On the Antichrist 1

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

Thank you.

We find ourselves, beloved, in the fifteenth catechesis of Saint Cyril, Bishop of Jerusalem, who wrote this wonderful, thoroughly Orthodox, and highly detailed catechesis, which fortunately survives in its entirety.

I say this for all those coming for the first time today, on a Monday. The title of this catechesis, that is, the things he said, to whom did he say them? To the catechumens. In those days people were not baptized right away, because Christianity found them already grown.

And some years before infant baptism was established, there was this preparation, that is, catechesis for those who were about to become members of the Church. In other words, for the prospective members of the Church, a conscious and regular catechesis was given to the catechumens, with all its proper conditions.

It is as if we might say we go to school to learn a particular subject. And here the catechumens went to hear the content of the Faith, so that they might freely embrace it, then be baptized, and be recorded in the registers, and I am using here the very words of the sacred text,

the registers of the Church, the ledgers of the Church, the rolls of the Church. Saint Cyril chose the method of interpreting and unfolding the breadth, the depth, and the height of the Symbol of the Faith, the Creed.

Our well-known Creed. Even though we are in the year 350, when these catecheses were delivered, and we are twenty-five years after the Creed of Nicaea, which of course I must tell you was not completed in 325 at the First Ecumenical Council. The one that in time came to bear that name, as it is called, the Creed of Nicaea, the one we recite, our familiar 'I believe in one God,' and so on.

It was completed in still later councils, in Ecumenical Councils. Note also that yes, at that time it was gradually being established, but these creeds nevertheless already existed. That is, they existed beforehand. The Orthodox Churches, in order to confront the heretics, had already made, we might say fashioned, creeds.

So we have the Jerusalem Creed, which is almost identical, almost identical to the Creed of Nicaea, or we have as well the so-called Athanasian Creed, or other creeds that existed. Some of these survive today and are, we might say, relics, they are now historical monuments, while others no longer exist, as you please.

In any case, the one that does exist, this is what the faithful now hold, it has been established as the official creed, and this is our well-known Creed of Nicaea, the 'I believe in one God,' and so on. So, on the basis of the Creed, Saint Cyril builds his catechesis. Of course, we are in the fourth year, I say this for those coming for the first time, I repeat.

We are in the fourth year, and by now we are at the ninety-seventh homily, somewhere around there. The ninety-eighth or ninety-seventh homily is today's, and all the catecheses are twenty-four in number. Now we enter the fifteenth catechesis. We have said that it concerns the Father, that it concerns the Son, and this catechesis, the fifteenth that is, now brings to a close everything that concerns the Son, so that after the sixteenth catechesis we may move on to the third person of the Holy Trinity, who is the Holy Spirit, and there Saint Cyril offers a great wealth of points and details that is truly admirable.

In this catechesis, which is the last one concerning the person of the second person of the Holy Trinity, who became man, that is, the Son, he refers also to the last article, which concerns the person of Jesus Christ.

So the title runs as follows. 'Of those being illumined,' that is, a catechesis for the illumined, for those who in a few days, in a little while, will receive Baptism. 'Composed in Jerusalem,' that is, drawn up, put together, or dictated, we might say.

In Jerusalem, and indeed, to be precise, these took place inside the Church of the Resurrection, which had already been built, our well-known Church of the Resurrection of Christ, standing to this day in Jerusalem. There Saint Cyril's catecheses were held, because in certain places he says this, he mentions it,

On the point, that is, on the phrase, 'and He shall come again in glory to judge the living and the dead, whose Kingdom shall have no end.' So this catechesis will unfold this particular point, that Christ will come in glory to judge the living and the dead.

and whose Kingdom is without end, endless. And he adds one more subtitle, we might say, to the title, 'and concerning the Antichrist,' meaning that in this catechesis he will also speak about the Antichrist. It is very natural, since the theme of the Antichrist belongs to the last things of history, and the judgment that will take place, that is, the Resurrection of the Dead, the Coming of Christ, and so on, and this too is a final point.

Consequently, the Antichrist comes first, and the judgment follows, the Resurrection of the Dead, the universal judgment then. But the two are very, very close, you have no idea how close. Pay attention to me and remember this, because some strange things are going around.

and indeed in Orthodox texts, without my saying where, the end of the Antichrist coincides directly with the beginning of the appearance of Christ. That is, with the Second Coming. They are pressed right together, that is what 'directly joined' means, these two things are pressed right together.

The Antichrist comes to an end, the judgment begins. But both, as I told you, belong to the last things, and that is why they are called eschatological matters. And do not imagine that these are long, drawn-out affairs spanning centuries.

The reign of the Antichrist, his official reign, is three and a half years. And with the end of those three and a half years the judgment begins. So you understand that these are tightly compressed matters. Compressed one against the other, I mean, pressed right together as I told you, directly joined.

Next the heading says, 'and a reading from Daniel.' He takes his cue from reading the prophet Daniel in order to say what he will say to the catechumens. Though this does not mean that he will not turn to very, very, very many passages of Holy Scripture.

You will see this. He will marshal everything he possibly can from Holy Scripture to secure the things he is going to say.

Which passage will he take from Daniel? "I was watching until thrones were set in place, and the Ancient of Days took His seat," and so on. And the rest: "I saw in the visions of the night, and behold, one like the Son of Man coming with the clouds of heaven," and so forth.

He takes these as his reading, he reads them to his catechumens, and he analyzes them. What I have just told you is nothing other than the seventh chapter of Daniel, from verse 9 to verses 13 and 14, and so on. And now we come to the main subject.

But before we come to the main subject, I would like to give you a very, very brief introduction. Because when we spoke about the matters of the Antichrist, expounding by the grace of God the Apocalypse of John the Evangelist, some years ago now, this took place, you will remember it.

Back then we were still living in an unsuspecting age, though it is not very far off. It is only three years; we have now entered the third year since we finished the Apocalypse and began the Acts of the Apostles. So, three years ago.

And if you take into account that the subject of the Antichrist was not the last thing, since it was already mentioned in the thirteenth chapter of the Apocalypse, I would say it was about five years ago, roughly. At the time we were speaking about the Antichrist, there was still a silence around us on this subject.

It was something of a pioneering thing; nothing had been heard about it. I sensed these things, my beloved. That is why God gave the illumination for us to take up the book of the Apocalypse. I had other things in mind as well, which I am not telling you now, and still other things. And I wanted you to know these things, to be prepared. That was the reason the book of the Apocalypse was chosen.

I would say it's not so much for confronting the Antichrist, but a more general preparation. Not for the person of the Antichrist as such, right now, we may not even live to see him. He might come in 50, 100, 200 years, I'm just giving that as an example, we don't know when he will come. Because it is bound up with the Second Coming of Christ, and I'll say this to you once more.

And the Second Coming of Christ is, in terms of time, unknown. Plainly unknown. Not even the Apostle Paul knows when the Antichrist will come, because he does not know the hour of the Second Coming. He only sets down a few things to reassure the Thessalonians, and yet also to keep them anxious.

He reassures them so that they will not be anxious about things they should not be anxious about, but he also keeps them in a keen, living watchfulness. In view of and in expectation of the Antichrist, so that they should maintain a spiritual readiness.

But our age in particular demands spiritual readiness. For it is not the person of the Antichrist that stands before us; he will come, God knows when. What we do have are the instruments of... there are the antichrists that John the Evangelist speaks of in his epistle, that many antichrists have arisen.

So we have to confront all those forerunning conditions of the Antichrist that will lead us toward the Antichrist. Back when we were saying these things, there was a calm, at least within the Greek congregation.

There was not what there is today, a kind of great anxiety, an uproar, and so on. This anxiety and this uproar that the Antichrist is coming, and indeed it came from America, where Protestants stirred things up around this subject.

And things of Protestant origin were published, do not forget this. I would like to tell you that among certain errors that arose, errors of approach, may God lay His hand upon it, lest at some point things grow sharp, because spiritual men took one position, and spiritual men equally took another position.

And it is as though camps of followers are being formed, and they begin to hurl abuse at one another. Something already fell into my hands, just this Saturday evening. There came into my hands something put out by a certain hieromonk, who launches attacks against Augustine of Florina.

Of Florina, he says, I speak him by name; he reviles him terribly, without shame and without anything holding him back. Why? Because, he says, you wrote such and such in Spitha. There is a danger that we Orthodox will end up with ruined relations among ourselves. It is dreadful, it is dreadful.

So, many errors have been made. I am going to tell you something, and I beg you earnestly to pay attention to it. One error among the many that were made is this: that the subject of the Antichrist was handled in isolation.

That is to say, books were written in a great hurry, specifically to deal with this subject.

Written around the Antichrist, that is, around chapter thirteen of the Apocalypse.

We will not be able to understand, my beloved, the subject of the Antichrist, if we do not set this subject within the rest of the chapters of the book of the Apocalypse. That is, we must have a knowledge of the whole book of the Apocalypse, which is simply not being done.

Of course, who has actually written a book on this? Father Charalambos Vasilopoulos has written one. Earlier, Father Ioel Giannakopoulos wrote one, but very briefly. Bratsiotis produced a commentary, but its level is a little high, and not everyone can follow it.

Nothing has been written on the book as a whole, that is. Who would take the trouble to write a whole book, and who would have the patience to sit down, curious creatures that we humans are, and read this book?

We fall into what used to happen with detective novels. The moment we buy a book, we go straight to the end to see what happened. What happened at the end of this detective story.

Read it from the beginning, and don't even give in to the curiosity to see how it ends; you will reach the end anyway. Why spoil the beauty of a story, I'm speaking now about the detective novel, by rushing to see how it ends and throwing everything else away?

Only the ending interests you. And so it is here: when we read and take an interest in the subject of the Antichrist, we will not take it in isolation. Instead we will speak of this subject which is, by its very nature, set within the whole book of the Apocalypse.

And to understand the book of the Apocalypse, we will call upon the whole of Holy Scripture. And to understand Holy Scripture correctly, we will also call upon the Fathers of our Church, who will give us the right interpretation.

This is the right work, the good work. Everything else is, if I may say so, cheap sermonizing for show. It simply will not do; and when we try to offer hasty, off-the-cuff solutions, we create problems, and unfortunately sometimes problems even in our relationships.

We start hurling insults at one another. Calling one another traitors, because such things are actually said. You are a traitor, one says, for going and reassuring the people by talking like that. And the other replies, no, you are the one who stirred up the people and dragged them out onto the street. There were even demonstrations over this. Remember the whole affair of the identity cards. I said nothing about any of it. If you have noticed, I said nothing. We are living in a situation where we do not know what to do.

As a Church, for this very reason, my dear ones, and with the fifteenth catechesis, today we will not say anything about the Antichrist; yet we will get to the Antichrist as well, so that those of you who came today will not say, ah, he said nothing, I'm not coming back. No, God forbid. We will take the subject as a framework, and within it we will also look at the subject of the Antichrist.

And besides, does the subject of the Antichrist interest us more than the subject of the Coming of Christ? This is what interests us, the subject of the Coming of Christ. If I have this before me, a thousand antichrists will do nothing to me, and I will also be well informed, and I will know how to confront the Antichrist. Otherwise, if I am interested only in the Antichrist and not in the Coming of Christ, I will go astray. This way I will know how to act.

And besides, are we not interested in what will become of this world? Here Saint Cyril has some magnificent things to say. In this catechesis, magnificent things, when he speaks of the two comings of Christ, the first and the second, and even when he speaks, if you like, of the renewal of the whole universe.

All of this is extremely important and forms, we might say, the framework of knowledge for learning what the Antichrist is. The subject of the Antichrist is a parenthesis, only a parenthesis, within the Divine Plan.

The Divine Plan is that Christ should come, that the Resurrection of the Dead should take place, and that the renewal of the whole universe should take place. This is God's plan. At a certain point the Antichrist comes to frustrate it, and hence his very name, Antichrist.

To frustrate the work of Christ. But he does not succeed. And this is not merely because he is a man. A man, one hundred percent. Born of a mother and a father. One hundred percent. And acting by the operation of Satan, a second Satan. He was already conquered by the Cross of Christ.

He made a public spectacle of him, says the Apostle Paul. This word, to expose, means to hold up as an example. That is to say, before the angelic world, something invisible to us, Christ made a public spectacle of the fall of Satan, holding it up for all to see. The whole angelic world beheld the fall of Satan. This is what we might call the next-to-last casting down of Satan.

