Resolution of Questions 117

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

Here I have a few questions. It asks who the double-willed man is, the causes, the effects, and the ways one can escape from this condition. Very well. The double-willed man is the double-souled man; that is, it is as though he has two souls: with one soul he decides one way, and with the other soul he decides another.

This, of course, is taken from Saint James the Brother of God, who tells us the following: "A double-minded man is unstable in all his ways." It's in the first chapter, the eighth verse. That a person who is double-minded is unstable in whatever he takes up in his life.

In all his ways. In every sphere a person moves through, the double-minded man is unstable. In matters of religion, in matters of work, in matters of family, in whatever you like. Everywhere the unstable man will show himself.

And Saint James himself will also give the solution to the matter: 'Draw near to God and He will draw near to you; cleanse your hands, you sinners, and purify your hearts, you double-minded.' He says this a little further on, in his fourth chapter. But let us look at these things a little more closely.

The double-minded man, who is an unstable man, or the double-willed man, as it is put here in the question, is the shallow man: one moment he says a thing and the next he unsays it, one moment he acts this way and the next he acts another.

He is the unstable man, truly first and foremost for himself, a man who is a real disaster. Yes, yes, and then, of course, the unstable man is a disaster for those around him too. You can never make any sense of such a man.

Of course, it is shallowness, it says here among the causes; it is shallowness, when a man says a thing and unsays it. No, we must be careful. What we say, what I decide, we should stand by, except when it is shown to us that something is mistaken.

Because otherwise, if we do not accept our mistake and stay stuck in our error, then of course we are hard-headed. That is a separate matter, the stubborn ones; that too is a bad thing. But it is one thing to have a mistake pointed out to me and to correct it.

And it is another thing altogether to be the shallow man who moves one way at one time and another way at another. So the first thing we must do is heal our shallowness.

If only we would feel that it is, first of all, a shame to expose ourselves and have others call us shallow. It is a very ugly thing, a very ugly thing indeed. Do not tolerate having someone call you a shallow person; and if he does call you that,

my beloved, take care to correct it. Correct it. So that a man may be one who stands with both feet on the ground: the grounded man, the sound man who carries weight in his opinion and weight in his decisions, not shallow people.

The effects it speaks of here, what are the effects? The effects, as I told you, are a true disaster when this man is shallow. How is he to escape, which is what the questioner asks here? By that which I have already read to you, what Saint James the Brother of God says.

We are to cleanse our hands and purify our hearts, since he calls us double-souled, double-willed, double-minded. What does 'cleanse your hands and purify your hearts' mean? The man who sins is often like a windmill.

You can see him weeping for his sins, and a little later returning to his sins. This is something very bad indeed. Saint James, in fact, uses two images for the one who repents of his sins but then returns to them.

And he says the first image is like the dog that vomited because its stomach was upset. When, you know, the dog eats too much, its stomach turns; out of gluttony it eats too much and its stomach turns. But it does not let what it vomited go to waste. It vomits, yes, to relieve its stomach, to relieve the load on its stomach.

When it gets hungry, it goes back and eats its vomit again. So, he says, this is like the man who, having vomited out the sin, goes back to eat his vomit again. The second image is 'hys.' Pay attention: an upsilon, a rough breathing with a circumflex, 'hys,' and a sigma.

It is, pay attention, pay attention, the sow. Washed, he says; after the sow has been washed, the pig, the sow. So, he says, the sow that you washed and cleaned goes right back to the mire, to wallow there in the mire.

Put on her whatever you like: you want to put earrings on her, put rings on her, whatever you want to put on her, she will still go to the mire. What does this mean, this second image of Saint James the Brother of God?

It means that you may, for a moment, have been cleaned and adorned, yet you fall back again into the same filthy things, into the mire. This is what 'purify your hearts, you double-minded' means. That is, be steadfast; cleanse your hearts and your hands,

so that they may not do evil, injustice, or sin in any way whatsoever. If, then, we stop sinning, then we also stop being shallow. And when we stop being shallow, then of course we are no longer double-souled men, double-willed men. Then our yes is our yes, and our no is our no. This is what I have to say for this question.

Another question puts this to us. It concerns the commandment: "You shall not make for yourself an idol."

"Nor any likeness of anything that is in heaven above, or that is in the earth beneath, or that is in the waters under the earth." This, of course, is a commandment of God. You shall not make an idol out of any material, whether it be of things below or of something that belongs to the heaven above.

To the stars, to the atmosphere; or upon the earth; or beneath the earth. People are forbidden to fashion any likeness at all. So then, is it contrary to the divine law to create icons of the Saints, of people who lived on the earth, or even paintings that do not necessarily carry theological content?

Yes. I will not say a great deal about this question, only a few things that go to the heart of it. The presence of the icon has nothing whatever to do with idols. The idol, in reality, is the worship of God's attributes, the worship of his attributes as they are expressed within nature.

For example, God appears wielding the power of the thunderbolt.

You are not worshipping God, you are not honoring God, but rather an energy of God, while remaining ignorant of the true God, and you say of the thunderbolt, "Ah, that is Zeus, who hurls the thunderbolts." Or wisdom: you honor Wisdom as the goddess Athena. Yet it is God who possesses this wisdom and displays this energy of his in the world, and so on. So when you are ignorant of God, and you deify his energies within nature, upon material things, upon creation, then, being ignorant of God, you are of course an idolater. You worship idols. This is what God forbids. But when, behind an icon that you have made, you worship the true God, this of course is no sin at all.

God forbade the Hebrews to make likenesses because they were still immature people. Maturity came in the times of Christianity. Notice something here, for indeed the Muslims took up this very position.

That is why they everywhere and always keep to the aniconic, allowing no images. But this carries a great danger, as you will see at once.

Although God forbade such a thing, nevertheless within the Old Testament we have more than a few examples where depictions do appear. What shall I tell you? Let me tell you of the bronze serpent. Whoever looked upon it, Scripture says, was saved from the bite of the serpents.

Yes, but was it the bronze serpent itself, my friend, that saved, or was it the image? And indeed Christ interprets this image, and says: as Moses lifted up the serpent in the wilderness, so too the Son of Man will be lifted up, and so on. Secondly, within the Holy of Holies, just as we have the hexapteryga behind the Holy Altar, so there was the plate of the Mercy Seat, a golden plate. Beneath it lay the Ark of the Covenant, and behind it, just as we have the hexapteryga, there were two carved cherubim, carved out of gold.

And what are all these things? An image, a representation. A representation of a heavenly reality, and so on; I won't dwell on every detail. But when I look at the icon and remember the true God, and I venerate the icon while keeping the true God in mind, then, as Saint Basil the Great says, and this is what stood as the very basis of it at the Seventh Ecumenical Council, which rested upon the works, the homilies, the writings of Saint John of Damascus concerning the icons, for Holy Scripture is full of examples of this, especially from the Old Testament, countless, countless examples, he says: when you venerate the icon, then the veneration passes over to the prototype.

I venerate the icon of Christ; but where does that go? Where does it travel? To Christ, to the prototype. I venerate neither the paint nor the wood. And this matter is self-evident and easy to grasp; what more can I say.

This is why we have the icon. Remember the whole struggle that took place back then in the Byzantine Empire, lasting more than a hundred years, between the iconophiles and the iconoclasts. The iconoclasts, with the Isaurian and so on, all of these were essentially people who had already taken elements, mind you, from Islam and from the Jews, but in a distorted way, with a distorted understanding, holding even that we are committing idolatry.

I must tell you of the danger that exists when we regard the Divine as aniconic, as something that cannot be depicted. And do you know where the whole quarrel lies? In the person of Jesus Christ: can we depict God?

Since God became man, we can depict him. If I do not depict Jesus Christ, who is God become man, then do you know what essentially happens? I deny his incarnation. This is why Islam did not accept the incarnation of Jesus Christ; it denies the incarnation. Behold, this is the great danger.

So we pass into a monophysite condition. All the forms of monophysitism that have ever existed, and that exist to this day, lie hidden beneath this position: that we cannot depict the person of Jesus Christ.

But then, if you cannot, then you are denying his human nature; and if you deny his human nature, you are in reality a heretic. For the Word (Logos) became flesh. That is why we must be extremely careful on this matter of the icon.

Let us take the greatest possible care with it. This is what I had to say about this question. It is a question from last year, one of those I did not get the chance to address. But may God guard us, lest we fall, under the guise of some special care

we fall into monophysitism. And now, one more thing, with the rest of the time we have, about fifteen minutes.

Since we stand before the event of the birth of Christ, let us say a couple of words about the feast of Christmas. I will read to you, without paraphrasing, what he sets down for us in his second chapter.

The Evangelist Luke. And there were shepherds in that region, out in the fields, keeping watch over their flock by night. And behold, an angel of the Lord stood before them, and the glory of the Lord shone around them, and they were filled with great fear.

And the angel said to them: Do not be afraid; for behold, I bring you good tidings of great joy, which shall be to all the people. For unto you is born this day a Savior, who is Christ the Lord, in the city of David. And suddenly there was with the angel a multitude of the heavenly host, praising God and saying: Glory to God in the highest, and on earth peace, good will toward men. This is what the Evangelist Luke records for us in his Gospel about the birth of Christ.

Here we have truly a testimony from heaven, when the host of angels appears, he says, hymning and glorifying God and saying: Glory to God in the highest, and on earth peace, good will toward men. Can you imagine that heavenly music, can you picture that heavenly choir, when Luke tells us here that there was a multitude of the heavenly host.

Praising God and saying, something astonishing. Here is a testimony from heaven for the One who was born in hiding; that is, He sought to conceal Himself, He sought to escape notice, so as not to draw publicity around His birth.

That is exactly why it was the poor village of Bethlehem, that is why it was the cave. No house was even found; the only shelter was the inn, and not even there did He find a place, because when the Theotokos came with Joseph everything was already taken, on account of the census that the Emperor had ordered to be carried out.

But let us stay with this angelic hymn just a little, so that we may close our time with something of Christmas. What does this angelic hymn mean, Glory to God in the highest, and on earth peace, good will toward men?

Glory, let us render it as a translation. May glory be to God who dwells on high, in the realms of heaven; and on earth, which is troubled by sin, may the peace of heaven reign. And this is because God showed forth His favor toward men through the incarnation of His Son.

Glory to God in the highest. But why glory to God in the highest? Because of what God is now working here on earth. And what is He working? A plan of wisdom and love. For God, says the Apostle Paul to the Athenians, "overlooked the times of ignorance" , God passed them over.

The times of ignorance, when men worshipped idols, He now commands all men everywhere to repent. Everywhere He commands men to repent, so that they may come to know the true God. And His justice steps aside, is set aside, in order to grant us His mercy, so that we may be saved, provided of course that we accept the Messiah, Jesus Christ, and repent.

Further, glory to the Most High God, not only for His wisdom and His love, but also because He reveals the mystery kept silent from ages eternal. He comes to reveal to us the mystery which was, he says, a mystery kept in silence.

Not even the angels knew these things, no one, no one, only God. And so this mystery is now proclaimed, which one? To the angels as well; that is why the angels sing, for not even the angels knew it, and therefore to men also, this unknown thing, which one? That the Lord of Israel, God the Word (Logos), the Son of God, would become man, something incomprehensible.

Thus the Lamb slain before the foundation of the world is made manifest, as the Evangelist John tells us in his Apocalypse (the Book of Revelation). And the Second Person of the Trinity takes upon Himself human nature, in order to save not only men, but also to establish in holiness the angelic worlds as well.

