Resolution of Questions 27

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

Let's come, children, to our questions. The first question has four parts, four sub-questions, but it is really one single question. What is obedience? Second, can a person find true freedom in obedience? Third, what does disobedience to one's spiritual father bring with it? Disobedience. Fourth, can a person living in the world train himself in this virtue, if indeed it can be called a virtue, and how?

It's an interesting question. Its most general feature is obedience. What is obedience? Of course, as you can understand, children, this subject would not please very many people, because they would consider it something outdated, something servile.

But that is not what it is about. I would say from the outset, even though it is placed at the end, that it is a virtue, and in fact it is the first virtue. For obedience means nothing other than that we accept an authority, and in this case the authority of God.

And to this authority of God I owe obedience. For if I reject the authority of God, then I set myself up as the authority. And that is an unrestrained and extreme egotism. It reaches the point of becoming the sin of Lucifer, for what else did the devil do, children, as Lucifer, as a good angel? What else did he do? Did he fall into gluttony, into immorality, into what, where, how? No, the issue was this pride; he left no room for God's authority.

Consequently, from the moment I reject the authority of God, I then set myself up as the authority. And this, if it happens with God, has an extension into other things here on earth as well. For example, I will very quickly reject the authority of my parents.

I will say, who are my parents and why should they have any say? I am the authority. Then I will reject the authority of the state, of the government. What do laws mean? I don't believe in any authority. And when I don't believe in laws and authorities and governing powers, do you know what that is called today? Anarchy. For 'anarchy' is the negation of authority; to refuse to obey and to refuse to submit to the authorities, that is called anarchy.

Do you see where we end up? But anarchy is a fruit of Lucifer, it is a demonic fruit. After that, I no longer accept the Church, I don't accept the priests, I don't accept the wise, I don't accept anything outside of my own self.

So you can understand that this is a very bad thing. Can you imagine where it was born, in what setting anarchy was born? It was not born, children, in the East, nor in Africa, nor among the dark-skinned peoples, the natives, nor in the Far East, that is, in the Buddhist, let us say, I don't know, religions, the Hindu ones and so on and so forth, nor in the Arab world. Pay attention to where anarchy developed as a theoretical position: it developed on Christian soil.

Does that strike you? Europe, America, that is, precisely where Christianity had become known. Does that strike you? It strikes me very much. Why? Because the Easterner never raised the question of God's authority, whereas the Christian has raised the question of God's authority.

This shows that Christianity is genuine, and those others Satan already holds captive. So he wanted, and still wants, to destroy Christianity. That is why he comes, because God is true. That is why, within Christianity, the devil comes to sow that very seed which he himself possesses.

That is, the seed of disobedience, of pride, of the displacement of every other authority. For there in the Old Testament it says that Lucifer said, I will set up my throne, he says, among the stars, opposite the Most High. And I will be his equal. Who are you, who am I, come let us measure ourselves against each other. A terrible thing, terrible.

So this is what the devil now inspires in the Christian peoples, and we have the phenomenon of anarchy. You see, the matter is old, it is deep, it is very deep indeed. And then, did not disobedience cast Adam and Eve out of Paradise?

Who was the first to teach disobedience? The devil. He said, no, things are not like that; God does not want things to be this way; God, you see, envies you, he does not want you to become gods; you must taste the fruit so that you yourselves may become gods, so that your eyes may be opened.

This very disobedience to the will of God cast Adam and Eve out, with the results we all know. Now, because God loves us, he becomes man and persists in the same way, the same method. Do you want to return, O man, to Paradise, and indeed to a greater Paradise, one far better than the old Paradise of the ancients?

If you do, pay attention: you will show obedience to the divine-human person of Jesus Christ. Do you see the love of God, who gives us the possibility to return to what we lost? So then we see that the matter of obedience is born out of humility.

I must humble myself, but in this way I am to gain back what they lost. Besides, what would I have to gain if I do not accept the authority of God? A child who does not accept the authority of his parents, what does he have to gain?