The last will be when Christ comes again to cast down at last the devil, the one who will have stirred up the Antichrist, that is the man, and to cast down both the one and the other, both the devil and the Antichrist, as the book of the Apocalypse says,

living, into the lake of fire. And as you may recall, it has been years now, there, this word living, how does he cast them in alive? The devil, on the one hand, is a spirit, but the Antichrist is a man. How will he be cast into the lake of fire alive? The lake of fire means Hell; that is, he will go into Hell alive. Yes. Where is the mystery? It is what the Evangelist, forgive me, the Apostle Paul says. A mystery, I tell you a mystery. It is in the First Epistle to the Thessalonians. He says the following: what is the mystery? The mystery.

We who are left behind, the living, we who will have remained when Christ comes and who will still be alive, he speaks in the first person plural because, since he is alive and writing these things, the Second Coming of Christ could have happened even in the Apostle's own days, just as we too will speak in the first person because the Second Coming of Christ may happen in our own days, we do not know this. What does he say? We, he says, will not taste death; but he does not mean the faithful who have reposed, he means the people who are alive.

We will not taste death, but we will pass over from the condition we are in now, of corruption and mortality, into the condition of incorruption and immortality, of no longer being mortal.

So then, when the Word of God says here that the devil, though it is chiefly the Antichrist who interests us, will be cast alive into the lake of fire, into Hell, it means that he will not taste death; he will pass straight into Hell, into eternal Hell, without tasting death.

Hence the answer to the question: after the Antichrist, might some thousand-year kingdom come in between? Why? For this very reason.

I give you this scriptural grounding so that I am not simply telling you that this is the teaching of our Church. You can also find Orthodox publications that hold the position that after the Antichrist a thousand years will come.

No, God forbid, that view is mistaken. And it is not my own opinion; I will tell you nothing of my own. It is the position of the Church.

The Church says that after the Antichrist comes the judgment, and after the judgment the Kingdom of God, not a thousand years, but now the eternal Kingdom of God. And what is this thousand-year kingdom? We spoke about it back then in the Apocalypse, in Revelation. What else could it be but this.

So this time, as the Church says it, as I say it, and as Saint Andrew of Caesarea says it too, is the time between the two comings of Christ, or the time of the Gospel. That is, the time in between, because the number one thousand is a round number and not an exact one; it is symbolic.

In other words, a great span of time: the time between the first coming of Christ on earth and his Second Coming. The time enclosed within is the thousand years. Or the time of the Gospel, that is, the time in which the Gospel moves to win people over.

Not only in the sense of spreading over all the earth, but in the sense of winning people over. For here in Greece the spread of the Gospel was carried out by the Apostles. That does not mean the Gospel has ceased to win people over.

For in every age the Gospel is ceaselessly at work to win people over. Not in the sense of dissemination, but in the sense of conquest. And it sends the Saints into Paradise, where they wait for the Resurrection of the dead, to receive their bodies back.

The judgment takes place, and with their bodies they will then hear that word: Come, you blessed of my Father, inherit the kingdom prepared for you. So I have given you a general outline, to tell you that the whole point, the conclusion of what I have said by way of introduction, is that we cannot see the matter of the Antichrist cut off from all the other matters of our faith; we must see it set within everything that the teaching of the Church offers.

For this reason we must read the whole Apocalypse, keep reading it, not read it just once, and the whole of Holy Scripture as well. Because all these books speak of it, directly or indirectly. You saw here what Saint Cyril calls upon: Daniel.

Where does Daniel belong? To the Old Testament, and he will speak about the Coming of Christ and about the Antichrist. Do you know with what clarity Daniel speaks? The Old Testament, the sixth century before Christ. With what clarity he speaks about the Antichrist.

Astonishing clarity, such precision that it truly astonishes us. You see, we will take all of this Holy Scripture, and we will take the Fathers too, as here Saint Cyril, the fifteenth catechesis, but also all the other catecheses, and more generally the teaching of the Church, and one more element, fundamental and basic, equal to what I have already told you: to whom will it be revealed that the Antichrist, that this person, is the Antichrist?

Saint Andrew of Caesarea and Saint Irenaeus of Lyons, of Lugdunum, speak of watchfulness: to those who will be watchful, who practice nepsis, that is, who will live a spiritual life and have a pure heart. These are the ones who will discern that this is the Antichrist.

So, my dear ones, you have understood: we must live, not merely study and listen, but we must live the spiritual life, in order to be able to discern. And to discern the final, always human, genuine person of the Antichrist, whose name is hidden until now.

Then the 666 will be revealed, and along with him all those antichrists of history, for as the Evangelist John says, many antichrists have come. They were there in the age gone by, in the age before that, and they are here in our own age too, though on a smaller scale, until the real Antichrist comes; all those anti-God conditions and powers that today war against the Church, that war against the spiritual life, and so on. All of this we must know. We must be fully armed, fully ready, with the vision of the Holy Spirit, with the vision of the Holy Spirit that the watchfulness, the nepsis, of the heart and of the nous gives us. That is, the purity of the spiritual life.

That was a small introduction, even if it took up half an hour. And now, my dear ones, we enter into the first paragraph of the fifteenth catechesis of Saint Cyril.

He says: We proclaim his coming, not one only, but also a second, far more beautiful than the former.

"For the first coming needed a display of patient endurance, and behold, it now bears the diadem of the divine Kingdom. For, generally speaking, everything with our Lord Jesus Christ comes in twos." Jesus Christ. Our Lord Jesus Christ. There is a double birth: not only the birth from God before the ages, and so on.

On this point Saint Cyril says to his catechumens: I come to proclaim, to announce, the coming of Christ, not only one, but also a second; and this Second Coming is far better than the first, because the first had need of a display of patient endurance. Christ endured the Cross; he endured.

Consequently it is a matter of patient endurance, a coming of patient endurance; he bore with it, a coming of forbearance; he bore with it when Pilate says to him:

You do not fear me? I have the authority to release you, and it rests with me. And the Lord says: you would have no authority over me at all, if it had not been given to you from above. So what is this? It is forbearance. I bear with it. This, then, was a presence of patient endurance and of forbearance.

But the Second Coming, he says, brings the diadem, the crown, which is also the seal of the divine, heavenly Kingdom.

And Saint Cyril says a very beautiful little phrase, one with great depth. For he says that, for the most part, in most cases, the things that refer to Jesus Christ come in twos.

Here I want you to pay attention. But before I go on, let us look at what he says, and also at the one or two things he does not mention, which I will tell you, so that you may get a picture of this twofoldness, this dual nature of the person of Jesus Christ.

Yet always one person. Here is the mystery. We do not have two persons; we have one person. You know, yesterday when we celebrated the feast of Saint Athanasius and Saint Cyril, I took up Saint Cyril, who fought the heresy of Nestorius, the man who taught, there in Ephesus, at the Third Ecumenical Council, that the All-Holy one is Christotokos and not Theotokos.

This means that the All-Holy one conceived a common man, it makes no difference now whether this man is of a virgin or not, but a common man. A mere man, that is, a plain man, just like me and like you. And then, because this man was advancing in virtue, God the Word entered in, and this man was under the energy of God the Word.

But this means that we do not have an incarnation of God the Word; and if we do not have a real incarnation, then according to Athanasius the Great, and the tradition that follows, since Saint Cyril comes later, and according to Saint Cyril himself, we have no salvation.

In that case he did not take up what he assumed, that is, he did not take our nature in order to bring it to theosis; it remains something foreign to him.

This is what the devil will do. In the Antichrist the devil will not become incarnate. Some ask, so will the devil become a man? No, the devil will simply work within a man. Why? Because the devil cannot live doubly.

This mystery belongs to God alone. The devil is not able to become incarnate. And if you say to me, but he appears as a man, and the angels too appear as men, yes, but they are not real men; it is only in appearance.

For when the angel appears, does he not bring a message? Do not the angels inform the myrrh-bearers of this and that; do not the angels inform the shepherds of this and that? But the angels take on the form of a man; they are not men. They simply take human form in order to speak to people, to communicate with them.

And the devil too takes on the form of a man, and of animals, whatever you like. But neither is the devil a man, nor do the angels become men. We have no incarnation of the heavenly spirits. It is not possible, it does not happen; by their very nature it is impossible.

By the very structure of their nature this is impossible; God wills it so. Consequently, it is not impossible for me to have salvation as well. Now here Saint Cyril says that the Theotokos, Mary, that Mary is not Christotokos. She did not give birth to a man who then becomes the Messiah. That is what Christotokos would mean, to bear a Messiah. No, the All-Holy one, Mary, is Theotokos. That is, she conceived in her womb this very God the Word, who takes from her his human nature.

And this is scriptural, it does not need many proofs, what the Evangelist John says, that indeed the Word became flesh. The Word, that is God the Word, the second person, the Son, became flesh, he himself became flesh; he did not enter in, he did not come in from outside. Only in the case of the devil, as I told you, will the Antichrist be by the devil's own energy.

Christ is not present by His own energy in someone who was born and then, because he grew in virtue, advanced in virtue, became Christ, no. The Word becomes flesh. But because Jesus Christ is both perfect God and perfect man, this is why almost everything in Him is found in a double form.

I will mention only two that Saint Cyril does not write down, and then we will speak of Saint Cyril's own as well. Christ always has one person, not two; for if we were to say that Christ is two, then that would mean that he entered into a man.

The man would have had his own person, and now a second person enters, which is God the Word, no. When we say that God became man, it means the same person; he does not take on some other person. Yet this remains a mystery, for he does take up a human soul, he does take up a human body.

But whereas in a man the soul defines a person, in the case of Jesus Christ, that is, of God the Word, he does not take on a second person, but it is the same one. So we have one hypostasis; in theology the person is called the hypostasis.

He will say something else as well, so as not to confuse you, only up to this point, that the person is called the hypostasis. So when we say hypostasis, we mean one person, one. And we say that the human nature and the divine nature have one person, one hypostasis.

And we also put it this way: a hypostatic union of the divine and the human nature under one person, and that is all. But we have two energies, we have two wills; among the twofold things, that is to say, two energies. The energy of God, of God the Word, and the energy of the human nature.

We have two wills: the divine will and the human will. The human knowledge, will, and energy are subject to the divine, beyond all dispute.

You know that there was a matter of heresy claiming that God, Jesus Christ, has one will. They are the so-called, as you may know, the Monothelites. And likewise concerning energy, the Monoenergists. And on the question of knowledge, Jesus Christ has two knowledges.

There is human knowledge and divine knowledge. So in Christ we have two wills, two energies, two kinds of knowledge. But as God the Word, together with the Father and the Holy Spirit, He has one energy, one power, one knowledge.

Only in His human presence, as the God-Man, does He have things in double; almost everything, here Saint Cyril tells us, He has in double. And then he enumerates them, saying: a double birth, one from God before the ages, and one from the Virgin at the consummation of the ages.

The one birth is from God. God is called the Father of the Word because He begets Him timelessly, eternally.

But there is also a birth, with respect to His human nature, from the Virgin. When does this take place? At the consummation of the ages. You know, in relation to the creation of the world and of man, the event of the Incarnation comes at the last, or next-to-last, moment of the history of creation.

This is revealing; pay careful attention to it. In relation to the age of creation and the history of man upon the earth, the Incarnation happens in time, as he says here, at the consummation of the ages. It is, we might say, the next-to-last minute of the history of creation and of man. He came in the last days; it was at the consummation of the ages.

At the very end. If you ask why He did not come earlier, only God knows that, though we could say many things. But were those who lived before Christ wronged? Not at all. Why? Because Christ descended into Hades and preached there. Those who received Him would have received Him also when they were in this present life, and those who did not receive Him would not have received Him even in Hades, nor even if they had been contemporaries of Christ.

So whom did Christ wrong? No one, no one at all. This is one answer, and it is why He descended into Hades: one answer to why He did not come, let us say, early on, at the dawn of the human race. Adam and Eve sinned and went out of Paradise.

So, before we go on, one might ask: could the Son of God not have come then to become incarnate and set things right?

It was ordained thus, and I have explained to you why: that God wrongs no one. Now, why is this God's plan? Pay attention, why is it God's plan? How can anyone pry into the plan of God?

We know only that God's plan is always the fruit of wisdom, of power, and of love. Once we know this about every plan of God, we come to rest.