He is the Savior of all. The Father sends the Son into the world, because He so loved the world that He willed it to be saved. "For God so loved the world," and so on. He willed it to be saved. And for all this: "Glory to God in the highest, and on earth peace." What does this mean?

Peace not only in Judea, but over all the earth. And not only in heaven, but throughout all the world. And this peace is not an abstract idea, but a person. It is Christ, our peace. That is why the Apostle Paul says it.

And our peace, he says, Christ is our peace. And Saint Cyril of Alexandria interprets this. For He Himself is our peace. This says almost exactly what the Apostle Paul says. And peace came into the world, Christ, in order to make peace between heaven and earth.

For there was enmity, because man had rebelled against God. And He comes to make peace; that is why Christ makes peace. He reconciles God, the Holy Triune God, not the Father alone, the Holy Triune God, with man, with mankind.

God was well pleased, says Saint Cyril, God the Father, to recapitulate all things in Him, in Christ. This word he uses, anakephalaiosasthai, to recapitulate, to gather all things under one head, belongs to the Apostle Paul, and listen to what it means: it means synapsai, to join together. And note, I take it as an infinitive; anakephalaiosasthai is an infinitive.

It means to join together, as John Chrysostom says: to join together is syn and haptein, that is, to place two things side by side, close, close together. That is, to join, to bring heaven very close to earth. As long as sin remains on earth, the peace of God can never come, except only if there is forgiveness of sins.

And this came to pass through Jesus Christ. And the peace of heaven has beneficial effects. Men are at peace among themselves; they become gentle, they become kind, they become sociable. Even the powers of the soul are at peace among themselves. Within a single man, the reason is at peace with the feelings and with the will.

Man is at peace with irrational living matter and with irrational lifeless matter, with creation; that is what it means, I will say again, recapitulation in Christ Jesus. Man beholds creation once more with virgin eyes; he does not worship it, he does not see it as foreign, he does not see it as hostile.

And now I will also quote the saying of Paul to the Ephesians: to gather up all things in Christ, the things in heaven and the things on earth, in him. In him, in whom? In Christ. A great theme. And as I told you, do not forget it: recapitulation means a joining together.

That is, the union of heaven and earth. And of course there is no relation whatever between the peace of God and the peace of the world.

The peace of the world is from the earth, and usually it is a demonic peace. It is a human contrivance, and this peace is made apart from God the peacemaker. But the peace of God surpasses every human grasp, every understanding.

It is what the Apostle writes: the peace that surpasses all understanding. And about this peace Saint Ignatius the God-bearer writes: there is nothing better, nothing better exists, than peace, in which peace every war is done away with, of things heavenly and things earthly.

People say: but Christ said, the angels sang, and on earth peace, so how is it that here on our earth we have wars upon wars? But they have not received Jesus Christ. All this peace that this world takes in is, I will say it again, a demonic peace, driven by self-interest.

So that the great one may devour the small one undisturbed. So that the great one, it goes without saying, may devour the small one at his ease: the great one, the great nation, the great state devouring the small states.

The hymn ends with "good will among men." It is God's good will that human beings be saved. "Good will" means the will that comes with joy, the favor with which He looks upon us; to show good will is to delight in something for its good. It is the Incarnation that is the good will of God, His will of favor. And the Father showed this good will: twice we will hear this said, at the Baptism of Christ and at the Transfiguration. The Father delights in the Incarnation of the Son, and therefore He delights in the salvation of mankind.

The Incarnation did not happen apart from the will of God, but precisely because the Father willed it: I take good pleasure. And not only peace upon the earth, but also grace upon the earth. And as the Evangelist John writes in the first chapter of his Gospel, this grace came through Jesus Christ.

My beloved, Christmas is the mother city of the feasts. It will give us Pascha as well, and the Ascension, and Pentecost, provided that we respond in these days, that we rejoice in the feasts and in their meaning. Not sins, not revelry, not drunkenness. We will eat a little better, we will have some days of rest, but never sin.

If, then, we take care in these days not to sin more than at any other time, then we will truly have honored these feasts. And we will also have honored the coming of the Messiah, Jesus Christ, into the world.

That is why we fasted forty days, to welcome the Messiah, Jesus Christ. Merry Christmas, and many years to you all.

A question puts it like this.

What are the criteria that will help me decide about a married or an unmarried life, so that I do not make a decision that will be the fruit of delusion? This question may have been raised either by a young woman or by a young man. A young man of a certain age, of course, and a young woman of a certain age, because a child in primary or secondary school is hardly going to raise such a question.

It is probably someone who has finished high school, a university student, a young man or a young woman; somewhere around there the setting of the question is fixed. So, we can say a few words on this. First of all, the question of marriage or celibacy is a question that is set within the word of God, and one must answer it, even if not at length, in order to stop the mouths of those who say that monasticism is a deviation of the Church and that the canonical, the correct thing, is the married life. So we must stop the mouths of these people; again I say, I am not making a treatise here, just a couple of words.

Marriage entered in view of death, even though the acts of God were, so to speak, in reverse order of time. That is, God creates man and woman, that is, the human being under two sexes, precisely because he foreknew that death would enter; and since death would enter, plainly there would be a need for the human race to be renewed, and so marriage entered in.

That this too is a matter of concession is shown by something else as well. When Christ came, he spoke of the Kingdom of God; and there in the Kingdom of God, he told us, there is no marriage, but there is celibacy. That saying of his, like the angels in heaven, does not mean anything else; it means that marriage does not exist, because among the angels there is no marriage.

Consequently we have a restoration of the former will, and according to the good pleasure of God. Whereas marriage, you know what it is: it is the will of God by way of concession. Of course he blesses marriages, of course the Lord Jesus was present at a certain wedding.

Of course our Church sanctifies it with sacred words. But it is, nevertheless, by God's concession. Consequently, the foremost thing, the principal thing, is celibacy. And when, now within history, celibacy exists, this is nothing other than a foretaste, a foretaste, I underline it, of the Kingdom of God.

Of course the Lord did not speak on this matter except when the occasion was given to him. John Chrysostom stresses this in particular, that Christ did not speak about celibacy. But when his disciples brought it up, then he said what we are saying now, that the unmarried are as angels in heaven and so on; yet, he who is able to receive it, let him receive it.

The one who thinks he can attain it, let him attain it. For this reason the Lord did not lay down celibacy as a law, because it is simply a possibility for the human being. What matters is that both the unmarried and the married are called to be saved.

I will simply repeat what I said: the unmarried person tastes the Kingdom of God before the Kingdom of God itself arrives. It is like hope, which is joy before the joy. When you have hope for something, you rejoice. That something has not yet come, and yet you rejoice.

And so, just as hope is joy before the joy, here too celibacy is the foretaste of the Kingdom of God before the Kingdom of God. I mean the heavenly Kingdom, because the Kingdom of God exists here as well; it is the Church. While we live in the present world, here too is the Kingdom of God.

And the Kingdom of God, as an outward form, is what we call the Church; as an event it is something inward, 'the Kingdom of God is within you,' as our Lord said. Therefore, let us stop the mouths of those who mock and slander the matter of celibacy.

Down through the ages, celibacy took on a form. Philip the deacon had four daughters. And they were, as Luke tells us in Acts, virgins who prophesied. That is, they were young women who had not entered into the communion of marriage.

And further, that they prophesied, whether in the special sense or the general sense. In the general sense it means they proclaimed the Word of God; that is what 'to prophesy' means. In the special sense it means to foretell things to come.

But it is in the first sense that we meet this in most of them; that is, they did not make prophecies about what would happen, about what thing was coming, but they proclaimed the Word of God, because in ancient Greek 'prophet' also means the one who speaks.

Now think how many young women there may be who can proclaim the Word of God and remain in celibacy, who grow old in celibacy. Do not call such a young woman a spinster. A spinster is a woman who tried by every means to marry and did not succeed.

Nor is a man an old bachelor if he did not marry for the sake of the Kingdom of God. The old bachelor is the one who did everything to marry and did not manage to marry. That one is the old bachelor, and she the spinster.

Being a spinster or an old bachelor has nothing at all to do with everything we are now speaking about. So you understand that this is a virtue in the highest sense. John Chrysostom says it is a virtue. And the definition of virtue is this: the combination of toil and divine grace. That, he says, is what a virtue is.

When something comes about that cost me no toil, that cannot be a virtue. If I am a human being, I made no effort to be a human being. If I am handsome or ugly or whatever else, clever or whatever it may be, I made no effort for it; God fashioned me that way.

But here we have the toil combined with the grace of God. Virginity demands toil, and indeed he says somewhere, concerning unmarried clergy, that it is as though one walks, do not be alarmed, as though one walks on the edge of a sword, the edge being the cutting part, the blade of the sword, barefoot, with bare feet, walking, he says, upon the edge of the sword and not being cut.

John Chrysostom has a treatise on this, not a homily, a treatise, a real one; I do not know whether it was ever delivered aloud. It is a whole volume; if you wish, read it there, and you will see that John Chrysostom says a great deal about virginity.

But now, having somewhat cleared this up in a few words, in broad strokes, that celibacy is a child of the Church, that it is the first purpose of the creation of man, that is why in the Church, in the Divine Liturgy, we pray for it, and in the Liturgy of Basil the Great, in wording a little broader, we pray for the monks of the world and so on. I told you that within history this celibacy has taken on a certain form.

At that time the daughters of Philip did not have monasticism as we know it, but little by little it took on a form, and so we have monasticism. Yet we cannot confine the matter to monasticism alone, because, without wishing to be misunderstood, some person, a boy or a girl, may devote himself to the Word of God, may devote himself to missionary work, may devote himself to I know not what, without wearing the monastic habit.

How many people there are, young women for instance who worked as nurses, drew their pension, and are now in Africa, I do not know where they are, remaining unmarried, and who offer whatever they can for their fellow man.

So tell me, such a young woman, if she lives a spiritual life, a Christian life, and does not even have the monastic habit, could we condemn her? Far be it. Only someone who knows the history of our Church, the daughters of Philip for example, can then set things in their right place.

Olympias, who was a helper and a deaconess, a helper of John Chrysostom, did not wear the habit of a nun, and so on. Well then, we have spoken of these little matters in a few words. Now, how can a person, boy or girl, man or woman, understand what God wants from that person?

I assure you it is not at all easy. I say this from the outset. It is not at all easy, and there must be a searching, a searching of ourselves with much prayer, with much wakeful vigil in prayer, much prayer in the vigil of the night.

To stay awake through the night, to pray, 'Lord, what do you want of me, what do you want of me,' and then, somewhere along the way, it will begin to settle and grow clear.

Allow me to draw a comparison. It is well known that in order to take up a profession, what is called vocational guidance, one must study or observe or examine three things.

Now I will carry these same three elements over into the question of whether I should remain unmarried or married.

These three elements are: first, inclination, which in Greek is klisis spelled with an iota; second, ability; and third, calling, which is klisis spelled with an eta. Let me explain them. First is inclination, spelled with an iota. Inclination means that I have a leaning, a tendency. Just as one person has a tendency to steal, another has a tendency to tell lies, another has a tendency to be a wrongdoer, to look, let us say, to destroy.

So here it would be the tendency, the leaning, to want to be unmarried.

Saint John Chrysostom, in this homily of his on virginity, speaks about this in particular, and he says: do not belittle marriage in order to honor celibacy. That is why I would ask anyone who is interested to read this discourse of Saint John Chrysostom.

Do you know how I could make myself seem taller than someone else? Say I am one metre sixty, and the other man is one metre eighty. Since I cannot grow any taller to reach him and pass him, is there a way? I could give him a smack on the head so that he shrinks down.