I will ask, what? You will say to me, what? Here it is, it is the second part of the question: can a person find true freedom in obedience? We might put it this way: is a person perhaps deceived in believing that he is bound by obedience, that it is a kind of slavery, that there is no other way for him to be set free? Why? Because in our time the matter of freedom is raised at full volume. Of course, this is a very distorted conception of freedom, we might say, terribly distorted; that is, you cannot imagine how distorted the notion of freedom has become.

For this reason the question is raised: when I place myself before God, when I show my obedience, is my freedom bound? But I freely place my freedom, myself, under God; listen to me carefully, freely. For instance, you go to take a job; there will be a supervisor there, won't there be a supervisor? Aren't you the one who went looking for work?

Don't you know there will be a supervisor? Don't you know that there you will render a kind of obedience? That he will tell you, do this, do that? Consequently, who told you to go there? It means that you want to. So then, the obedience you declare, why do you declare it? You yourself judged it freely. They did not sell you in a slave market, to be taken and bought by some master, to own you as his property, to keep you as a slave, telling you get up, get up, sit down, sit down, because he doesn't like you, whether you want to or not. No. You declare your obedience freely. Consequently, so too with my faith in God, and likewise my obedience to God, and my obedience to my parents, and wherever else. I do this freely. Do you want a proof? The anarchists, who move about freely and say, I place my obedience under nothing. Don't you have the right? Yes. But is it to your benefit?

On this, if you have any power of observation, you will see how they live, how they develop, where they will end up, so that you may see whether it is truly to their benefit. On the matter of freedom we have of course spoken many times, in season and out of season; now we are relating it to the matter of obedience.

The third point is this: what does disobedience to the spiritual father bring about? Many evils, because quite simply the spiritual father is none other than the one who, so to speak, stands in the place of God; he stands in the person of God, he stands in the person of Christ.

Christ departed from this world and left behind the shepherds and teachers of the Church. So if the shepherd, the teacher, the spiritual father, your spiritual father, tells you something, that what you are doing or insisting on and wanting is not right, and that the harm to you is terrible, that if you do not listen this terrible harm will come, that is entirely natural.

What happened to Adam and Eve, that they were cast out of Paradise, sadly happens in each personal history, where a person unfortunately wants to remain in his own will. The result, let me tell you, is terrible, it is terrible.

It does us no good to be disobedient to our spiritual father. And the fourth point: can the person of the world, as it says, train himself in this virtue, if it can even be called a virtue? Of course he can, because the preaching of the Gospel turns toward the world and calls the world to come into obedience to God.

That is why you will see in the Epistles of the Apostle Paul, and generally in the New Testament, that they speak about obedience or disobedience. The preaching is made to the world, and God calls the world to obey. Through obedience we enter into the Gospel; through obedience we enter into the Church.

But obedience presupposes humility and repentance, humility and repentance. Or, if someone truly wanted to be saved, since he asks how, he would have to show humility at once, to say, who am I? He must acquire a basic self-knowledge: who am I? I see the greatness of God, I see the greatness of His Kingdom, so why should I remain outside?

He sees the world that is far from God; that is why the Apostle Paul says, the wrath of God comes upon the sons of disobedience.

The people of Israel were a disobedient people. Where do they end up, what do they do, what do they build? And when we see some progress, this progress of theirs turns out to be negative, because this rapacious progress of theirs, of wealth and everything else, will bring, we know it, we have said it, we say it again, it will bring an Antichrist. It is a terrible thing, terrible. So one looks at things and says, why do I insist on being outside the love of God? It does me no good, then, to be disobedient; I will show obedience, I will show discipline toward God.

This thought of his gives birth to humility, and humility gives birth to obedience. So much, children, for this question, which of course was very interesting. As for the spiritual fathers too, the Apostle Paul says somewhere in his letter to the Hebrews.