The descents too are double: one, the unseen, like rain upon the fleece, and the second, the manifest one that is yet to come. The descents, the comings-down, he says, are double. The first time, He came down from heaven. "He bowed the heavens and came down," says a verse of the Psalms. "He bowed": that word means He lowered the heavens, so to speak, as if He were high up there, for how else could He come down?

Now this is a manner of speaking; pay attention, it is an image, do not take it literally, be very careful: as if to say, how could He leap down from there.

So He brings down the heavens; He brings the heavens down. But there is another solution: to raise up the earth. Yet how could the sinful earth ascend? It is full to the brim, as Saint Cyril will tell us a little further on. Listen to what he will say further down: that upon the earth there was corruption, theft, adultery, a flood of sins.

Blood was poured out upon the earth, and it defiled the world. How could it rise up to heaven? So there is another way, the love of God. He brings the heavens down. This is a most beautiful expression, most beautiful, deeply poetic. If you have even a little poetic feeling in you, you can sense it. "He bowed the heavens and came down." A most poetic phrase. It shows condescension, God stooping down to us.

He does not tell us this with the word "condescension"; he tells us poetically, with an image, in a descriptive way. This is very beautiful: "and He came down." So the first descent, what was it? Unseen. What does "unseen" mean? That it was not recognized, because He did not bring with Him the glory of heaven.

It is well known that He was born so obscurely. The event of the shepherds with the angels was an incident of that one night; it was quickly forgotten. The visit of the Magi was an incident; it too was quickly forgotten.

Thirty years passed in obscurity. When Christ comes back, that is, when the Theotokos and Joseph return from Egypt, before Herod's rage, they do not come to Judea, where the events had taken place, both the worship of the Magi and the proclamation of the shepherds.

What had people seen? They come to the north of Palestine, to Nazareth, in Galilee, and no one knew anything at all.

And the presence of Christ remained unknown. Who is he? Do not the people of Nazareth say in astonishment, who is this man, where does his wisdom come from? Where did this wisdom come to him from? Is this not, they say, the son of Mary and Joseph?

Notice, Joseph has no relation whatsoever to the Most Holy Theotokos. That is why our iconography places him at the edge of the icon when Christ is born, in the icon of the Nativity. It places him at the edge, right at the very edge.

Do you want something more? And with his back turned to the event of the birth, which shows in an iconographic way that Joseph has no relation to it. That image which presents Joseph, the Most Holy Theotokos and Christ together in a carpenter's workshop is not Orthodox, and even less so its title, 'The Holy Family.'

When we say Holy Family, it means a family, and that means a father, a mother, and the natural birth of children.

It is not Orthodox; it is anti-dogmatic. Let us pay attention to these points. This is not about a Holy Family. That is why the Angel repeats, you will take, he says, the child and his mother. Do you notice this? How does he describe it there? You will take up the child and his mother. That is, your child. Legally Joseph appeared to be the father. For what was the Theotokos to say? Was she to testify to it? Were people to be brought in, to be led past, to open the door and let them in? What was the Theotokos to say? Was she to say, you know, who would have believed it and what would have come of it, my beloved, what would have come of it? For this reason Joseph is presented, legally, as the father. So the presence of Christ in the world was inconspicuous, it was lowly; he emptied himself in kenosis, that is, he emptied himself—not

emptied in the sense of losing anything, but rather he did not let his divine glory show. And do not forget, when he did let just a little of his divine glory show, this happened on Tabor, and only before three disciples, and only so that their faith might be strengthened, so they would not fully grasp who he is and be scandalized—which in the end the disciples were, you know; they were scandalized, Christ said it, tonight, he says, you will all be scandalized because of me, for I will strike the shepherd and the sheep will be scattered; it is written. What does it mean, to be scattered? That you will say, who is this man we followed for three years? Do you understand? Scandal. But so Christ, in his first coming, was lowly, was hidden, like rain upon the fleece. This 'rain upon the fleece' is from the 71st Psalm, verse 6.

The fleece is the wool, the sheep's wool preferably. When we put wool out in the dew of the night, while the dew is nowhere to be seen, we perceive nothing at all. We see that in the morning the dew has fallen upon the wool, and it fell, notice, and do not mind that he uses a word from our old language—we will explain it—apsophiti.

"Apsophēti" means without a sound, without noise; the word comes from "psophos," spelled with an omicron, and it means silently. The dew fell silently. Notice that: silently. It makes no sound at all when the dew comes down. It comes down silently. What did the psalmist want to declare in this verse? That the rain fell upon the fleece. Dew. And the word for rain can also mean a driving downpour.

The dew upon the wool means that the birth of Christ would come about without being perceived by the world, lowly. And the second, the manifest, the one to come. For we also have the second descent, which will be in the future, and which will be manifest, that is, glorious.

Pay attention to this word, 'glorious.' I would want to say something to you.

I would not want to believe that anyone listening to us at this hour would come to this point. But know it, so that you may pass it on to others.

We have very many Christians. First, of course, those who do not hear the word of God and do not go to church. But we also have Christians who do hear the word of God and do go to church. Now, how they hear the word of God, I do not know.

I know only that they do not know, or if they know, they do not believe that Christ will come again. They celebrate Christmas, that is, the first descent of Christ, the Son of God, into the world; they are moved by it, yet they do not believe that Christ will come again.

And many times they answer something like this: how do we know these things? But Christ himself said it, that he will come again. There is no clearer teaching in all of Holy Scripture than that Christ will come again. For God's sake, let there be no one who holds that Christ will not come again, for such a one is an unbeliever, since there is nothing in these things to be doubted.

And what would you say to a Christianity that spends itself entirely on the first coming of Christ? We would have made a mistake. Christ did not come into the world to tell us a few good things. Christ came into the world to take us out of the present world.

To give us back our human nature. To judge the world and to make it new, the whole creation new. These things will come about with his second descent. Let us never forget this: Christ is coming again.

And still we must not forget that the coming of the Antichrist is bound up with the Second Coming of Christ. Let us not forget this; the Apostle Paul tells us so. That immediately after, he says, Christ will consume him, will destroy him by his coming.

By his coming, now manifest, into the world, with his Word. That is what I was telling you earlier: that the Antichrist will be sent away alive, that is, without tasting death, because Christ will have appeared.

That is to say, what? The Second Coming of Christ; and so the Antichrist goes straight to Hell, into the lake of fire, and so on and so forth. So Christ is coming again, and merely that the believer can say this fills him with hope and with peace and relief.

It says in the Gospel of Luke—I do not remember in which verse and which chapter—that when you see all these things coming to pass, in those days that herald the Antichrist, then, then, when evil reaches its peak and your own trial reaches its peak.

Then He says, lift up your heads toward heaven, for your redemption is drawing near. Why toward heaven? Because it is from there that the Lord comes.

The Lord's teaching is clear, that He comes from heaven. He does not come from the earth. Demons and demon-possessed men come up from the earth as false messiahs. The Lord comes from heaven, and every eye will see Him.

Just as the lightning flashes, He says, from one end of heaven to the other, both in its appearing and in its swiftness, so will the coming of the Son of Man be. As an appearing and as a swiftness, that is how the Lord comes.

This is why the faithful wait and always look toward heaven. They look noetically, of course, with the nous, but sometimes with the senses too: Lord, when will You come? It is no sin to ask when He will come. The souls are already saying it, those who were beheaded for the witness of Christ and of the Gospel.

Those who are beneath the altar, it says in the Book of the Apocalypse. And this place is none other than the place of Paradise, there where the Saints await the Resurrection of the dead. Because they are waiting, this is why they cry: Lord, when will You come?

And it was said to them, do not be impatient. Others of your brethren will yet be added, and then I will come. And for their consolation, it says, a white robe was given to them, and so on. We need not repeat everything that is said there in the Book of the Apocalypse.

And Saint Cyril continues: In His first coming He was wrapped in swaddling clothes in the manger; in His second He is clothed with light as with a garment. In His first coming He was wrapped in swaddling clothes.

To swaddle means to dress an infant in little baby clothes, in cloths. That is what to swaddle means. So He was swaddled, and in such a lowly way that His swaddling took place inside a manger, as the Gospels tell us.

But at his Second Coming he will not be swaddled. Instead he will be clothed with light as with a garment. The word here means to be clothed, to put on a garment. "He who is clothed with light as with a garment." The one who is clothed, the one who puts it on. He who is clothed, he clothes himself in light as in a garment. He will be clothed with light as with a garment. That is to say, in glory. Indescribable glory.

In His first coming He endured the Cross, despising the shame. In His first appearing, He says, He endured the Cross, having despised the shame, naked upon the Cross under the rejection of His own people.

In His second He comes escorted by hosts of angels, glorified. At His Second Coming He comes full of glory, for He is accompanied by the angels of heaven; and note this, the whole angelic world, because it is a general mobilization, we might say, of the glory of heaven. The entire angelic world will be with Him.

My beloved, here we must stay, we must stop, even before we finish the first paragraph, so that we may grasp, for we will continue, God willing, since our time is up, so that we may grasp that Christ is coming again.

And then, since Christ is coming again, all those other things will come as well: that fearful trial of the Christians in the days of the Antichrist. So that, having the knowledge and the faith firmly established that Christ is coming again, we may be full of the peace and the hope of Christ. These, then, are the reflections.

Ευχαριστώ.

Ευρισκόμεθα, αγαπητοί, στην δεκάτην πέμπτην κατήχηση του Αγίου Κυρίλου, Επισκόπου Ιεροσολύμων, ο οποίος έχει γράψει αυτήν την θαυμασίαν, ορθοδοξοτάτην και λεπτομερεστάτην κατήχηση που ευτυχώς σώζεται ολόκληρη.

Τα λέγω αυτά για όλους εκείνους που έρχονται για πρώτη φορά σήμερα, Δευτέρα. Ο τίτλος αυτής της κατηχήσεως, δηλαδή, εκείνα που είπε σε ποιους; Εις τους κατηχουμένους. Τότε δεν εβαπτίζονται αμέσως οι άνθρωποι, διότι ο χριστιανισμός τους βρήκε μεγάλους.

Και κάποια χρόνια πριν καθιερωθεί ο νηπιοβαπτισμός υπήρχε αυτή η προκατάρτιση. Δηλαδή η κατήχηση σε εκείνους που επρόκειτο να γίνουν μέλη της Εκκλησίας. Δηλαδή στα υποψήφια μέλη της Εκκλησίας και εγίνετο μία συνειδητή και τακτική, με όλες τις προϋποθέσεις, κατήχηση στους κατηχουμένους.

Όπως θα λέγαμε πάμε στο σχολείο να μάθουμε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο. Και εδώ οι κατηχούμενοι πήγαιναν να ακούσουν το περιεχόμενο της Πίστεως, ώστε ελευθέρως να εγκολπούνται αυτό και να βαπτισθούν εν συνεχεία και να καταγράφονται στα δέλτους, χρησιμοποιώ και λέξεις εδώ του Ιερού Κειμένου,

της Εκκλησίας, στα τεφτέρια της Εκκλησίας, καταλόγους της Εκκλησίας. Ο Άγιος Κύριλλος διάλεξε τη μέθοδο της ερμηνείας και αναπτύξεως σε πλάτος, βάθος, ύψος του Συμβόλου της Πίστεως.

Το γνωστό μας σύμβολο, παρότι ευρισκόμεθα στο 350 τότε εξεφωνήθησαν αυτές τις κατηχήσεις και είμεθα 25 χρόνια μετά από το σύμβολο της Νικαίας, το οποίον βέβαια πρέπει να σας πω ότι δεν είχε ολοκληρωθεί το 325 στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο, το ομώνυμο πια έγινε, έτσι λέγεται, το σύμβολο της Νικαίας, αυτό που λέμε, το γνωστό μας πιστεύω εις ένα Θεό κλπ.

Ολοκληρώθηκε και στις παρακάτω ακόμη συνόδους, οικουμενικές συνόδους. Σημειώσατε ακόμη ότι ναι μεν τότε σιγά σιγά καθιερούτο, αλλά τα σύμβολα αυτά όμως υπήρχαν. Έτσι προϋπήρχαν δηλαδή. Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες, για να αντιμετωπίσουν τους αιρετικούς, είχαν ήδη φτιάξει, κατασκευάσει θα λέγαμε, σύμβολα.