And when he shrinks, of course, then I am taller than he is. Would that be a good method? Will you belittle marriage, he says, in order to lift up celibacy? An unmarried person who can speak against marriage does not have a genuine celibacy.

This is very true. You will not belittle it. You will simply prefer, between two good things, the one you judge to be the greater good. So if I have an inclination, a leaning in that direction, because that is how I feel it, well, what can we do, people are often born with inclinations, or the inclination comes through their upbringing. But not always. Julian the Apostate was a fellow student of Basil the Great. Yet Julian the Apostate did not become Basil the Great, and in his palace, with teacher after teacher, he received education upon education, training upon training, and still he became the Apostate, so that here too you may see the free choice of man. So inclination is mainly something inward, something not fixed; it can of course be somewhat influenced by one's surroundings,

But our inclinations are something deeper than the influence of our surroundings. So you must discover this inclination of yours. And second, in the thing you feel drawn to, do you actually have the ability to carry it out?

I once read somewhere, in a book of psychology: I love being a postman, the man says, going around the villages, not by car, and handing out the mail. But my legs suffer from rheumatism. Which means what? It means I love being a postman, but I cannot carry out this longing of mine. That is, do I have the capacity, am I able, do I have the ability? This is very important, you know. I want to become a pilot, I like it, but do I have the qualities for it? Listen, do I have the qualities? Do I have the capacity?

And the third is calling, klisis spelled with an eta. What does calling mean here, with an eta? Klisis means a summons. I call. You will try to perceive whether God is calling you to that for which you have the inclination, spelled with an iota, and the ability, and then the calling, spelled with an eta. Is God calling you?

If you come to perceive these little things, and to become conscious of them, then go forward with whatever your own self makes clear to you. Of course, that is not enough; we will also ask our spiritual father. This is very important. We may think something of the sort, and our spiritual father may tell us no, it is something quite different.

I must only say, since someone is looking at me strangely, I will answer him: I am sorry. A spiritual father may keep saying, and protesting continually, no, no, you will get married. But wait a moment, dear Father, how can you say that? For a spiritual father to make this into a rule, to apply it across the board, that is a mistake.

Not all people are meant either for celibacy or for marriage, regardless of what the spiritual father himself is, married or unmarried. As we said, we will not condemn anything, neither the one nor the other. But he will try to draw out information from the one confessing, to see whether this person can, or cannot.

Has he been called, or falsely called? You know that many times certain difficulties of our life push us toward celibacy. I kept saying it to myself, over and over again: am I perhaps a deserter from the difficulties of family life? Did you hear what I said?

That is, might I be wanting to desert from the difficulties that the presence of a wife may bring, or from the children falling ill, this and that? This troubled me very much personally. At some point I discovered that it was not desertion.

Because when a man enters into the realm of God, he takes on responsibilities incomparably greater, both in quality and in quantity, than the married man does. Believe it. Yes, so many souls are waiting on you, on what you will tell them.

And still more, that the other person for whom you bear responsibility might fall ill, and so on. Responsibility, very great responsibility. So get past this position too, and see that it is not a flight from marriage on account of its difficulties, but simply a very great love for Jesus Christ; for this is the seal that confirms the whole matter, the love toward Jesus Christ, and the fact that the responsibilities are far, far greater precisely within celibacy.

And one last thing on top of all we have said, if what I have said can be of any help, is this: one should never draw conclusions, either the one way or the other, while still an adolescent and a young beginner. By adolescent I mean, let us say, from twelve to twenty, roughly speaking.

A young man, twenty-three, roughly. Do not draw conclusions, because many times in the first years adolescence brings terrible temptations, and the young person judges himself that he is not fit for celibacy, and so does himself an injustice.

When a few more years pass, while he is still young, he may later draw the conclusion that he would have made a good monk. He truly would have. And then he says, what a pity that I got married. Or the very opposite: he may think that he has no temptations, and then at some point the temptations come by the sackful.

What happens then? This is exactly why it needs very great care. Let us not make decisions before we have settled somewhere within ourselves. Let us not draw conclusions on the basis of our temptations. The temptations may be here now, in these years, and later these same temptations may pass.

We may come into balance; our nature may find its balance over against the temptations. Of course the temptations are with us right up to our hundredth year, do you forget that? And if some people live beyond a hundred, then the temptations last beyond a hundred years as well.

What does Saint Nilus of Sinai say? "Do not be overconfident before the demon of fornication until your dying day." This is what the man who finally remains unmarried must keep in mind at every moment. I've given you another example of this: when I used to visit the prisons, I met someone there.

an elder, eighty-four years old, who had committed the murder of his rival. For a woman he killed his rival, at eighty-four years of age. So one says, my God and my Lord, protect me, protect me. No one knows what he might do. That is why the one who is going to remain unmarried, above all, must have great humility. Let him not imagine that he will manage it on his own. If the grace of God does not cover you, you accomplish nothing. You do nothing.

So then, let us take care on this point, and do not imagine that, even for the one who wants to marry, remaining pure until the hour of your Holy Matrimony is something small. This is what I said to you in my good wishes at the very beginning of our subject.

Do not think that this too is a small thing, and do not say, ah, this subject does not concern me, it concerns the unmarried. Who says so?

And do not imagine that marriage afterward, even with your own wife, is some unfenced vineyard of hedonistic pleasure. Who tells you that?

So, take note, the things we have said concern everyone. Literally everyone. I hope I have helped you and not confused you further. I truly hope so. So much for this question. Since a few minutes still remain, let us look at one more thing.

When we pray to the Most Holy Theotokos or to the Saints from within ourselves, that is, inwardly, within our own heart, do they hear us? Well, what do you suppose, must we shout for them to hear us? Yes, it sounds funny. Often we think we have to shout very loudly.

The priests of Baal were the ones who shouted loudly for Baal to hear them. And the prophet Elijah said, mocking them, I was saying this in my homily this morning, he said: Shout even louder, louder still; perhaps he has gone off to attend to some bodily need, perhaps their god has gone to the privy.

As if He might not be here, as if He had business elsewhere, as if He gets distracted, scattered, as though that were even possible. Not only what is within us, but our very thoughts, anything at all, God sees it all. But here the question concerns our Most Holy Theotokos and the Saints.

Now then, pay attention. The truth is that the Saints are in their own proper place. They are not present everywhere, nor is our Most Holy Theotokos present everywhere; she is in her own proper place.

Our Church teaches that the Saints are in Paradise. That is, not yet in the Kingdom of God; they are, as spirits, in Paradise, a temporary place until the Resurrection of the Dead. As for our Most Holy Theotokos, our Church teaches that she departed from this world with a resurrection of the flesh and has her translation.

although the verb of the word translation is used either with the flesh or without the flesh; it is simply used in this way in the account. In any case, the Theotokos was raised and was taken up invisibly, just as Jesus Christ her Son.

She is the only one who is in the Kingdom of God with the whole of her human nature. Not John the Forerunner, not John the Evangelist, not the Apostle Paul and the Apostle Peter. Not even Elijah, who did not die, none of them, none of them; only the Theotokos.

But pay attention here now. This is one more thing I have told you. Our prayers, which of course are always known to God.

they are made known to those whom we call upon, the Most Holy Theotokos, the Saints. So that the Lord may glorify those who served Him faithfully. This is very important. Now, whether this happens directly or through the Angels, we cannot always say.

What does the Angel say there to that centurion? That your prayers, he says, and your acts of mercy have gone up to God, have gone up to God. Now, as for how all this stands with God, there is no difficulty; but the Saints and our Most Holy Theotokos are honored when we call upon their name, so that God, as I told you, may glorify them.

For the Lord says in the book of Kingdoms, in First Kingdoms: I will glorify those who glorify Me. This is true. That is why we can indeed pray also to our Most Holy Theotokos, whom we must love very greatly, and pray to our Saints as well.

And the Lord hears, for the Lord, the Lord hears. For only the voice of the Lord reaches Hades; only the Lord is present everywhere, and indeed, pay attention, Christ is present everywhere even in His flesh, because we have this hypostatic union of the flesh with the divinity, with God the Word (Logos).

So Christ too is everywhere present, in this sense. When Christ said, "Lazarus, come forth," He cried out. But how loud was that cry? Only as loud as a human voice, mainly so that the people standing nearby could hear Him. And yet, do you know where Christ's voice reached? All the way to where the souls go, into Hades.

Who can cry out and be heard in Hades? No one. So Christ alone is the One who can call back in this way. Even so, we ought always to pray both to the Saints and to the Most Holy Theotokos.

Our Saint.

My dear children.

Thank you.

Εδώ έχω κάποιες απορίες. Λέγει ποιος είναι ο δίβουλος άνθρωπος, αίτια, αποτελέσματα, τρόποι να ξεφύγει κανείς από αυτήν την κατάσταση. Μάλιστα. Ο δίβουλος άνθρωπος είναι ο δίψυχος άνθρωπος, δηλαδή σαν να έχει δύο ψυχές, με τη μία ψυχή αποφασίζει έτσι και με την άλλη ψυχή αποφασίζει αλλιώς.

Είναι βέβαια αυτό παρμένο από τον Άγιο Ιάκωβο τον Αδελφόθεο που μας λέγει τα εξής. Ἀνὴρ δίψυχος ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ. Είναι στο πρώτο κεφάλαιο, στον όγδοο στίχο. Ότι άνθρωπος που είναι δίψυχος είναι ακατάστατος σε ό,τι πιάσει στη ζωή του.

Εν πάσαις ταις οδοίς αυτού. Σε όλους τους χώρους που θα κινηθεί ο άνθρωπος, ο δίψυχος είναι ακατάστατος. Σε θέματα θρησκείας, σε θέματα επαγγέλματος, σε θέματα οικογενείας, σε θέματα τι θέλετε. Παντού θα εμφανίζεται ο ακατάστατος άνθρωπος.

Και ο ίδιος ο Άγιος Ιάκωβος θα δώσει και την λύση του πράγματος. Εγγύσατε το Θεό και εγγύει ημίν, καθαρίσατε χείρας αμαρτωλή και αγνίσατε καρδίας διψυχή Λέγει λίγο πιο κάτω στο τέταρτό του κεφάλαιο. Αλλά για να τα δούμε λίγο καλύτερα αυτά τα πράγματα.

Ο δίψυχος άνθρωπος που είναι ακατάστατος άνθρωπος ή δίβουλος άνθρωπος, όπως εδώ διατυπούται εις την απορία. Είναι ο επιπόλαιος άνθρωπος, μια λέει και μια ξελέει, μια ενεργεί έτσι και μια ενεργεί αλλιώς.

Είναι ο ακατάστατος άνθρωπος πραγματικά πρώτα-πρώτα για τον εαυτό του, ένας άνθρωπος αληθινή συμφορά. Ναι, ναι, μετά είναι βεβαίως και για το περιβάλλον του μια συμφορά ο ακατάστατος άνθρωπος. Δεν μπορείς να βρεις άκρη με αυτόν τον άνθρωπο.

Βέβαια είναι η επιπολαιότητα, λέει εδώ τα αίτια, είναι η επιπολαιότητα όταν ο άνθρωπος λέει και ξελέει. Όχι, θα είμεθα προσεκτικοί. Εκείνο που θα πούμε, εκείνο που θα αποφασίσω, με έξω από το να μας υποδειχθεί ότι είναι κάτι λάθος.