It is not to your benefit, he says, to refuse to listen to those who keep watch over you. It is, he says, an unprofitable situation. It does you no good to display your disobedience. Now I come to a second difficulty, he says: why did Christ rebuke them, and here he brings it over from Holy Scripture, that they should tell no one about him, when Peter answered him, You are the Christ?

And likewise, why, when He worked miracles, did He tell some to say nothing and others to speak? Indeed, truly, when He healed, as we put it casually now, those two blind men, He told them, you shall say nothing anywhere, yet they went out and proclaimed this event.

By contrast, to the demon-possessed man of the Gergesenes, He said, do not come with me; go to your city, Gergesa, which did not receive me, it was afraid, your city, your homeland, wants to remain in its sin, and recount all the wondrous things, recount all the wondrous things that God did for you.

So there He urges him on. How does the matter stand? The Gergesenes were faithless and corrupt people. So they had need to hear who Christ is and what they do. Certain others had a mistaken understanding of the Messiah. And this mistaken understanding of the Messiah is widespread. The same thing came into play with the disciples. You shall say nothing anywhere, because Peter had pointed it out by divine inspiration, Christ said it.

It was not flesh that revealed it to you, He says, but this Father of mine, who I am, that I am the Messiah, that I am the Son of the living God. And He tells them, you shall say nothing, because there was a most crude understanding of the Messiah, that the Messiah is a bearer of material things.

That is, that He comes to bring us food to eat by the ladleful. But it was no such thing. The people's understanding of the Messiah had been distorted; they did not interpret the Old Testament and the prophets correctly, and for this reason Christ now comes to prevent the publicizing of His identity, solely so that no misunderstanding would arise.

Let me mention one thing to you. When Christ fed the five thousand, He dismissed the crowds by Himself, after He had forcibly compelled His disciples to get into the boat and cross to the other side. Why? The crowd was murmuring to seize Christ and make Him king. There in the wilderness, that a revolution should break out.

And the next day, when they met the Lord, they said to him, so here you are? Ah, he says, do not seek me because you had your fill of bread; do not seek the bread that perishes, but the bread that endures, the food that does not perish, but the food that endures.

And what is it, He says? It is, He says, my flesh and my blood. This is a hard saying; who can listen to it? Because quite simply, at that moment He was correcting what kind of Messiah He is. He is not a national liberator-Messiah, nor even an economic liberator.

So because the people are not at our level, for this reason the Lord conceals this identity of His as Messiah. And there was one more reason, if you will. The devil had to be hooked, the devil had to be trapped. The one who had deceived Adam and Eve now had to be deceived. By whom? By the new Adam. The devil had to be brought to the point of crucifying Him, because in the end, though the devil marveled and said, who is this?, afterward he leads Him to the Cross. And there on the Cross the Fathers say that the Cross was the hook and the body of Christ upon the Cross was the bait. Do you understand now how we put the bait on the hook and the fish was caught? Who? The devil.

Because Christ died upon the Cross and paid the death of Adam. And now, since the devil overreached, he was utterly defeated. So the devil too had to be defeated, to be deceived. And for this reason as well, the Lord conceals His messianic identity. So much for this question. Now we come to another question.

Why is football bad? You laugh. Just in two words: football isn't bad. What's bad is the place where they play and the way they play.

What do I mean by this? Even here, where we now listen to the word of God, if you tell your parents, 'My parents, we go there and listen a little to the word of God,' they'll say, 'Go, my child.' But if you say, about that very same place, 'You should see, parents, where we go we smoke, we dance, we sing, we do crazy and foolish things,' they'll say, 'You're not going back there.' It's the same place. And so, football, in itself, is nothing to blame; if you like, it's a game. What kind of game? We kick a ball, that's all, we kick a ball. But I ask you: don't the spectators become fanatical? I ask you, aren't curses and blasphemies heard? I ask you, didn't the whole phenomenon of hooligans and the like arise from it?