Έτσι έχουμε το Ιεροσολυμιτικόν σύμβολο, το οποίο είναι σχεδόν το ίδιο, σχεδόν το ίδιο με το σύμβολο της Νικαίας ή έχουμε το λεγόμενον ακόμη Αθανασιανόν σύμβολον ή άλλα σύμβολα τα οποία υπήρξαν και άλλα μεν από αυτά σήμερα σώζονται και έχουνε, θα λέγαμε, είναι λείψανα, είναι ιστορικά πια μνημεία ή άλλα. Δεν υπάρχουν, όπως θέλετε.

Πάντως, εκείνο που υπάρχει, αυτό και οι πιστοί πλέον έχουν, έχει καθοριστεί ως επίσημο σύμβολο και αυτό είναι το γνωστό μας της Νικαίας, το πιστεύω εις ένα Θεό κλπ. Βάσει λοιπόν του συμβόλου της πίστεως, ο Άγιος Κύριλλος κάνει δημιουργή της κατηχής του Βέβαια είμεθα στο τέταρτον έτος, το λέγω αυτό για εκείνους που έρχονται για πρώτη φορά, επαναλαμβάνω.

Είμεθα στο τέταρτον έτος που ήδη, δηλαδή είμεθα 97 ομιλία, κάπου εκεί είμεθα. 98-97 ομιλία, η σημερινή και όλες οι κατηχήσεις είναι 24. Τώρα μπαίνουμε στην 15η κατήχηση. Έχουμε πει ότι αφορά στον Πατέρα, ότι αφορά εις τον Υιόν και αυτή η κατήχηση, η 15η δηλαδή, πλέον κλείνει ό,τι αφορά εις τον Υιόν για να πάμε μετά από την 16η κατήχηση στο τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος που είναι το Άγιον Πνεύμα και εκεί έχει ένα μέγα πλούτον σημείων και στοιχείων ο Άγιος Κύριλλος που είναι αξιοθαύμαστο.

Σε αυτή την κατήχηση που είναι η τελευταία που αφορά εις το πρόσωπο του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος. που ενηνθρώπησε, δηλαδή στον Υιόν, αναφέρεται και στο τελευταίο άρθρον που αφορά στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Είναι λοιπόν ο τίτλος ως εξής. Φωτιζομένων, δηλαδή κατήχησης για τους φωτιζομένους, εκείνοι οι οποίοι θα δεχθούν σε λίγες μέρες το βάπτισμα, σε λίγο καιρό το βάπτισμα. Εν Ιεροσολύμοις σχεδιασθείσα, που σχεδιάστηκε, δηλαδή συνετάχθηκε ή υπόθηκε, θα το λέγαμε έτσι.

Στα Ιεροσόλυμα, και μάλιστα για την ακρίβεια αυτά έγιναν μέσα στο ναό της Αναστάσεως, ο οποίος ήδη είχε κτιστεί, ο γνωστός μας, ο μέχρι σήμερα ιστάμενος ναός της Αναστάσεως του Χριστού στα Ιεροσόλυμα, εκεί εγίνοντο οι κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλου, γιατί σε κάποια σημεία το λέει αυτό, το αναφέρει,

Εις το, δηλαδή εις το θέμα, και ερχόμενον εν δόξη κρίνε ζώντας και νεκρούς, ού της βασιλείας ουκ έστε τέλος. Ώστε η κατήχηση αυτή θα αναλύσει το συγκεκριμένο αυτό σημείο, ότι ο Χριστός θα έρθει με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς.

και του οποίου η Βασιλεία είναι ατελείωτη, χωρίς. Και βάζει ακόμη ένα υπότιτλο θα λέγαμε στον τίτλο και περί του Αντίχριστου, ότι θα μιλήσει στην κατήχηση αυτή και για τον Αντίχριστον. Είναι πολύ φυσικό τη στιγμή που το θέμα του Αντίχριστου είναι έσχατον της ιστορίας και η κρίση που θα γίνει δηλαδή Ανάσταση Νεκρών, Έρχομός του Χριστού και τα λοιπά και αυτό είναι έσχατον σημείο.

Συνεπώς, προηγείται ο Αντίχριστος, έπεται η κρίση, Ανάσταση Νεκρών, καθολική κρίση πλέον. και τα δύο όμως τα οποία είναι πάρα πολύ κοντά, ξέρετε πόσο κοντά. Προσέξτε με και να το θυμάστε αυτό γιατί κυκλοφορούν και μερικά πράγματα περίεργα.

και μάλιστα σε ορθόδοξα κείμενα χωρίς να αναφερθώ που, συναπτά συμπίπτει το τέλος του Αντιχρίστου. με την αρχή της εμφανίσεως του Χριστού. Δηλαδή με τη Δευτέρα παρουσία, είναι κολλητά, αυτό θα πει συναπτά, είναι κολλητά, αυτά τα δύο πράγματα.

Τελειώνει ο Αντίχριστος, αρχίζει η κρίση. Και τα δυο όμως, σας είπα, είναι στα έσχατα, γι' αυτό λέγονται εσχατολογικά στοιχεία. Ουδέ, μην νομίζετε ότι είναι μακροχρόνια πράγματα αυτά που αφορούν αιώνες.

Η βασιλεία του Αντιχρίστου, η επίσημος βασιλεία του είναι τρισήμισι χρόνια. Και με το τέλος των 3,5 ετών αρχίζει η κρίση. Αντιλαμβάνεστε λοιπόν ότι είναι πράγματα συνεπτυγμένα αυτά. Μεταξύ τους εννοείται συνεπτυγμένα, κολλητά όπως σας είπα, συναπτά.

Στη συνέχεια λέει η επιγραφή και ανάγνωσις εκ του Δανιήλ. Την αφορμή την παίρνει διαβάζοντας τον Δανιήλ τον προφήτη για να πει αυτά που θα πει εις τους κατηχουμένους. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα ανατρέξει σε πλείστα, πλείστα, πλείστα όσα σημεία της Αγίας Γραφής.

Θα το ιδείτε αυτό. Θα επιστρατεύσει ό,τι μπορεί να επιστρατεύσει από την Αγία Γραφή για να κατοχυρώσει εκείνα τα οποία θα πει.

Ποιο σημείο θα πάρει από τον Δανιήλ; Εθεώρουν έως ου θρόνοι ετέθησαν και παλαιός ημερών εκάθητο. Και εξής. Και τα υπόλοιπα. Εθεώρουν εν οράματι της νυκτός και ιδού μετά των νεφελών του ουρανού ως υιός ανθρώπου ερχόμενος και τα εξής.

Αυτά παίρνει σαν περικοπή, τη διαβάζει στους κατηχουμένους του και την αναλύει. Αυτά βέβαια που σας είπα δεν είναι παρά αναφέρονται στο 7ο κεφάλαιο του Δανιήλ από το στίχον 9 έως 13-14 κτλ. Και τώρα ερχόμεθα στο κύριο θέμα.

Πριν όμως έλθουμε στο κύριο θέμα, θα ήθελα να σας κάνω μια πολύ πολύ μικρή εισαγωγή. διότι όταν μιλήσαμε για τα θέματα του Αντιχρίστου αναλύοντες χάριτι Θεού την Αποκάλυψη του Ευαγγελιστού Ιωάννου πριν από μερικά χρόνια είχε γίνει αυτό, θα το ενθυμείστε.

τότε ακόμα ζούσαμε μια ανύποπτη εποχή παρότι δεν είναι πολύ μακριά. Δεν είναι παρά τρία χρόνια τώρα μπήκαμε στο τρίτο έτος που τελειώσαμε την Αποκάλυψη και κάνουμε τις Πράξεις. Συνεπώς, πριν από τρία χρόνια.

Και αν λάβετε υπόψη ότι το θέμα του Αντιχρίστου δεν ήταν το τελευταίο, ανεφέρετο ήδη στο δέκατο τρίτο κεφάλαιο της Αποκαλύψεως. Θα έλεγα πριν από πέντε χρόνια, χοντρικά. Τον καιρό που λέγαμε για τον Αντίχριστο, ακόμα υπήρχε μια σιωπή γύρω μας για το θέμα αυτό.

Ήταν κάπως πρωτοποριακό, δεν είχε ακουστεί τίποτα. Αισθανόμουν αγαπητοί μου αυτά τα πράγματα. Γι' αυτό ο Θεός φώτισε να κάνουμε το βιβλίο της Αποκαλύψεως. Εγώ και άλλα πράγματα έβαλα στο μυαλό μου και δεν σας τα λέω τώρα και άλλα πράγματα. Και ήθελα να τα γνωρίζετε αυτά, να είσαστε ετοιμασμένοι. Ο λόγος ήταν αυτός που επελέγη το βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Θα έλεγα, όχι για την αντιμετώπιση του Αντιχρίστου, αλλά μια γενικοτέρα προπαρασκευή. Όχι τώρα του προσώπου του Αντιχρίστου, μπορεί να μην ζήσουμε. Μπορεί να έρθει από 50-100-200 χρόνια, παράδειγμα το λέω, δεν ξέρουμε πότε θα έρθει. Γιατί συνδέεται με τη Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, σας το ξαναλέγω άλλη μια φορά αυτό.

Και που χρονικά είναι άγνωστος η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία. Σαφώς άγνωστος. Ούτε Αποστολός Παύλος δεν γνωρίζει πότε θα έρθει ο Αντίχριστος, γιατί δεν γνωρίζει την ώρα της Δευτέρας Παρουσίας. Παρά μόνο καθορίζει μερικά πράγματα για να καθησυχάσει τους Θεσσαλονικείς και να τους έχει και ανησύχους.

Τους καθησυχάζει για να μην είναι σε πράγματα που δεν πρέπει ανήσυχοι αλλά και να τους διατηρεί σε μια ακμαία ανησυχία. Ενόψει και αναμονή του Αντιχρίστου που θα πρέπει να διατηρούν μια ετοιμότητα πνευματική.

Αλλά η εποχή μας ιδιαιτέρως απαιτεί πνευματική ετοιμότητα. Διότι δεν είναι μπροστά μας το πρόσωπο του Αντιχρίστου, θα έρθει ο Θεός ξέρει πότε. Είναι όμως τα όργανα Των Είναι οι αντίχριστοι που λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην επιστολή του, ότι έχουν γίνει πολλοί αντίχριστοι.

Συνεπώς έχουμε να αντιμετωπίσουμε όλες εκείνες τις προδρομικές καταστάσεις του Αντιχρίστου που θα μας οδηγήσουν στον Αντίχριστο. Τότε λοιπόν που λέγαμε αυτά υπήρχε μία ηρεμία στο, τουλάχιστον, το ελληνικό εκκλησίασμα.

Δεν υπήρχε αυτό που υπάρχει σήμερα σαν μία μεγάλη ανησυχία, ένας σάλος για τα λοιπά. Αυτή η ανησυχία και ο σάλος ότι έρχεται ο Αντίχριστος, και μάλιστα από την Αμερική που κινήθηκαν Προτεστάντες γύρω από το θέμα αυτό.

και ότι εξεδόθησαν προτεσταντικής προελεύσεως, μην ξεχνάτε το πράγμα, θα ήθελα να σας έλεγα ότι ανάμεσα σε κάποια λάθη που δημιουργήθηκαν, λάθη αντιμετωπίσεως. Και ο Θεός να βάλει το χέρι του, μη κάποτε οξυνθούν τα πράγματα, διότι πνευματικοί άνθρωποι πήραν μια Α στάση, πνευματικοί άνθρωποι εξίσου πήραν μια Β στάση.

Και σαν να δημιουργούνται οπαδοί και αρχίζουν να βρίζονται. Ήδη έπεσε στα χέρια μου μόλις, μόλις το Σάββατο το βράδυ. Έπεσε ένα που κυκλοφόρησε από κάποιον ιερομόναχο, τα βάζει εναντίον του Αυγουστίνου Φλωρίνης.

Φλωρίνης, λέει, ομιλώ επωνύμως, τον υβρίζει φοβερά, χωρίς ντροπή και χωρίς τίποτα. Γιατί; Γιατί λέει έγραψες στη σπίθα εκείνο και εκείνο. Υπάρχει κίνδυνος να έχουμε χαλασμένες σχέσεις εμείς οι Ορθόδοξοι. Είναι φοβερό, είναι φοβερό.