Γιατί αλλιώτικα, αν δεν δεχθούμε το λάθος μας και μείνουμε στο λάθος μας, τότε βεβαίως είμεθα ξεροκέφαλοι. Δεν είστε θέμα οι πεισματάρηδες. Είναι κακό πράγμα αυτό. Αλλά άλλο πράγμα να μου υποδειχθεί ένα λάθος και να το διορθώσω.

Και άλλο πράγμα να είμαι ο επιπόλαιος άνθρωπος που άλλοτε έτσι να κινούμαι και άλλοτε αλλιώς. Έτσι το πρώτο πράγμα που πρέπει είναι να θεραπεύσουμε την επιπολαιότητα.

Αν αισθανθούμε ότι είναι ντροπή πρώτα πρώτα να εκτιθέμεθα και να μας χαρακτηρίσουν οι άλλοι επιπολαίους. Είναι πολύ άσχημο πράγμα, πάρα πολύ άσχημο πράγμα. Μην ανεχθείτε να σας πει ο άλλος επιπόλαιον άνθρωπο και αν σας πει.

Αγαπητοί μου, προσέξτε να το διορθώσετε. Να το διορθώσετε. Έτσι ο άνθρωπος να είναι εκείνος που πατάει και με τα δυο του ποδάρια στο έδαφος. Ο εδραιωμένος άνθρωπος, ο σωστός άνθρωπος που έχει γνώμη βαρύνουσα και απόφαση βαρύνουσα, όχι επιπόλαιοι άνθρωποι.

Τα αποτελέσματα που λέει εδώ, ποια είναι τα αποτελέσματα; Αποτελέσματα, σας είπα, είναι μία αληθινή συμφορά όταν ο άνθρωπος αυτός είναι επιπόλαιος. Πώς να ξεφύγει, που ρωτάει εδώ ο απορών, αυτό που ήδη σας διάβασα που λέει ο Άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος.

Να καθαρίσουμε τα χέρια μας και να αγνίσουμε τις καρδιές μας, αφού μας αποκαλεί διψύχους, διβούλους, διψύχους. Τι θα πει καθαρίσατε χείρας και αγνίσατε καρδίας; Ο άνθρωπος που αμαρτάνει είναι ανεμόμυλος πολλές φορές.

Μπορείς να τον δεις να κλαίει για τις αμαρτίες του και σε λίγο να επανέρχεται στις αμαρτίες του. Αυτό είναι κάτι πάρα πολύ κακό. Ο Άγιος Ιάκωβος μάλιστα χρησιμοποιεί δύο εικόνες για εκείνον ο οποίος μετανοεί για τις αμαρτίες του αλλά επανέρχεται στις αμαρτίες του.

Και λέγει η πρώτη εικόνα μοιάζει με το σκυλί που ξέρασε, γιατί στομάχιασε. Όταν, ξέρετε, το σκυλί φάει πολύ, στομαχιάζει, από λαιμαργία φάει πολύ, στομαχιάζει. Αλλά δεν αφήνει όμως αυτό που ξέρασε να πάει χαμένο. Ξερνάει μεν για να απαλλαγεί από τον στομάχι του, από τον φόρτον στο στομάχι του.

Όταν πεινάσει, ξαναγυρίζει και ξανατρώει τα ξερατά του. Έτσι λέει, μοιάζει ο άνθρωπος, ο οποίος ενώ εξέρασε την αμαρτία, ξαναγυρίζει να φάει τα ξερατά του. Η δεύτερη εικόνα, ὗς, προσέξτε, Ύψιλον, Δασεία περισπωμένη, ὗς και ΣΙΓΜΑ.

Είναι, προσέξτε, προσέξτε, η γουρούνα, λουσμένη λέει, αφού λούστηκε η γουρούνα, ο χοίρος, η γουρούνα. Έτσι, λούστηκε λέει η γουρούνα που την έπλυνες και την καθάρισες και ξαναπηγαίνει πάλι στον βούρκον εκεί για να κολυμπήσει μέσα στον βούρκον.

Ό,τι θέλεις βάλ' της, θέλεις να της βάλεις σκουλαρίκια, να της βάλεις χαλκάδες, τι θέλεις να της βάλεις, αυτή θα πάει στον βούρκον. Τι σημαίνει αυτό, η δεύτερη εικόνα του Αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου;

Σημαίνει ότι μπορεί για μια στιγμή να καθαρίστηκες, να στολίστηκες, ξαναπέφτεις όμως πάλι στα ίδια βρώμικα πράγματα, εις τον βούρκον. Αυτό σημαίνει αγνίσατε καρδίας δίψυχοι. Δηλαδή να είστε σταθεροί, να καθαρίσατε τις καρδιές σας, τα χέρια σας.

Να μην πράττουν το κακό, την αδικία, την αμαρτία κατ' οποιονδήποτε τρόπο. Εάν λοιπόν σταματήσουμε να αμαρτάνουμε, τότε σταματάμε να είμαστε και επιπόλαιοι. Και όταν σταματήσουμε να είμαστε επιπόλαιοι, τότε βεβαίως δεν είμαστε πλέον δίψυχοι άνθρωποι, δίβουλοι άνθρωποι. Τότε το ναι μας είναι ναι μας και το όχι μας είναι όχι μας. Αυτά έχω να πω για αυτή την απορία.

Μια άλλη απορία μας λέγει. Σύμφωνα με την εντολή Ου ποιήσεις σεαυτώ είδωλον.

Ουδέ παντός ομοίωμα. Όσα εν τω ουρανώ άνω. Και όσα εν τη γη κάτω. Και όσα εν τη θαλάσση υποκάτω της γης Αυτό είναι εντολή του Θεού βεβαίως. Δεν θα κάνεις είδωλο με υλικά. Τα οποία ή υλικά ή ακόμη. Κάτι που ανήκει στον ουρανό επάνω.

Στα αστέρια, στην ατμόσφαιρα. Ή επάνω στη γη. Ή κάτω από τη γη. Είναι απαγορευμένο στους ανθρώπους να κατασκευάζουν οποιοδήποτε ομοίωμα. Είναι λοιπόν αντίθετη προς το θεϊκό νόμο η δημιουργία εικόνων, Αγίων, ανθρώπων που έζησαν στη γη ή ακόμη και πινάκων χωρίς αναγκαστικά θεολογικό περιεχόμενο;

Μάλιστα, δεν θα πω πολλά σε αυτή την απορία παρά λίγα και καίρια. Δεν έχει καμία σχέση η παρουσία της εικόνος με τα είδωλα. Το είδωλο στην πραγματικότητα είναι η λατρεία ιδιοτήτων του Θεού που εκφράζονται οι ιδιότητές Του μέσα στη φύση.

Για παράδειγμα ο Θεός εμφανίζεται έχων την δύναμη του κεραυνού.

Δεν λατρεύεις το Θεό, δεν τιμάς το Θεό, αλλά μια ενέργεια του Θεού, αγνοώντας τον αληθινό Θεό, και λες ο κεραυνός, α, είναι ο Ζεύς, ο οποίος πετάει τους κεραυνούς. Η Σοφία, τιμάς τη Σοφία ως Θεά Αθηνά. Μα τη Σοφία την έχει ο Θεός και δείχνει την ενέργειά του αυτή στον κόσμο, και ούτω καθεξής. Όταν λοιπόν αγνοείς το Θεό, και θεοποιείς τις ενέργειές του μέσα στη φύση επάνω στα υλικά πράγματα, επάνω στη δημιουργία, τότε αγνοώντας το Θεό, τότε βεβαίως είσαι ειδωλολάτρης. Λατρεύεις τα είδωλα. Αυτό απαγορεύει ο Θεός. Όταν όμως πίσω από μία εικόνα που θα κατασκευάσεις λατρεύεις τον αληθινό Θεό, αυτό βεβαίως δεν είναι αμάρτημα.

Ο Θεός απηγόρευσε εις τους Εβραίους να κάνουν ομοιώματα γιατί ήταν ανώριμοι άνθρωποι. Η ωριμότητα ήρθε εις τους χρόνους του Χριστιανισμού. Προσέξτε κάτι εδώ και μάλιστα αυτή τη θέση την πήραν οι Μουσουλμάνοι.

Γι' αυτό έχουν παντού πάντα το ανεικόνιστο. Αυτό όμως έχει ένα μεγάλο κίνδυνο όπως θα το δείτε αμέσως.

Παρότι ο Θεός απηγόρευσε κάτι τέτοιο, εντούτοις έχουμε μέσα στην Παλαιά Διαθήκη όχι λίγα παραδείγματα που έχουμε εικονισμούς. Τι να σας πω, να σας πω το χάλκινο φίδι. Όποιος λέει το έβλεπε εσώζετο από το δάγκομα των φιδιών.

Ναι αλλά το φίδι κύριο το χάλκινο έσωζε ή το εικόνα; Και μάλιστα ο Χριστός ερμηνεύει αυτήν την εικόνα. και λέει όπως ο Μωυσής ύψωσε τον Όφιν εν τη ερήμω, έτσι θα υψωθεί και ο Υιός του Ανθρώπου κλπ. Δεύτερον, μέσα στα Άγια των Αγίων, όπως έχουμε τα εξαπτέρυγα εμείς πίσω από την Αγία Τράπεζα, έτσι ήταν η πλάκα των Ιλασμών, χρυσή πλάκα, Ήταν από κάτω η Κιβωτός της Διαθήκης και από πίσω, όπως έχουμε εμείς τα εξαπτέρυγα, ήταν δύο τορνευτά χερουβίμ, τορνευτά από χρυσάφι.

Αυτά δεν είναι τι; Ένας εικονισμός. Ένας εικονισμός μιας πραγματικότητας ουρανίου και ούτω καθεξής, να μην πολυπραγμονώ. Όταν όμως, βλέποντας την εικόνα, θυμάμαι τον αληθινό Θεό και προσκυνώ την εικόνα, αλλά έχοντας υπόψη μου τον αληθινό Θεό, τότε όπως λέγει ο Μέγας Βασίλειος, και που στάθηκε βάση αυτό στην Εβδόμη Οικουμενική Σύνοδο, που στηρίχθηκε πάνω στα έργα, τις ομιλίες, στα έργα του Αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού περί εικόνων, έχει παραδείγματα η Αγία Γραφή, ιδίως από την Παλαιά Διαθήκη, αναρίθμητα, αναρίθμητα. Λέγει: όταν προσκυνάς την εικόνα, τότε η προσκύνησις διαβαίνει επί το πρωτότυπο.

Προσκυνώ την εικόνα του Χριστού, πού πάει όμως αυτό; Που πηγαίνει; Στον Χριστό ή στο πρωτότυπο. Δεν προσκυνώ ούτε την μπογιά ούτε το ξύλο. Και το θέμα αυτό είναι αυτονόητο και ευκολονόητο, πώς να το κάνω.

Γι' αυτό έχουμε την εικόνα. Θυμηθείτε μια ολόκληρη δουλειά που έγινε τότε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, εκατό και πλέον χρόνια κράτησε, οι εικονόφιλοι και οι εικονομάχοι. Οι εικονομάχοι με τον Ίσαυρο και λοιπά όλοι αυτοί ήσανε ουσιαστικά οι άνθρωποι που ήδη είχαν πάρει στοιχεία, προσέξτε, από τον μουσουλμανισμό και από τους Εβραίους, αλλά με παρανοημένη κατάσταση, αντίληψη και ακόμη ότι ειδωλολατρούμε.

Πρέπει να σας πω το κίνδυνο που υπάρχει όταν θεωρήσουμε ανεικόνιστο το Θείο και όλος ο καυγάς ξέρετε πού βρίσκεται; Στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, μπορούμε να εικονίσουμε το Θεό.

