The Ninth Ode of the Theotokos

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are speaking about the Ninth Ode, about these words spoken by our Most Holy Theotokos, in the Holy Spirit, in the hill country of Judah.

As you know, we have already discussed why she spoke these words.

which was inspired by the tribulation that had occurred; and the purpose for which she had gone up there was to determine whether, and to what extent, it was valid. We had discussed several verses, as I see here from my notes, and we had reached that point.

“His handmaid.” It is as though someone had asked her how she was counted worthy, what merit she had to her credit, what God saw in her that led Him to choose her. And she answers: she had no claim, no grounds, no basis at all. She says that He looked upon the humility of His handmaid.

Have you ever reflected on this word, humility, or on humility’s opposite: pride and egoism? These are two fundamental realities with completely opposite results: one plants us in Paradise, while the other drives us out of Paradise.

This is the most fundamental thing, and evidently the Theotokos possessed it. Christ looked upon this humility and condescended to dwell for nine months within her womb, taking flesh from her, and thus entered our life.

Humility is a matter of the utmost importance. If someone searches Holy Scripture—which addresses every subject—for humility and its different forms, he will find that humility appears in five forms. There is voluntary humility, humility imposed by force, and humility arising from fear.

There are many forms of humility through which a person is brought low and appears small and abased. But true humility—the inward humility produced not by outward circumstances but from within—found its fullest expression only in the Theotokos. This is freely chosen, voluntary humility.

It is humility joined with modesty. Christ leaves the choice to each of us when He says these few words: “Learn from Me, for I am meek and humble in heart,” as Matthew records in chapter 11, verse 29.

Take Me as your model, and freely shape yourself according to Me, if you wish. It is the one who humbles himself—not the one whom somebody else humiliates, but the one who humbles himself voluntarily—who will one day be exalted. This is the first form.

Then people may be humbled through temptation or hardship. A person is brought low; he is abased and made small against his will. This is mentioned specifically in Psalm 118:71 in the Septuagint.

“It is good for me that You humbled me, that I might learn Your statutes.” It is good for me that You dealt with me in this forceful way, so that I would be compelled to pay attention to You and learn Your statutes. This, too, is a form of humility.

Another form of being brought low is described in Psalm 88:11: “You humbled the proud as one wounded.” The proud. Yet another kind occurs when a person is subjected to his enemy because the other is stronger. The Psalmist also refers to this in Psalm 89:3: “Do not turn man back to humiliation”; that is, do not allow him to be forcibly disgraced in the eyes of another person.

The fifth form is humility arising from the lowliness of human nature in comparison with the divine. I apply this truth to myself: What am I before God? What do I know before the Almighty?

What power do I have before the Almighty? What can I offer? When I understand this and freely take it deeply to heart, I will humble myself. In other words, I come down to earth and assume my proper place without any outside force compelling me.

The Theotokos possessed these last two forms above all. She was not humbled by force, nor was she humiliated and disgraced by an enemy, nor by illness, hardship, or some other temptation. No.

Her humility was freely chosen and voluntary: she humbled herself and surrendered herself. What did she say? “Behold the handmaid of the Lord; be it unto me according to thy word.” I am like a blank board, and I surrender myself to You. Write whatever You wish and paint whatever You wish upon me.

I am clay in the potter’s hands; make of me whatever You wish—a jar, or anything else You desire. “Behold the handmaid of the Lord; be it unto me according to thy word.” Do as You see fit. When a person surrenders himself freely in this way, he possesses inward humility—true and profound humility. This is the humility that is a virtue and a blessing, the field in which all the virtues take root and grow.

For any virtue not planted in the soil of humility, but in the soil of egoism or something else, is not truly a virtue. Only virtue rooted in humility is genuine virtue.

And as one Father says, humility is not a matter of outward appearance or clothing. Once, a woman showed me that her stockings had holes in them. “You see,” she said, “how humble I am? I wear stockings full of holes.” I told her, “Put on a proper pair of stockings, so that you do not lose your husband.”

For, as Socrates might have said, through the holes in those stockings I could see her egoism.

Do you understand? Humility is not a matter of outward appearance or clothing, but of the spirit—humility of spirit. Yet for this to happen, the grace of the Holy Spirit must cultivate this humility within us, so that the words may be fulfilled: “Create a right spirit within me.”

We have a spirit, but we do not have a right spirit—one that enables us to think rightly, as we ought. If we desire it, the Holy Spirit can cultivate this spirit within us and set us in the proper place, where we will bear fruit.

In Isaiah, chapter 66, verse 2, we find the following. God takes His place above us—that is how we picture Him, although He is present everywhere. We picture Him above, looking down upon us.

Indeed, this is suggested by a verse found in Chronicles in the Old Testament.

The eye of God ranges throughout the earth, that He may show Himself mighty on behalf of the one whose heart is wholly devoted to Him. So we see that He is above us and watches over us.

Upon whom will the Lord look? Upon the rich or the poor, the educated or the unlearned, the farmer or the scholar? Upon whom will the Lord look? Upon none of these merely for being such. The Lord acts according to another measure, just as He looked upon the Theotokos: He looked upon the humility of His handmaid. Thus Isaiah, chapter 66, verse 2, says:

“But upon whom shall I look, if not upon the humble and quiet person who trembles at My words?” I shall look upon the humble and quiet, upon those who tremble at His word. God has spoken, and am I to do the opposite? Impossible.

God has commanded fasting on Wednesday and Friday, and am I to eat? Impossible. God has blessed my Holy Matrimony so that I may have children, and am I to concern myself instead with my figure or my finances? Impossible. The bell rings and God calls me to the Church, and am I to go on a cruise or spend the evening with my girlfriend? Impossible.

The one who trembles at My words. God has said that I am to remain a woman, and am I to become a man? God has said that I am to remain a man, and am I to become a woman? Impossible. This is the humble person: one who is also quiet and trembles at God’s words. It is upon such a person that God looks.

Such a person, in other words, receives God’s favor. Another Father gives a definition of humility. What is this thing? It is fundamental. The Theotokos possessed it, and we need it as well. Christ Himself practiced it: He humbled Himself, taking the form of a servant. If Christ humbled Himself—God becoming man—and the Theotokos humbled herself, so that God looked upon her, what must we do?

We must not let this pass unnoticed. A Father, Theodoret, gives this definition: “Humility is to place oneself beneath everyone,” to regard oneself as lower than all. I must not see anyone as beneath me, but must regard everyone as above me. “And to ascribe one’s accomplishments to God.” What does all this mean? Humility. Yet we do not act this way.

Even a soldier, if at all possible, wants others beneath him to do the menial work. Not only the officer or the sergeant—even the ordinary soldier wants ten or so men under him, so that he may be in charge of others.

We never place ourselves beneath others. We do not acknowledge that others are above us or that they possess greater gifts.

I am a man of letters, for example, while another man works the land. Which of us is greater? If I am truly filled with a spirit of humility, I must immediately reflect and say: I am nothing; I am simply a human being.

He can live by means of his hoe, while I cannot live by means of my pen.

God immediately sees, then, that I am thinking humbly. Yet I do not think this way. “That ignorant peasant!” I say. But does he know how to live, or is it I who knows how to live? If he stops working or stops sending produce into the city, what will I do?

Where is my cleverness then, and what good is it to me? I must acknowledge this. Yet the farmer, for his part, must not say, “I am above him. I can survive; I am self-sufficient, while he cannot survive,” and thereby fall into pride, and so forth. No. I need him as well; he is necessary to me. I need the doctor. I need the lawyer for my case. I need the other man, the scholar. I need him too. I will provide material things, and he will provide me with things of the spirit.

In this way, one person can be joined to another and together we can form the bouquet. See how wisely God has arranged everything, placing these things before our eyes every day so that each may complete the other and together form something beautiful, like a flower in bloom.

There is no fault in anything God has made. Yet we make gods of ourselves.

“Oh, put the washerwoman over there. Let her eat over there, of course.” But can you manage without her? You will be filthy. What good will your thousands do you if those hands—the honored hands of the washerwoman—do not come to help you, or if your nurse does not come to give you your injection, and so forth? You will be filthy; you may be dead within an hour.

But will you ever humble yourself and acknowledge someone else as greater? We do not take this into account; we give it no thought. I have said this before: for a soldier at the front to fire a single bullet or shell, eleven people must work behind the lines to prepare that bullet or shell, load it into the weapon, and deliver it to the front line.

Has anyone ever humbled himself? Has anyone acknowledged that an anonymous multitude all around him is serving him, and said: “Glory to God. I thank You, my God, for all these people who are at work tonight so that in the morning I may find my vegetables, my poultry, my fish, and my milk. How many people are on the move tonight to bring all these things to us by morning!” He needs them, of course—but we supposedly need no one. We have money! But who are we?

It is jealousy, and we bite and devour one another through these thoughtless acts that we refuse to acknowledge. We do not place ourselves beneath others, saying, “They are important people, while we are nothing.” When God sees such a way of thinking, He blesses that person and never lets him lack anything.

Egoism. There comes a time when money will no longer be accepted, either in the city or in the village.

The news from abroad is that there is no food, they say. Who will do the work—the fashionable young men, or those others who roll up their sleeves and wear bell-bottom trousers? Who will go out to sow? Who will tend the sheep? Who will produce these things? Now, they say, there is a shortage of meat.

If there were humility, there would be chickens, rabbits, and pigeons; everything would be available, and things would be properly provided for. But there is egoism, and egoism causes the harm. Humility, then, is the most fundamental matter.

Because of their egoism, people suffer and torment themselves over the fact that others have secured these things for themselves.

They bless the Lord day and night, and they thank all the people around them. They regard even the refuse collectors who come as kings, because they take away my filth so that they may earn their daily bread—and they carry my filth away. Otherwise the flies would devour me! Yet I have never once said thank you, nor have I ever considered that this man is greater than I am, since he is able to perform this work that is so indispensable to me.

This happens among us. If a person humbles himself and recognizes God’s beneficence toward mankind through other people, then things will change both for him and for those around him.

Saint Theophylact says that God looked upon the humility of His handmaid.

In other words, she attributed the miracle to God and not to herself. Notice that she does not say, “There was something special in me.” God looked upon her. She marvels: “How did He look upon me and count me worthy? Was I deserving? Had I labored for it?” No. “He looked upon me in my humility; it was not I who raised my eyes toward Him.”

“He had mercy on me; it was not I who sought Him. He came and found me—He Himself came and found me. For what am I in relation to so great a work? What am I before this divine dispensation, before this beneficence of God toward mankind and toward me personally?”

“What am I, that I should have a place in the purposes of the Theotokos? What am I, that I should be used in this?” And this is a great Mystery: she was humble and asked for nothing, yet she was chosen for this divine dispensation. “And now He chooses me for a dispensation so ineffable that no one can express how or why these things have come to pass.”

It is truly astonishing: she is the Theotokos, the Mother of God, yet she calls herself a handmaid. “I am His handmaid,” she says, “not His mother.” Would not anyone feel flattered merely because God had looked upon him?

Sometimes we possess some little thing—I do not know what—and then we display our entire family tree. We want to show what we are, what we are not, who we are, who our grandmothers were, and who our grandfathers were.

She is the Theotokos, the Mother of God, yet she says that she is the handmaid of God. Is that not so?

And in truth she is by nature the handmaid of God. For there is a passage in Psalm 119, verse 91, which says: “All things are Your servants.” The whole universe belongs to Him; all things are His servants. This passage also shows that, if Christ were a created being, He would necessarily be a servant of God.

He would not be the Son of God, but a servant of God.

That is why this passage refutes the Jehovah’s Witnesses.

But she, though raised to such honor, humbled herself. There is a similar exhortation in the Wisdom of Sirach: “The greater you are, the more you must humble yourself, and you will find grace before the Lord.”

However great your natural gifts may be, and however deserving they may be of applause and praise, take care, it says, to humble yourself, and you will find grace before God.

We see an apartment building ten stories high, and we also see a house with only one or two stories.

