιά μέσα του να νομίζει κανείς ότι είναι και άγιος και δεν του χρειάζονται αυτά. Εμείς έτσι, αλλά ο Θεός ξέρει καλύτερα από εμάς, και ο Θεός επιτρέπει λοιπόν να ζορίζεται έτσι ο άνθρωπος για να μάθει μαθήματα που δεν μπορεί να τα μάθει αλλιώς, δεν μπορεί αλλιώς. Αν μπορούσε να μαθαίνει αλλιώς, ο αγαθός Θεός δεν θα άφηνε έτσι να πειραστεί ο άνθρωπος, να δυσκολευτεί έτσι ο άνθρωπος. Κάποια μαθήματα, ποικιλία μαθημάτων. Το βασικότερο δηλαδή δεν είναι, όσο και αν ο άνθρωπος αγαπά την ταπείνωση, όσο και αν ο άνθρωπος επιθυμεί την ταπείνωση, όσο κι αν ο άνθρωπος προσπαθεί να ταπεινωθεί, ακούει για την ταπείνωση και λέει άλλο αυτό. Κι άλλο να τη μάθει ο άνθρωπος, να τη ζήσει την ταπείνωση βιωματικά μέσα. Άμα δεν ζοριστεί ο άνθρωπος...

πείθεται έτσι βαθιά βαθιά μέσα του ότι δεν είναι τίποτα; Δεν πείθεται. Το θέλει έτσι, το προσπαθεί έτσι, λίγο ψευτογελάει τον εαυτό του ότι σαν να πείστηκε, δεν πείθεται. Πρέπει να ξετιναχθεί εντελώς ο άνθρωπος. Ο Θεός το ξέρει πόσο πρέπει να ξετιναχθεί ο καθένας για να πειστεί ότι δεν είναι τίποτα και να ταπεινωθεί. Ή ποια άλλα μαθήματα; Να σε μάθει ο Θεός να αγαπάς, να σε μάθει ο Θεός να δεις ορισμένα μυστήρια του Θεού, να καταλάβεις ορισμένα πράγματα. Μπορεί να έχεις κάποιες αρετές, ας πω έτσι, και να μην σου χρειάζεται, αν και όσο και αν έχεις μια αρετή πάντοτε υπάρχουν περιθώρια να την έχεις λίγο περισσότερο. Αλλά ας πούμε, τι είναι; Θέλει ο Θεός να σου μάθει το μάθημα, να σε μάθει το μάθημα. Ε, ναι, τι

σημαίνει να πονάει ο άνθρωπος σ' αυτόν τον κόσμο, τι σημαίνει, τι μεγάλη αξία έχει να πονάει ο άνθρωπος σ' αυτόν τον κόσμο, πόσο όλα αυτά τα οποία πάσχουν οι άνθρωποι, όλα αυτά τα οποία υποφέρουν οι άνθρωποι, πόσο αυτά είναι ευλογία από μια πλευρά, ευλογία μεγάλη από τον Θεό προς τον καθένα. Και άλλα μυστήρια πολλά μπορεί κανείς να μάθει μέσα από τέτοιες καταστάσεις που ο Θεός επιτρέπει. Επαναλαμβάνω όμως, προσέξουμε αυτό: ανάλογα πόσο αντέχει ο καθένας, ανάλογα σε ποια μέτρα πνευματικά βρίσκεται ο καθένας, ο Θεός επιτρέπει τους πειρασμούς, αλλά πάντοτε όμως αυτά τα ζορίσματα που επιτρέπει ο Θεός είναι τέτοια που ο οποιοσδήποτε άνθρωπος θα είναι σε μια απελπισία.

Δεν σταματούν αυτά μέχρι εκεί που ο άνθρωπος νομίζει ότι αντέχει, δεν σταματούν εκεί και τα κουμαντάρει δηλαδή τα πράγματα. Όχι, ο Θεός επιτρέπει όσο το μάθημα, όπως τα μαθήματα πρέπει να μάθει. Ύστερα έχουμε καταστάσεις αγιότητος που είναι αλλιώς εκεί τα πράγματα. Που ο Θεός επιτρέπει να ζοριστεί ο άνθρωπος, να πνίγεται ο άνθρωπος, να περισφίγγεται ο άνθρωπος, να πιέζεται σε σημείο τέτοιο που απελπίζεται. Ο οποιοσδήποτε χάνει πάσαν ιδέα και για την αντοχή του και για την υπομονή του και για την όποια δύναμή του, χάνει πάσαν ιδέα, και από παντού είναι μαύρα τα πράγματα, από παντού, ούτε βοήθεια από τον ίδιο τον Θεό. Βλέπουμε εδώ στη συνέχεια που λέει...