Εφόσον ο Θεός έγινε άνθρωπος, μπορούμε να τον εικονίσουμε. Εάν δεν εικονίσω τον Ιησού Χριστόν που είναι ο Θεός που έγινε άνθρωπος, τότε ουσιαστικά ξέρετε τι γίνεται; Αρνούμαι την ενανθρώπησή του. Γι' αυτό ο μουσουλμανισμός δεν εδέχθη την ενανθρώπηση του Ιησού Χριστού, αρνείται την ενανθρώπηση, να αυτός ο μεγάλος κίνδυνος.

Έτσι περνάμε σε έναν, σε μια κατάσταση μονοφυσιτική. Όλοι οι μονοφυσιτισμοί που ποτέ υπήρξαν και υπάρχουν μέχρι σήμερα υποβόσκουν κάτω από αυτή τη θέση, ότι δεν μπορούμε να εικονίσουμε το πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Μα τότε αν δεν μπορείς, τότε αρνείσαι την ανθρωπίνη του φύση, αλλά αν αρνείσαι την ανθρωπίνη του φύση, στην πραγματικότητα είσαι αιρετικός. Διότι ο Λόγος σαρξ εγένετο. Γι' αυτό πάρα πολύ προσοχή στο θέμα αυτό του θέματος της εικόνας.

Να το προσέξουμε πιο πολύ από πολύ. Αυτά είχα να σας πω για αυτή την απορία. Είναι περσινή απορία, είναι από εκείνες που δεν πρόλαβα να πω. Αλλά ο Θεός να μας φυλάει μην πέσουμε από τάχα μια ιδιαίτερη φροντίδα.

Πέσουμε εις τον μονοφυσιτισμόν. Και τώρα ακόμη κάτι. Το υπόλοιπο της ώρας που έχουμε, κάπου 15 λεπτά.

Επειδή είμεθα μπροστά στο γεγονός της γεννήσεως του Χριστού. Να πούμε δύο λόγια για τη γιορτή των Χριστουγέννων. Σας διαβάζω χωρίς να αποδώσω. Εκείνα τα οποία μας καταγράφει στο δεύτερο του κεφάλαιον.

Ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Και ποιμένες ήσαν εν τη χώρα τη αυτή, αγραυλούντες και φυλάσσοντες φυλακάς της νυκτός επί την ποίμνην αυτών. Και ιδού, άγγελος Κυρίου επέστη αυτοίς και δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αυτούς και εφοβήθησαν φόβον μέγαν.

Και είπε αυτοίς ο άγγελος, Μη φοβείσθε, ιδού γαρ, ευαγγελίζομαι υμίν χαράν μεγάλην, ήτις έσται παντί τω λαώ, ότι ετέχθη υμίν σήμερον σωτήρ, ός εστι Χριστός Κύριος εν πόλει Δαβίδ. Και εξαίφνης εγένετο συν τω αγγέλω πλήθος στρατιάς ουρανίου αινούντων τον Θεόν και λεγόντων. Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία. Αυτά μας καταγράφει ο Ευαγγελιστής Λουκάς στο Ευαγγέλιό του για την γέννηση του Χριστού.

Εδώ είναι μία μαρτυρία πραγματικά του ουρανού, όταν εμφανίζονται η στρατεία αγγέλων, λέγει, που υμνούν και δοξάζουν το Θεό και λένε το Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία. Μπορείτε να φανταστείτε αυτή την ουρανία μουσική, μπορείτε αυτή την ουρανία χοροδία και όταν μας λέγει εδώ ο Λουκάς ότι ήταν πλήθος στρατιάς ουρανίου.

Αινούντων τον Θεόν και λεγόντων, κάτι καταπληκτικό. Εδώ είναι μία μαρτυρία του Ουρανού για εκείνον ο οποίος λαθών ετέχθη, δηλαδή προσπαθούσε να κρυφτεί, προσπαθούσε να ξεφύγει, να μην δημιουργήσει δημοσιότητα γύρω από τη γέννησή του.

Γι' αυτό ακριβώς και το φτωχό χωριό της Βηθλέμ, γι' αυτό και το σπήλαιο, δεν βρέθηκε καν σπίτι, το κατάλυμα είναι το χάνι, ούτε εκεί βρήκε τόπο γιατί όταν ήρθε η Θεοτόκος με τον Ιωσήφ όλα ήταν κατειλημμένα ένεκα της απογραφής που είχε πει ο Αυτοκράτορας να γίνει.

Αλλά ας μείνουμε όμως σε αυτόν τον αγγελικό ύμνο πολύ λίγο έτσι για να κλείσουμε τον χρόνο μας με κάτι Χριστουγεννιάτικο. Τι σημαίνει αυτός ο αγγελικός ύμνος, Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία;

Δόξα, να το πούμε σαν μετάφραση. Ας είναι στο Θεό που κατοικεί στα ύψη, στα μέρη του ουρανού και στη γη που είναι ταραγμένη από την αμαρτία, ας βασιλεύσει η ειρήνη του ουρανού. Και τούτο γιατί ο Θεός εξεδήλωσε την εύνοιά Του στους ανθρώπους με την ενανθρώπιση του Υιού Του.

Δόξα εν υψίστοις Θεώ. Αλλά γιατί δόξα στον ύψιστο Θεό; Γι' αυτό που τώρα ενεργεί ο Θεός στη γη. Τι ενεργεί; Σχέδιο σοφίας και αγάπης. Ο Θεός, λέγει ο Απόστολος Παύλος εις τους Αθηναίους, Τους χρόνους της αγνοίας υπεριδών, ξεπέρασε ο Θεός.

Τους χρόνους της αγνοίας όταν οι άνθρωποι λάτρευαν τα είδωλα, παραγγέλλει τοις ανθρώποις πάσι πανταχού μετανοείν. Παντού παραγγέλλει τους ανθρώπους να μετανοούν για να γνωρίσουν τον αληθινό Θεό. και η δικαιοσύνη Του παραμερίζει, παραμερίζεται για να μας δώσει το έλεος Του για να σωθούμε εφόσον βέβαια αποδεχθούμε τον Μεσσία, τον Ιησού Χριστόν και μετανοήσουμε.

Ακόμη, Δόξα εις τον ύψιστον Θεόν, όχι μόνο δια τη σοφία του και την αγάπη του, αλλά και διότι αποκαλύπτει το σεσιγημένον μυστήριον χρόνοις αιωνίοις. Έρχεται να μας αποκαλύψει το μυστήριον που ήταν, λέγει, σεσιγημένον μυστήριον.

Δεν τα γνώριζαν ούτε οι άγγελοι, κανείς, κανείς, μόνο ο Θεός. Έτσι δημοσιεύεται αυτό το μυστήριο, ποιο; Και εις τους Αγγέλους, γι' αυτό υμνούν οι Άγγελοι, ούτε οι Άγγελοι το γνώριζαν, γι' αυτό και οι άνθρωποι, άγνωστο, ποιο; Ότι ο Κύριος του Ισραήλ, ο Θεός Λόγος, ο Υιός του Θεού θα γίνει άνθρωπος, ακατανόητο.

Έτσι, το εσφαγμένον αρνίον προ καταβολής κόσμου φανερώνεται, όπως μας λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψή του. Και ο δεύτερος της Τριάδος αναλαμβάνει την ανθρωπίνη φύση για να σώσει όχι μόνο τους ανθρώπους, αλλά και για να στερεώσει στην αγιότητα και των αγγελικών κόσμων.

Είναι σωτήρ όλων. Ο Πατήρ στέλνει τον Υιόν στον κόσμο, γιατί τόσο αγάπησε τον κόσμο, που ήθελε να σωθεί. Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον. Και λοιπά. Ήθελε να σωθεί. Για όλα αυτά· Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη. Τι θα πει αυτό;

Ειρήνη όχι μόνο στην Ιουδαία. Αλλά σε όλη τη γη. Και όχι μόνο στον Ουρανό, αλλά σε όλο τον κόσμο. Και η ειρήνη δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά ένα πρόσωπο. Είναι ο Χριστός, η ειρήνη μας. Γι' αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος.

Και η ειρήνη ημών, λέγει, ο Χριστός είναι η ειρήνη ημών. Αλλά ερμηνεύει ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας. Και γάρεστη είναι αυτός η ειρήνη ημών Αυτό λέξει σχεδόν, εκείνο που λέγει ο Απόστολος Παύλος. Και η ειρήνη ήλθε στον κόσμο, ο Χριστός, για να ειρηνοποιήσει Ουρανόν και Γη.

Διότι υπήρχε εχθρότη, διότι ο άνθρωπος αποστάτησε από το Θεό. Και έρχεται να ειρηνοποιήσει, γι' αυτό και ειρηνοποιεί ο Χριστός. Το Θεό, τον Άγιο Τριαδικό Θεό, όχι τον Πατέρα, τον Άγιο Τριαδικό Θεό με τον άνθρωπο, με τους ανθρώπους.

Ευδόκησεν ο Θεός, λέει ο Άγιος Κύριλλος, ο Θεός και Πατήρ, ανακεφαλαιώσασθαι πάντα εν αυτώ. Το λέγει η λέξη ανακεφαλαιώσασθαι, είναι του Αποστόλου Παύλου που σημαίνει, ακούστε, σημαίνει συνάψαι, παίρνω το απαρέμφατο, ανακεφαλαιώσασθαι απαρέμφατο.

Θα πει συνάψαι, όπως λέει ο Ιωάννης Χρυσόστομος, συνάπτω θα πει συν και άπτω, δηλαδή μαζί βάζω δύο πράγματα κοντά, κοντά. Δηλαδή να συνάψει, να βάλει πολύ κοντά τον Ουρανό με τη Γη. Όσο η αμαρτία υπάρχει στη Γη, η ειρήνη του Θεού ποτέ δεν είναι δυνατόν να έρθει, παρά μόνο αν γίνει άφεση αμαρτιών.

Και αυτό έγινε δια του Ιησού Χριστού. Και η ειρήνη του ουρανού έχει ευμενείς προεκτάσεις. Ειρηνεύουν οι άνθρωποι μεταξύ των, γίνονται ήμεροι, γίνονται ευεργετικοί, γίνονται κοινωνικοί. Ειρηνεύουν ακόμη οι δυνάμεις της ψυχής μεταξύ των. Στον έναν άνθρωπο ειρηνεύει η νόηση με το συναίσθημα και με τη βούληση.

Ειρηνεύει ο άνθρωπος με την άλογον έμψυχον και άλογον άψυχον ύλην, κτίσιν, αυτό σημαίνει, θα ξαναπώ, ανακεφαλαίωση εν Χριστώ Ιησού. Ο άνθρωπος ξαναβλέπει τη κτίση με παρθενικά μάτια, δεν τη βλέπει λατρεία, δεν τη βλέπει ξένη, δεν τη βλέπει εχθρική.

Και θα πω και τώρα το ρητό του Παύλου που είναι προς Εφεσίους. Ανακεφαλαώσαστε τα πάντα εν το Χριστό Τα επί της Ουρανής και τα επί της Γης εν αυτώ. Εν αυτό ποιο, εν το Χριστό Μεγάλο θέμα. Και όπως σας είπα, μην το ξεχνάτε, ανακεφαλαίωση θα πει σύναψη.

Δηλαδή ένωση ουρανού και γης. Καμιά σχέση βέβαια δεν υπάρχει ανάμεσα στην ειρήνη του Θεού και στην ειρήνη του κόσμου.