Before my own eyes, one past Sunday, before our eyes: I was coming in the car that brings me down, and we saw three young men who turned onto Agiou Vissarionos street. Spectators who had come from out of town, who they were playing against I don't know, I don't follow these things. The point is that one of the three took a stone and threw it at the bus, at the coach. Where did the stone land? On the side of the bus, on the panels of the bus. And what happened next? We found ourselves right at the spot where one of the three, let's say, the one who threw the stone, took off and ran down toward Agiou Vissarionos street; there, at a bend, he stopped, turned to see what was going on, the others caught up, and there we too stopped, and so on.

Is that nice? Is it civilized? Is it noble? So if we, children, go to such places, we'll become something similar. It's not football in itself that is to blame, but the behavior of the spectators, of those places; that is all. And so you understand that it's not to our benefit to go there, because not only from a spiritual side is it not beneficial, but, if you like, from a cultural side as well. A person loses his humanity. You see how they talk when the stadium lets out; there's brutishness, if you understand the word brutishness: the manner, the speech, the gestures, the coarse words, the rough talk. I ask you, is that a school of good upbringing? Is it a school of culture? Judge for yourselves. But there is also one point that is very, very bad.

It is that in this setting the football pools are cultivated, because we've already filled in our coupons, and now we go to watch the spectacle too, or we'll sit by the radio to hear the pools results, and so on. What are the pools? Gambling, a game of chance. Is a game of chance beneficial? Judge whether a game of chance is of any benefit to someone who is growing spiritually. So much for this question.

I come now to another question. 'I am twelve years old, and many of my relatives tell me I shouldn't go to confession because I don't have many sins. What is your opinion: should I confess or not?' Yes, a very charming question. Now, of course, a child always has sins. As he grows, the more he becomes aware of the bad act he does, the greater the magnitude of the sin; that is very natural. Tell me, who hasn't noticed a small child, a very small one, two years old, one year old, three years old; who hasn't noticed a child, boy or girl, being unbearably self-centered?

When the child realizes that everyone revolves around it, that everyone talks about it, everyone strokes it, brings it candy, speaks sweet words to it, and then at some point it realizes they're no longer paying attention to it, because it has learned this, it has it within, it is fallen Adam, fallen Adam in every child; when it realizes they're not paying attention to it, it will do some mischief, it will start to shout, to kick, it will misbehave, because it is provoking those around it to notice it. So you see that the child is utterly self-centered when it plays, up until under ten years of age; psychology knows this. It doesn't play to please the other child, it plays for itself. So it wants a playmate for its own sake, that is, a terrible self-love, the root passion.

But what more can we say? Self-centeredness, self-love; there are worse sins, and from these spring all the others, all the rest that spring from there. Not to mention that desperate thing, we might say, in the upbringing given by grown-ups who set little children to act tough, little boys, to act tough so the grown-ups can laugh. They teach the children to blaspheme so the grown-ups can laugh. And I don't know what other things, which I'm ashamed to tell you; I've heard them, but I'm ashamed to say them. The little children learn in this way; of course the poor children aren't to blame, they have no consciousness of evil. But once they do begin to understand, shouldn't they begin to confess? I would say something else.

When should the little child come? I would say from five years old, four or five years old. Why? Well, doesn't a child of five, and even before, four or five years old, go to, what do they call it, kindergarten?

So, I ask you: for a child to go to kindergarten, it must, it must have an awareness of certain things, for what is it, a block of wood? It goes to learn a few things, and so on. So this means the child is beginning to acquire a conscience, and since it is acquiring a conscience, it ought to confess. So, children, the child should, from about four years old, begin to grow familiar with that place. Then there is something else: when the child grows older, here it says twelve years old, yes, if the child passes twelve, then I know that certain serious sins begin.