κράζει, αλλά δεν απαντά ο Θεός. Αν θέλουμε δηλαδή να γίνουμε χριστιανοί, αν θέλουμε να προκόψουμε πνευματικά, πράγματι να προκόψουμε πνευματικά, να ξέρουμε ότι ο Θεός θα επιτρέψει. Αν ο Θεός δηλαδή δει ότι έχει να κάνει με έναν άνθρωπο ο οποίος δεν λέει μόνο με τα λόγια του, αλλά έχει μια διάθεση, έχει μια διάθεση να σηκώσει τον οποιοδήποτε σταυρό θα επιτρέψει ο Θεός, αν λοιπόν θέλουμε να προκόψουμε, να ξέρουμε ότι ο Θεός θα μας περιποιηθεί ανάλογα. Θα επιτρέψει δηλαδή πράγματα που δεν τα βάζουμε εμείς στο μυαλό μας. Ζορίσματα που όση φαντασία και να έχουμε δεν μπορούμε. Άλλο είναι να τα φαντάζεσαι, άλλο είναι, ξέρω εγώ, να ακούς από τους άλλους και άλλο είναι να τα ζήσεις εσύ μέσα σου. Σε ανύποπτες ώρες που δεν τα περιμένεις, τότε που είναι η πιο ακατάλληλη ώρα ή η πιο ακατάλληλη ημέρα για σένα, η πιο ακατάλληλη εποχή για σένα, λόγω

οποιασδήποτε άλλης καταστάσεως και τα λοιπά. Ο Θεός ξέρει. Και μέσα από εκεί ο άνθρωπος θα μάθει να εμπιστεύεται εις τον Θεό και θα μάθει τι σημαίνει πρόνοια του Θεού και τι σημαίνει αγάπη του Θεού και τι σημαίνει ο Θεός έσκυψε πάνω σου και σε αγαπάει και θέλει να σε φτιάξει όπως πρέπει να σε φτιάξει. Όπως Εκείνος θέλει να σε φτιάξει.

Να προχωρήσουμε λίγο και, αν θυμηθώ πιο κάτω, πρέπει να πω κάτι ακόμη, ή ας το πω από εδώ, ότι ο Δαβίδ

στην άσχημη κατάσταση στην οποία βρίσκεται και που «ἐξέλιπον», λέει, «οἱ ὀφθαλμοί μου ἀπὸ τοῦ ἐλπίζειν με ἐπὶ τὸν Θεόν μου», παρ' όλη αυτήν την κατάσταση πάλι στρέφεται στον Θεό και πάλι κρεμιέται από τον Θεό και πάλι τον Θεό ζητάει και πάλι με Αυτόν μιλάει. Αυτό είναι, αυτό είναι εκείνο το οποίο πρέπει ο άνθρωπος τελικά να κρατήσει. Θάλασσα γίνεται, θάλασσα να τα κάνει, δεν πειράζει, αυτό να κρατήσει. Εδώ δηλαδή πειράζεται, αλλά δεν τον έχει στο χέρι ο διάβολος. Οπωσδήποτε ο διάβολος, ας πούμε, κουμαντάρει εδώ την όλη υπόθεση, που βάζει όλους αυτούς να τον παιδεύουν, να τον βασανίζουν, να τον παραμονεύουν, να τον θέλουν να τον θανατώσουν και τα λοιπά. Αυτή η δουλειά που πήγε στον ίδιο τον Χριστό, αλλά όμως και ο Δαβίδ υφίσταται όλη αυτή την...

Κακότητα τη δαιμονική, όλους αυτούς τους πειρασμούς που δημιουργεί ο διάβολος, όλα αυτά τα υφίσταται, τα σηκώνει. Και γι' αυτό πιέζεται, γι' αυτό πνίγεται, γι' αυτό απελπίζεται, ας πούμε. Απελπίζεται όσο χρειάζεται να απελπιστεί ο άνθρωπος μέσα του, για να μάθει το μάθημα τελικά που πρέπει να μάθει. Αλλά τελικά όμως ο Δαβίδ δεν αφήνει τον Θεό. Γι' αυτό και είναι Δαβίδ αυτός και γι' αυτό ο Άγιος είναι Άγιος, ο άλλος είναι αυτό που είναι. Δηλαδή δεν αφήνει τον Θεό τελικά ο Δαβίδ να βρεθεί σε κατάσταση τέτοια που τον κομμαντάρει ο διάβολος τελικά και δεν τον αφήνει να καταφύγει στον Θεό, δεν τον αφήνει να ελπίζει στον Θεό, δεν τον αφήνει να προσευχηθεί στον Θεό, δεν τον αφήνει να είναι δεμένος και κρεμασμένος από τον Θεό, αλλά τον απελπίζει τον άνθρωπο και τον οδηγεί.