Η ειρήνη του κόσμου είναι από τη γη και συνήθως είναι η ειρήνη δαιμονική. Είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα και γίνεται η ειρήνη αυτή και γίνεται ερήμην του ειρηνοποιού Θεού. Η ειρήνη του Θεού υπερβαίνει κάθε ανθρώπινη κατάληψη, κατανόηση.

Εκείνο που γράφει ο Απόστολος, η πάντα νουν υπερέχουσα. Γι' αυτή την ειρήνη τώρα γράφει Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, ουδέν εστιν άμεινον, τίποτα καλύτερο δεν υπάρχει, η ειρήνης, εν τη οποία ειρήνη, πας πόλεμος καταργείται επουρανίων και επιγείων.

Οι άνθρωποι λένε, μα ο Χριστός είπε, οι άγγελοι έψαλαν και επί γης ειρήνη, που αφού στη γη μας έχουμε πολέμους επί πολέμων; Μα δεν ενέδειξαν τον Ιησού Χριστό. Όλη αυτή η ειρήνη που δέχεται αυτός ο κόσμος είναι η ειρήνη, θα το ξαναπώ, δαιμονική, συμφεροντολόγως.

Για να φάει με την ησυχία του ο μεγάλος τον μικρόν. Για να φάει με την ησυχία του, εννοείται, ο μεγάλος τον μικρόν. Ο μεγάλος, το μεγάλο έθνος, το μεγάλο κράτος των μικρών κρατών.

Εν ανθρώποις ευδοκία τελειώνει ο ύμνος. Είναι η ευδοκία του Θεού να σωθούν οι άνθρωποι, ευδοκία θα πει το θέλημα το μετά χαράς, επί καλή σημασία σε ευδοκώ. Είναι η ενανθρώπιση που είναι το κατεβδοκία θέλημα του Θεού και ο ανθρωποί σας είναι ενώ ευδόκησε ο πατήρ, δύο φορές θα ακούμε αυτό, στην βάπτιση του Χριστού και στη μεταμόρφωση Ευδοκεί ο Πατήρ την ενανθρώπιση του Υιού και συνεπώς ευδοκεί τη σωτηρία των ανθρώπων.

Η ενανθρώπιση δεν έγινε ερήμην του θελήματος του Θεού, αλλά ακριβώς γιατί ο Πατήρ ήθελε, ευδοκώ. Και όχι μόνο η ειρήνη στη γη, αλλά και η χάρη επί της γης. Και όπως γράφει ο Ευαγγελιστής Ιωάννη στο πρώτο κεφάλαιο, στο Ευαγγέλιο του, ότι η χάρις αυτή δια Ιησού Χριστού εγένετο.

Αγαπητοί μου, τα Χριστούγεννα είναι η Μητρόπολη των Εορτών. Αυτή θα μας δώσει και το Πάσχα και την Ανάληψη και την Πεντηκοστή, αρκεί να ανταποκριθούμε αυτές τις μέρες, να χαρούμε τις γιορτές και το νόημά τους. Όχι αμαρτίες, όχι κρεπάλες, όχι μέθες. Θα φάμε καλύτερα, θα έχουμε και κάποιες αργίες, αλλά ποτέ την αμαρτία.

Εάν λοιπόν προσέξομε αυτές τις μέρες να μην αμαρτήσουμε περισσότερο από ό,τι τον άλλο καιρό, τότε πραγματικά θα έχουμε τιμήσει τις γιορτές αυτές. Και θα έχουμε τιμήσει και τον ερχομό του Μεσσία, του Ιησού Χριστού στον κόσμο.

Γι' αυτό νηστέψαμε 40 μέρες για να υποδεχθούμε τον Μεσσία, τον Ιησού Χριστό. Καλά Χριστούγεννα, χρόνια πολλά.

Απορία λέει το εξής.

Ποια είναι τα κριτήρια που θα με βοηθήσουν στο να αποφασίσω για μια έγγαμη ή άγαμη ζωή, ώστε να μην πάρω απόφαση που θα είναι αποτέλεσμα πλάνης; Αυτή η απορία μπορεί να ετέθη είτε από κοπέλα είτε από αγόρι. Βέβαια αγόρι κάποιας ηλικίας και κορίτσι κοπέλα κάποιας ηλικίας, γιατί ένα παιδί του δημοτικού ή του γυμνασίου μάλλον δεν θέτει ένα τέτοιο ερώτημα.

Πιθανώς να είναι και απόφοιτος του Λυκείου, φοιτητής ή φοιτήτρια, κάπου εκεί προσδιορίζεται το περιεχόμενο της απορίας. Λοιπόν, μπορούμε να πούμε λίγα λόγια πάνω σε αυτό. Καταρχάς, το θέμα του γάμου ή της αγαμίας, είναι ένα θέμα το οποίο τίθεται εις αυτόν τον λόγον του Θεού και πρέπει να απαντήσει κανείς έστω και όχι δια πολλών, δια να φράξει τα στόματα εκείνων οι οποίοι λέγουν ότι είναι μία εκτροπή της Εκκλησίας ο Μοναχισμός και ότι το κανονικό, το σωστό είναι ο έγγαμος βίος. Πρέπει λοιπόν να φράξουμε τα στόματα αυτών, ξαναλέγω δεν κάνω διατριβή εδώ, δύο λόγια μόνο.

Ο γάμος μπήκε εν όψει του θανάτου, έστω και αν οι πράξεις του Θεού ήτο προθύστερος, δηλαδή ο Θεός δημιουργεί τον άνδρα και τη γυναίκα, δηλαδή τον άνθρωπο υπό δύο φύλα, ακριβώς γιατί προεγνώριζε ότι θα έμπαινε ο θάνατος και αφού θα έμπαινε ο θάνατος, προφανώς, θα υπήρχε η ανάγκη να ανανεωθεί ο άνθρωπος και μπήκε ο γάμος.

Ότι αυτό είτε ομοιοπαραχώρησης, φαίνεται και από κάτι άλλο. Όταν ήρθε ο Χριστός, μίλησε για τη Βασιλεία του Θεού, τότε στη Βασιλεία του Θεού μας είπε δεν υπάρχει ο γάμος, αλλά υπάρχει η αγαμία. Εκείνο που είπε όπως οι άγγελοι στον ουρανό δεν σημαίνει άλλη, σημαίνει ότι δεν υπάρχει ο γάμος, γιατί στους αγγέλους δεν υπάρχει ο γάμος.

Συνεπώς έχουμε μία αποκατάσταση του προτέρου θελήματος και κατ' ευδοκία του Θεού. Ενώ ο γάμος, ξέρετε τι είναι, είναι το θέλημα του Θεού κατά παραχώρηση. Βεβαίως ευλογεί τους γάμους, βεβαίως παρέστη ο Κύριος Ιησούς σε κάποιον γάμον.

Βεβαίως η Εκκλησία μας τον ιερολογεί. Αλλά είναι όμως, είναι καταπαραχώρηση Θεού. Συνεπώς, το πρώτιστον, το κύριο είναι η αγαμία. Όταν μέσα τώρα στην ιστορία υπάρχει η αγαμία. Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία πρόγευση, πρόγευση στο υπογραμμίζω, της Βασιλείας του Θεού.

Βέβαια ο Κύριος δεν έκανε κουβέντα για το θέμα αυτό παρά μόνο όταν του δόθηκε η αφορμή. Το τονίζει αυτό ιδιαιτέρως ο Ιερός Χρυσόστομος ότι ο Χριστός δεν μίλησε για την αγαμία. Αλλά όταν του έκαναν κουβέντα οι μαθητές του, τότε είπε αυτά που λέμε τώρα, ότι ως Άγγελοι εν ουρανώ και τα λοιπά, οι άγαμοι, όμως ο δυνάμενος χωρείν χωρείτω.

Εκείνος που νομίζει ότι μπορεί να το επιτύχει, ας το επιτύχει. Γι' αυτό το λόγο ο Κύριος δεν νομοθέτησε την αγαμία επειδή είναι απλώς μια δυνατότητα εις τον άνθρωπο. Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι και ο Άγαμος και ο Έγγαμος καλούνται να σωθούν.

Απλώς θα επαναλάβω τι είπα, ότι ο Άγαμος γεύεται τη Βασιλεία του Θεού πριν από τη Βασιλεία του Θεού. Όπως η ελπίδα είναι η χαρά πριν από τη χαρά. Όταν έχεις ελπίδα για κάτι, χαίρεσαι. Αλλά ακόμη δεν ήρθε αυτό το κάτι, όμως εσύ χαίρεσαι.

Έτσι λοιπόν, όπως η ελπίδα είναι η χαρά πριν από τη χαρά. Έτσι και εδώ η αγαμία είναι η γεύσις της Βασιλείας του Θεού. Πριν από τη Βασιλεία του Θεού. Εννοώ την Ουράνιον Βασιλεία, γιατί η Βασιλεία του Θεού υπάρχει και εδώ, είναι η Εκκλησία, όταν ζούμε εις τον παρόντα κόσμο και εδώ είναι η Βασιλεία του Θεού.

Και η Βασιλεία του Θεού σαν εξωτερικό σχήμα είναι αυτό που λέμε Εκκλησία, σαν γεγονός είναι εσωτερικό, η Βασιλεία του Θεού εντός ημών εστίν που είπε ο Κύριος μας. Συνεπώς, ας φράξουμε τα στόματα εκείνων που λοιδορούν και κατασυκοφαντούν το θέμα της Αγαμίας.

Η Αγαμία μέσα στους αιώνες πήρε μια μορφή. Ο Φίλιππος, ο Διάκονος είχε τέσσερα κορίτσια. Και ήσαν λέγει, το λέγει ο Λουκάς στις Πράξεις. Παρθενεύουσες και προφητεύουσες. Δηλαδή, ήσαν κοπέλες που δεν είχαν έλθει εις γάμου κοινωνία.

και ακόμη ότι ήσαν προφητεύουσες είτε με την ειδική είτε με τη γενική σημασία. Με τη γενική σημασία θα πει εκήρυτταν τον Λόγο του Θεού, αυτό θα πει προφητεύω. Με την ειδική θα πει προλέγω τα μέλλοντα.

Αλλά με την πρώτη σημασία συναντάται αυτό εις τους πολλούς, δηλαδή δεν έκαναν προφητείες για τι θα συμβεί, γιατί τι πράγμα θα συμβεί, αλλά κήρυτταν το Λόγο του Θεού, γιατί προφήτης στην αρχαία ελληνική σημαίνει και ο μιλητής.

Σκεφτείτε τώρα πόσες κοπέλες μπορεί να είναι εκείνες οι οποίες μπορεί να κηρύττουν το Λόγο του Θεού και να μένουν εν αγαμεία, να γηράσκουν εν αγαμεία. Μην πείτε μια τέτοια κοπέλα γεροντοκόρη. Γεροντοκόρη λέγεται η κοπέλα η οποία προσπάθησε με κάθε τρόπο να παντρευτεί και δεν τα κατάφερε.

Ούτε γεροντοπαλίκαρον εκείνος ο οποίος δεν παντρεύτηκε, ο άνδρας, διά την Βασιλεία του Θεού. Αλλά εκείνος που τα πάντα έκανε για να παντρευτεί και δεν τα κατάφερε να παντρευτεί. Αυτός είναι το γεροντοπαλίκαρο και η γεροντοκόρη.