Sins which we are ashamed to tell, and when we are ashamed to tell them, then we don't go to confess. Then, too, we are afraid of the spiritual father; we think the spiritual father will sink his teeth, his incisors, into us here and tear us apart, or whatever else. All of this is a fantasy the child has about the place of the confessional. But when the child goes from a young age, a very young age, and gets used to the place, it is no longer afraid. Nor is it ashamed before the spiritual father; it will go happily, it will go smoothly. Look, take an older child and make it go to school, it won't go. But when we put it in school very, very young, it begins to get used to the place, to see the desks, the teacher. There are some who say, 'Ah, you're going to first grade, there's a teacher there, you know how she hits, oh how she hits, she bites.' Tell me, tell me, won't the little child be terrified?

'I don't want to go to school.' But what are these things that the grown-ups say? Is that understandable, I mean, is it understandable? It is infuriating. So, children, we will coax the little child: 'You know how good she is, the teacher, the teacher; you'll learn your letters.' And now we will give it an image of sin: 'You see, it's bad when you hit your little brother, or when you do this or that, or when you take something without asking, and so on. When you get angry,' these things you will say. There are some mothers who send their little child.

And the little child comes with the little note that the mother wrote. No, it is very good that it still knows nothing. It doesn't know. So I read the little note, we read the little note, and we see, and we say.

"You get angry", yes, it says that, "you steal." "I steal." "Don't do it again." "I won't do it again." "Be a good child."

Well now, children, with this question we've finished our questions for today too. That's the first thing, straight off.

We come to the matter, children, of the questions, but I would also like to praise you, because earlier it slipped my mind, even though I was thinking of it. For today, when the weather is very bad, and it is also the feast of Saint Nicholas, when supposedly we have many households either celebrating, or we'll be going somewhere to visit.

Many of you have come; in fact, you're all here, I'd say. This makes me glad, and I cannot but praise you. I wish that you may always have the same eagerness. And now we come, children, to our questions. A first question says: in this corrosive age in which we live, how can we have both humility and courage?

It is plain, in the one who is puzzled, that he regards courage and humility as standing in contradiction. This is because he hasn't acquired, hasn't learned, what courage is and what humility is. And we truly need to learn the dimensions, the real dimensions, of the virtues.

He pictures humility as being something like a punching bag, the sort of person who just stands there and takes slaps on the head. And courage he pictures as something like having strong muscles in your arms, throwing punches and kicks. So then it seems impossible: is it ever really possible to be humble and to be courageous at the same time?

Hence the question.

But I'll say it again, children: we must have a clear knowledge of the dimensions of each virtue, and also of each vice. We should say, while we're on the subject, that modern man does not know the dimensions of evil, of what sin is.

He does not know; there is an ignorance about sin, and that is why we sin fearlessly. Not ignorantly, but fearlessly; the word, spelled this way, means without fear. We sin without fear, because we have not weighed its real dimensions. It's exactly like something that happened, which I heard about, I didn't read it: a box that had radioactive material inside, which had been abandoned somewhere in Mexico by a hospital that used it for treatment. Someone went, saw lead, the way our own gypsies go around now collecting scrap iron, and he said, 'wonderful,' and they opened it, lead. They had no idea why this thing was sealed so tightly; they had no knowledge.

And of course, what can I say, they fell upon the radioactivity, a terrible catastrophe in that particular case. That is exactly how sin is, children: we open the little boxes of sin fearlessly, without fear, because we do not know, and the result is utterly destructive. But what does humility mean? Of course we won't do a detailed analysis of humility, but just in two words, humility means, as Basil the Great says, and I love this definition that he gives to this virtue very much, it is a return to one's proper worth, to go back to what you really are; for if you place yourself above what you are, then you are a proud person.

If you place yourself below what you are, then you are a person who suffers from feelings of inferiority. You have not weighed exactly what you are. To weigh what I truly am, that is humility.

If someone tells me that I have the ability to chant, but I say, 'oh no, I don't have the ability, I have a talent that I bury,' well, I ought to cultivate what I have. So humility means cultivating what I have and not cultivating what I do not have.