Κάτι που κυρίως παρατηρείται στις ψυχασθένειες. Το αδύνατο σημείο του ψυχασθενούς είναι αυτό. Και όποιος ψυχασθενής, ας πούμε, το ξεπεράσει αυτό, όχι μόνο θα γιατρευτεί η ασθενειά του, όχι μόνο, αλλά... Εγώ πιστεύω πολύ στην αγαθότητα του Θεού. Δηλαδή ο Θεός δεν αφήνει τίποτε να πάει χαμένο στον άνθρωπο. Όσο πιο πολύ βασανίζεται ένας άνθρωπος, τόσο πιο πολύ θα τον ελεήσει ο Θεός. Αν ο άνθρωπος τελικά πιαστεί από αυτήν την τελευταία τριχούλα που μένει, μια τριχούλα, και είναι αυτή η κλωστίτσα, τη λεπτότητα της κλωστίτσας, από αυτήν να πιαστεί τελικά. Και επαναλαμβάνω, ένας ψυχασθενής, ας πούμε, αν δασκαλευτεί και αν ξαναβότω, για όλες τις μέρες που είναι λίγο στα καλά του, δουλέψει αυτήν την υπόθεση. Και όπως και με αυτά τα πράγματα τελικά.

Δεν ακούσει τι τον συμβουλεύει ο διάβολος. Δεν ακούσει τι τον συμβουλεύει ο διάβολος, διότι αυτό τον αποκόπτει ο διάβολος. Σαν κατά της ψυχασθενίας του, βέβαια. Τον αποκόπτει και τον βάζει. Του δημιουργεί τέτοια αθυμία μέσα και του δημιουργεί τέτοια απόγνωση και λοιπά, και ξέκομαι από τον θάφου, που δεν ξέρω πού θέλουν να τον οδηγήσει. Όποιος, λοιπόν, και ψυχασθενής να είναι, το ξεπεράσει αυτό, μετά όχι απλώς, ας πω, θα έρθει το καλό αυτό που δώσει ο νύχτας μας, αλλά και όχι μόνο θα γιατρευτεί, αλλά θα... πολλή ευλογία, πάρα πολλή ευλογία. Όσο παιδεύτηκε με την ασθένειά του, τόσο τώρα θα ευλογηθεί από τον Θεό, γιατί είναι αγαθός άνθρωπος, λαμπρός άνθρωπος. Δεν αφήνει κανέναν άνθρωπο, ας πω, κανέναν, κανέναν δεν αφήνει άνθρωπο να έχει ένα παράπονο μες στην ψυχή του ότι θα τον αδικήσει αυτός. Ο Θεός αξιοποιεί τα πάντα.

Τελικά, εφόσον ο άνθρωπος θα κρατήσει, είπαμε, αυτή την κλωστίτσα, αξιοποιεί ο Θεός τα πάντα, ό,τι και αν έχει πάθει ο άνθρωπος και τις αμαρτίες του ακόμη, διότι αμαρτίες τι είναι; Όλα τα βάσανα που έχουμε σε αυτόν τον κόσμο από την αμαρτία δεν προέρχονται; Και οι συγκεκριμένες αμαρτίες που θα κάνει κανείς, προσωπικές αμαρτίες, για αυτόν είναι ένας θάνατος, είναι για αυτόν ένας άδης, μια κόλαση, μια πίκρα άνευ προηγουμένου. Θα κρατηθεί από εκεί, λοιπόν ο Θεός θα μετατρέψει την οποιαδήποτε πικρία σε γλυκασμό και το οποιοδήποτε βάσανο και τον οποιοδήποτε πειρασμό σε χαρά μεγάλη.

Προσέξουμε αυτό το σημείο, είναι το πιο κρίσιμο σημείο. Και εμείς τώρα διαβάζουμε, ας πούμε, τον Λόγο του Θεού και ακούμε, βλέπετε κάθε τόσο, νομίζω δηλαδή ότι αν αυτή την ώρα τα ακούμε αυτά, τα ακούμε, ο Θεός μας συγκεντρώνει εδώ.