Δεν έχει καμία σχέση ο γεροντοκορισμός και ο γεροντοπαλικαρισμός, μα καμία σχέση με όλα εκείνα τα οποία τώρα λέμε. Λοιπόν, αντιλαμβάνεστε ότι είναι μία κατεξοχήν αρετή. Λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος ότι είναι αρετή. Ο ορισμός της αρετής είναι ο εξής, ο συνδυασμός κόπου και θείας χάριτος. Αυτό λέγει είναι αρετή.

Όταν γίνεται κάτι που δεν εκοπίασα, αυτό δεν δύναται να είναι αρετή. Αν είμαι άνθρωπος, δεν έκανα κανένα κόπο για να είμαι άνθρωπος. Αν είμαι όμορφος ή άσχημος ή ό,τι άλλο, έξυπνος ή ξέρω εγώ, δεν έκανα καμία προσπάθεια, έτσι με κατεσκεύωσε ο Θεός.

Εδώ όμως έχουμε τον κόπο σε συνδυασμό με τη χάρη του Θεού. Απαιτεί κόπο η παρθενία και μάλιστα λέγει κάπου για τους άγαμους κληρικούς, είναι ως να περπατάει, μην τρομάξετε, ως να περπατάει επί ακμής ξίφους, ακμή είναι το κόψιμο, η κόψη του ξίφους έτσι, γυμνόπους με γυμνά πόδια, να περπατάει λέει επάνω εις την ακμή του ξίφους και να μην κόβεται.

Έχει ο Ιερός Χρυσόστομος τώρα μια πραγματεία, όχι ομιλία, πραγματεία, πραγματική, δεν ξέρω πότε αυτή αν εκφωνήθηκε. Είναι ολόκληρος τόμος, αν θέλετε διαβάσατε εκεί και θα δείτε πάρα πολλά να λέγει για την παρθενίαν ο Ιερός Χρυσόστομος.

Αλλά να δούμε τώρα αφού ξεκαθαρίσαμε κάπως με λίγα λόγια, αδρές γραμμές, ότι είναι της Εκκλησίας παιδί η αγαμία, ότι είναι ο πρώτος σκοπός της δημιουργίας του ανθρώπου. Γι' αυτό και στην Εκκλησία στη Θεία Λειτουργία ευχόμεθα και του Μεγάλου Βασιλείου λίγο ευρύτερα στη διατύπωση διά τους μοναχούς της γης κτλ. Σας είπα ότι μέσα στην ιστορία έχει πάρει κάποιο σχήμα αυτή η αγαμία.

Τότε οι θυγατέρες του Φιλίππου δεν είχαν τον γνωστό μας μοναχισμό, σιγά σιγά όμως πήρε μια μορφή και έχουμε τον μοναχισμό. Δεν μπορούμε όμως να περιορίσουμε τα πράγματα μόνο εις τον μοναχισμόν, διότι χωρίς να παρεξηγηθώ για αυτό, μπορεί κάποιο πρόσωπο, αγόρι ή κορίτσι, να είναι, να προσφέρεται στον Λόγο του Θεού, να προσφέρεται στην Ιεραποστολή, να προσφέρεται δεν ξέρω τι, χωρίς να έχει σχήμα μοναχικόν.

Πόσοι άνθρωποι βρίσκονται, κοπέλες φερειπείν που ήσαν νοσηλεύτριες, πήραν τη σύνταξή τους, βρίσκονται στην Αφρική, δεν ξέρω πού βρίσκονται άγαμες ούσες και οι οποίες προσφέρουν ό,τι μπορούν για τον άλλον άνθρωπο.

Ε, πείτε, μια τέτοια κοπέλα, εάν ζει πνευματική ζωή, χριστιανική ζωή και δεν έχει και το σχήμα του μοναχισμού, θα μπορούσαμε να την καταδικάσουμε; Άπαγε. Μόνον κανείς αν ξέρει την ιστορία της Εκκλησίας μας, θυγατέρες του Φιλίππου παραδείγματι, τότε μπορεί να τοποθετεί σωστά τα πράγματα.

Η Ολυμπιάς που ήταν βοηθός και διακόνισσα, βοηθός του Ιερού Χρυσοστόμου, δεν είχε σχήμα μοναχής και ούτω καθεξής. Λοιπόν, τα είπαμε αυτά τα πραγματάκια με λίγα λόγια. Τώρα, πως μπορεί ένα πρόσωπο, αγόρι, κορίτσι, άνδρας, γυναίκα, να καταλάβει τι ο Θεός θέλει από αυτό το πρόσωπο;

Σας βεβαιώνω ότι δεν είναι πολύ εύκολο. Το λέω εξ αρχής. Δεν είναι πολύ εύκολο και πρέπει να υπάρξει έρευνα, έρευνα του εαυτού μας με πολλή προσευχή, με πολλή αγρυπνία εν προσευχή, πολλή προσευχή εν αγρυπνία.

Να ξενυχτάει, να προσεύχεται, Κύριε τι θέλεις από μένα, τι θέλεις από μένα, και τότε κάπου θα αρχίσει να κατασταλάζει.

Επιτρέψατέ μου να κάνω μια μεταφορά, είναι γνωστό ότι προκειμένου να ακολουθήσει κανείς ένα επάγγελμα, ο λεγόμενος επαγγελματικός προσανατολισμός, πρέπει να μελετήσει ή να δει ή να ερευνήσει τρία στοιχεία.

Θα μεταφέρω αυτά τα τρία στοιχεία στο χώρο τώρα του εάν πρέπει να μείνω άγαμος ή έγγαμος.

Αυτά τα τρία στοιχεία είναι η κλίσις με γιώτα, η ικανότητα δεύτερον και τρίτον η κλήσις με ήτα. Να τα εξηγήσω. Πρώτα είναι η κλίσις με γιώτα. Κλίσις θα πει έχω μία ροπή. Όπως υπάρχει στον άλλον η ροπή να κλέβει, υπάρχει η ροπή να λέει ψέματα, υπάρχει η ροπή να είναι κακοποιός, να βλέπει ας πούμε, να καταστρέφει.

Έτσι εδώ να είναι η ροπή το να θέλεις να είσαι άγαμος.

Ο Ιερός Χρυσόστομος στην ομιλία του αυτή περί Παρθενίας ιδιαιτέρως ομιλεί και λέει. Μην υποτιμήσεις τον γάμον για να τιμήσεις την αγαμία. Γι' αυτό θα παρακαλέσω όποιος ενδιαφέρεται να διαβάσει αυτόν τον λόγο του Ιερού Χρυσοστόμου.

Ξέρετε πως μπορώ να φανώ εγώ πιο πάνω από τον άλλον; Είμαι ένα και 60 παράδειγμα. Και άλλος είναι ένα και 80, υπάρχει δυνατότητα αφού έχω πως να ψηλώσω παραπάνω για να τον εφτάσω και να τον περάσω; Να του δώσω μια καρπαζά και αυτός να κοντίνει.

Και όταν κοντίνει βέβαια εγώ τότε είμαι ψηλότερος από εκείνον. Θα είναι η καλή μέθοδος αυτή; Θα υποτιμήσεις τον γάμον λέει δια να ανυψώσεις την αγαμία; Άγαμος άνθρωπος που μπορεί να μιλάει αντίθετα για το γάμο δεν είναι γνησία η αγαμία του.

Αυτό είναι λίαν αληθές. Δε θα υποτιμήσεις. Απλώς, θα προτιμήσεις μεταξύ δύο αγαθών, εκείνο που κρίνεις ότι είναι αγαθότερον. Έτσι, αν έχω μία κλίση, μια ροπή προς τα εκεί, γιατί έτσι το αισθάνομαι, πως να το κάνουμε, οι άνθρωποι γεννιώνται με κλίσεις πολλές φορές ή η κλίση αυτή έρχεται και με την αγωγή. Όχι πάντοτε όμως. Ο Ιουλιανός ο Παραβάτης ήτανε συμμαθητής του Μεγάλου, Βασιλείου. Αλλά ο Ιουλιανός ο Παραβάτης δεν έγινε Μέγας Βασίλειος και στο παλάτι του με δασκάλους και δασκάλους έπαιρνε μόρφωση μορφώσεως επιμόρφωση, αλλά έγινε ο Παραβάτης, για να δείτε εδώ και την προαίρεση του ανθρώπου. Έτσι κυρίως είναι κάτι εσωτερικό η κλίσις, κάτι που δεν καθορίζεται, μπορεί βέβαια κάπως να επηρεάζεται από το περιβάλλον,

αλλά είναι κάτι βαθύτερον από τον επηρεασμό του περιβάλλοντος, οι κλίσεις. Δεν πρέπει λοιπόν να τη βρεις αυτή σου την κλίση. Δεύτερον, σε αυτό που αισθάνεσαι ότι έχεις την κλίση, έχεις ικανότητα να το μετέλθεις;

Διάβαζα κάπου, κάποτε, σε ένα βιβλίο ψυχολογίας. Αγαπάω να είμαι ταχυδρόμος, λέει, να γυρίζω στα χωριά, όχι με αυτοκίνητο και να μοιράζω την αλληλογραφία. Αλλά πάσχουν τα πόδια μου από ρευματισμό. Που σημαίνει τι; Σημαίνει ότι αγαπώ ένα ταχυδρόμος, αλλά δεν μπορώ όμως να διεκπεραιώσω τον πόθο μου αυτόν. Δηλαδή έχω δυνατότητα, μπορώ, έχω δυνατότητα, έχω την ικανότητα. Είναι πολύ σπουδαίο αυτό, ξέρετε. Θέλω να γίνω αεροπόρος, μ' αρέσει, αλλά έχω τα προσόντα; Ακούστε, έχω τα προσόντα; Έχω τη δυνατότητα;

Και το τρίτο είναι η κλήσις με ήτα. Τι θα πει κλήσις εδώ με ήτα; Κλήσις θα πει κάλεσμα. Καλώ. Θα προσπαθήσεις να αντιληφθείς, σε καλεί ο Θεός για αυτό που έχεις ως κλίση με ι, ως δυνατότητα και μετά ως κλήσις με ήτα; Σε καλεί ο Θεός;

Εάν αυτά τα πραγματάκια τα αντιληφθείς, τότε και τα συνειδητοποιήσεις, τότε προχώρα, ό,τι σε πληροφορεί ο εαυτός. Βέβαια δεν είναι αρκετό, θα ρωτήσουμε τον πνευματικό μας. Είναι πολύ σπουδαίο αυτό. Μπορεί εμείς να νομίζουμε κάτι τέτοιο και να μας πει ο πνευματικός ότι όχι, αλλά είναι κάτι διαφορετικό.

Πρέπει να σας πω μόνο ότι κάποιος με κοιτάει περίεργα, θα του απαντήσω, λυπούμαι, μπορεί ο πνευματικός να λέγει και να διαμαρτύρεται διαρκώς, όχι, όχι, θα παντρευτείς. Μα για στάσου, παππούλη μου, πως το λες αυτό; Και αυτό να το έχει κανόνα ο πνευματικός, να το έχει γενικότητα, αυτό είναι λάθος.

Όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ούτε δια την αγαμία, ούτε δια τον γάμο. Ανεξάρτητα από το τι είναι ο πνευματικός, έγγαμος ή άγαμος. Είπαμε, δεν θα κατηγορήσουμε τίποτε, ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Αλλά θα προσπαθήσει να πάρει στοιχεία από τον εξομολογούμενο, να δει αυτό το πρόσωπο μπορεί, δεν μπορεί.