Should I sit and cultivate talents that don't exist? Since they don't exist, why do I kill myself trying to achieve something that isn't there inside me? So you see, children, that humility truly is to go back to what I really am. Humility does not mean I bow my head. How could you believe, when the Lord said, 'learn from me, for I am meek and humble in heart,' that the Lord would have had a bowed head? Humility is not a bowed head; humility, children, you saw what we said. The Lord spoke, He rebuked; the Lord said those terrible 'woes,' 'woe to you, scribes and Pharisees, hypocrites,' publicly, to take the axe, if I may put it simply, to the rulers and authorities, the religious rulers and authorities of His time, because there was indeed a great collapse and religious decline in the time of Christ.

Nor did this mean that the Lord ceased to be humble. When He took that whip and began to overturn the tables of the money changers, of the money dealers, and to open the cages so the doves could fly away, was He not humble?

So you see that we must acquire, children, a clear understanding, we must have a clear understanding, a clear knowledge of the dimensions of the virtues. Courage, courage is one of the four virtues both of the ancient Greeks and of the Fathers. It is nothing other than when one displays this courageous spirit, children, whose marks are patient endurance, perseverance, and so on. The person who is patiently enduring is courageous, he has courage. This courage is not bodily, that is, being able to kick and throw punches, but it is spiritual; that is why it says, who? It says, Holy Scripture says, 'who has found a courageous woman?'

Who is this courageous woman? The courageous woman, children, first of all, is not the one who wears trousers. Then, she is not the one who talks coarsely because she smokes. Then, she is not the one who wants to make herself the same as a man following the teachings of feminism. She is not the one who curses like an old wagon driver. She is not the one who can beat her husband.

A courageous woman is the one who has patient endurance in the difficulties of family life. Who says to her husband, when he is in difficulty, 'don't be afraid, God is our helper, don't be distressed, and if it's needed, I too will go out and work, don't be afraid.' So when this woman can have this courageous spirit, she is the courageous woman. That is why Holy Scripture says, whoever found a courageous woman, I repeat, found a treasure. Truly, isn't a woman with such qualities a treasure? Indeed, I am addressing the young girls too and I say this, that they should acquire this courageous spirit, as the Word of God understands it.

So then, courage and humility are two virtues, and it is not possible for two virtues to come into contradiction; is it ever possible? I'll tell you of only one person, so as not to go on at length about this question. The Most Holy Theotokos, the Most Holy Theotokos had humility to the highest degree, more than any person on earth has ever had or ever will. The humility of the Theotokos is something else, her humility, and secondly her courage, because she carried through all those feelings she had for her Son, from the conception to the birth in the Manger. Just think, which of you would ever go to give birth inside a stable and not complain?

Up to the flight, in the night, into Egypt, with fears and with a pounding heart, from the fury of Herod. And then to dwell in a dreadful town, which was Nazareth, 'can anything good come out of Nazareth?' It was proverbial; the wickedness of those people was proverbial. Up to the Cross, the Most Holy Theotokos was courageous. Symeon said to her, a two-edged sword, a double-edged knife, will pass through your soul, a double-edged knife, and yet she always remained courageous and steadfast. So you see that the Most Holy Theotokos had, to the highest degree, both humility and courage. So they are not two virtues that contradict each other, but two virtues that work together, as indeed do all the virtues.

Onto a second question: why are all the Saints of the white race, that is, why don't we have black Saints?

Children, pay attention. First of all, we would say that because Christianity did not reach the black races, it is very natural that there are no Saints among the black races; that's all. But because Christianity, very early on, that is, from the very Apostolic times, had reached Egypt and so on and so forth, I will remind you of just one black Saint: it is Moses the Ethiopian.

The former, former robber chief, who became a Saint; he was black, and when he was baptized and afterwards ordained a priest, and they clothed him in a white tunic, the bishop says to him, 'tell me, Moses, did you see how you became white from black?' And out of humility he says, 'inside or outside?'