Λοιπόν, έχουν γίνει πολλά λάθη. Εγώ θα σας πω κάτι που θα παρακαλέσω πολύ να το προσέξετε. Ένα λάθος από τα πολλά που έγιναν είναι και τούτο, ότι το θέμα του Αντιχρίστου αντιμετωπίστηκε μεμονωμένο.

Δηλαδή συγκεκριμένα γράφτηκαν βιβλία γρήγορα γρήγορα για να αντιμετωπιστεί το θέμα αυτό.

Γύρω από τον Αντίχριστο, δηλαδή γύρω από το κεφάλαιο 13 της Αποκαλύψης.

Δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε αγαπητοί μου το θέμα του Αντιχρίστου. Εάν δεν εντάξουμε το θέμα αυτό και στα υπόλοιπα κεφάλαια του βιβλίου της Αποκάλυψης. Δηλαδή πρέπει να έχουμε γνώση ολοκλήρου του βιβλίου της Αποκάλυψης, δηλαδή το οποίο δεν γίνεται.

Βεβαίως, ποιος έγραψε βιβλίο; Ο πατήρ Χαράλαμπος Βασιλόπουλος έχει γράψει. Παλιότερα ο πατήρ Ιωήλ Γιαννακόπουλος έχει γράψει, πολύ περιληπτικά όμως. Ο Μπρατσιώτης έχει κάνει ένα υπόμνημα που είναι η στάθμη του λίγο υψηλή και δεν μπορεί να την καταλάβει ο καθένας.

Δεν έχει γραφεί τίποτα, σ' ολόκληρο εννοείται το βιβλίο. Ποιος θα κάνει τον κόπο να γράψει ένα βιβλίο ολόκληρο και ποιος θα είχε τον κόπο να καθίσει, είμαστε περίεργοι εμείς οι άνθρωποι, να διαβάσει το βιβλίο αυτό.

Παθαίνουμε ότι γινόταν με τα μυθιστορήματα τα αστυνομικά. Μόλις αγοράσουμε ένα βιβλίο πάμε στο τέλος να δούμε τι έγινε. Τι έγινε στο τέλος με αυτή την αστυνομική ιστορία.

Διάβασέ το από την αρχή και μάλιστα να μην έχεις την περιέργεια για να δεις τι έγινε στο τέλος, θα φτάσεις στο τέλος. Γιατί να ζημιώσεις την ομορφιά μιας διηγήσεως, μιλάω τώρα για το αστυνομικό μυθιστόρημα, για να πας να δεις τι έγινε στο τέλος, όλα τα άλλα, τα πετάς.

Σε ενδιαφέρει μόνο το τέλος, έτσι και εδώ, όταν διαβάζουμε ενδιαφερόμαστε για το θέμα του Αντιχρίστου, δεν θα πάρουμε μεμονωμένα. Αλλά θα μιλήσουμε για το θέμα αυτό που είναι, είναι από φύση του ενταγμένο μέσα σε ολόκληρο το βιβλίο της Αποκάλυψης.

Και για να κατανοήσουμε το βιβλίο της Αποκαλύψεως, θα επιστρατεύσουμε ολόκληρη την Αγία Γραφή. Και για να κατανοήσουμε ορθώς την Αγία Γραφή, θα επιστρατεύσουμε και τους πατέρες της Εκκλησίας μας. Οι οποίοι θα μας δώσουν τη σωστή ερμηνεία.

Αυτή είναι η σωστή, η καλή δουλειά. Όλα τα άλλα είναι, επιτρέψατέ μου, φθηνά κηρυγματζίδικα πράγματα. Δεν είναι δυνατόν και όταν προσπαθούμε να δώσουμε πρόχειρες λύσεις, δημιουργούμε προβλήματα και δυστυχώς κάποτε σχέσεων.

Να αρχίσουμε να βριζόμαστε. Να λέμε με τον άλλον προδότη, γιατί αυτά λέγονται. Είσαι προδότης, λέει, που πας να καθησυχάσεις το λαό με το να λες αυτά. Και ο άλλος λέει όχι, εσύ είσαι εκείνος που εξήγειρες το λαό και τον κατεβάζεις στο πεζοδρόμιο. Έγιναν και διαδηλώσεις για το θέμα αυτό. Θυμηθείτε το θέμα των ταυτοτήτων. Δεν μίλησα τίποτα σε όλα αυτά. Αν έχετε προσέξει, δεν μίλησα. Ζούμε μέσα σε μια κατάσταση που δεν ξέρουμε τι θα κάνουμε.

Εμείς, σαν Εκκλησία, γι' αυτό το λόγο, αγαπητοί, και με την κατήχηση τη 15η, σήμερα δεν θα μιλήσουμε τίποτα για τον Αντίχριστο, θα φθάσουμε όμως και στον Αντίχριστο, για να μην πείτε εκείνοι που ήρθατε σήμερα, α, δεν είπε τίποτα, δεν ξαναπάω, όχι προς Θεού, θα πάρουμε το θέμα ως πλαίσιο, και εκεί θα δούμε και το θέμα του Αντίχριστου.

Ύστερα, μας ενδιαφέρει πιο πολύ το θέμα του Αντιχρίστου από το θέμα του Ερχομού του Χριστού; Αυτό μας ενδιαφέρει, το θέμα του Ερχομού του Χριστού. Αν αυτό έχω μπροστά μου, χίλιοι αντίχριστοι δεν θα μου κάνουν τίποτε και θα είμαι και ενημερωμένος και θα ξέρω πώς θα αντιμετωπίζω τον Αντίχριστο. Κατά τα άλλα, αν μόνο για τον Αντίχριστο ενδιαφέρομαι και όχι για τον Ερχομό του Χριστού, θα πέσω έξω. Θα ξέρω πώς να κινηθώ.

Ύστερα, δεν μας ενδιαφέρει τι θα γίνει αυτός ο κόσμος; Εδώ έχει κάτι μεγαλειώδη πράγματα ο Άγιος Κύριλλος. Σε αυτή την κατήχηση, μεγαλειώδη όταν μιλάει για τις δυο παρουσίες του Χριστού, πρώτη και δευτέρα, και όταν ακόμα μιλάει, αν θέλετε, και για την ανακαίνιση του σύμπαντος κόσμου.

Όλα αυτά είναι πάρα πολύ σπουδαία και αποτελούν θα λέγαμε σαν γνώση το πλαίσιο για να μάθουμε τι είναι ο Αντίχριστος. Το θέμα του Αντιχρίστου είναι μία παρένθεση, είναι μόνο μία παρένθεση στο Θείο Σχέδιο.

Το Θείο Σχέδιο είναι να έρθει ο Χριστός, να γίνει η Ανάσταση των Νεκρών και να γίνει η ανακαίνιση του σύμπαντος κόσμου. Αυτό είναι το σχέδιο του Θεού. Κάποιο σημείο είναι έρχεται ο Αντίχριστος να ματαιώσει, εξού και το όνομά του Αντίχριστος.

Να ματαιώσει το έργο του Χριστού. Δεν τα καταφέρνει όμως. Διότι όχι γιατί είναι μόνο άνθρωπος. Άνθρωπος 100%. Γεννημένος από μάνα και πατέρα. 100% Και κατ' ενέργεια του Σατανά, άλλος Σατανά. Συννικήθηκε ήδη από τον Σταυρό του Χριστού.

Εδειγμάτισε, λέει ο Απόστολος Παύλος. Τον δειγματίζω, θα πει παραδειγματίζω. Δηλαδή μπροστά στον αγγελικό κόσμο, αόρατο πράγμα για μας, ο Χριστός εδειγμάτισε, δηλαδή παραδειγμάτισε την πτώση του σατανά. Όλος ο αγγελικός κόσμος είδε την πτώση του σατανά. Είναι η προτελευταία θα λέγαμε κατακρήμνισις του σατανά.

Η τελευταία θα είναι πια όταν θα ξανάρθει ο Χριστός να ρίψει πλέον τον διάβολον, εκείνον ο οποίος θα έχει ξεσηκώσει τον αντίχριστον, τον άνθρωπον δηλαδή, και τον έναν και τον άλλον, και τον διάβολον και τον αντίχριστον, να τους ρίψει όπως λέγει το βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Ζώντες εις την λίμνη του πυρός. Και όπως αν ενθυμείστε, είναι χρόνια βέβαια, εκεί, εδώ το ζώντες πώς τους ρίχνει ζωντανούς; Και ο μεν διάβολος είναι πνεύμα, ο Αντίχριστος είναι όμως άνθρωπος. Πώς αυτός θα ριφθεί εις τη λίμνη του πυρός ζωντανός; Λίμνη πυρός θα πει κόλαση, δηλαδή θα πάει ζωντανός στην κόλαση. Ναι. Πού είναι το μυστήριον; Είναι αυτό που λέγει ο Ευαγγελιστής, συγγνώμη, ο Απόστολος Παύλος. Μυστήριον, σας λέγω μυστήριον. Είναι στην πρώτη προς Θεσσαλονικείς επιστολή. Λέει το εξής, ότι ποιο είναι το μυστήριο; Το μυστήριον.

Εμείς οι περιλειπόμενοι, οι ζώντες, εμείς που θα έχουμε μείνει όταν θα έρθει ο Χριστός και θα ζούμε, μιλάει σε πρώτο πληθυντικό γιατί εφόσον ζει και τα γράφει, μπορούσε να γίνει και στις ημέρες του Αποστόλου η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, όπως κι εμείς θα μιλήσουμε σε πρώτο πρόσωπο γιατί μπορεί να γίνει στις ημέρες μας η Δευτέρα του Χριστού Παρουσία, δεν το ξέρουμε αυτό. Τι κάνει; Εμείς λέγει δεν θα δοκιμάσουμε θάνατο, αλλά όχι οι πιστοί, οι ζώντες άνθρωποι.

Δεν θα δοκιμάσουμε θάνατο, αλλά θα περάσουμε από την κατάσταση που βρισκόμεθα της φθοράς και της θνητότητος εις την κατάσταση της αφθαρσίας και αθανασίας, μη θνητότητος.

Έτσι λοιπόν, για να λέει εδώ ο Λόγος του Θεού, ότι ο διάβολος, κυρίως ο Αντίχριστος μας ενδιαφέρει, θα ριφθεί ζωντανός εις την λίμνη του πυρός, στην Κόλαση. Σημαίνει δεν θα δοκιμάσει θάνατο, θα περάσει κατευθείαν εις την Κόλαση, στην αιωνία Κόλαση, χωρίς να δοκιμάσει θάνατο.

Εξού και η απάντησις, μετά από τον Αντίχριστο, μήπως μεσολαβήσει καμία χιλιετής βασιλεία; Γιατί; Για αυτό το λόγο.

Εγώ σας παίρνω αυτή την κατοχύρωση την αγιογραφική, για να μην σας πω ότι η διδασκαλία της Εκκλησίας μας είναι αυτή. Μπορείτε να δείτε και ορθόδοξα έντυπα που έχουν την εξής θέση, ότι μετά από τον Αντίχριστο θα έρθουν χίλια χρόνια.

Όχι προς Θεού, είναι λανθασμένη η περίπτωση αυτή. Και δεν είναι δική μου άποψης, δεν θα σας πω τίποτα δικό μου. Είναι η θέση της Εκκλησίας.

Η Εκκλησία λέγει ότι μετά από τον Αντίχριστο έρχεται η κρίση και μετά από την κρίση η Βασιλεία του Θεού, όχι χίλια έτη, αλλά η αιωνία Βασιλεία πλέον του Θεού. Και ποια είναι αυτή η χιλιετής Βασιλεία; Τα λέγαμε τότε στην Αποκάλυψη. Τι άλλο είναι παρά.

Άρα, ο χρόνος, όπως λέγει η Εκκλησία, το λέει αυτό, το λέγω εγώ, θερμιπίνο Άγιος Ανδρέας Κεσσαρίας, είναι ο χρόνος ο μεταξύ των δύο παρουσιών του Χριστού, ή ο χρόνος του Ευαγγελίου. Δηλαδή, ο χρόνος που μεσολαβεί, γιατί ο αριθμός χίλια είναι στρογγυλός αριθμός και δεν είναι ακριβής, είναι συμβολικός.

Δηλαδή μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο μεταξύ της πρώτης παρουσίας του Χριστού στη γη. Με τη δευτέρα παρουσία του. Ο χρόνος, ο περικλειόμενος είναι τα χίλια χρόνια. Ή ο χρόνος του Ευαγγελίου. Δηλαδή είναι ο χρόνος που κινείται το Ευαγγέλιο για να κατακτά ανθρώπους.