Έχει κλείσει ή ψευδοκλείσει Ξέρετε ότι πολλές φορές κάποιες δυσκολίες της ζωής μας σπρώχνουν δια την αγαμία. Εγώ το έλεγα στον εαυτό μου συνεχώς και συνεχώς. Μήπως είμαι λιποτάκτης των δυσκολιών της οικογενείας; Το ακούσατε τι είπα;

Μήπως δηλαδή θα ήθελα να λιποτακτήσω από τις δυσκολίες που μπορεί να έχει η παρουσία μιας συζύγου ή των παιδιών αρρωσταίνουν, τούτα εκείνα. Αυτό πολύ με ταλαιπώρησε εμένα προσωπικά. Κάποτε ανεκάλυψα ότι δεν ήταν λιποταξία.

Γιατί όταν κανείς μπει στο χώρο του Θεού, αναλαμβάνει ευθύνες ασυγκρίτως περισσότερες και ποιοτικώς και ποσοτικώς από τον έγγαμο άνθρωπο. Πιστέψατε. Ναι, τόσες ψυχές περιμένουν από σένα τι θα τους πεις.

Αλλά και ακόμη μην αρρωστήσει ο άλλος για τον οποίο να έχεις ευθύνη και ούτω καθεξής. Ευθύνη, πολύ μεγάλη ευθύνη. Άρα ξεπεράστε και αυτή η θέση ότι δεν είναι μια φυγή από των γάμων ένεκα των δυσκολιών του, αλλά απλώς μια πολύ μεγάλη αγάπη στον Ιησού Χριστόν, γιατί αυτό είναι η επισφράγηση του πράγματος, η αγάπη προς τον Ιησού Χριστόν και ότι οι ευθύνες είναι πολύ πολύ περισσότερες μέσα ακριβώς στην αγαμία.

Και ένα τελευταίο πάνω σε όλα αυτά που είπαμε, αν μπορούν να βοηθήσουν αυτά που είπα, είναι το εξής. Ποτέ μην βγάζει κανείς συμπεράσματα ούτε έτσι, ούτε έτσι, ενώ ακόμη είναι έφηβος και πρωτονέος. Έφηβος λέγεται ας πούμε 12-20, ας το πούμε, χοντρικά.

Νέος 23, χοντρικά. Μην βγάζεις συμπεράσματα, διότι πολλές φορές τα πρώτα χρόνια η εφηβεία να έχει φοβερούς πειρασμούς και να κρίνει τον εαυτό του ο νέος ότι δεν κάνει δια την αγαμία. αλλά να αδικήσει τον εαυτό του.

Όταν περάσουν λίγα ακόμη χρόνια, ενώ ακόμη είναι νέος, να βγάλει αργότερα το συμπέρασμα ότι θα έκανε για μοναχός. Θα έκανε. Και μετά να λέει τι κρίμα που παντρεύτηκα. Ή και το αντίστροφο. Να νομίζει ότι δεν έχει πειρασμούς και κάποτε να έρθουν οι πειρασμοί με το τσουβάλι.

Τι γίνεται; Γι' αυτό το λόγο θέλει πάρα πολύ προσοχή. Μη παίρνουμε αποφάσεις πριν κάπου κατασταλάξουμε. Μη βγάζουμε συμπεράσματα με βάση τους πειρασμούς μας. Μπορεί οι πειρασμοί να είναι τώρα, από τα χρόνια, μετά να περάσουν αυτοί οι πειρασμοί.

Να ισορροπήσουμε, η φύση μας να ισορροπήσει έναντι των πειρασμών. Βέβαια οι πειρασμοί υπάρχουν έως τα εκατό μας χρόνια, το ξεχνάτε; Και αν οι μερικοί ζουν παραπάνω από εκατό, είναι παραπάνω και από τα εκατό χρόνια.

Τι λέει ο Άγιος Νίλος ο Συναίτης Μη θαρήσεις παριστάρος εις τον δαίμονα της πονίας έως θανάτου σου Αυτό πρέπει να το έχει υπόψη στο να πας στα στιγμή εκείνος ο οποίος τελικά μένει εις την αγαμία Σας το έχω κι άλλο Επί συνήντησας εις φυλακές αδολαρίσεις Πριν πανικοί Συνοδόν γαλάτηταν οι φυλακές

Έναν γέροντα, 84 ετών, ο οποίος έκανε φόνο του αντιζήλου του. Για μια γυναίκα σκότωσε τον αντίζηλό του, 84 ετών. Οπότε κανείς λέει Θεέ μου και Κυριέ μου φύλαξε και φύλαξε. Δεν ξέρει κανείς τι μπορεί να κάνει. Γι' αυτό εκείνος που θα μείνει άγαμος κυριότατα πρέπει να έχει πολύ ταπείνωση. Μην νομίζει ότι θα τα καταφέρει. Αν δεν σε σκεπάσει η χάρη του Θεού δεν βγάζεις τίποτα. Δεν κάνεις τίποτα.

Γι' αυτό λοιπόν ας προσέξουμε στο σημείο αυτό και μην νομίσετε ότι και το να θες να παντρευτείς, το να μείνεις αγνός μέχρι την ώρα του γάμου σου ότι είναι μικρό. Είναι εκείνο που σας είπα στις ευχές μου στην αρχή του θέματός μας.

Μην νομίσετε ότι είναι μικρό πράγμα και αυτό, μην πείτε α εμένα δεν με ενδιαφέρει το θέμα, ενδιαφέρει τους αγάμους, ποιος το λέει.

Και μην νομίσετε ότι ο γάμος μετά έστω με τη σύζυγό σου ότι είναι ξέφραγο αμπέλι ηδονιστικής απολαύσεως. Ποιος σας το λέει αυτό;

Λοιπόν, προσοχή, αυτά που είπαμε ενδιαφέρουν όλους. Κυριολεκτικά όλους ενδιαφέρουν. Ελπίζω να σας βοήθησα και να μη σας μπέρδεψα περισσότερο. Ελπίζω. Αυτά για αυτή την απορία. Επειδή μένουν κάποια λίγα λεπτά, ας δούμε και κάτι ακόμα.

Όταν προσευχόμαστε στην Παναγία ή στους Αγίους από μέσα μας, δηλαδή ενδιάθετα από μέσα μας. Μας ακούνε; Ε τι θα πιστεύετε, πρέπει να φωνάζουμε για να μας ακούσουν; Ναι, είναι αστείο. Πολλές φορές να νομίζουμε ότι πρέπει να φωνάζουμε πολύ δυνατά.

Οι ιερείς του Βαάλ ήταν εκείνοι οι οποίοι φώναζαν δυνατά για να τους ακούσει ο Βαάλ. Και είπε, και είπε, το έλεγα το πρωί στην ομιλία μου, και είπε ο προφήτης Ηλίας κοροϊδεύοντάς τους. Φωνάξτε πιο δυνατά ακόμα, πιο δυνατά, ίσως πήγε σε κάποια φυσική του ανάγκη, μπορεί να πήγε στο αποχωρητήριο ο Θεός.

Και να μην είναι εδώ, να έχει δουλειά αλλού, σκορπιέται, σκορπιέται, αν είναι αδυνατόν Όχι μόνο από μέσα μας, αλλά και μόνο με τη σκέψη μας, οτιδήποτε, τα βλέπει όλα ο Θεός. Εδώ όμως η απορία είναι περί της Παναγίας μας και περί των Αγίων.

Λοιπόν, παρακάτω όλοι μπορείτε να μας παρακαλώ να μας πείτε, μάλιστα. Λοιπόν προσέξτε, η αλήθεια είναι ότι οι Άγιοι βρίσκονται εις τον οικείο τόπον. Δεν είναι πανταχού παρόντες, ούτε η Παναγία μας είναι πανταχού παρούσα, είναι εις τον οικείο τόπο.

Η Εκκλησία μας διδάσκει ότι οι Άγιοι είναι εις τον Παράδεισον. Δηλαδή, όχι στη Βασιλεία του Θεού ακόμη, είναι ως πνεύματα εις τον Παράδεισον, προσωρινός χώρος έως την Ανάσταση των Νεκρών. Η Παναγία μας, η Εκκλησία μας διδάσκει ότι έφυγε από τον κόσμο αυτό με Ανάσταση σαρκός και έχει μετάσταση.

παρότι το ρήμα της λέξης μετάσταση χρησιμοποιείται είτε με σάρκα είτε χωρίς σάρκα. Χρησιμοποιείται απλώς αυτό στην ιστορία. Πάντως η Θεοτόκος ανεστήθη και ανελήφθη αοράτως όπως ο Ιησούς Χριστός ο Υιός της.

Είναι η μόνη που βρίσκεται εις την Βασιλεία του Θεού με ολόκληρη την ανθρώπινή της φύση. Ούτε ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, ούτε ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, ούτε Απόστολος Παύλος και Απόστολος Πέτρος. Ούτε ο Ηλίας ο οποίος δεν απέθανε, ούτε ούτε ούτε, μόνον η Θεοτόκος.

Αλλά προσέξτε εδώ τώρα. Κι άλλο και σας το έχω πει. Οι προσευχές μας, οι οποίες βεβαίως είναι πάντα γνωστές στο Θεό.

Ανακοινώνονται σε εκείνους που επικαλούμεθα, την Παναγία, τους Αγίους. Για να δοξάσει ο Κύριος εκείνους που τον υπηρέτησαν πιστά. Αυτό έχει πολύ σημασία. Τώρα αν αυτό γίνεται απευθείας ή διά των Αγγέλων δεν μπορούμε πάντα να το πούμε.

Τι λέει εκεί ο Άγγελος εκείνο τον Εκατόνταρχο, ότι οι προσευχές σου λέει και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν εις τον Θεό, ανέβηκαν εις τον Θεό. Τώρα, πως όλα αυτά για το Θεό δεν τίθεται θέμα, αλλά τιμώνται οι Άγιοι και η Παναγία μας όταν επικαλούμεθα το όνομά τους για να τους δοξάσει, όπως σας είπα, ο Θεός.

Γιατί ο Κύριος λέει στο Βασιλειών, το Πρώτο Βασιλειών, εγώ θα δοξάσω εκείνους οι οποίοι με δοξάζουν. Αυτό είναι αλήθεια. Γι' αυτό μπορούμε να προσευχόμαστε και στην Παναγία μας βεβαίως. Την οποία πρέπει πάρα πολύ να αγαπούμε και στους Αγίους μας να προσευχόμαστε.

Και ο Κύριος ακούει, διότι ο Κύριος, ο Κύριος ακούει. Διότι μόνο η φωνή του Κυρίου φτάνει στον Άδη, μόνο ο Κύριος είναι Πανταχού Παρών και μάλιστα προσέξτε και ως με τη σάρκα του ο Χριστός, επειδή έχουμε αυτή την υποστατική ένωση της σαρκός με τη θεότητα, με το Θεό Λόγο.

Είναι λοιπόν Πανταχού Παρών και ο Χριστός με αυτή την έννοια. Όταν ο Χριστός είπε Λάζαρε δεύρω έξω, φώναξε. Φώναξε πόσο, όσο μια ανθρώπινη κραυγή, κυρίως για να ακουστεί από τους περίοικους. Η φωνή του Χριστού ξέρετε πού έφτασε, εκεί που πάνε οι ψυχές, εις τον Άδη.

Ποιος μπορεί να φωνάξει και να ακουστεί εις τον Άδη, κανείς. Μόνο λοιπόν ο Χριστός είναι εκείνος ο οποίος μπορεί με τον τρόπο αυτό να ανακαλέσει. Ωστόσο, οφείλουμε να προσευχόμεθα πάντοτε και στους Αγίους και στη Παναγία μας.

Αγία μας.

Παιδάκια μας.

Ευχαριστώ.