Which of them has the deeper foundations? For which one did they labor to dig more deeply? The high-rise building, of course. How deep must they go? One building may need a foundation one meter deep, while the other needs ten meters—perhaps eight or seven meters of foundation. The taller it is, and the higher it is meant to rise, the more deeply they make sure it is rooted in the earth, so that it may stand firm.

The same thing happens with trees. Those that rise high have a taproot going straight down, so that they can remain firmly rooted. This is what the Wisdom of Sirach means here: the greater you are—and she is the Theotokos—the more deeply you must humble yourself.

This lies within man’s own power. Let us set aside those external circumstances that humble and crush us. We do not want that involuntary kind of humiliation. We ourselves must freely offer humility, so that we may possess it.

Saint Isaac the Syrian, in one of his homilies, the twentieth, says the following:

The truly humble-minded person is not someone who has nothing worthy of pride, but someone who has something of which he could be proud and yet does not become proud.

We, on the other hand, are often proud even when we have nothing worthy of pride.

This is what he says: a truly humble person is one who possesses something of which he could boast, and yet does not become proud of it. In his own logismoi, his inner thoughts, he regards himself as though he did not possess it at all: “I have nothing. I am dust. I am nothing.”

I may have a voice, knowledge, an impressive presence, or money—but what am I? I am nothing. Yet we do not think this way. Since the occasion concerns this great virtue possessed by our Most Holy Theotokos, she sets it before us and says, in effect: “This was the one thing I placed first in the whole of this divine economy.”

This brings to mind an extended reflection of the divine John Chrysostom in one of his homilies on humility. He says, “Do you think humility consists merely in regarding yourself as a sinner?” It is not even that. Why, we sometimes refuse to admit before others that we are at fault, that we are guilty, that we did not act properly, or that we sinned. We do not admit it even to our spiritual father. And when we go to our spiritual father, what sins do we tell him? We want to present ourselves as devout: “Father, you know,” and so forth. “I come from a priestly family,” and other such things.

“Do you think humility means regarding yourself as sinful and as having done nothing good before God?” Before God—that distinction matters, not before other people. Other people may regard us as destined for Paradise; but before God, the judgment is made through the Holy Spirit. We are measured by Christ’s measure, not by the measure my wife or my friend uses for me. No—by God’s measure, before God.

“The work of humility is silence,”

“and not measuring yourself against anyone.” Do not compare yourself with anyone; regard even the least likely person as better than yourself—greater, worthier, more intelligent, more beautiful, more capable, or whatever else.

“Nor should you quarrel.” Do not be contentious; humble yourself. Submission itself, and the downcast gaze looking toward the ground, keep death before your eyes. Always remember that at any moment you may have to depart from this world.

These are among the dispositions that make up humility: guarding yourself from falsehood; not speaking in idle chatter; not contradicting your superior; hating comfort; compelling yourself to labor; practicing nepsis, watchfulness; and fulfilling the commandments with exactness, so that your soul may not become a dwelling place for every passion.

Do not neglect a single one of these things, lest you finish your whole life fruitless and trapped in egoism.

These are signs that each of us should keep before our eyes and ask: “What am I doing? How do I think? How am I approaching this matter? What opinion do I have of myself?” According to the Fathers, the humility of our Most Holy Theotokos reached such a point that she allowed Joseph to suspect her of unfaithfulness, without telling him what had truly happened. This is what they say.

The Fathers say that the Theotokos did not tell Joseph what had happened, because she did not want to show that she had dealings with Heaven and with the Holy Spirit.

And she was so pure and so holy. Do not listen to today’s supposedly illumined women, who speak of the Most Holy Theotokos as though she were one of their relatives. They are forever talking and writing about her, telling stories and presenting her in this way and that, as though she were their own sister-in-law. These women are deluded. These people are deluded, and they are wretched if they do not guard themselves against these devices of Satan. The Fathers say that she preferred to be regarded as an adulteress and to be driven from the house. She accepted it without protest. But God, seeing her humility, sent an angel in time to tell him: “Joseph, do not do this, for the matter is not as you suppose; it is entirely different. Indeed, as one who reads the Scriptures, you should have known from Isaiah that the Virgin would give birth. Here she is—the one whom you were called to shelter and serve.”

Yes, the humility of the Theotokos reached even this point. And look at how many people think and act today. My beloved, man cannot discern the devices of Satan without humility.

Most of you will know the publications issued by an organization called the Paraclete, located out near Oropos. It has published many titles under its name, including the series “Figures of the Holy Mountain.”

Ask for the seventh and latest volume of “Figures of the Holy Mountain.” They sell it for twenty drachmas. There you will see the devices of Satan. You will see where Athanasia will go; you will see where those supposedly illumined women will go, those who write of heavenly visions; you will see where the icon that smiles will lead. You will see such things and say, “My God, what am I seeing?” Whether we have spiritual fathers or not, if we ourselves possess twenty-four-carat egoism, how can we possibly guard ourselves against these devices?

There is no humility. We imagine ourselves to be capable and so forth. We do not say it openly—no, we do not. We speak humbly, but we do not possess humility. Someone says, “No, I am a sinner,” whether man or woman. “I am a sinner,” he says; yet deep down we believe that the Most Holy Theotokos has surely seen something in us too, and that through us she will bring great salvation to the world.

Indeed. Here, then, she preferred to be accused. One great and beneficial quality of the humble person is this: the humble person never falls. The humble person does not fall, he says. Why does he not fall? How could he fall, when he has placed himself beneath everyone? How could anyone cast him lower? Where else is there for him to fall?

to rise a little and be lifted by another person’s passing breeze; to be carried along and raised up a little, so that people might say, “He is someone; he has accomplished something, seen something, offered something,” and so forth. But the more a person humbles himself, the lower he goes—and how much farther can he fall? There is no room left for him to fall. That is why a person must place himself beneath everyone, where he is in no danger of falling. This is beautifully expressed. I have borrowed it from Macarius the Great, from his nineteenth homily. Those of you who have his accounts…

You will find it written there: “The humble person never falls. For how could he fall, when he has placed himself beneath everyone?” Pride is a great abasement, while humility is a great elevation, an honor, and a dignity. For humility is the dwelling place and resting place of the Holy Spirit.

Humility is the dwelling place where the Holy Spirit will rest. That is why I told you earlier that the only soil in which the virtues in Christ can grow is the soil of humility—and man himself is called to provide it.

Heaven does not provide it. If you read Galatians 5:22 and look at the fruits of the Holy Spirit, you will not find humility among them. It is not presented as a fruit of the Holy Spirit, because it is expected from man.

“But the fruit of the Spirit is love, joy, peace, longsuffering, kindness, goodness, faithfulness, gentleness, and self-control.” It says nothing about humility. “He who humbles himself”—that is something you must contribute yourself. And it is difficult for a person to humble himself; it is difficult to dislodge this ego.

A person may easily cut off his carnal sins. He may easily close the door on the world, on fashion, on self-interest and personal gain. But the ego has to be torn out with the skin itself, and it refuses to come out. The skin must be stripped away with it before the ego will leave.

That is why Christ began with the self: “If anyone desires to come after Me, let him deny himself.” But how are we to deny ourselves? In the twenty-fifth chapter of the Wisdom of Sirach it says: “Three kinds of people my soul has hated.” The Wisdom of Sirach names “a poor man who is proud, a rich man who is a liar, and an old man who is an adulterer.” It presents a threefold saying there, but I have borrowed only one part because it cannot be separated from our subject: “a poor man who is proud.”

Each person must place himself in his proper position, and he has nothing to lose by doing so. For egoism often drives us to satisfy our vanity and to appear equal to those who have power. Then we act at the expense of our moral integrity and betray honor, faith, and everything else.

As I said, we may even trample upon the Gospel merely to rise to the stature, position, and image projected by someone else—though I do not know by what means that person attained such a position. This is why the text says what it does here.

And to conclude this discussion of humility, allow me to say something about its opposite, pride. What I am about to tell you comes from John Chrysostom: “No evil is equal to pride.” Pride, he says, has no equal in wickedness and sin.

It turns a man into a demon. Egoism, he says, makes a man into Satan: abusive, blasphemous, perjured, murderous, and eager to shed blood. “The proud man always lives with sorrow.” A proud person is never satisfied.

He is always conscious of the other person and envies him, because he too wants to rise higher. He is forever indignant, forever wandering from one thing to another, never at rest. Nothing can satisfy this passion. Even if he saw a king bowing down before him and making a prostration, he still would not be satisfied.

Instead, his passion would be kindled all the more. “Did you see? I brought even him down,” he would think. John Chrysostom then draws a comparison: just as the miser needs more the more he is given, so these deluded people desire ever greater honor, however much honor they have already received. He compares the proud man to the lover of money.

And it is true, if one pays attention, how a person is swept away in both directions. He may fail to see the workings of egoism, though he can recognize the love of money. Satan is a master craftsman and takes care to lead a person astray.

Suppose, for example, that a person was able to live on one hundred drachmas.

Once he manages to acquire that hundred, which he did not have before, a desire immediately arises within him to obtain one hundred and fifty, if possible. One hundred and fifty! And if he gets it, it is still not enough; new circumstances arise that make him seek two hundred.

And when he gets two hundred, he forgets that once he did not have a single coin. Now he wants two hundred and fifty. When he gets two hundred and fifty, he wants three hundred, then five hundred, then a thousand. In this way he develops an insatiable thirst, because he creates circumstances around himself whose demands he must continue to meet.

“I can no longer make do with one pair of trousers for both feast days and ordinary days. I must have something more. I must go out; I must go to the tavern; I must buy a car; we must buy a refrigerator; we must have this and that, and so forth. We also need a maid, and we need this as well.”

And so, little by little, without realizing it, he becomes entangled in a situation that compels him to lie, sometimes even to swear falsely, to engage in dishonest schemes, and to treat another person harshly—along with a thousand other evils.

This is a profound scheme and a great artifice of Satan: to draw you into this whirl and keep spinning you around. And you think everything makes perfect sense, with reasonable causes and justifications, until you end up serving him without ever fully realizing it.

Humility is needed, and a person must look back, because the past can help and guide us in the present and the future. If we were willing to examine ourselves and consider where we came from, we would be different people from what we are now, heading down the path of decline that we have taken.

For it is a passion, and a passion knows no limit. Such is the passion of avarice: it has absolutely no limit; no boundary exists for it. It will stop only when it has gained complete mastery over the person who possesses it.

This applies both to the desire for money and to egoism. The Saint draws this comparison, and it is true—indeed, it is true. Thus, through this great quality of hers, this great virtue, the Theotokos left us a moral lesson.

She did not present some distinguished family tree, either. She came from Nazareth—and Nazareth had such a reputation in those days that people would draw back at its very mention, so to speak. Remember what Nathanael said to Philip: “Can anything good come out of Nazareth?” In other words, “Come now, that is impossible!”

He ruled it out entirely. And yet there, in that very place, was a humble soul who possessed this soil, this field—the soil of humility. God, who searches throughout the earth, saw her, chose her, and brought her forth before the world.

This treasure alone was enough to bring God down to earth. It took 5,508 years for this person to be found.

Five thousand five hundred and eight years passed while the bloodline of humanity was purified, as I told you one evening. It passed through seventy-seven generations before the Most Holy Theotokos appeared upon the scene, so that the fullness of time might at last be said to have come.

There are seventy-seven generations from Adam to Joseph the Betrothed and to the Theotokos. This bloodline passed through righteous people, prophets, and patriarchs; it passed through generation after generation and was purified, so as to yield this fruit—the Theotokos, whom God regarded as the perfect vessel through which God Himself would come.

You understand, then, what a great thing this is. And as I have told you, it lies within our own power. True humility is not given to a person by outward circumstances, but arises from within: the person must desire it.

Then, after saying, “He has regarded the humility of His handmaiden,” she continues with a prophecy: “For behold, from henceforth all generations shall call me blessed.” This prophecy was spoken there in the hill country of Judah.

It was fulfilled then, it is being fulfilled now, and it will continue to be fulfilled in the person of the Theotokos. Truly, every Christian generation will call her blessed. There were also blessings spoken of other women in the Old Testament who, in their own way, appeared upon the scene.