Και πού μπορούσε να ήμασταν ο καθένας και τι να κάναμε αυτή την ώρα; Και συγκεντρωνόμαστε λοιπόν, τα λέμε εδώ, έχουμε τον Λόγο του Θεού γραπτό, τον διαβάζουμε, βιβλία άλλα μας βοηθούν, εδώ ακούμε και από αλλού τον Λόγο, την ερμηνεία του Λόγου του Θεού κλπ. Δεν δικαιολογούμεθα, όποιοι και αν είμαστε και σε οποιαδήποτε κατάσταση και αν είμαστε, δεν δικαιολογούμεθα τελικά να μην κρατήσουμε την κλωστή αυτή και να αφήσουμε να μας την πάρει ο διάβολος από τα χέρια.

Είπα ότι οι ψυχασθενείς είναι λίγο πιο επικίνδυνοι σε αυτό το σημείο, αλλά και οι άλλοι μπορεί, να μην είναι κανείς ψυχασθενής ειδικά έτσι, αλλά γενικά τον ξεγελάει ο διάβολος. Και γι' αυτό και ο Θεός τον αφήνει στην ησυχία του τον άνθρωπο. Παίρνει, ας πούμε, την οποιαδήποτε δοκιμασία, την παίρνει ο Θεός, διότι δεν έχει συνεργάσιμο άνθρωπο, όπως λέμε, δεν είναι συνεργάσιμος αυτός, δεν έχει συνεργάσιμο άνθρωπο, παρόλα τα παχιά λόγια και τα γλυκά λόγια που λέει στην προσευχή του, δεν είναι συνεργάσιμος, παίρνει τη δοκιμασία του και τον αφήνει. Καλά περνάει, ας πούμε, κατά κάποιο τρόπο ανακουφίζεται, αλλά δεν προχωρεί πνευματικά, δεν μπορεί να προχωρήσει. Διότι υπάρχει εμπόδιο μέσα του. Ο Θεός έκανε μια αυτή για να δοκιμαστεί και να μάθει το μάθημα και να ξεπεραστεί το εμπόδιο, αλλά δεν θέλει αυτός.

Εκοπίασα κράζων, εβραγχίασεν ο λάρυγξ μου. Ναι, δηλαδή, να πούμε, λέει και αυτό, όχι απλώς έχει δοκιμασία, πειρασμούς, αλλά τόσο πολύ δυσκολεύεται και χειρότερα δυσκολεύεται, που πιέζεται, που κράζει, κράζει στον Θεό, αλλά κράζει και κράζει, φωνάζει στον Θεό. Τόσο πολύ, ας πούμε, ο Θεός δεν ακούει, δεν ακούει. Να πούμε, δεν είναι συνεργάσιμος και ο Θεός, μη γένοιτο, ξέρει αυτός τι κάνει. Αυτό το παίρνουμε ως δεδομένο. Μακάριος εκείνος που τα παίρνει αυτά ως δεδομένο. Όποιος αρχίζει και αμφιβάλλει, και είναι δύσκολο μάθημα αυτό, να το προσέξουμε. Οποιοσδήποτε τη δύσκολη αυτή ώρα, λοιπόν, περνάει μεγάλη κρίση. Πολύ μεγάλη κρίση αυτή τη δύσκολη ώρα.

Ο Δαβίδ, ας πούμε, λέγει την κατάστασή του, αλλά πάλι όπως τα λέει στον Θεό. Εδώ είναι το θέμα. Την κατάσταση.

Εκοπίασα, κράζω, κραυγάζω, φωνάζω, πολύ καιρό τώρα, όσο πιο πολύ πιέζομαι τόσο πιο πολύ φωνάζω, αλλά δεν γίνεται τίποτα. Εκοπίασα, κουράστηκα. Εβραγχίασεν ο λάρυγξ μου, ο λαιμός μου πια βράχνιασε, φώναξα, φώναξα, φώναξα, φώναξα, κουράστηκα να φωνάζω, αλλά και ο λαιμός μου ακόμη βράχνιασε κι αυτός, δεν έχω πια φωνή. Εξέλιπον οι οφθαλμοί μου από του ελπίζειν με επί τον Θεόν μου. Ναι, τα μάτια μου σαν να πάνε να καταργηθούν, σαν να χαθούν τα μάτια μου, να εκλείψουν, να φύγουν δηλαδή τα μάτια μου. Κουράστηκα, να πούμε, τα μάτια ίσως πιο πολύ εδώ της ψυχής.