Όχι μόνο με την έννοια να απλωθεί σε όλη τη γη. Αλλά με την έννοια να κατακτά ανθρώπους. Διότι εδώ στην Ελλάδα η διάδοση του Ευαγγελίου έγινε από τους Αποστόλους. Δεν σημαίνει ότι έπαψε το Ευαγγέλιο να κατακτά ανθρώπους.

Διότι σε κάθε εποχή διαρκώς εργάζεται το Ευαγγέλιο να κατακτάει τους ανθρώπους. Όχι με την έννοια της διαδόσεως αλλά με την έννοια της κατακτήσεως. Και στέλνει εις τον παράδεισον τους Αγίους. Που αναμένουν εκεί την Ανάσταση των νεκρών, να πάρουν τα σώματά τους.

Να γίνει η κρίση και με τα σώματά τους μετά θα ακούσουν εκείνο, δεύτε οι ευλογημένοι του πατρός μου. Κληρονομήσατε την ετοιμασμένη υμίν βασιλεία. Σας έδωσα λοιπόν ένα γενικό διάγραμμα για να σας πω ότι ο νους, δηλαδή το συμπέρασμα των όσων σας είπα εισαγωγικά, είναι ότι δεν μπορούμε να δούμε το θέμα του Αντιχρίστου ξεκομμένο από όλα τα άλλα θέματα της πίστεώς μας και πρέπει να το δούμε ενταγμένο μέσα σε όλα εκείνα που προσφέρει η διδασκαλία της Εκκλησίας.

Γι' αυτό λοιπόν και την Αποκάλυψη πρέπει να διαβάσουμε ολόκληρη, να διαβάζουμε, όχι να διαβάσουμε, και την Αγία Γραφή ολόκληρη. Γιατί όλα αυτά τα βιβλία έμμεσα ή άμεσα ομιλούν. Είδατε εδώ τι επιστρατεύει ο Άγιος Κύριλλος, τον Δανιήλ.

Ο Δανιήλ πού ανήκει; Στην Παλαιά Διαθήκη και θα μιλήσει για τον Ερχομόν του Χριστού και για τον Αντίχριστο. Ξέρετε με πόση σαφήνεια ομιλεί ο Δανιήλ; Παλαιά Διαθήκη, έκτος αιών προ Χριστού. Με πόσοι σαφήνια ομιλεί δια των Αντίχριστων

Καταπλήσσουσα σαφήνεια, τέτοια ακρίβεια που μας καταπλήσσει πραγματικά. Βλέπετε θα πάρουμε όλη αυτή την Αγία Γραφή, θα πάρουμε και τους πατέρες, όπως εδώ τον Άγιο Κύριλλο, τη 15η κατήχηση, αλλά και όλες τις άλλες κατηχήσεις, και γενικότερα τη διδασκαλία της Εκκλησίας, και ακόμα ένα στοιχείο, θεμελιώδες και βασικό, εξίσου με αυτά που σας είπα: σε ποιους θα αποκαλυφθεί ότι ο Αντίχριστος, ότι το πρόσωπο αυτό είναι ο Αντίχριστός;

Λέει ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας και ο Άγιος Ειρηναίος Λυώνος, Λουγδούνου, της νήψεως: σε εκείνους που θα νήφουν, δηλαδή που θα ζουν πνευματική ζωή και θα έχουν καθαρή καρδιά. Αυτοί θα διακρίνουν ότι αυτός είναι ο Αντίχριστος.

Λοιπόν, αγαπητοί μου, καταλάβατε, πρέπει να ζούμε, όχι να μελετούμε και να ακούμε, αλλά πρέπει να ζούμε και την πνευματική ζωή για να μπορέσουμε να διακρίνουμε. Και το τελικό, ανθρώπινο πάντα, γνήσιο πρόσωπο του Αντιχρίστου, του οποίου το όνομα είναι κρυμμένο μέχρι τώρα.

τότε θα αποκαλυφθεί 666 όσο και όλους εκείνους τους αντιχρίστους της ιστορίας κατά τον Ευαγγελίστη Ιωάννη πολύ αντίχριστη γεγόναση οι οποίοι στην εποχή μας ήταν στην περασμένη εποχή στην προπερασμένη εποχή είναι στην εποχή μας είναι λίγο πιο κάτω έως ότου έρθει ο πραγματικός αντίχριστος όλες εκείνες οι αντίθεες καταστάσεις και δυνάμεις που σήμερα πολεμούν την Εκκλησία, πολεμούν τον πνευματικό βίο και λοιπά. Όλα αυτά πρέπει να τα ξέρουμε, να είμαστε πάνοπλοι, πανέτοιμοι, με όραση Αγίου Πνεύματος, με όραση Αγίου Πνεύματος που δίδει οι νύψεις της καρδιάς και του νου. Δηλαδή, η καθαρότητα του πνευματικού βίου.

Αυτά μια μικρή εισαγωγή, έστω κι αν θα την άλωσε μισή ώρα. Και εισερχόμεθα, αγαπητοί μου, στην πρώτη παράγραφο της 15ης κατηχήσεως του Αγίου Κυρίλλου.

Λέει, του παρουσίαν καταγγέλλομεν, ου μίαν μόνον, αλλά και Δευτέραν, της προτέρας πολλώ καλλίονα.

«Ημεν γάρ υπομονής είχεν, επίδειξεν, είδε Θείας Βασιλείας φέρει το διάδημα. Ως γάρ επί το πλείστον, πάντα διπλά παρά το Κυρίο ημών Ιησού Χριστού». Ιησού Χριστό. Το Κυρίο ημών Ιησού Χριστό. Διπλή γέννησης, μη εκ Θεού πρωτονεώνων κλπ.

Στο θέμα αυτό λέγει ο Άγιος Κύριλλος εις τους κατηχουμένους του, έρχομαι να καταγγείλωμεν, να αναγγείλωμεν, Χριστού παρουσίαν, όχι μόνο μία, αλλά και Δευτέρα, και η οποία Δευτέρα Παρουσία είναι πολύ καλύτερα της πρώτης, διότι μεν η πρώτη είχε ανάγκη επιδείξεως υπομονής, σταυρόν υπέμεινε ο Χριστός, υπέμεινε.

Συνεπώς είναι θέμα υπομονής, παρουσία υπομονής, ανέχθηκε παρουσία ανοχής, ανέχθηκε όταν του λέγει ο Πιλάτος:

Δεν φοβείς εμένα. Έχω εξουσία. Να σε απολύσω, έρεσε κατά δικά σου. Και ο Κύριος λέγει, καμίαν εξουσία δεν θα είχες εμένα, εάν δεν σου είχε δοθεί. Τι είναι λοιπόν αυτό. Ανοχή. Ανέχομαι. Ήταν λοιπόν παρουσία υπομονής και ανοχής.

Ήδε, η Δευτέρα όμως παρουσία φέρει, λέγει, το διάδημα, το στέμμα που είναι και η επισφράγγιση της Θείας Ουρανίου Βασιλείας.

Και λέγει μια πολύ ωραία φρασούλα ο Άγιος Κύριλλος, η οποία έχει πάρα πολύ βάθος. Διότι λέγει, ως επί το πλείστον, οι πιο πολλές δηλαδή περιπτώσεις, εκείνα που αναφέρονται στον Ιησού Χριστό είναι διπλά.

Εδώ θέλω να προσέξετε. Πριν όμως προχωρήσω, να δούμε αυτά που λέγει και που δεν τα αναφέρει αυτά τα ένα-δυο που θα σας πω, για να πάρετε μία εικόνα αυτής της διπλότητος, της διφυΐας του προσώπου του Ιησού Χριστού.

Πάντα όμως ένα πρόσωπο. Εδώ είναι το μυστήριον. Δεν έχουμε δύο πρόσωπα, έχουμε ένα πρόσωπο. Ξέρετε, χθες που γιορτάσαμε την εορτή του Αγίου Αθανασίου και του Αγίου Κυρίλλου, πήρα τον Άγιο Κύριλλο, ο οποίος επολέμησε την αίρεση του Νεστορίου, έναν που έλεγε, ήταν στην Έφεσο, είναι η τρίτη Οικουμενική Σύνοδος, η οποία έλεγε ότι η Παναγία είναι Χριστοτόκος και όχι Θεοτόκος.

Αυτό σημαίνει ότι η Παναγία συνέλαβε έναν κοινόν άνθρωπον, αδιάφορον τώρα αν αυτός ο άνθρωπος είναι εκ παρθένου ή δεν είναι, αλλά κοινός άνθρωπος. Ψιλώστο, ψι με γιώτα, δηλαδή σκέτος άνθρωπος, όπως είμαι εγώ και εσείς. Και κατόπιν μπήκε, γιατί πρόκοβε στην αρετή αυτός ο άνθρωπος, μπήκε ο Θεός Λόγος και ήτο κάτω από την ενέργεια του Θεού Λόγου.

Αλλά αυτό σημαίνει ότι δεν έχουμε ενανθρώπιση του Θεού Λόγου και αν δεν έχουμε πραγματική ενανθρώπιση κατά τον Μέγαν Αθανάσιο και η συνέχεια, γιατί είναι μεταγενέστερος ο Άγιος Κύριλλος, και κατά τον Άγιον Κύριλλον δεν έχουμε σωτηρία.

Τότε δεν πήρε το πρόσλημμα, δηλαδή δεν πήρε τη φύση μας να τη θεώσει, είναι κάτι ξένο πράγμα.

Αυτό θα το κάνει ο διάβολος. Στον Αντίχριστο δεν θα ενανθρωπήσει ο διάβολος. Μερικοί λένε, δηλαδή ο διάβολος θα γίνει άνθρωπος; Όχι, απλώς θα ενεργήσει σε έναν άνθρωπο ο διάβολος. Γιατί; Γιατί ο διάβολος δεν μπορεί να ζήσει διπλά.

Το μυστήριον αυτό ανήκει μόνο στο Θεό. Ο διάβολος δεν δύναται να ενανθρωπήσει. Αν μου πείτε, μα εμφανίζεται σαν άνθρωπος και οι άγγελοι σαν άνθρωποι εμφανίζονται, αλλά δεν είναι πραγματικοί, είναι κατά δόκησιν.

Διότι εμφανίζεται ο άγγελος, δεν πληροφορεί; Άγγελοι δεν πληροφορούν τις μυροφόρες το και το, άγγελοι δεν πληροφορούν τους βοσκούς το και το; Αλλά οι άγγελοι παίρνουν μορφή ανθρώπου, αλλά δεν είναι άνθρωποι, παίρνουν απλώς μορφή ανθρώπου για να μιλήσουν στους ανθρώπους, να επικοινωνήσουν.

Και ο διάβολος παίρνει μορφή και ανθρώπου και ζώων παίρνει, ό,τι θέλετε. Αλλά ούτε ο διάβολος είναι άνθρωπος, ούτε οι Άγγελοι γίνονται άνθρωποι. Δεν έχουμε ενανθρώπιση των Ουρανίων Πνευμάτων. Δεν είναι δυνατόν, δεν γίνεται, είναι στη φύση αδύνατον.

Αυτό στη φύση τη δομή είναι αδύνατον, ο Θεός έτσι το θέλει. Συνεπώς, δεν είναι αδύνατο να έχω και τη σωτηρία. Εδώ τώρα λέει ο Άγιος Κύριλλος ότι η Θεοτόκος, η Μαρία, η Μαρία δεν είναι Χριστοτόκος. Δεν γέννησε έναν άνθρωπο ο οποίος γίνεται Μεσσίας. Αυτό θα πει Χριστοτόκος, γεννά Μεσσία. Όχι, η Παναγία, η Μαρία είναι Θεοτόκος. Δηλαδή συνέλαβε στα σπλάχνα της αυτόν τον Θεόν Λόγον που παίρνει εξ αυτής ανθρωπίνη.

Φύση, και είναι το αγιογραφικό, δεν θέλει πολλές αποδείξεις, εκείνο που λέει η Ευαγγελιστής Ιωάννης, όντως ο Λόγος σάρξ εγένετο. Ο Λόγος, δηλαδή ο Θεός Λόγος, το δεύτερο πρόσωπο, ο Υιός, σάρξ εγένετο, έγινε σάρκα, έγινε ο ίδιος, δεν μπήκε, δεν εισήλθε, μόνο ο διάβολος σας είπα θα είναι κατ' ενέργεια δική του ο Αντίχριστος.