There is Hannah, there is Elizabeth, there is Miriam, there is Deborah, and there are many others. They too spoke in a prophetic spirit. Hannah, for example, spoke because she had received grace, so to speak, through the prophet Samuel, whom she bore.

Elizabeth also spoke inspired words because she received prophetic grace through John the Forerunner; and so did Miriam, and others. Here, however, the Theotokos utters a prophecy, and the Theotokos herself is also described as a prophetess.

Indeed, I found a passage somewhere and placed it here; I shall tell it to you now. Isaiah wrote of the Theotokos and called her the Prophetess. It is in chapter eight, verse three: “And I went in unto the Prophetess, and she conceived and bore a son.”

“And I went in unto the Prophetess, and the Prophetess conceived and bore a son”—not a daughter, but a son. This is a prophecy concerning Christ and the Most Holy Theotokos, and Isaiah calls her the Prophetess. Saint Basil the Great, interpreting this passage from Isaiah, says that Mary was a prophetess and that Isaiah, through divine knowledge, foresaw this approach to the Prophetess.

That is, Christ came into contact with her—Christ, who was Himself a prophet, the Angel of Great Counsel and Prophet—and He imparted to her His grace and His Spirit. She too then prophesied, saying, “From henceforth all generations shall call me blessed.” Isaiah would not contradict this, he says, for he remembered her words—as though Isaiah knew the words of the Virgin that she would utter prophetically.

For she declares: “My soul magnifies the Lord, and my spirit has rejoiced in God my Savior, for He has regarded the humility of His handmaiden. For behold, from henceforth all generations shall call me blessed.” All these words of hers are prophetic declarations.

And Saint Basil says that we must pay very close attention to these words. He did not hesitate to call her the Prophetess, because “the Holy Spirit came upon her, and the power of the Most High overshadowed her.” Thus, the Spirit who came upon her caused her to prophesy.

Our Most Holy Theotokos did not prophesy of herself. The One dwelling within her, the one true Prophet, prophesied. Christ prophesied through her, just as the Forerunner prophesied through Elizabeth, as I told you, and Samuel through Hannah, and so forth.

The words of the Prophetess, the blessed Mary, are therefore plainly prophetic. Saint Basil the Great goes on to say that these are clearly words of prophecy: “And blessed is she who believed, for there shall be a fulfillment of the things spoken to her by the Lord.”

Immediately, there is a blessing. Elizabeth herself, who also bears a prophet within her—the Forerunner—opens her mouth and says, “Blessed are you.” At once, the Theotokos receives one of the first blessings there, in that very house.

“For behold, from henceforth all generations shall call me blessed.” And there it is: her elderly cousin Elizabeth calls her blessed. The blessing begins at once. No sooner does she utter the prophecy than it is already taking flesh and bone.

And she could have said, “You call me blessed, Elizabeth. But how could you know that the whole world will call me blessed? You call me blessed because you believe that the things spoken to me by the Angel will be fulfilled. You know why I came here: I came to see whether you truly were with child.”

But all generations will call me blessed. This you do not know; you cannot grasp or understand that I am not merely blessed, but supremely blessed, perfectly happy, and filled with every good thing.

For the word “blessed,” this declaration of blessedness, as John Chrysostom says, signifies every good thing. Whenever Scripture pronounces someone blessed, it speaks of every good thing. The word “blessedness” embraces all good things together, says the divine Chrysostom.

The divine Jerome says: “The Virgin is called blessed not because of any surpassing worth of her own”—not, he says, because she possessed any worth of herself—“but because of the loving-kindness of God, who dwelt within her.” She was chosen by God and served as His dwelling place for nine full months.

And you understand what a great honor it is to receive God within yourself and carry Him wherever you go. From those very days, then, this prophecy began to be fulfilled. Indeed, you remember the woman in the crowd who heard Christ speaking.

What did that woman from the crowd say? “Blessed is the womb that bore You, and the breasts which nursed You.” For whom was this blessing spoken? For His mother. So she was not mistaken at all.

And even today, in the many things we say to the Most Holy Theotokos, we speak of this blessedness. The Church has a beautiful hymn: “We call you blessed, O Virgin Theotokos, and we, the faithful, glorify you as is our duty.” You have read these words and interpreted them.

What are these words? How did God grant such illumination? How did the Holy Spirit bring these words into the service of the Church? They are doctrinal words.

“Every generation calls you blessed, O Virgin Theotokos.” And above all, we have that angelic hymn, first sung in the valley near the small cell outside Karyes: “It is truly meet to call you blessed,” and so forth. This hymn came from heaven, as you know. What happened? An angel went during the night to the cell of a monk. Until then, the monks did not know the words “It is truly meet”; the people sang only, “More honorable than the Cherubim.” The angel went to the monk and sang the opening words for him.

The monk could not retain them, so he asked the angel to write them down. He looked for pencil and paper, but there were none. Then the angel took a stone tablet and, using his finger as though he were writing in soft dough, inscribed upon it the words of the Axion Estin, “It is truly meet.”

The next day, when the elder of that disciple returned—the disciple who had been at the cell during the night—he told him both the melody and the words. From that time onward, the Axion Estin entered the worship of the Church. It was first sung before an icon of the Most Holy Theotokos in a small cell outside Karyes.

They then took that icon from the cell and placed it in the synthronon of the Protaton. Those among you who have gone up to the Holy Mountain have surely venerated it there in the Protaton—the icon known as the Axion Estin.

That stone tablet, however, was taken to Constantinople, as so many other sacred things have been taken there. So this hymn is sung at Matins, in the Divine Liturgy, and at Compline. In other words, throughout the whole day the Theotokos is called blessed.

We do not understand this. We say it almost in our sleep: “It is truly meet.” What does it mean? Where did we receive it? What does it contain, and of whom does it speak? We often give these things little thought. The prophecy, then, does not say that she will be called blessed only in her own days or shortly afterward, but throughout all ages.

And concerning this, the Psalmist says: “Therefore the peoples shall give thanks to you for ever, and unto the ages of ages.” Saint Gregory the Theologian also says: “You see the whole creation offering praise in due order to the Mother-Virgin.”

Interpreting this verse, he explains that it was written prophetically about the Most Holy Theotokos. “You see,” he says, “the whole creation offering praise in due order to the Mother-Virgin”—and not for some limited period, but “for ever and unto the ages of ages”; not merely for a time, but continually, unto the endless age.

And as you know, sacred iconography also portrays the Most Holy Theotokos in scenes of the Last Judgment. In Orthodox monasteries and churches where an icon of the Last Judgment has been painted, Christ is shown upon the throne, with the Most Holy Theotokos at His right hand and the honorable Forerunner at His left. Even there she is depicted, for beyond the grave the Theotokos will continue to be praised as the Mother of God. And this blessing can also become an occasion of blessing for us.

If we choose to attend closely to the person of the Theotokos and to call her blessed in our own way, she will return that blessing to us, and we too shall be blessed. It is impossible for a person who respects and reveres the Theotokos—always after God—as the mother of our Lord, not to receive her blessing.

Once, a man was buried, and a few days later a lily sprang up from his grave. The people at the cemetery found it so strange that they went over to examine it and see who had planted it there.

But no one had planted it. So they slowly began digging into the grave to discover where it came from and where its root was. They dug deeper and deeper until they reached the dead man, and they found that its roots were inside his heart.

From there the lily had grown upward, emerging above the grave and blossoming in all its beauty. This man had recited the Salutations to the Most Holy Theotokos every day.

From the time he had come to know himself, not a single day had passed without his reciting the Salutations to the Theotokos. And in return, as his reward, the Most Holy Theotokos placed her seal upon him. That lily, the symbol of purity and virginity, was fitting for his heart. In other words, the Theotokos had been planted within him.

As John Chrysostom says, the Jesus Prayer, “Lord Jesus Christ,” must be repeated until Christ is planted in the human heart, until Christ takes possession of the heart and the heart takes possession of Christ, and the two become one.

Then comes fullness, and the person’s joy, exultation, and fulfillment are very great.

Whoever succeeds in this present age in revering the Theotokos and strives to walk in her paths will one day find her at the right hand of the Lord, interceding on his behalf. What a great thing it is to have the Theotokos as my defender at the right hand of the Lord and Judge.

My dear ones, the subjects connected with the Theotokos are as great as she herself is. And you understand that it is impossible for me to unfold them fully. Yet if someone truly wished to contemplate this subject, he could devote his very self to it, bending attentively over the life and the words of the Theotokos.

One man longed to behold the radiant glory of the Theotokos and said, “I would give one of my eyes just to see her once.” And indeed, he saw her shining with light, and he lost one eye. But he did not stop there. The joy that filled his soul was so sweet that he said, “Let me see you once more.”

“Count me worthy, even if I must lose the other eye as well.” A second radiance appeared, and he beheld her a second time. But she also restored his first eye. I pray that she may restore the eyes of our souls as well. Amen.

Ομιλούμε για την ενάτην ωδήν, για τα λόγια αυτά που είπε η Παναγία μας, εν Πνεύματι Αγίω, στην ορεινή πόλη Ιούδα.

Την αιτία που είπε τα λόγια αυτά, όπως γνωρίζετε, τη συζητήσαμε.

που ενεπνεύσθη λόγω της θλίψεως αυτής, η οποία έγινε, και ο σκοπός που ανέβη μέχρι εκεί ήταν να ερμηνεύσει αν και κατά πόσο είναι το έγκυρο. Είχαμε μιλήσει ορισμένους στίχους, όπως βλέπω εδώ από τις σημειώσεις μου, και είχαμε φτάσει στο σημείο εκείνο.

Της δούλης αυτού. Είναι σαν κάποιος να την ερώτησε πώς κατηξιώθηκε, τι είχε αυτή στο ενεργητικό της, τι είδε ο Θεός από αυτήν και την εξέλεξε. Και απαντά: κανένα κεφάλαιο, κανένα έδαφος, κανένα χωρίο δεν είχε. Και λέει ότι επί ταπίνωση της δούλης θα επέβλεψε.

Σας έχει απασχολήσει ποτέ αυτή η λέξη που λέγεται ταπείνωση ή το αντίθετο της ταπεινώσεως, η υπερηφάνεια, ο εγωισμός; Δύο βασικά πράγματα αυτά, τα οποία έχουν το τελείως αντίθετο αποτέλεσμα μεταξύ των και είναι φυτεμένα στον Παράδεισο και εξορισμένα από τον Παράδεισο.

Το βασικότερο πράγμα, και όπως φαίνεται αυτό είχε η Θεοτόκος, και επί αυτού επέβλεψε ο Χριστός και καταδέχτηκε και εκατήθησε εννέα μήνες μέσα στην κοιλία του, γανιστεί σάρκα από την Ιδία και ήρθε η Σωήνη.

Ταπείνωση είναι το σοβαρότερο θέμα. Εάν κανείς θελήσει μέσα στη Γραφή, η οποία καταπιάνεται και με όλα τα θέματα, να αναζητήσει την ταπείνωση και τα είδη της ταπεινώσεως, διότι η ταπείνωση παρουσιάζεται με πέντε όψεις. Είναι ταπείνωση θεληματική, είναι ταπείνωση εκβιαστική, είναι ταπείνωση από φόβο.

Είναι πολλά είδη ταπεινώσεως που ο άνθρωπος ταπεινώνεται και φαίνεται κοντός, χαμηλός, αλλά ταπείνωσις η πραγματική, αυτή που είναι εσωτερική, που δεν παρουσιάζεται από εξωτερικούς παράγοντες, αλλά από εσωτερικούς, μόνον εις την Θεοτόκον βρήκε ολοκληρωτικώς τη θέση της. Υπάρχει προαιρετική, η εκούσια.

Παραδείγματι, με μετριοφροσύνη και ταπείνωση. Και το αφήνει στον καθέναν ο Χριστός μας, λέγοντας μερικά λόγια: Μάθετε απ' εμού ότι πράω σημεί και ταπεινώ στη καρδία Όπως το γράφει ο Ματθαίος, το ενδέκατο, είκοσι εννέα.