Αλλά και τα σωματικά μάτια, διότι θυμάστε που λέει πάλι ο Δαβίδ: «Προς σε ήρα τους οφθαλμούς μου, τον κατοικούντα εν τω ουρανώ. Ιδού ως οφθαλμοί δούλων εις χείρας των κυρίων αυτών, ως οφθαλμοί παιδίσκης εις χείρας της κυρίας αυτής, ούτως οι οφθαλμοί ημών προς Κύριον τον Θεόν ημών, έως ου οικτιρήσαι ημάς».

Το λέγει εκεί, βλέπετε επανειλημμένως χρησιμοποιεί τη λέξη οφθαλμοί, δηλαδή όπως η υπηρέτρια, ας πούμε, βλέπει τα χέρια εκεί της κυρίας, θα δώσει τίποτε, ο υπηρέτης, ο δούλος προσβλέπει στον κύριο, τα μάτια δεν τα παίρνει από εκεί, περιμένει να δει κάποια καλή εκδήλωση, κάποια βοήθεια, κάτι τέτοιο. Αυτή είναι η έννοια λοιπόν. Τα μάτια.

Και τα σωματικά και τα ψυχικά στραμμένα συνέχεια προς τον Θεό καθώς κράζει. Κουράστηκε να κράζει και βράχνιασε κι ο λάρυγξ του να κράζει, λοιπόν τα μάτια βλέπουν προς τα εκεί, προσέχουν προς τα εκεί, περιμένουν. Και γι' αυτό εξέλιπον, δηλαδή κουράστηκαν γι' αυτό και κοντεύουν να χαθούν, «από του ελπίζειν με επί τον Θεόν μου». Δεν θέλει να πει, προσέξτε, δεν θέλει να πει «απελπίστηκα», είναι η τελευταία κλωστή που κρατάει, είπαμε. Αλλά ελπίζω, ναι ελπίζω, πολύ καιρό τώρα ελπίζω. Ας πούμε τα μάτια μου στραμμένα προς τον Θεό και ελπίζω, περιμένω να επέμβει ο Θεός, περιμένω να βοηθήσει ο Θεός, περιμένω να κατέβει ο Θεός, να τακτοποιήσει εδώ τα πράγματα. Και κουράστηκαν και τα μάτια μου, κοντεύουν να εξαφανιστούν τα μάτια μου από το να ελπίζω, να περιμένω τον Θεό. Επληθύνθησαν υπέρ τας τρίχας της κεφαλής μου οι μισούντες με δωρεάν.

Οι οποίοι με μισούν, ωραία, χωρίς κανένα δίκαιο, εντελώς άδικα με μισούν, είναι πολλοί, περισσότεροι από τις τρίχες της κεφαλής μου. Δηλαδή τώρα ομιλεί, ας πούμε, πιο συγκεκριμένα. Στην αρχή είπε ότι εισήλθωσαν ύδατα έως ψυχής του, ότι χώθηκε μέσα σε βαθύν βούρκον, σε θάλασσα ανοιχτή, καταιγίδα κτλ. Και τώρα λέει πιο συγκεκριμένα ότι υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι τον μισούν, εκείνοι οι οποίοι θέλουν το κακό του και το κάνουν αυτό εντελώς δωρεάν. Το κάνουν αυτό χωρίς να έχουν καθόλου δίκιο αλλά εντελώς άδικα.

Είναι λόγια τα οποία χρησιμοποιεί ο Κύριος και για τον εαυτό του. «Εμίσησάν με δωρεάν». Λοιπόν, εδώ δεν χρησιμοποιεί ο Δαβίδ τις λέξεις για να παρουσιάσει τα πράγματα κατά έναν υπερβολικό τρόπο. Όχι! Έτσι τα ζει. Τώρα τι είναι, τι δεν είναι, αυτός όμως έτσι το έχει. Δηλαδή, ότι οι εχθροί που τον διώκουν, που τον μισούν, εντελώς άδικα τον μισούν, επληθύνθησαν υπέρ τας τρίχας της κεφαλής του. Εκραταιώθησαν οι εχθροί μου, οι εκδιώκοντές με αδίκως. Αυτοί οι εχθροί έγιναν ισχυροί. Πώς το βλέπει κανείς μερικές φορές να γίνεται. Σε αφήνει εσένα ο Θεός, ενώ άδικα εντελώς σε κατηγορούν, άδικα εντελώς σου κάνουν ό,τι κακό σου κάνουν, άδικα.