Ο Χριστός δεν είναι κατ' ενέργεια δική του σε κάποιον που γεννήθηκε γιατί αύξανες αρετή, πρόκοβες αρετή, όχι, ο λόγος γίνεται σάρξ. Αλλά επειδή ο Ιησούς Χριστός είναι και τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, γι' αυτό συναντώνται σχεδόν όλα διπλά.

Θα αναφέρω δυο μόνο που δεν τα γράφει ο Άγιος Κύριλλος και θα πούμε και του Αγίου Κυρίλλου. Ο Χριστός έχει πάντα ένα πρόσωπο, δεν είναι δύο, διότι αν πούμε ότι είναι δύο ο Χριστός, τότε σημαίνει αυτό ότι μπήκε σε έναν άνθρωπο.

Ο άνθρωπος είχε το πρόσωπό του και μπαίνει τώρα και δεύτερο πρόσωπο που είναι ο Θεός Λόγος, όχι. Όταν λέμε ο Θεός έγινε άνθρωπος σημαίνει το ίδιο πρόσωπο, δεν προσλαμβάνει κάτι άλλο. Αυτό όμως αποτελεί μυστήριο, διότι προσλαμβάνει μεν ψυχήν ανθρωπίνην, προσλαμβάνει σώμα ανθρώπινον.

Αλλά ενώ η ψυχή στον άνθρωπο καθορίζει πρόσωπον, ο Ιησούς Χριστός, δηλαδή ο Θεός Λόγος, δεν παίρνει δεύτερο πρόσωπο, αλλά είναι το ίδιο. Έχουμε λοιπόν μία υπόσταση, πρόσωπο στη θεολογία το πρόσωπο λέγεται υπόστασις.

Θα πει και κάτι άλλο, να μην σας μπερδεύω, έως εκεί, ότι το πρόσωπο λέγεται υπόστασις. Άμα λοιπόν λέμε υπόστασις εννοούμε ένα πρόσωπο, μία. Και λέμε ότι η ανθρωπίνη και η θεία φύσις έχουν ένα πρόσωπο, μία υπόσταση.

Και το λέμε και έτσι, υποστατική ένωσις, θείας και ανθρωπίνης φύσεως, υπό ένα πρόσωπο, τέλος. Έχουμε όμως δύο ενέργειες, έχουμε δύο θελήσεις, από τα διπλά, θα πει δύο ενέργειες. Η ενέργεια του Θεού, του Θεού Λόγου και η ενέργεια της ανθρωπίνης φύσεως.

Έχουμε δύο θελήσεις, είναι η Θεία Θέλησις και η Ανθρωπίνη Θέλησις. Ότι η ανθρωπίνη γνώση, θέληση και ενέργεια υποτάσσεται εις την Θείαν αναμφισβητήτως.

Ξέρετε ότι υπήρξε θέμα αιρέσεως ότι ο Θεός, ο Ιησούς Χριστός έχει μία θέληση. Είναι η λεγόμενη ή θα το ξέρετε, μονοθελήται. Έτσι και στην ενέργεια οι μονοενεργήται. Και στο θέμα της γνώσεως, ο Ιησούς Χριστός έχει δύο γνώσεις.

Είναι οι ανθρωπίνοι και οι θεία γνώσεις Έχουμε λοιπόν στον Χριστό δύο θελήσεις, δύο ενέργειες, δύο γνώσεις. Αλλά ως Θεός Λόγος, με τον Πατέρα και το Πνεύμα το Άγιον, έχει μία ενέργεια, μία δύναμη, μία γνώση.

Μόνο με την ανθρωπίνη του παρουσία, ως θεάνθρωπος έχει διπλά, όπως μας λέγει εδώ σχεδόν όλα, τα έχει διπλά, μας λέγει ο Άγιος Κύριλλος. Και απαριθμεί, λέγει. Διπλή γέννησις, μία εκ Θεού προ των αιώνων και μία εκ Παρθένου επί συντελεία των αιώνων.

Η μία γέννησις είναι από το Θεό. Ο Θεός λέγεται πατήρ του Λόγου γιατί τον γεννά αϊδίως, αιωνίως.

Αλλά και μία γέννησης, ως προς την ανθρωπίνη του φύση, εκ Παρθένου. Πότε θα γίνεται αυτή; Επί συντελεία των αιώνων. Ξέρετε, σε σχέση με τη δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου, το γεγονός της ενανθρωπίσεως είναι στην τελευταία ή πρότελευταία στιγμή της ιστορίας της δημιουργίας.

Αυτό είναι αποκαλυπτικό, προσέξτε τέτοιο. Σε σχέση με την ηλικία της δημιουργίας και την ιστορία του ανθρώπου πάνω στη γη, η ενανθρώπιση χρονικά συμβαίνει, όπως το λέει εδώ, επί συντελεία των αιώνων. Είναι το προτελευταίο, θα λέγαμε, λεπτόν της ιστορίας δημιουργίας και ανθρώπου. Ήρθε στα έσχατα, επί συντελεία των αιώνων ήταν.

Στο τέλος. Αν πείτε γιατί δεν ήρθε το πιο μπροστά, αυτό μόνο ο Θεός το ξέρει, παρότι μπορούμε πολλά πράγματα να πούμε, μα δεν αδικήθηκαν οι προ Χριστού; Όχι καθόλου. Γιατί; Γιατί κατέβηκε ο Χριστός εις τον Άδη και εκεί εκήρυξε. Όσοι Τον εδέχτησαν θα Τον εδέχονταν και όταν ήσαν στην παρούσα ζωή, και όσοι δεν Τον εδέχτησαν ούτε εις τον Άδη δεν θα Τον εδέχονταν και ούτε εάν ήσαν σύγχρονοι με τον Χριστό.

Ποιον λοιπόν αδίκησε ο Χριστός; Κανέναν, κανέναν. Είναι μια απάντηση, γι' αυτό κατέβηκε στον Άδη. Μια απάντηση, ότι γιατί δεν ήρθε, φέρ' ειπείν, πρώιμα στην ανατολή του Ανθρωπίνου Γένους. Ο Αδάμ και η Εύα αμάρτησαν, βγήκαν από τον Παράδεισο.

Πριν λοιπόν προχωρήσουμε, να έρθει τότε να ενανθρωπίσει ο Υιός του Θεού, να διορθώσει τα πράγματα.

Εκρίθη έτσι και σας εξήγησα το γιατί, ότι δεν αδικεί ο Θεός κανέναν. Τώρα, γιατί είναι το σχέδιο του Θεού αυτό, προσέξτε, γιατί είναι το σχέδιο του Θεού. Πώς να πολυπραγμονεί κανείς το σχέδιο του Θεού;

Ξέρουμε μόνο ότι το σχέδιο του Θεού πάντοτε είναι προϊόν σοφίας, δυνάμεως και αγάπης. Άμα το ξέρουμε αυτό για κάθε σχέδιο του Θεού, ησυχάζουμε.

Διπλαί και αι κάθοδοι, η μία, η ασύμφανης, η ως επί πόκον και Δευτέρα, η επιφανής, η μέλλουσα. Διπλή λέει, διπλές είναι και κάθοδοι, τα κατεβάσματα. Πρώτη φορά κατέβηκε από τον ουρανό. Έκλινε ουρανούς και κατέβη. Λέει ένας ψαλμικός στίχος. Έκλινε. Εκείνο το κλίνω, το κλι με γιώτα. Θα πει χαμήλωσε τους ουρανούς, σαν πως να το πούμε, να ήταν ψηλά από εκεί πως να πηδήσει.

Έκφρασης τώρα, προσέξτε, μια εικόνα είναι αυτό, μην τα πάρετε, προσέξτε πολύ, πως να πηδήσει από εκεί.

Κατεβάζει λοιπόν τους ουρανούς, τους ουρανούς κατεβάζει, υπάρχει κι άλλη λύση. Να ανεβάσει τη γη. Πως να ανεβεί η γη η αμαρτωλή; Είναι μέσα σε γεμάτη, όπως θα μας πει λίγο πιο κάτω Άγιος Κύριλλος. Ακούστε τι θα πει πιο κάτω, ότι στη γη λέει επάνω υπήρχε φθορά, κλοπή, μοιχεία, πανίδος αμαρτιών.

Εχύθη επί της γης αίματα και εμίαναν τον κόσμο. Πώς να ανέβει προς τον ουρανό; Άλλη λοιπόν η μέθοδος, η αγάπη του Θεού. Κατεβάζει τους ουρανούς. Αυτό είναι έκφραση ωραιοτάτη, ωραιοτάτη, ποιητικοτάτη. Αν έχετε λίγο ποιητική φλέβα, το μυρίζετε. Έκλινε ουρανούς και κατέβη. Ποιητικοτάτη φράσις. Δείχνει συγκατάβασιν.

Δεν μας το λέει με τη λέξη συγκατάβαση, μας το λέει ποιητικά με μια εικόνα, έτσι περιγραφικά. Είναι πολύ ωραίο αυτό και κατέβη. Πρώτη λοιπόν κάθοδος, αυτή τι ήταν; Ασυμφανής. Τι θα πει ασυμφανής; Ότι δεν εγνωρίσθη, διότι δεν έφερε τη δόξα του ουρανού.

Είναι γνωστό ότι γεννήθηκε τόσο άσημα. Το γεγονός των ποιμένων με τους Αγγέλους ήταν ένα περιστατικό εκείνης της νύχτας, ξεχάστηκε γρήγορα. Το περιστατικό των μάγων ήταν ένα περιστατικό, ξεχάστηκε γρήγορα.

Πέρασαν 30 χρόνια μέσα σε μια αφάνεια. Όταν ο Χριστός επιστρέφει, δηλαδή η Θεοτόκος και ο Ιωσήφ επιστρέφουν από την Αίγυπτον Προ μανίας Ηρώδου, δεν έρχονται στην Ιουδαία, όπου συνέβησαν τα περιστατικά, τόσο η προσκύνηση των μάγων όσο και η διακήρυξη των ποιμένων.

Τι είδαν; Έρχονται βορείως της Παλαιστίνης, στη Ναζαρέτ, στη Γαλιλαία, δεν ήξερε κανείς τίποτα.

Και έμεινε άγνωστη η παρουσία του Χριστού. Ποιος είναι; Δεν λέγουν εκπλησσόμενοι οι Ναζαρηνοί, ποιος είναι αυτός, πόθεν τούτω η σοφία; Από πού του ήρθε η σοφία; Αυτός δεν είναι, λέγει, ο Υιός της Μαρίας και του Ιωσήφ;

Προσέξτε, ο Ιωσήφ δεν έχει καμία σχέση με την Παναγία. Γι' αυτό και η εικονογραφία μας τον εβάζει στην άκρη της εικόνας όταν γεννάται ο Χριστός. Στην εικόνα της γεννήσεως. Τον εβάζει στην άκρη, άκρη, άκρη τον εβάζει.

Θέλετε ακόμη κάτι άλλο; Και με γυρισμένη πλάτη στο γεγονός της γεννήσεως, που δείχνει ότι με εικονογραφικόν τρόπον δεν έχει καμία σχέση ο Ιωσήφ. Εκείνη η εικόνα που παρουσιάζει τον Ιωσήφ την Παναγία και το Χριστό σε ένα εργαστήριο των ξυλουργικών εργαστήριων δεν είναι Ορθόδοξη, πολύ δε παραπάνω ο τίτλος «Η Αγία Οικογένεια».

Όταν λέμε Αγία Οικογένεια, σημαίνει οικογένεια, θα πει πατέρας, μητέρα και φυσική γέννηση των παιδιών.