Πάρε εμένα ως μοντέλο και φτιάξου και εσύ με την ελευθερία σου, εάν θέλεις. Ο ταπεινών εαυτών Αυτός, όχι όποιον ταπεινώσει άλλος, αυτός· όποιος ταπεινώσει μόνος του τον εαυτόν του. Αυτός θα υψωθεί μία ημέρα. Ο πρώτος τύπος είναι αυτός.

Έπειτα ταπεινώνονται οι άνθρωποι από πειρασμό ή από κακοπάθεια. Ταπεινώνεται ο άνθρωπος. Εξουδενείται και κονταίνει αναγκαστικά. Ειδικά γράφει στον 118 Ψαλμόν το 71 ελάφιο το 6

Ἀγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου. Είναι καλό για μένα που με μεταχειρίστηκες έτσι δια της βίας, ώστε να αναγκαστώ να σε προσέξω, να μάθω τα δικαιώματά σου. Είναι και αυτό ένα είδος ταπεινώσεως.

Μια άλλη ταπείνωσης επίσης είναι κάτι άλλο που λέγει ο 28ος ψαλμός στο στίχο 10. Λέγει το εξής «Τι εταπείνωσας ως πραγματείαν υπερήφανων». Υπερηφάνων. Ένα άλλο, πάλι, είδος ταπεινώσεως είναι όταν ο άνθρωπος υποτάσσεται στον εχθρό του, εξαιτίας της υπεροχής του άλλου. Και περί αυτού, πάλι, αναφέρει ο Ψαλμωδός, στον 89 των Ψαλμών, στίχος 3, το εξής: «Μὴ ἀποστρέψῃς ἄνθρωπον εἰς ταπείνωσιν», μη δηλαδή αφήσεις να εξευτελιστεί στα μάτια, αναγκαστικά, κάποιου άλλου.

Και πέμπτον είναι η ταπείνωση και η ευτέλεια της ανθρωπίνης φύσεως σε σχέση με τη Θεία, δηλαδή τοποθετώ εγώ αυτό στον εαυτό μου: Τι είμαι εγώ μπροστά στον Θεό; Τι γνωρίζω εγώ μπροστά στον Παντοδύναμο;

Τι δύναμαι εγώ μπροστά στον Παντοδύναμο; Τι μπορώ να προσφέρω εγώ; Και έτσι, όταν το καταλάβω, το χωνέψω αυτό θεληματικά, θα ταπεινώνομαι. Προσγειώνομαι, δηλαδή. Παίρνω τη θέση μου που θα έπρεπε να πάρω, χωρίς κανέναν άλλο ξένο συντελεστή.

Η Θεοτόκος, λοιπόν, είχε αυτούς τους δύο κατεξοχήν. Όχι αυτός με βιάση βίας, όχι ο εχθρός με ταπεινόν και που ξενώνει, όχι μια ασθένεια, μια κακουχία, ένας άλλος πειρασμός, όχι.

Θεληματικά, ταπείνωση θεληματική· ταπεινώνεται και παραδίδεται. Τι είπε; «Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου». Είμαι ένα σανίδι και σου παραδίδομαι· γράψε ό,τι θέλεις και ζωγράφισε ό,τι θέλεις.

Είμαι ένα χώμα στα χέρια του κεραμέως· φτιάξε με ό,τι θέλεις. Θέλεις σταμνί, θέλεις δεν ξέρω τι θέλεις. Ιδού η δούλη γεγιτόμικα ατορή μας. Κάμε όπως νομίζει. Όταν ο άνθρωπος παραδίδεται, κατ’ αυτήν την έννοια, θεληματικά, έχει εσωτερική ταπείνωση, τη σωστή, τη βαθεία ταπείνωση, αυτή η οποία είναι αρετή, που είναι ευλογία, που είναι το χωράφι που φυτρώνουν και αναπτύσσονται όλες οι αρετές.

Διότι οποιαδήποτε αρετή, μη πεφυτευμένη στο έδαφος της ταπεινώσεως αλλά του εγωισμού ή δεν ξέρω τι άλλο, δεν είναι αρετή. Η αρετή αυτή είναι η πραγματική αρετή.

Και όπως λέει ένας πατήρ, όχι ταπείνωση σχήματος και εξωτερικού ενδύματος, όπως μία κάποτε μου έδειχνε τις κάλτσες ότι είναι τρύπιες. Εγώ το βλέπετε λέει ότι είναι ταπεινή. Χωρώ κάλσες τρίπιες. Λέω: «Να βάλεις σωστές τις κάλτσες, για να μην χάσεις τον άντρα σου».

Γιατί βλέπω, και θα απαντώ όπως θα έλεγε ο Σωκράτης, από τις τρύπες των καλτσών τον εγωισμό.

Καταλάβατε; Όχι ταπείνωση σχήματος εξωτερικού, ούτε ενδύματος, αλλά πνεύματος, ταπείνωση πνεύματος. Αλλά, για να γίνει αυτό, πρέπει η χάρη του Πνεύματος του Αγίου αυτήν την ταπείνωση να μας καλλιεργήσει, για να καλλιεργήσει, για να πραγματοποιηθεί εκείνο που λέγει «Πνεύμα ευθές εγγέννησον ετσι εγκάτει».

Εμείς έχουμε πνεύμα, αλλά ευθές πνεύμα, σωστό, να σκεφτόμεθα σωστά, όπως πρέπει, δεν το έχουμε. Αυτό, εάν το θελήσουμε εμείς, μπορεί να μας το καλλιεργήσει το Πνεύμα το Άγιο και να μας τοποθετήσει σωστά εκεί που θα αποδώσουμε.

Στον Ισαΐα, στο 66ο κεφάλαιό του, στίχος 2, αναφέρεται το εξής: Παίρνει τη θέση του Θεού. Ο Θεός είναι από πάνω, έτσι το φανταζόμεθα, παρότι είναι πανταχού παρών. Αλλά εμείς τον φανταζόμαστε από πάνω και μας βλέπει.

Μάλιστα εξαφορμή σε ενός εδαφείου που υπάρχει στους χρονικών στην Παλαιά Διαδίκη

Οφθαλμός του Θεού περιτρέχει τη γη για να φανεί δυνατός εις τον έχοντα την καρδίαν τελείαν προς αυτόν. Το βλέπουμε λοιπόν από πάνω ότι είναι και μας βλέπει.

Επί τι να επιβλέψει ο Κύριος; Στον πλούσιο, στον φτωχό, στον μορφωμένο, στον αδαή, στον αγρότη, στον επιστήμονα; Επί τι να επιβλέψει ο Κύριος, τίποτα από αυτά, ο Κύριος δουλεύει κατά κάποιον άλλον τρόπο όπως επέβλεψε και εις την Θεοτόκο, επί την ταπείνωση της δούλης επέβλεψης, λέγει λοιπόν το 66ο κεφάλαιο Ισαΐας στίχος 2 το 6

«καὶ ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω ἀλλ᾿ ἢ ἐπὶ τὸν ταπεινὸν καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντα τοὺς λόγους μου». Επί των ταπεινών θα επιβλέψω, των ησύχιων και των τρέμοντας του λόγου του. Το έχει πει ο Θεός και εγώ θα κάνω το αντίθετο; Αδύνατο.

Έχει πει ο Θεός νηστεία Τετάρτη και Παρασκευή και εγώ θα φάγω; Αδύνατο. Μου ευλόγησε τον γάμο μου ο Θεός να κάνω παιδιά και εγώ θα κοιτάξω τη σιλουέτα μου ή τα οικονομικά μου; Αδύνατο. Χτυπάει η καμπάνα και με καλεί ο Θεός να πάω εκεί και εγώ θα πάω κρουαζιέρα ή με τη φιλενάδα μου το δειλινό; Αδύνατο.

Ο τρέμων τους λόγους μου. Έχει πει ο Θεός να μείνω γυναίκα και εγώ γίνομαι άντρας. Έχει πει ο Θεός να μείνω άντρας και εγώ γίνομαι γυναίκα. Αδύνατο. Αυτός είναι ο ταπεινός, εν συνδυασμώ ησύχιον και τρέμοντα τους λόγους μου. Επ' αυτόν επιβλέπει ο Θεός.

Αυτός, δηλαδή, είναι υπό συμπάθειαν του Θεού. Ένας άλλος πατήρ δίνει έναν ορισμό επάνω στην ταπείνωση. Τι είναι αυτό το πράγμα; Είναι βασικό. Το είχε η Θεοτόκος, το χρειαζόμεθα κι εμείς. Το χρησιμοποίησε ο Χριστός, εταπίνωσε εαυτόν, δούλου μορφή λαμβών, αν ο Χριστός εταπινώσει, θεόσον έγινε άνθρωπος, η Θεοτόκος εταπινώσει και επέβλεψεν επ' αυτήν.

Εμείς τι πρέπει να κάνουμε; Δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητον αυτό. Λέγει, λοιπόν, έναν ορισμόν ένας πατήρ, ο Θεοδώρητος, το εξής: «Ταπείνωσις», λέει, «εστί το έχειν εαυτόν υποκάτω πάντων», ότι είναι κάτω απ' όλους. Να μην βλέπω κατωτέρους μου, να τους βλέπω όλους ανωτέρους. «Και το επιγράφειν Θεώ τα κατορθώματα». Αυτό πάντα τι λέει; Ταπείνωσις. Εμείς όχι.

Και ο στρατιώτης, αν είναι δυνατόν να έχει παρακάτω άλλους, αγγαρεία. Όχι ο αξιωματικός, όχι ο επιλοχίας, όχι αυτός· και ο στρατιώτης, ο απλούς, να έχει αυτός καμιά δεκαριά, είναι επικεφαλής άλλων.

Δεν βάζουμε ποτέ τον εαυτό μας από κάτω από τους άλλους εμείς, δεν παραδεχόμαστε τους άλλους ότι είναι ανώτεροι από εμάς, έχουν περισσότερα προσόντα.

Εγώ είμαι άνθρωπος των γραμμάτων, παραδείγματος χάριν, ο άλλος είναι άνθρωπος της γης. Ποιος ανώτερος από τους δύο; Αυτό πρέπει εγώ, εάν πραγματικά εμφορούμαι από πνεύμα ταπεινώσεως, πρέπει να σκεφτώ αμέσως και να πω: εγώ δεν είμαι τίποτα, είμαι άνθρωπος.

Αυτός μπορεί να ζήσει με την τσάπα του, εγώ με την πένα μου δεν μπορώ να ζω.

Βλέπει ο Θεός, λοιπόν, αμέσως πως σκέφτομαι ταπεινά. Εγώ, όμως, δεν σκέφτομαι έτσι. Αυτός ο βλάχος, μου πείτε, ξέρει να ζήσει αυτός, όταν αυτός δεν ξέρει να ζήσει και ξέρω εγώ, ε; Άμα σταματήσει αυτός να εργάζεται ή σταματήσει αυτός να στέλνει στην πόλη, τι θα κάνω εγώ;

Πού είναι η εξυπνάδα μου, η οποία προς τι μου χρειάζεται; Πρέπει να το παραδεχθώ. Και αυτός πάλι, από την πλευρά του, δεν πρέπει να πει ότι εγώ είμαι ανώτερος αυτού, εγώ μπορώ να ζήσω, είμαι αυτάρκης, αυτός δεν μπορεί να ζήσει, και να δημιουργεί εγωισμό κ.λπ. Όχι. Τον χρειάζομαι κι αυτόν. Μου είναι αναγκαίος. Χρειάζομαι τον ιατρό. Χρειάζομαι τον δικηγόρο για την υπόθεσή μου. Χρειάζομαι τον άλλον, τον επιστήμονα. Τον χρειάζομαι κι αυτόν. Θα προσφέρω εγώ τα υλικά, να μου προσφέρει αυτός τα πνευματικά.

Για να μπορέσουμε ο ένας να ενωθεί με τον άλλο και να κάνουμε το μπουκέτο. Γιατί είδατε πόσο ο Θεός τα έχει φτιάξει. Για να τα βλέπουμε κάθε ημέρα, νόμια, για να συμπληρώνει το ένα το άλλο. Και να κάνει αυτό το ωραίο, το μπουμπούκι.