Όμως μπορεί να αφήσει ο Θεός εσύ να δέχεσαι όλα αυτά τα χτυπήματα και οι εχθροί οι οποίοι σε μισούν δωρεάν, σε μισούν δωρεάν, αδίκως δηλαδή, και άδικα σου κάνουν ό,τι σου κάνουν, σε συκοφαντούν κλπ., αυτοί να φαίνονται πολύ δυνατοί, ακμαίοι, ας πούμε, σαν να τους βοηθάει κάποιος, σαν να τους βοηθάει. Καμιά φορά έχουν και το θράσος να λένε ότι μας βοηθάει ο Θεός. Εκραταιώθησαν οι εχθροί μου, οι εκδιώκοντές με αδίκως. Α ουχ ήρπαζον, τότε απετίννυον.

Εδώ κατά πάσα πιθανότητα θέλει να πει, αναφέρεται σε κάτι συγκεκριμένο, το οποίο όμως δεν ξέρουμε πότε συνέβη. Α ουχ ήρπαζον, τότε απετίννυον. Πράγματα δηλαδή τα οποία δεν είχε αρπάξει. Δεν είχε πάρει από κάποιους κατά άδικο τρόπο. Δεν πήρε ξένα πράγματα. Πράγματα λοιπόν τα οποία δεν πήρε, κατόρθωσαν οι εχθροί του με διάφορες συκοφαντίες να αποδείξουν, τρόπον τινά, ότι όντως τα είχε αρπάξει και να τα πληρώσει. Τότε απετίννυον, τότε σε εκείνη τη συγκεκριμένη περίπτωση που με κατηγόρησαν με συκοφαντίες ότι άρπαξα, ότι πήρα κάτι.

Απέδειξαν εντός εισαγωγικών ότι όντως τα πήρε, λοιπόν τότε εγώ τα επλήρωσα αυτά, χωρίς να τα πάρω, τα πλήρωσα εντελώς άδικα. Ναι, μπορεί να γίνει και αυτό, και αυτό ακόμη να γίνει, δηλαδή τι μπορεί να επιτρέψει ο Θεός να πάθει ο κάθε άνθρωπος, δεν μπορούμε να πούμε, μόνο ο Θεός το ξέρει αυτό και ο κάθε συγκεκριμένος άνθρωπος που θα δεχθεί το οποιοδήποτε συγκεκριμένο γεγονός και περιστατικό, μόνο αυτός θα ξέρει, ο Θεός και ο άνθρωπος συγκεκριμένος. Αλλά σας είπα, δεν πάει καθόλου το μυαλό μας, όση φαντασία και να έχουμε, τι μπορεί να πάθουμε στη ζωή μας και να επιτρέψει ο Θεός να πάθουμε για να μάθουμε κάποιο μάθημα. Και όταν τα πάρουμε έτσι τα πράγματα και μάθουμε το μάθημα που θέλει αυτός να μάθουμε, τότε βλέπουμε πόσο...

Σπλαχνικό, καλοσυνάτο, καλό, καλοσυνάτο είναι αυτό το χέρι του Θεού που αφήνει όλες αυτές τις δοκιμασίες επάνω μας. Τότε το βλέπουμε αυτό και θέλουμε να το φιλήσουμε αυτό το χέρι, το χέρι που αλύπητα, θα έλεγε ο Ιταλής, μας χτυπάει, σαν να χτυπάει ο ίδιος ο Θεός, αφήνει τους εχθρούς και χτυπούν. Σε αφήνει αυτός, γιατί ο Δαβίδ έτσι τα παίρνει τα πράγματα, γι' αυτό καταφεύγει στον Θεό, γι' αυτό κράζει και φωνάζει και παρόλο που ο Θεός σαν να του λέγει με τη στάση του ότι δεν είναι δική μου υπόθεση, άφησέ με. Ναι, ο Δαβίδ δεν πιστεύει σε τέτοια τερτίπια του διαβόλου, σε τέτοιες σκέψεις. Ο Δαβίδ πιστεύει ότι τα πάντα είναι στα χέρια του Θεού και γι' αυτό σ' αυτόν καταφεύγει. Και γιατί επιτρέπει το ένα και το άλλο ο Θεός, είναι στο χέρι του.