Δεν είναι Ορθόδοξος, είναι αντιδογματική. Να προσέξουμε αυτά τα σημεία. Δεν πρόκειται περί Αγίας Οικογενείας. Γι' αυτό και ο Άγγελος επαναλαμβάνει, θα πάρεις λέγει, το παιδίον και την μητέρα αυτού. Το προσέχετε αυτό; Πώς το περιγράφει εκεί; Θα παραλάβεις το παιδίον και την μητέρα αυτού. Δηλαδή το παιδί σου. Νομικώς εφαίνετο ο Ιωσήφ ότι είναι πατέρας. Διότι τι έπρεπε να πει η Θεοτόκος; Να μαρτυρήσει; Να περάσουν μέσα άνθρωποι; Να περάσουν απ' έξω; Να περάσουν μέ μέσα άνθρωποι, ανοίξε την πόρτα να μπουν μέσα. Τι έπρεπε να πει η Θεοτόκος; Έπρεπε να πει ότι ξέρετε ότι ποιος θα επίστευε και τι θα εγίνεται, αγαπητοί μου, και τι θα εγίνεται; Γι' αυτό το λόγο νομικώς φέρεται ο Ιωσήφ σαν πατέρας. Έτσι η παρουσία του Χριστού εις τον κόσμο ήτο ασυμφανής, ήτο άσημος, εκένωσε εαυτόν, δηλαδή άδειασε, δεν

άδειασε, αλλά δεν άφησε να φανεί η Θεία Δόξα. Και μην ξεχνάτε, όταν άφησε μόλις κάτι να φανεί από τη Θεία Του Δόξα, αυτό έγινε στο Θαβώρ και μόνο ενώπιον τριών μαθητών και μόνο δια να ενισχυθεί η πίστης, να μην νομίσουν ποιος είναι και σκανδαλιστούν, που τελικά σκανδαλίστηκαν, ξέρετε, οι μαθητές, σκανδαλίστηκαν, το είπε ο Χριστός, απόψε λέει θα σκανδαλιστείτε όλοι με μένα, διότι πατάξω τον ποιμένα και διασκορπίζετε, τα πρόβατα, είναι γραμμένο. Τι θα πει να σκορπιστούν; Ότι θα πείτε ποιος είναι αυτός που ακολουθήσαμε τρία χρόνια, καταλάβατε; Σκανδαλισμός. Αλλά ήτο λοιπόν ο Χριστός στην πρώτη του παρουσία, ήτο άσημος, ήτο αφανής, ως υετός επί πόκον. Αυτό το υετός επί πόκον είναι από τον 71 ψαλμό, στίχος 6.

Πόκος είναι το μαλλί. Το μαλλί το πρόβειο κατά προτίμηση. Όταν βγάλουμε μαλλί έξω στην δροσιά της νύχτας, ενώ δεν φαίνεται πουθενά η δροσιά, δεν αντιλαμβανόμεθα κάτι πιο άλλο. Βλέπουμε ότι το πρωί έχει πέσει η δροσιά επάνω εις το μαλλί και έπεσε, προσέξτε, δεν πειράζει να χρησιμοποιεί ο λέξης από την παλιά μας γλώσσα, εξηγούμε όμως, αψοφητί.

Φοιτή, χωρίς ψόφον, το ψώμε όμικρον, θα πει αθόρυβα. Έπεσε αθόρυβα. Προσέξτε, αθόρυβα. Κάνει καν αθόρυβα όταν η δροσιά πέφτει. Κάνει αθόρυβα. Τι ήθελε να δηλώσει ο ψαλμικός αυτός το στίχος, ότι έπεσε η ετός επιπόκων. Δροσιά. Η ετός θα πει και καταιγίδα.

Η δροσιά πάνω στο μαλλί θα πει ότι η γέννηση του Χριστού θα ήτο χωρίς να γίνει αντιληπτή από τον κόσμο, άσημος. Και η Δευτέρα, η επιφανής, η μέλουσα. Έχουμε όμως και τη Δευτέρα κάθοδο, η οποία θα είναι μελλοντική και η οποία θα είναι επιφανής, δηλαδή ένδοξη.

Προσέξτε αυτό το ένδοξη. Θα θέλω να σας έλεγα.

Αυτό δεν θα ήθελα να πιστεύω ότι κάποιος που μας ακούει αυτή την ώρα θα έφθανε στο σημείο αυτό. Αλλά να το ξέρετε να το λέτε σε άλλους παραπέρα.

Έχουμε πάρα πολλούς χριστιανούς Βέβαια, εκείνοι καταρχάς που δεν ακούνε λόγο Θεού και δεν εκκλησιάζονται. Έχουμε όμως και χριστιανούς που ακούνε λόγο Θεού και εκκλησιάζονται. Τώρα, πώς ακούνε λόγο Θεού δεν ξέρω.

Ξέρω μόνο ότι δεν γνωρίζουν ή αν γνωρίζουν, δεν πιστεύουν ότι ο Χριστός θα ξανάρθει. Γιορτάζουν τα Χριστούγεννα, δηλαδή την πρώτη κάθοδο του Χριστού, του Υιού του Θεού στον κόσμο, συγκινούνται γι' αυτό, δεν πιστεύουν ότι ο Χριστός θα ξανάρθει.

Και πολλές φορές απαντούν κάπως έτσι, πού τα ξέρουμε αυτά; Μα το είπε ο Χριστός, ότι θα ξανάρθει. Δεν υπάρχει πιο σαφής διδασκαλία μέσα στην Αγία Γραφή, ότι ο Χριστός θα ξανάρθει. Προς Θεού μην υπάρχει κανείς που να υποστηρίζει ότι ο Χριστός δεν θα ξανάρθει, διότι είναι άπιστος, διότι δεν έχει τίποτα να αμφιβληθεί από αυτά.

Και τι θα λέγατε, ο Χριστιανισμός που εξαντλείται στην πρώτη παρουσία του Χριστού; Κάναμε λάθος. Ο Χριστός δεν ήρθε στον κόσμο για να μας πει μερικά καλά πράγματα. Ο Χριστός ήρθε στον κόσμο για να μας πάρει από τον παρόντα κόσμο.

Να μας ξαναδώσει πίσω την ανθρωπίνη μας φύση. Να κρίνει τον κόσμο και να τον κάνει καινούργιο, τη δημιουργία ολόκληρη καινούργια. Αυτά θα γίνουν με τη Δευτέρα του κάθοδον. Μην το ξεχνούμε ποτέ αυτό, ο Χριστός ξανάρχεται.

Και ακόμα δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι συνδέεται η παρουσία του Αντιχρίστου με τη Δευτέρα του Χριστού παρουσία. Μην το ξεχνούμε αυτό, μας το λέει Απόστολος Παύλος. Ότι ευθύς μετά λέγει αναλώσει, θα τον καταστρέψει ο Χριστός με την παρουσία του.

Την εμφανή πλέον παρουσία του εις τον κόσμον με τον Λόγο του. Δηλαδή αυτό που σας έλεγα προηγουμένως ότι θα σταλεί ζωντανός ο Αντίχριστος, δηλαδή χωρίς να δοκιμάσει θάνατο, γιατί θα έχει παρουσιαστεί ο Χριστός.

Δηλαδή τι; Δευτέρα του Χριστού παρουσία, δηλαδή πηγαίνει κατευθείαν για την κόλαση, εις τη λίμνη του πυρός και τα λοιπά και τα λοιπά. Έτσι ο Χριστός ξανάρχεται και μόνο που ο πιστός μπορεί να το λέγει αυτό γεμίζει από αισιοδοξία και από ειρήνη και ανακούφιση.

Λέει στο Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, δεν θυμούμαι σε ποιο στίχο και ποιο κεφάλαιο, ότι όταν θα δείτε όλα αυτά να γίνονται, εκείνες οι προοιμιακές ημέρες του Αντιχρίστου, τότε, τότε και φτάσει το κακό στο κορύφωμά του και η δοκιμασία η δική σας στο κορύφωμά της.

Τότε λέγει, σηκώσατε τα κεφάλια σας προς τον ουρανό, ότι πλησιάζει η απολύτρωσή σας. Γιατί προς τον ουρανό; Γιατί από εκεί ο Κύριος έρχεται.

Είναι σαφής η διδασκαλία του Κυρίου ότι έρχεται από τον ουρανό. Δεν έρχεται από τη γη, δαίμονες και δαιμονοκρατούμενοι άνθρωποι σαν μεσσίες έρχονται από τη γη. Ο Κύριος έρχεται από τον ουρανό και θα τον δει κάθε μάτι.

Όπως λάμπει λέγει η αστραπή, από τη μιαν άκρη του ουρανού στην άλλη, σαν παρουσία αλλά και σαν ταχύτητα, έτσι θα είναι η παρουσία του Υιού του ανθρώπου. Σαν παρουσία και σαν ταχύτητα, ώστε ο Κύριος έρχεται.

Γι' αυτό οι πιστοί περιμένουν και βλέπουν πάντα προς τον ουρανό, εννοείται νοητά βλέπουν αλλά και κάποτε αισθητά, Κύριε πότε θα έρθεις; Δεν είναι αμαρτία να πει κανείς το πότε θα έρθει. Το λέγουν ήδη οι ψυχές οι πεπελεκισμένες για τη μαρτυρία του Χριστού και του Ευαγγελίου.

Που είναι κάτω από το θυσιαστήριον, λέει στο βιβλίο της Αποκαλύψεως. Και που δεν είναι παρά ο χώρος του παραδείσου. Εκεί που αναμένουν την Ανάσταση των νεκρών οι Άγιοι. Διότι περιμένουν, γι' αυτό, Κύριε, πότε θα έρθει;

Και τους υπόθηκε μην βιάζεις Θα προστεθούν και άλλοι αδελφοί σας και τότε θα έλθω. Και για παρηγορία τους εδόθηκε, λέγει, λευκός χιτών και λοιπά, να μην τα επαναλαμβάνουμε αυτά που λέγονται εκεί στο βιβλίο της Αποκαλύψεως.

Και συνεχίζει ο Άγιος Κύριλλος. Εν τη Προτέρα Παρουσία εσπαργανώθη εν τη Φάτνη, εν τη Δευτέρα αναβάλλεται φως ως ημάτιον. Στην πρώτη παρουσία του σπαργανώθηκε.

Σπαργανώνω θα πει ντύνω με παιδικά ρουχαλάκια έναν νήπιο ή με ρούχα, αυτό θα πει σπαργανώνω. Εσπαργανώθη λοιπόν και μάλιστα τόσο άσημα, ώστε η σπαργάνωσή του έγινε μέσα σε μια φάτνη, όπως μας πληροφορούν τα Ευαγγέλια.

Αλλά στη Δευτέρα του Παρουσία δεν θα σπαργανωθεί. Αλλά θα ντυθεί το φως ανημάτιο. Αναβάλλεται, αναβάλλω θα πει, ντύνουμε. Ο αναβαλλόμενος φως ο σημάτιον. Αναβαλλόμενος, ο ντυνόμενος. Ο αναβαλλόμενος, αναβάλλεται φως ο σημάτιον. Θα ντυθεί το φως ο σημάτιον. Δηλαδή δόξα. Απερίγραπτη δόξα.

Εν τη προτέρα υπέμεινε σταυρόν, αισχύνης καταφρονήσας. Στην πρώτη, λέγει, εμφάνισή του υπέμεινε τον σταυρόν, αφού κατεφρόνησε την αισχύνη, γυμνός επάνω στο σταυρό κάτω από την αποδοκιμασία του λαού του.

Εν τη Δευτέρα έρχεται υπό στρατιάς αγγέλων, δορυφορούμενος, δοξαζόμενος. Στη Δευτέρα του όμως παρουσία έρχεται γεμάτος από δόξα, διότι συνοδεύεται από τους αγγέλους του ουρανού και προσέξτε, όλος ο αγγελικός κόσμος, διότι είναι γενική επιστράτευση, θα λέγαμε, δόξης του ουρανού, όλος ο αγγελικός κόσμος θα είναι μαζί του.

Αγαπητοί μου, εδώ θα πρέπει να μείνουμε, να σταματήσουμε, πριν ακόμη ολοκληρώσουμε την πρώτη παράγραφα, για να αντιληφθούμε, γιατί θα συνεχίσουμε πρώτα ο Θεός, ετελείωσε η ώρα, να αντιληφθούμε ότι ο Χριστός ξανάρχεται.

Και τότε, αφού ο Χριστός ξανάρχεται, τότε θα έρθουν και όλα εκείνα τα άλλα, εκείνη η φοβερή δοκιμασία των χριστιανών τις ημέρες του Αντιχρίστου, ώστε έχοντες εδραιωμένη την γνώση και την πίστη ότι ο Χριστός ξανάρχεται, να είμεθα γεμάτοι από ειρήνη και αισιοδοξία Χριστού. Αυτά οι απόψεις.