Δεν έχει κανένα λάθος ο Θεός. Εμείς όμως αποθεώνουμε τους εαυτούς μας.

Ω, την πλύστρα, βάλτε την από εκεί. Να φάει εκεί πέρα, σοβαρά. Μπορεί να κάνεις χωρίς αυτή; Θα βρωμίσεις. Τι θα κάνεις τα χιλιάρικα, άμα δεν θα έρθουν τα χέρια αυτά, τα τιμημένα χέρια της πλύστρας να σε βοηθήσουν, η νοσοκόμα σου να σου κάνει την ένεση και λοιπά; Θα βρωμίσεις, θα πεθάνεις μέσα σε μια ώρα.

Αλλά θα ταπεινωθείς ποτέ και να παραδεχτείς ανώτερον; Δεν το υπολογίζουμε αυτό, δεν το λογαριάζουμε αυτό. Λέγεται, το έχω πει και κάποτε άλλοτε αυτό. Ευχαριστώ, ότι ένας στρατιώτης στο μέτωπο, για να ρίξει μια σφαίρα, ένα βλήμα, πρέπει να εργαστούν 11 άνθρωποι πίσω, για να ετοιμαστεί αυτή η σφαίρα, αυτό το βλήμα, να μπει στο όπλο, να πέσει στην πρώτη γραμμή.

Ευχή, Κανείς ποτέ. Εταπείνωσε εαυτόν. Παραδέχτηκε ότι υπάρχει ανώνυμο πλήθος γύρω του και τον εξυπηρετεί, και να πει: «Δόξα στον Θεό. Σε ευχαριστώ, Θεέ μου, γι' αυτόν τον κόσμο που κινείται απόψε το βράδυ, για να βρω εγώ τα λαχανικά μου το πρωί, να βρω τα πουλερικά μου, να βρω τα ψάρια μου, να βρω το γάλα μου, να βρω πόσος κόσμος διακινείται απόψε το βράδυ για να φέρει σε εμάς το πρωί». Έχει ανάγκη αυτός, ε, και εμείς δεν έχουμε ανάγκη. Έχουμε χρήματα εμείς. Ποιος;

Είναι ζήλια και δαγκώνουμε ο ένας τον άλλον. Σε ποιες αυτές τις απερισκεψίες που εμείς δεν παραδεχόμεθα. Δεν θέτουμε τον εαυτό μας κάτω από τον άλλον. Ότι αυτοί είναι μεγάλα πρόσωπα, οι άλλοι, και εμείς δεν είμεθα τίποτα. Τότε, όταν δει τέτοια σκέψη, τον ευλογεί τον άνθρωπο. Δεν τον αφήνει να του λείψει τίποτα ποτέ του.

Εγωισμός. Υπάρχει εποχή κατά την οποία τα λεφτά δεν θα περνάνε. Ούτε στην πόλη ούτε στο χωριό.

Τα νέα από το εξωτερικό είναι ότι τρόφιμα δεν υπάρχουν, λέει. Ποιος θα δουλέψει, οι γεγέδες ή οι άλλοι που πιάνουν τα μανίκια και βάζουν στην καμπάνα το παντελόνι; Ποιος θα πάει να σπείρει, ποιος θα πάει να φυλάξει τα πρόβατα, ποιος να βγάλει αυτά τα πράγματα; Έλειψε, λέει, κρέας τώρα.

Αν υπήρχε ταπείνωση, και η κότα θα υπήρχε, και το κουνέλι θα υπήρχε, και το περιστέρι θα υπήρχε, όλα θα υπήρχαν και θα οικονομούνταν τα πράγματα. Αλλά υπάρχει εγωισμός, και ο εγωισμός κάνει τη ζημιά. Ταπείνωση, λοιπόν, είναι το βασικότερο θέμα.

Οι άνθρωποι με τον εγωισμό υποφέρουν, βασανίζονται, πως οι άλλοι τα έχουν εξασφαλίσει.

Ευλογούν τον Κύριον μέρα νύχτα και ευχαριστούν όλους τους ανθρώπους που υπάρχουν στο περιβάλλον τους. Αυτούς τους σκουπιδιάρηδες που έρχονται και ο Ρούρος για δασιλιάδες, διότι έρχονται και παίρνουν τη βρωμιά μου εμένα, για να πάρει το ψωμάκι του αυτός και να πάει πέρα τη βρωμιά μου εμένα. Με φάει η μύδα. Και διότι σου δεν ποτέ είπα να ευχαριστώ, ούτε το σκέφτηκα ποτέ, ότι αυτός είναι ανώτερος από εμένα, ώστε μπορεί να κάνει αυτή τη δουλειά που είναι τόσο απαραίτητη που.

Ανάμεσό μας. Αν ταπεινωθεί ο άνθρωπος, λοιπόν, και αναγνωρίσει τον Θεό χρόνια για τους ανθρώπους ευεργεσίας, τα πράγματα θα αλλάξουν και γι' αυτόν και για το περιβάλλον.

Ο Θεός, λοιπόν, λέγει ο Άγιος Θεοφύλακτος, επέβλεψεν την ταπείνου συναιμού της δούλης του.

Επιγράφουσα, δηλαδή, το θαύμα τω Θεώ και όχι αυτή. Και προσέξτε, όχι λέει ότι εγώ είχα τίποτα· ο Θεός επέβλεψε. Πώς επέβλεψε και με θεώρησε άξια αυτός, και την παίρνει. Ήμουνα, το άξιζα, ηργάσθην; Όχι. Εκείνος επέβλεψέ με την ταπεινήν, ούκ εγώ προς εκείνον ανέβλεψα.

Εκείνος με ηλέησε, ούκ εγώ αυτόν εξεζήτησα. Αυτός ήρθε και με βρήκε, ήρθε και με βρήκε αυτός. Τις γαρινεί εγώ προς το σύ τον έργο, η σκέψη Τι είμαι εγώ μπροστά σε αυτή την οικονομία και την ευεργεσία του Θεού προς τον άνθρωπο και σε μένα αυτή;

Τι είμαι εγώ το σπουλί και ασφαλό στα ισχέτρια της Θεοτόκου; Τι είμαι εγώ, ώστε εγώ να χρησιμοποιηθώ σε αυτό; Και μέγα μυστήριον· ταπεινή γαρ ήν και απεριμένη. Και είναι η θάρρη των οικονομίαν εκλέγομε Και τώρα με διαλέγει σε μια οικονομία που δεν μπορεί να διατυπωθεί το πού και γιατί έγιναν αυτά τα πράγματα.

Είναι πράγματι απορίας άξια. Μητέρα του Θεού και να ονομάζει τον εαυτό της δούλη. Εγώ είμαι δούλης της, όχι μητέρας της. Θα εκολακεύεται ο κανείς, έ να έχει σε δει το Θεό.

Εμείς έχουμε καμιά φορά, δεν ξέρω τι έχουμε, και όλο το γενεαλογικό δέντρο παρουσιάζουμε. Να δείξουμε τι είμαστε και τι δεν είμαστε και ποιοι είμαστε και τι ήταν οι γιαγιάδες μας και ποιοι ήταν οι παππούδες μας.

Μητέρα Θεού, δούλη Θεού λέει, δεν είναι;

Καταφύσιμη το Ζούλη Θεού στην πραγματικότητα. Διότι υπάρχει ένα εδάφιο στον 119 των Ψαλμών, στίχον 91, που λέει: Τα σύμπαντα δούλασαν, δικάστη πάντα, είναι δικάστη τα σύμπαντα Αυτό είναι και ένα εδάφιο που, εάν ο Χριστός είναι κτίσμα, πρέπει να είναι δούλος του Θεού.

Όχι παιδί του Θεού, δούλος του Θεού.

Γι' αυτό είναι κατά των Ιεχωβάδων αυτό το εδάφιο.

Αλλά αυτή η ψιλίουσα δια την τιμήν εταπείνωσε αυτό Και υπάρχει στη Σοφία Σειράχ μια τέτοια προτροπή που λέει το εξής: Όσο μέγας είσαι, όσο μεγάλος είσαι, το σούτο ταπείνουσε αυτό και έναντι κυρίου ευρύχησαν

Όσο έχεις φυσικά προσόντα μεγάλα και αξίζουν χειροκροτημάτων και επαίνων. Εσύ, λέει, φρόντισε να ταπεινώσεις τον εαυτόν σου και θα βρεις χάρη ενώπιον του Θεού.

Βλέπουμε μία πολυκατοικία με δέκα ορόφους και βλέπουμε και μία οικία με έναν όροφο ή με δύο ορόφους.

Ποια εξ αυτών έχει τα βαθύτερα θεμέλια; Σε ποια εργάστηκαν να κάνουν πιο βαθιά θεμέλια; Ας παλώ, πολυκατοικία στου ουρονοκτήτου. Πόσο; Το ένα χρειάζεται ένα μέτρο, το άλλο χρειάζεται δέκα μέτρα. Οκτώ μέτρα, επτά μέτρα θεμέλια. Όσο ψηλό είναι, όσο ψηλότερο να γίνει, τόσο βαθιά φροντίζει να μπει μέσα στη γη για να είναι στερεό.

Αυτό συμβαίνει και στα δέντρα. Αυτά τα οποία υψηλοφρονούν, ανεβαίνουν επάνω, έχουν κάθετον στην αυτοί τους, στη ρίζα τους, για να μπορούν να κρατούνται. Αυτό που το λέει εδώ η Σοφία Σειράχ, όσο μεγάλος είσαι, μητέρα του Θεού είναι.

Είναι στο χέρι του ανθρώπου. Ας αφήσουμε τους εξωτερικούς εκείνους παράγοντες που μας ταπεινώνουν και μας εξουθενώνουν. Δεν θέλουμε αυτούς, τους αθεληματικούς. Εμείς αυτοί να προσφέρουμε για να έχουμε.

Ο Ισάκος Σύρος, ένα του λόγου των 20, λέει το εξής

ταπεινόμπρονεστή καταλήθεια, όχις έχει εντοκριπτό τι άξιον υπερηφανία, έχει κάτι που είναι άξιο υπερηφανία και ούχι υπερηφανεύεται.

Εμείς υπερηφανευόμαστε πολλές φορές μη έχοντες άξιο για υπερηφάνεια, για να υπερηφανευόμαστε.

Αυτός λέει το εξής: ταπεινός πραγματικός είναι, εάν κάποιος έχει κάτι που αξίζει να υπερηφανευτεί γι’ αυτό το οποίο έχει, αυτός είναι. Και οὐχ υπερηφανεύεται, αλλά ὡς οὐχ ἔχει αὐτὸ ἐν τῷ ἑαυτοῦ λογισμῷ, ότι τίποτα δεν έχω, χώμα είμαι, τίποτα δεν είμαι.

Έχω φωνή, έχω γνώση, έχω παρουσία, έχω χρήμα· τι είμαι; Τίποτα δεν είμαι. Και εντούτοις δεν το λαμβάνουμε υπόψη. Επειδή η ευκαιρία είναι της μεγάλης αυτής αρετής που είχε η Παναγία μας, την οποία προβάλλει και λέει: «Επ’ αυτό, αυτό το κεφάλαιο, το μόνο το οποίο προέταξα σε όλη αυτή την οικονομία».

Δηλαδή, θυμήθηκα μια σκέψη του θείου Χρυσοστόμου, εκτεταμένη σε έναν του λόγο περί ταπεινώσεως. Λέει «Ταπίνωσης εσύ το λογίσαστε εαυτών αμαρκολών είναι» Ούτε τέτοιο πράγμα. Όχι, στους έξω δεν παραδεχόμεθα εμείς ότι φταίμε ενίοτε, ότι είμαι ένοχος και ότι δεν το κάναμε καλά, ότι αμαρτήσαμε· ούτε στον πνευματικό. Και στον πνευματικό πάμε να του πούμε τι αμαρτίες; Ή θέλουμε, προσευχόμαστε, ξέρει ο Πάτερ κ.λπ. Εγώ είμαι από παπαδόσογο και τα τοιαύτα.