Λοιπόν, προ ημερών συνάντησα κάποιον, έναν γιατρό που είχα να τον δω, τον είχα γνωρίσει πριν από 35 χρόνια, γιατί είναι εδώ Θεσσαλονικεύς και εκείνος δεν με θυμόταν, εγώ τον θυμήθηκα, του είπα «μήπως είσαι ο τάδε;» και λοιπά και ξαναγνωριστήκαμε. Του είπα συγχρόνως, κάποτε είχε γίνει μια δίκη, λέω, θυμάμαι είχαμε διαβάσει στις εφημερίδες. «Ναι», λέει, «τότε πράγματι πάρα πολύ είχα αδικηθεί». Δεν ξέρω πώς αδικήθηκε, αν όντως αδικήθηκε και πώς αδικήθηκε και τα λοιπά, αλλά παίρνω αυτό μόνο, ότι ο άνθρωπος κάποτε αδικήθηκε.

Αδικήθηκε, αν το λέει ύστερα από 35 χρόνια, ας πούμε, καλά, τότε μπορεί να το έλεγε, αλλά το λέει ύστερα από 35 χρόνια, ε, μπορεί όντως να αδικήθηκε, αδικήθηκε. Αυτό όμως, αυτό, μπορεί να μην πάει χαμένο άμα το αναφέρουμε στον Θεό, το αναθέσουμε στον Θεό και το δούμε μέσα στην οικονομία του Θεού, γι' αυτό δεν πηγαίνει χαμένο. Και αν πέρασαν τόσα χρόνια και κανείς δεν το αξιοποίησε ή δεν το άφησε στον Θεό να το αξιοποιήσει, λοιπόν, ύστερα από τόσα χρόνια θα μπορεί να το αξιοποιήσει. Είναι ενδεχόμενο να αδικηθεί ο άνθρωπος, να αδικηθεί, αυτά είναι συνηθισμένα στη ζωή του.

Σας!

Διότι πολλοί άνθρωποι είναι αδίστακτοι σε αυτόν τον κόσμο. Θα δώσουν και αυτοί λόγο κάποια μέρα, θα δώσουν και αυτοί λογαριασμό κάποια μέρα, άλλο εκείνο. Αλλά όμως αυτά που κάνουν οι αδίστακτοι άνθρωποι και οι κακοί άνθρωποι...

Ο Θεός τα χρησιμοποιεί για να κάνει καλό στους δικούς του ανθρώπους και ας φαίνεται, ας πούμε, ότι σαν να αποδοκιμάζει καμιά φορά ο Θεός τους ανθρώπους εκείνους που υποφέρουν, σαν να τους αποδοκιμάζει και ο Θεός, και ας φαίνεται ότι σαν να επιτυγχάνουν οι συκοφάντες και οι άδικοι κλπ. και σαν να είναι ο Θεός με το μέρος τους, καθόλου δεν είναι. Ο Δαβίδ τα έχει ξεκαθαρισμένα αυτά τα πράγματα, δεν δυσκολεύεται καθόλου ο Δαβίδ να πει την αλήθεια και δεν τα μπερδεύει, και η αμαρτία του είναι αμαρτία του, θα πει πιο κάτω, θα πει πιο κάτω, να το, το λέγει αμέσως στον επόμενο στίχο, η αμαρτία του είναι αμαρτία του. Αλλά εδώ, ας πούμε, είναι εντελώς άδικα οι διώκοντες αυτόν, εντελώς άδικα τον διώκουν και θέλουν να του πάρουν τη ζωή του. Ο Θεός, συ έγνως την αφροσύνη μου.

Πλημμέλειαι μου από σου ουκ απεκρύβησαν. Βλέπετε, λέει όλα τα άλλα, αλλά λέει όμως και αυτό. Θεέ μου, συ γνωρίζεις την αφροσύνη μου και πλημμέλειαι μου, τα πλημμελήματά μου από σου ουκ απεκρύβησαν. Και αυτά τα γνωρίζεις δηλαδή επάνω μου, και την αφροσύνη μου, τις απερισκεψίες μου δηλαδή γνωρίζεις και τα πλημμελήματά μου επίσης δεν μπορώ να τα κρύψω, δεν τα έκρυψα ποτέ, ξέρεις και αυτά. Όχι σε αυτήν τη συγκεκριμένη περίπτωση, εδώ ο Δαβίδ το λέει ξεκάθαρα, εμίσησάν με δωρεάν, ας πούμε, εκραταιώθησαν οι εχθροί μου οι εκδιώκοντές με αδίκως, αλλά όμως έχει αυτός τις αμαρτίες, έχει αυτός τις απερισκεψίες. Και το θεωρεί.

Καλό τώρα, ενώπιον του Θεού, καθώς του λέγει όλα τα άλλα, να το πει και αυτό. Γνωρίζεις, γνωρίζεις τις απερισκεψίες μου. Και σαν να το λέει, το ξέρω και εγώ. Το ξέρω και συγχρόνως να με συγχωρήσεις για τα πλημμελήματά μου.

Όπως είπαμε και άλλη φορά, η κάθε αμαρτία είναι αφροσύνη, είναι απερισκεψία. Η οποιαδήποτε αμαρτία, αλλά μερικές φορές όμως οι αμαρτίες έτσι πέρα για πέρα είναι μια αφροσύνη, μια απερισκεψία. Ανόητος είναι ο άνθρωπος. Ο ταπεινός δεν αμαρτά, ταπεινός. Ο ταπεινός, επειδή είναι ταπεινός, προσγειωμένος, σπάνια ο ταπεινός να ενεργήσει αφρόνως, να ενεργήσει απερίσκεπτα, είναι κάτι σπάνιο, μόνο έτσι ο Θεός να το επιτρέψει για κάποιο λόγο. Ταπεινός, ενεργεί πάντοτε συνετά και γι' αυτό δεν αμαρτά από αυτή την άποψη. Έχει εκείνος άλλες αμαρτίες, και τα πλημμελήματά μου λοιπόν δεν είναι.

Που κατακρύβεις, αυτά να είσαι ενώπιον του Θεού, να είναι εντελώς ανοιχτή η ψυχή σου. Όπως λέει, γυμνά και τετραχηλισμένα τα πάντα ενώπιον του Θεού. Έτσι να ανοίγεις την καρδιά σου στον Θεό. Όλοι πιστεύουμε ότι ο Θεός ξέρει ποιοι είμαστε, όλοι πιστεύουμε ότι ο Θεός ξέρει τι κάνουμε, πιστεύουμε όλοι ότι ο Θεός όλα τα γνωρίζει. Ποιος όμως έτσι ξεγυμνώνει την ψυχή του Θεού; Δεν τελείωσε να πιστεύει. Αυτό δεν μπορεί να το κάνει μόνο ταπεινός άνθρωπος, τόσο που έχει διάθεση να κατεβεί, να γίνει σκύβαλο και να ελπίζει μόνο στο έλεος του Θεού. Όποιος έχει μια παραμικρή ιδέα για τον εαυτό ότι έχει κάποια αρετή, τάφερ δεν ξεσκεπάζεται, δεν μπορεί. Μπορεί να φαίνεται ότι προσέχει μικρολεπτομέρειες, ας πούμε, και πάει και τις εξομολογείται, αλλά βαθύτερα όμως κρατάει. Ναι, ναι.

περηφάνια, μια εγωλατρία που ούτε τη βλέπει, ούτε την αισθάνεται, ούτε την ομολογεί, ούτε έχει διάθεση να απαλλαγεί.

Στίχος είναι ακόμη για να τελειώσω αυτό το πρώτο τμήμα, αλλά μάλλον θα σταματήσω εδώ, γιατί είχα πάρει και το Πηδάλιο να δούμε και από το Πηδάλιο. Λοιπόν, να θυμηθείτε μόνον κι εσείς την άλλη φορά ότι πρέπει να δούμε οπωσδήποτε τον έβδομο στίχο, επειδή ίσως πρέπει να πούμε κάμποσα, γι' αυτό ας μην προχωρήσουμε σήμερα, σταματήσουμε εδώ και την άλλη Δευτέρα θα συνεχίσουμε.

Το πως τον Ιθυνόβρηστο, ο οποίος δεν παίρνει μοιάζοντας τα πράγματα των ειδικών μου εισαγωγών. Σημειωθείτε, θυμάστε αυτός τους ψώπους, είναι αυτό ο ψώμης αυτούς που απρόσθεται και κατεύθυνοντα διεδεί με τεμόβρες εργασίες των εντολών, πρεσβείες της Πανεπράγωσης Μητρώσης και πάνω στο ΛΕΤΙΑΝ. Αμήν. Παρακαλώ πολύ, μήπως τα γραφεία άλλαξαν ώρα ή οι 7.30 είναι πάλι ακόμη;