Ταπείνωσης εσείς το λογίζαστε αυτόν αμαρτωλών είναι και μηδέν καλών ποιοι είναι νόποιον του Θεού. Ενώπιον του Θεού· διάκριση. Όχι ενώπιον των ανθρώπων. Οι άνθρωποι μας έρχονται για τον Παράδεισο· ενώπιον του Θεού. Κάνει τη διάκριση διά Πνεύματος Αγίου, μετράει με τη μεζούρα του Χριστού, όχι με τη μεζούρα που με μετράει η Λενάδα μου ή ο φίλος μου. Όχι, με τη μεζούρα του Θεού, ενώπιον του Θεού.

το δε έργον της ταπεινώσεως εστιμισιωπή

και το μη μετρίνε αυτόν έντιμη και να μη μετράς τον εαυτό σου με κανέναν, και να παρουσιάζεις δύο διάβολους στον εαυτό σου καλύτερον, μεγαλύτερον, αξιότερον, εξυπνότερον, ομορφότερον, δυναμικότερον, δεν ξέρω τι.

«Μηδὲ φιλονικεῖσθαι», ούτε να φιλονικείς· να ταπεινώνεσαι. Η υποταγή, το βλέμμα, έχει χαμέ κάτω να κοιτάζει, το έχει προνοθαλμόν των εαυτούς θάνατον, όταν βλέπεις πάντοτε ότι υπάρχει εκδοχή αναφάσιν στιγμή να φύγεις του κόσμου τούτου.

Αυτά είναι από ελαττήρια ταπεινόθεως συνείμενα. Το φυλάξε αυτόν από ψεύδους, το μη ομιλήσαι εν ματαιολογίες, το μη αντιλέγην το μίζονι, το μισήσε την ανάπαυσιν, το βιάζεσθε αυτόν εν κόπο, το νύφιν, το μετά ακριβίας τελέσετας εντολαστάθας, ίνα μη γένηται η ψυχή σου παντός πάθους κατοικητήριον.

Μη θεούν εις εν έκαστον αστόν, ή να μην τελειώσεις όλον τον βίο σου άκαρπον και ενεγωισμό.

Αυτά είναι δείγματα που ο καθείς θα πρέπει να τα έχει μπροστά του και να πει: εγώ τι κάνω, πώς σκέφτομαι, πώς το φτιάχνω το θέμα αυτό, τι γνώμη έχω; Η ταπείνωση, κατά τους πατέρες, έφτασε μέχρι του σημείου η Παναγία μας να κατηγορηθεί ως κλεψίγαμος από τον Ιωσήφ και να μην πει περί τίνος επρόκειτο. Έτσι λέγουν.

Οι πατέρες λέγουν ότι η Θεοτόκος δεν είπε στον Ιωσήφ το τι συνέβη, για να μην δείξει ότι έχει με τον Ουρανό σχέσεις, με Πνεύμα Άγιον.

Και είτο τόσο καθαρή και τόσο αγία. Μην ακούτε τις φωτισμένες, τις σημερινές, που μιλούν με τη συμπεθέρα τους, την Παναγία. Συνέχεια μιλούν και γράφουν και τους λένε και τους παρουσιάζουν και λοιπά. Λέτε πρόκειται για τη συνυφάδα τους. Είναι πλανεμένες οι γυναίκες αυτές. Είναι πλανεμένοι οι άνθρωποι αυτοί. Και είναι δυστυχείς, αν δεν προσέξουν τα τεχνάσματα αυτά του σατανά. Πατέρες λέγουν ότι προτίμησε να θεωρηθεί ως πλευρήγαμο και να τη... Διώχτηκε από το σπίτι. Αδιαφόρησε, αλλά βλέποντας ο Θεός την ταπείνωση έστειλε άγγελον και πρόλαβε και του λέει: «Ιωσήφ, μην το κάνεις αυτό, διότι η υπόθεσις δεν έχει ούτως, έχει κάπως αλλιώς, και μάλιστα εσύ που διαβάζεις έπρεπε να το γνωρίζεις από τον Ησαΐα ότι η Παρθένος θα γεννήσει. Να αυτή που εσύ εκεί ήρθες να οικονομήσεις και να υπηρετήσεις τη νέα σου».

Ναι, έφτασε μέχρι τέτοιου σημείου η Θεοτόκος εν τη ταπεινώσει της. Και δείτε πώς σκέφτονται πολλοί σήμερα και πώς ενεργούν. Τα τεχνάσματα του σατανά αγαπητοί μου δεν μπορεί να τα διακρίνει ο άνθρωπος το μία φωνταπίνωση

Περισσότεροι θα γνωρίζετε κάτι εκδόσεις που γίνονται ενός συγκροτήματος του Παρακλήτου, που λέγεται, που είναι εκεί έξω στον Ωρωπό και έχει εκδώσει με επωνυμία πολλές εκδόσεις και μάλιστα «Αγιορείτικες Μορφές».

Ζητήστε το έβδομο, το τελευταίο, να πάρετε, αυτό που λέγεται «Αγιορείτικες Μορφές». 20 δραχμές το έχουν οι άνθρωποι. Να ιδείτε εκεί μέσα τεχνάσματα του σατανά. Να ιδείτε πού θα πάει η Αθανασία, να ιδείτε πού θα πάνε οι φωτισμένες που γράφουν τα ευρώστινα του ουρανού, να ιδείτε πού θα είναι η εικόνα που χαμογελάει, να ιδείτε πράγματα, να πείτε: «Θεέ μου, θα σε δω», αλλά με πνευματικούς, μη πνευματικούς, με εγωισμό 24 καράτια εμείς πώς είναι δυνατόν να μπορέσουμε να φυλαχτούμε από τα τεχνάσματα;

Ταπεινώσεις δεν υπάρχουν. Θεωρούμε τον εαυτό μας ότι είμαι τάχα ικανή κ.λπ. Δεν το λέμε, δεν το λέμε. Ταπεινολογούμε, δεν ταπεινοφρονούμε. Δεν το λέμε ότι «όχι, εγώ αμαρτωλός είμαι» ή «αμαρτωλή». «Αμαρτωλός είμαι», λέει ο άλλος, ναι, αλλά το πιστεύουμε όμως στη βάση ότι κάτι είδε και σε εμάς, βέβαια, και η Παναγία θα κάνει μεγάλη σωτηρία στον κόσμο δι' εμού.

Μάλιστα. Εδώ λοιπόν αυτή προτίμησε να κατηγορηθεί. Ένα προσόν μεγάλο, ευεργετικό για τον ταπεινό είναι το εξής: ο ταπεινός ουδέποτε πίπτει. Δεν πέφτει, λέει, ο ταπεινός. Γιατί δεν πέφτει; Πώς δεν γαρ πεσεί; Έχει υποκάτω πάντων ων. Πώς τον πάει κάτω κάτω αυτός; Πού θα πέσει παρακάτω;

σηκωθεί λιγάκι, να τον σηκώσει το αεράκι του αλλουνού. Να τον πάρει λιγάκι, να τον σηκώσει, να, κάτι είναι, κάτι φτιάχνει, κάτι είδε, κάτι προσέφερε κ.λπ. Όσο ταπεινώνει, πηγαίνει κάτω· πού παρακάτω θα πέσει; Δεν έχει περιθώριο να πέσει. Γι' αυτό πρέπει ο άνθρωπος να τοποθετεί τον εαυτό του κάτω, που να μην κινδυνεύει να πέσει. Και ωραία το τοποθετεί. Αυτό το έχω δανειστεί από τον Μακάριο τον Αιγύπτιο, από τη 19η ομιλία. Όσοι έχετε τις διηγήσεις του,

Θα το βρείτε εκεί πέρα. Λέει ο ταπεινός που δεν ποτέ πήπε. Πόσεν γάρ πεσίν έχει υπό κάτω πάντονον Και ότι μεγάλη ταπείνωσις η υψηλοφροσύνη και μεγάλη ύψωσις και τιμή και αξίωμα η ταπεινοφροσύνη. Το γαρ κατοικητήριον και η ανάπαυσις του Πνεύματος η ταπεινοφροσύνη.

Το κατοικητήριο και εκεί που θα αναπαυθεί το Πνεύμα είναι η ταπεινοφροσύνη. Γι' αυτό σας έλεγα γρηγορότερα ότι το μόνο έδαφος που μπορούν να αναπτυχθούν οι αρετές εν Χριστώ είναι της ταπεινοφροσύνης, το οποίο καλείται ο άνθρωπος να το προσφέρει.

Δεν το προσφέρει ο Ουρανός. Εάν διαβάσετε στους Γαλάτας, έψιλον 22, να δείτε τους καρπούς του Πνεύματος του Αγίου, δεν θα βρείτε την ταπεινοφροσύνη μέσα. Δεν την παρουσιάζει ως καρπόν Πνεύματος Αγίου, διότι περιμένει από τον άνθρωπο.

ο δε καρπος του πνευματος εστιν αγαπη, χαρα, ειρηνη, μακροθυμια, χρηστοτης, αγαθωσυνη, πιστις, πραότης, εγκράτεια. Για ταπείνωση δεν λέει. «Ο ταπεινών εαυτόν» θα το βάλεις εσύ μόνος. Και είναι δύσκολο ο άνθρωπος να ταπεινωθεί, είναι δύσκολο αυτό το εγώ να ξεκολλήσει.

Εύκολα μπορεί να κόψει τα σαρκικά του αμαρτήματα, εύκολα μπορεί να κλείσει την πόρτα στον κόσμο, στη μόδα, στον εγωισμό, στο συμφέρον. Αλλά το εγώ πρέπει να βγει μαζί με το δέρμα και δεν βγαίνει. Θα ξεκολληθεί το δέρμα μαζί για να βγει το εγώ.

Γι' αυτό ο Χριστός ξεκίνησε από το εγώ. Ως της θέλει, ο πίσω μου ελφύν, απαρνησά στο εαυτό Αλλά πού να αρνηθούμε τον εαυτό μας; Στη Σοφία Σειράχ, στο 25ο κεφάλαιο, λέγει το εξής: Τρία ήδη εμίσησεν η ψυχή μου Λέγει η Σοφία Σειράχ: «Πτωχόν υπερήφανον, πλούσιον ψεύστην και γέροντα μοιχόν». Έχει ένα τρίπτυχο εκεί πέρα, αλλά εγώ το εδανείστην, δεν μπόρεσα να το χωρίσω, γι' αυτό που λέγει ότι «πτωχόν υπερήφανον».

Καθένας πρέπει να τοποθετεί τον εαυτόν του στη θέση του και δεν έχει να χάσει. Γιατί πολλές φορές ο εγωισμός μάς βάζει, για να ικανοποιήσουμε, για να εξισωθούμε με τους άλλους, τους δυναμένους, να εργαστούμε εις βάρος του ηθικού κεφαλαίου μας, να προδώσουμε τιμή, πίστη κλπ.

Είπα, για να καταπατήσουμε και Ευαγγέλιο ακόμη, για να αρθούμε στο ανάστημα, στη θέση, στη φιγούρα που τοποθετεί ο άλλος, δεν ξέρω με τι τρόπο μπορεί να βρεθεί σε εκείνη τη θέση. Γι' αυτό το λέγει εδώ.

Και για να κλείσω αυτό, το περί ταπεινώσεως, θα μου επιτρέψετε, για το αντίβαρο, την υπερηφάνεια, να πω κάτι. Είναι του θείου Χρυσοστόμου αυτό που θα σας πω. Ουδένουν υπερηφανείας ίσων κακών. Δεν υπάρχει, λέγει, δεν έχει ταίρι η υπερηφάνεια από απόψεως κακίας και αμαρτίας.

Δέμωνα τον άνθρωπο να περγάζεται. Σατανά, λέει, τον κάνει τον άνθρωπο ο εγωισμός. Υβριστή, βλάχτημο, επίουργο, θανάτοπιοι και φόνον αφίες. Ο υπερήφανος αεί λύπαις συζῇ, δεν είναι ικανοποιημένος ποτέ ο υπερήφανος.

Πάντοτε νιώθει τον άλλον και τον ζηλεύει τον άλλον. Γιατί θέλει κι αυτός να ανεβεί. Αεί αγανακτή, αεί αλλή περιφέρεται, αλλή Ουδένεστη, ότι δεν είναι τίποτα δεν πάω να το καταλάβω Ότο παθος αυτού του κορέσε δύναται καν το βασιλέα ήδη υποκίπτοντα και προσινούντα ούτε κορέστη Και τον βασιλιά να τον δει να του βάλει μετάνοια, και πάλι δεν θα ικανοποιηθεί.

Αλλά μάλλον εξήφθη· «Είδες; Τον έβαλα κάτω», έτσι θα σκεφτεί. Καθάπεργα ριφιλάρ γυρί, σε φέρει μια αντιδιασόλη Όσα άλλα δοσί, το σούτον πλειώνων δέονται, ούτω και οι απονενοημένοι Όσης αν απολάσωσι τιμής, το σούτο πλείωνεως επιθυμήσουσι Παραλληλίζει τον υπερήφανο με τον φιλάργυρο.

Και είναι αλήθεια, εάν κανείς το προσέξει, με τι τρόπο παρασύρεται ο άνθρωπος και στη μία πλευρά και στην άλλη. Αλλά, διότι δεν βλέπει τα του εγωισμού, μπορεί να ιδεί τα της φιλοχρηματίας. Ο σατανάς είναι τεχνίτης και φροντίζει τον άνθρωπο να τον παρασύρει.

Εφόσον, παραδείγματι, ήταν ο άνθρωπος που μπορούσε να σταθεί και με 100 δραχμές,

όταν κατόρθωσε τις 100 να τις κάμει, διότι δεν είχε πρώτα τις 100, αμέσως του δημιουργείται μία έφεση, ει δυνατόν, να πάρει 150. 150. Και αν πάρει 150, πάλι δεν του φτάνουν· του δημιουργεί καταστάσεις να πάρει 200.

Και όταν πάρει τις 200, δεν θυμάται που δεν είχε φράγκο ποτέ· να πάρει τις 250. Και όταν πάρει τις 250, θέλει τις 300, θέλει τις 500, θέλει τις 1.000, και κατά αυτήν την έννοια έχει μια ακόρεστον δίψα, διότι δημιουργεί γύρω του καταστάσεις που πρέπει να ακολουθούν.

Εγώ πλέον δεν είμαι με το ένα παντελόνι, ή γιορτή ή καθημερινή. Εγώ πρέπει και κάπως αλλιώς, πρέπει να βγω και έξω, πρέπει να πάω και στην ταβέρνα, πρέπει να πάρω και αυτοκίνητο, πρέπει να πάρουμε και ψυγείο, πρέπει να πάρουμε και τούτο και τ' άλλο και λοιπά, και χρειάζεται και υπηρέτρια και χρειάζεται και αυτό.

Αυτό. Σιγά, σιγά, σιγά, σιγά, λοιπόν, χωρίς να το καταλαβαίνει, μπλέκει σε μια κατάσταση μέσα που αναγκάζεται να ψευστεί, που αναγκάζεται και να ψευδορκήσει κάποια φορά, που αναγκάζεται να κάνει κομπίνα, που αναγκάζεται να φανεί σκληρός σε κάποιον άλλο, χίλια δυο πράγματα.

Είναι μεγάλη η φιλοσοφία αυτή και μεγάλη τέχνη του σατανά, να σε βάλει στη σβούρα αυτή μέσα, να σε φέρνει. Ωραία το καταλαβαίνεις, με ευλόγους αιτίας και δικαιολογημένας, να τον δουλεύεις χωρίς να το καταλάβεις καθ' ολοκληρίαν.

Χρειάζεται ταπείνωση και να ανατρέχει ο άνθρωπος στα πίσω, διότι τα παρελθόντα είναι ικανά να βοηθήσουν και να οδηγήσουν για τα παρόντα και τα μέλλοντα. Αν εμείς αυτοί θέλαμε να εξετάσουμε τον εαυτό μας, πόθεν ερχόμαστε, θα είμαστε διαφορετικοί άνθρωποι παρά αυτοί που είμαστε και προς τα εκεί που έχουμε κατήφορο πάρει και πηγαίνουμε.

Πάθος γάρ ἐστι, πάθος δὲ ὅριον οὐκ οἶδεν. Τέτοιο πάθος είναι η φιλαργυρία, που δεν έχει διόλου όριον, δεν υπάρχει όριον. Αλλά τότε ήστατε όταν αποκτήσει τον έχοντα Τότε, λέει, θα σταματήσει, όταν κατακτήσει απόλυτα αυτόν ο οποίος την έχει.

Είναι το αίσθημα της φιλαργυρίας ή το αίσθημα του εγωισμού. Φέρνει αυτόν τον παραλληλισμόν ο Άγιος, ο άνθρωπος αυτός. Και είναι αλήθεια, είναι αλήθεια. Ώστε η Θεοτόκος άφησε ένα ηθικό μάθημα σε εμάς με αυτό το προσόν το μεγάλο που είχε, την αρετή τη μεγάλη.

Δεν παρουσίασε ούτε γενεαλογικόν δέντρον από τη Ναζαρέτ. Προήρχετο, μάλιστα τέτοια θέση ήταν τότε η Ναζαρέτ, που ο άνθρωπος κουμπωνότανε, ούτως ειπείν. Θυμήστε τι είπε ο Φίλιππος, δύναται λέει η έκτη Ναζαρέτ, αγαθόν είναι να βγει τίποτα από εκεί πέρα, άντε φεύγα από εδώ, είναι αδύνατον.

Το απέκλειε. Και εν τούτοις όμως, να που υπήρχε μια ψυχούλα εκεί μέσα, η οποία είχε το έδαφος αυτό, το χωρίον αυτό, το έδαφος αυτό, την ταπείνωση. Ο Θεός, όστις περιτρέχει την γην, την είδε, την εξέλεξε και την παρουσίασε.

Αυτό το μόνο κεφάλαιο ήτο ικανό να κατεβάσει το Θεό κάτω. Χρειαστήκανε 5.508 χρόνια για να βρεθεί αυτό το πρόσωπο.

5.508 χρόνια πέρασαν και διήλυσε το αίμα της ανθρωπότητας, όπως σας είπα ένα βράδυ. Σε 77 γενεές, για να έρθει η Παναγία επί σκηνής, ώστε να θεωρηθεί ότι ήρθε πλέον το πλήρωμα του χρόνου.

77 γενεές είναι από Αδάμ μέχρι Ιωσήφ του Μνήστορος, μέχρι της Θεοτόκου, και πέρασε μέσα από δικαίους, από προφήτας, από πατέρας, από, από, από, από, και διηλύθη το αίμα αυτό για να δώσει τον καρπόν αυτόν, την Θεοτόκον, που εθεωρήθη από τον Θεό ως το τέλειο δοχείο για να έρθει αυτός ο Θεός.

Καταλαβαίνετε, λοιπόν, τι μεγάλο πράγμα είναι. Και, όπως σας είπα, είναι στο δικό μας χέρι. Δεν είναι εξωτερικοί παράγοντες που δίδουν στον άνθρωπο την ταπείνωση τη σωστή, αλλά εσωτερικοί παράγοντες: να το θέλει ο άνθρωπος.

Λοιπόν, σε περίπτωση έπειτα από αυτό, όταν είπε τον λόγον ότι «ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ», συνεχίζει και κάνει μία προφητεία και λέει: Ιδουγάρ, Αποτουνήν Μακαριούσιμε Πάσε Γενναία Αυτή είναι μία προφητεία η οποία ελέχθη τότε στην ορεινή πόλη Ιούδα.

Πραγματοποιήθη τότε, πραγματοποιείται και θα πραγματοποιείται εν τω προσώπω της Θεοτόκου. Πράγματι, όλες οι χριστιανικές γενεές θα την μακαρίζουν. Γύρω από μακαρισμούς από γυναίκας άλλας στην Παλαιά Διαθήκη, που κι αυτές παρουσιάσαν κάπως επί σκηνής.

Υπάρχει η Άννα, υπάρχει η Ελισάβετ, υπάρχει η Μαριάμ, υπάρχει η Δεββώρα, υπάρχουν πολλές. Αυτές μίλησαν κι αυτές με προφητικό πνεύμα. Μίλησε, παραδείγματι, η Άννα, διότι έλαβε, ούτως ειπείν, χάριν από τον προφήτη Σαμουήλ, τον οποίον εγέννησε.

Και μίλησε η Ελισάβετ και είπε λόγια, διότι προφητική εδέχθη από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, η Μαριάμ και ούτω καθεξής. Τώρα εδώ όμως, στη Θεοτόκο, γίνεται μια προφητεία και χαρακτηρίζεται και ως προφήτις η Θεοτόκος εδώ.

Και μάλιστα υπάρχει, έχω βρει κάπου, το έχω βάλει εδώ, θα σας το πω στη συνέχεια. Ο Ησαΐας έχει γράψει και την ονομάζει Προφήτιδα, την Θεοτόκο. Είναι στο 8ο κεφάλαιο, στίχος 3, και λέγει: Και προσήλθε προς την Προφήτην και εργαστρία έλαβε και έτε και νιών

Προσήλθε προς την Προφήτην και εργαστρία έλαβε η Προφήτης και έτε και νιών Όχι θυγατέρα, και έτε και νιών Είναι προφητεία για τον Χριστό και για την Παναγία και την ονομάζει Προφήτιδα. Ο δε Μέγας Βασίλειος, ερμηνεύων αυτό το εδάφιο του Ησαΐου, λέγει τα εξής: Ότι δε προφήτηση Μαρία ή προσήλθε κατά των προσεγγισμών το δια της γνώσεως ο Ισαΐας

Δηλαδή, ήρθε σε επαφή ο Χριστός, που κι αυτός ήταν προφήτης, ο της Μεγάλης Βουλής Άγγελος και προφήτης, έδωσε από τη χάρη του και από το πνεύμα του, και προφήτεψε κι αυτή και είπε: «Από τώρα θα με μακαρίζουν όλες οι γενεές». Ουδ’ αν αντερεί, λέει, ο Ησαΐας, μεμνημένος αυτής των ρημάτων, σαν να γνώριζε, λέει, ο Ησαΐας τα λόγια της Παρθένου, α προφητικώς απεφθέγξατο.

Καρφησή, με γαλήνη ψυχή μου των κύριων και ηγαλίασε το πνεύμα μου επί το Θεό το Σωτήρι μου, ότι επέβλεψεν επί ταπείνος δούλης αυτού. Ιδού γάρα από τον ίν μακαριούσι με πάσα γενναία και όλοι οι διαεπιστήσεις της δρήμαση αυτής.

Και πρέπει, λέει, πολύ να προσέξει τα λόγια αυτά. Ούδια στάση σε αυτήν υπήν και προφήτην, χωρίς να αντιστάσει την είπε και προφήτην, Διότι Πνεύμα Κυρίου επήλθεε απ' αυτήν και δύναμης υψής του επισκίασε Το πνεύμα, λοιπόν, αυτό το οποίο ἐπῆλθεν ἐπ’ αὐτὴν την έκανε να προφητεύσει.

Δεν προφήτευσε αφ' αυτού της η Παναγία μας Προφήτευσε αυτός που υπήρχε μέσα, ο μοναδικός προφήτης. Ο Χριστός προφήτευσε δι’ αυτής, όπως προφήτευσε ο Πρόδρομος διά της Ελισάβετ, που σας είπα. Προφήτευσε ο Σαμουήλ διά της Άννας κ.λπ.

Προφητεία λοιπόν καθαρά τα λόγια των προφητήδων προφήτητος και μακαρίας Μαρίας. Λέει ότι είναι καθαρά τα λόγια της προφητείας, λέει στη συνέχεια ο Μέγας Βασίλειος: Καὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ Κυρίου.

Αμέσως μακαρισμός. Η ίδια η Ελισάβετ, που μέσα της έχει και αυτή έναν προφήτην, τον Πρόδρομο, ανοίγει το στόμα της και λέει «μακαρία»· αμέσως ένας μακαρισμός, των πρώτων των οποίων λαμβάνει εκεί μέσα, στο ίδιο σπίτι.

Από του Νίνγαρ μακαριούσιμε, ορίστε, η εξαδέρφη της η Γραία Ιάννα, η Ελισάβε, τη λέει μακαρία. Αρχίζει αμέσως ο μακαρισμός. Δεν προλαμβάνει να το προφητεύσει και ήδη λαμβάνει σάρκα και ωστά.

Και θα μπορούσε να πει το εξής: «Με λες μακαρία, Ελισάβετ. Εσύ πού να ξέρεις ότι όλος ο κόσμος θα με μακαρίζει; Εσύ με μακαρίζεις, επειδή πιστεύεις ότι θα τελειωθούν αυτά που μου είπε ο Άγγελος, γιατί ξέρεις για ποιο λόγο ήρθα εδώ· ήρθα να δω εάν και κατά πόσον είσαι έγκυος».

Λοιπόν, όμως, όλες οι γενεές θα με μακαρίζουν. Αυτό δεν το ξέρεις, δεν μπορείς να το πιάσεις και να καταλάβεις ότι δεν είμαι απλώς μακαρία, πάνευδαιμον, είμαι πανευτυχής, είμαι πεπληρωμένη όλων των αγαθών.

Διότι η λέξη «μακαρία», ο μακαρισμός αυτός, όπως λέγει ο Χρυσόστομος, πάντα λέγει τα αγαθά. Όταν μακαρισμόν είπε, πάντα λέγει τα αγαθά· συλλήβδην όλα τα αγαθά κλείνει η λέξη «μακαρισμός», λέγει ο θείος Χρυσόστομος.

Ο θείος Ιερώνυμος: «Μακαρία λέγεται η Παρθένος, ουχί την περιούσια αξία», όχι, λέει, διότι αφ’ εαυτής είχε καμία αξία, «αλλά διότι του ενοικήσαντος αυτή Θεού φιλανθρωπίας», αλλά διότι εξελέγη από τον Θεό και χρησιμοποιήθηκε ως δωμάτιον επί εννέας ολοκλήρους μήνες.

Και καταλαβαίνετε, να φιλοξενείς τον Θεό και να τον κυκλοφορείς, μεγάλη η αξία. Από ημερών, λοιπόν, εκείνων βρήκε την πραγματοποίηση αυτής της προφητείας, από των ημερών εκείνων. Και μάλιστα ενθυμείστε τη γυναίκα εκείνη του όχλου, όταν ήκουε τον Χριστό να ομιλεί.

Τι εκ του Όχλου είπε, μακαρία η κοιλία η βαστά σας άσε, για ποιον ήταν για μένα ο μακαρισμός. Και τη μητέρα του. Δηλαδή δεν έκαμε καν λάθος· «και μαστοί ους εθήλασας».

Άλλωστε και εμείς αυτοί σήμερα, σε τόσα που λέμε στην Παναγία μας, ομιλούμε περί των μακαρισμών. Έχει κάτι ωραία η Εκκλησία. ενθυμείς ε, μακαριζομέν σε Θεοτόκε Παρθένε και δοξάζομέν σε οι πιστοί καταχρέως. Τα έχετε διαβάσει αυτά, τα έχετε ερμηνεύσει.

Τι είναι; Πώς εφώτισε ο Θεός, πώς το Πνεύμα το Άγιον και επεστράτευσαν αυτά τα λόγια; Είναι δογματικά αυτά.

Μακαρίζομαι σε πάση γενναία Θεοτόκη Παρθέναι, άλλη περίπτωση αυτή Κατ' εξοχή με εκείνον τον Αγγελικό Νείμνον, ο οποίος σηκούσει το πρώτον στην κοιλάδα εκεί του άδειν έξω από τα σκαριάς Το άξιο νεστίνος αληθός, μακαρίζειν σε και λοιπά Πράγμα παρμένο από τον ουρανό, το ξέρετε ε, τι είναι η τρόπο ο άγγελος επήγε και υπέρληξε Ιστον μοναχών τη νύχτα, το άξιον εστί δεν το ήξεραν, δημιωτέραν τον χειροβίνη έψαλων οι άνθρωποι Και πήγε ο άγγελος και του έψαλε το πρώτο, του μοναχού.

Και ο μοναχός δεν μπορούσε να το κρατήσει και του είπε να του το γράψει. Του ζήτησε μολύβι και χαρτί να γράψει· δεν υπήρχε. Και πήρε μια πλάκα ο άγγελος και με το δάχτυλό του απάνω, σαν να έγραφε σε προζύμι, του έγραψε το Άξιο Νεστί.

Και την άλλη ημέρα, όταν ήρθε ο γέροντας του υποτακτικού αυτού που είπε στο Πρωτάτο τη νύχτα, του είπε και τον σκοπό και τα λόγια. Και από τότε εισήλθε το «Άξιόν εστι». Εψάλη το πρώτον μπροστά σε μια εικόνα της Παναγίας μας, εκεί σε μια καλύβα έξω από τας Καρυάς.

Και την πήραν από εκεί την εικόνα αυτή και την έχουν στο Πρωτάτο μέσα εις το σύνθρονο. Όσοι των κυρίων ανεβαίνουν στο Όρος ενίοτε θα την έχουν ασφαλώς προσκυνήσει στο Πρωτάτο μέσα, την εικόνα του «Άξιόν εστι» του λεγόμενου.

Η δε πλάξ αυτή έφυγε για την Κωνσταντινούπολη, όπως τόσα άλλα πράγματα άγια έχουν φύγει για εκεί. Λοιπόν, είναι κάτι που λέγεται στον Όρθρο, που λέγεται στη Λειτουργία, που λέγεται στο Απόδειπνο. Δηλαδή όλη την ημέρα μακαρίζεται η Θεοτόκος.

Δεν το καταλαβαίνουμε εμείς, εξ νυφίας το λέμε, άξιονες, ποιός αληθώς, τι είναι, πού θα το πήραμε, τι έχει μέσα και για ποιον ομιλεί Δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία. Δεν με μακαρίζει, λοιπόν, ούτε στις ημέρες της ούτε έπειτα, αλλά σε όλους τους αιώνας.

Και λέγει ο Ψαλμωδός το εξής για αυτή την περίπτωση. «Διὰ τοῦτο λαοὶ ἐξομολογήσονταί σοι εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος». Και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος λέει: «Οράς άπασαν την κτίσιν εξομολογουμένη τη Μητροπαρθένω τάξει».

Ερμηνεύοντας το εδάφιο αυτό, το αποδίδει ότι το γράφει προφητικώς δια την Παναγία. Και βλέπεις, λέγει, άπασαν την κτίση εξομολογουμένη τη Μητροπαρθένω τάξει, και ούτ’ εν πεπερασμένη τινί, αλλά εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνα, όχι για κάποιο καιρό, αλλά συνεχώς, μέχρι στην τελεία, στον αιώνα.

Και ακόμη, όπως ξέρετε, η αγιογραφία που την παρουσιάζει την Παναγία μας, θα έχετε προσέξει καμιά φορά εκεί που παρουσιάζει την Κρίση. Στα ορθόδοξα μοναστήρια ή στους ναούς της Ορθοδοξίας, ιστορημένη που υπάρχει και εικόνα της Κρίσεως, δίπλα εκεί στον θρόνο που είναι ο Χριστός, δεξιά του έχει την Υπεραγίαν Θεοτόκον και αριστερά τον Τίμιο Πρόδρομο, και εκεί ακόμη την παρουσιάζει, και θα υμνολογείται και πέραν του τάφου η Θεοτόκος σαν μητέρα του Θεού. Αυτός δε ο μακαρισμός δύναται και σε εμάς να λάβει αφορμή.

Εάν εμείς θελήσουμε να προσέξουμε το πρόσωπο της Θεοτόκου και να τη μακαρίζουμε με τον τρόπο μας, ανταποδίδει και εις εμάς, και εμείς θα είμεθα μακαριστοί. Είναι αδύνατον άνθρωπος ο οποίος σέβεται και ευλαβείται την Θεοτόκο, μετά Θεόν πάντοτε, ως μητέρα του Κυρίου μας, είναι αδύνατον να μην ευλογηθεί από αυτήν.

Κάποτε εταφίασαν έναν και, με λίγες μέρες, εφύτρωσε από τον τάφο του ένας κρίνος. Τους φάνηκε τόσο παράξενος εκεί στους ανθρώπους του κοιμητηρίου, που πήγαν από κοντά να εξετάσουν ποιος πήγε και τον έβαλε.

Όμως δεν τον είχε κανένας σε τέτοιο Και άρχισαν σιγά σιγά να σκάβουν τον τάφο, να δούνε πού έχει την ύπαρξή του, πού είναι η ρίζα του. Και κατέβησαν και κατέβησαν, έφτασαν στον νεκρό και βρήκανε ότι οι ρίζες του ήσαν μέσα στην καρδιά του νεκρού.

Από εκεί είχε βγει επάνω ο κρίνος αυτός και είχε κάνει και απ’ έξω το άνθος του και γενικά την εμφάνισή του. Ο άνθρωπος αυτός καθημερινώς έλεγε τους Χαιρετισμούς της Παναγίας μας.

Δεν υπήρξε, από τότε που γνώρισε τον εαυτό του, ημέρα που να μην πει τους Χαιρετισμούς της Θεοτόκου. Και εις αντάλλαγμα, εις αμοιβήν, έδωσε τη σφραγίδα της η Παναγία μας. Σου αξίζει ο κρίνος αυτός το σύμβολο της αγνότητας και της παρθενίας για την καρδιά της ηλικιάς Εμφυτεύτηκε δηλαδή η Θεοτόκος.

Όπως λέγεται ο Ιωσουστόστομος το «Κύριε Ιησού Χριστέ» πρέπει να λέγεται τόσες φορές, μέχρι που να εμφυτευτεί ο Χριστός στην καρδία του ανθρώπου και ο Χριστός να καταλάβει την καρδία και η καρδία τον Χριστόν και να γίνουν ένα.

Πληρών και είναι μεγάλη έτσι η χαρά. Και η αγαλλίασις και η ικανοποίησις του ανθρώπου.

κατορθώσει εν τω νυν αιώνι να σέβεται την Θεοτόκον και να φροντίζει να περπατάει στα μονοπάτια τα δικά της, ότι θα την βρει στα δεξιά συνηγορούσαν μίαν ημέρα. Μεγάλο πράγμα να έχω υπεράσπιση την Θεοτόκον στα δεξιά του Κυρίου και Κριτού.

Αγαπητοί μου, τα θέματα αυτά που έχουν σχέση με τη Θεοτόκο είναι τόσο μεγάλα, όσο μεγάλη αυτή. Και καταλαβαίνετε αν είναι δυνατόν εγώ να μπορέσω αυτά να τα αναπτύξω. Αν θα ήθελε ένας άνθρωπος όμως να κοιτάξει το θέμα αυτό, θα μπορούσε και τον εαυτόν του ακόμη να δώσει, να εγκύψει απάνω στη ζωή της Θεοτόκου και στα λόγια της Θεοτόκου.

Ένας ο οποίος επευθύνησε να ηλεί τη λάμψη της Θεοτόκου να τη δει, είπε τον οφθαλμό μου δίδω να τη δω μια φορά Και πράγματι την είδε απαστράπτουσα και έχασε το ένα του μάτι. Και δεν εστάθη εκεί. ήτο τόσο η έγλυκη χαρά της ψυχής του «Να σε δω άλλη μια φορά.

Αξίωσέ με και να χάσω και το άλλο». Και γίνεται δευτέρα λάμψη. και τη βλέπει και διαδευτέρων φορών Αλλά του χάρισε και το πρώτο. Εύχομαι να χαρίσει και σε μας της ψυχής μας τα μάτια. Αμήν.