That is, he was so humble that he saw his sins and said that inside he is not white; outside he is white. By 'outside' he meant the white tunic he was wearing. In this case, because the Word of God is preached to the black races too and to the yellow races too, we have and we will have Saints from all races, children.

Of course, because Christianity has lasted longer among the white races, it follows that we have the most Saints in the regions of the white race. And a third question says: please explain to us the following, whether a person can repent after death.

Children, I'll answer very, very quickly because I have a great many questions and I don't know how I'll get through them. Children, one cannot repent after death; that is, specifically, a person is fixed in whatever state he was in when he departed from this present life.

When Holy Scripture says there is no repentance in Hades, it is not because God would not forgive someone who repented, but that repentance is not possible in Hades, just as repentance is not possible for the devil either.

The devil will never repent. Those who say that once they believed in Origen's theory of the restoration of all things, that even the demons will be restored and will become angels of light again, well, there has to be one precondition.

God's forgiveness alone is not enough; there must also be the precondition of repentance. So if there is no repentance, how could God forgive? The demons, my children, simply cannot repent. That is why the Lord said that Hell is eternal, and the word 'eternal' is found in the same Gospel, in the same chapter, by the same author, in the very same verse that also speaks of eternal life.

"And these will go away into eternal punishment, but the righteous into eternal life." Pay attention: if we were to suppose that the word "eternal" is only relative, and that therefore one day Hell will come to an end, then the Kingdom of God would have to be relative as well, because both are expressed by the very same word, both conditions alike. No. Both are eternal and unending; they never come to an end. Let us hold on to this.

Therefore, again I repeat, it is not that God would not forgive, but that repentance is not possible. But you might raise an objection to me: why then did Christ descend into Hades and remain there three days? And why was he preceded by Saint John the Baptist, who preached a message of what?

Here on earth he preached a message of repentance. But there, what kind of message? His own troparion tells us: a message of faith. That the Messiah is coming. Coming where? Into Hades as well. There is a beautiful troparion, one of those kathismata of the stasis, what do they call them, the praises of the Epitaphios, which says that you came and descended all the way to Hades to find Adam. This is very beautiful. And the Orthodox iconography of Christ in Hades shows Christ raising up Adam and Eve. So pay attention here now: in Hades there is no repentance, but there the matter of faith was set forth, the great theme, the preaching of faith in the person of Christ.

So then, who believed there? Those who, had Christ come in their own day, would have believed. So, on the basis of their disposition; whereas those who would not have believed would not have believed in Hades either. And so Christ took those who were righteous and those who believed in his name, and he brought them into Paradise.

That is, he changed the tomb of Hades into Paradise. So we see, my children, that in death, forgive me, after death, there is no more metanoia, no more repentance, but rather the human soul becomes fixed and settled. It remains forever whatever it was when it departed from this present life.

This is why we are obliged to repent while our eyes are still open. A fourth question; and on this you might also ask, what meaning do memorial services have? They have the meaning of relief. But since a related question has also been raised about memorial services, we will speak of that another time.

A fourth question. Is a Christian permitted to keep and raise an animal in his home, such as, for example, a dog?

This person is very fond of animals, and it seems others are telling him, perhaps his parents, that it is not a proper thing for Christians to keep animals in the house, and especially dogs and cats. Children, pay attention: dogs and all these domestic animals, we are the ones who tamed them, because they were not naturally close to man; we taught them to be near man, our familiar domestic animals, from the most ancient times, from time immemorial. Man domesticated these animals because they were useful to him: the sheep, the goat, the cow, the dog, the cat, the hen, all of these he domesticated, as I told you, from time immemorial.

Now, these animals, are they useful? Yes, they are useful. The dog is your guard, and the cat eats the mice. They are all useful, and it was as useful creatures that man domesticated them. But if a person now moves from the notion of usefulness to simply having a dog or a cat just to caress it day and night, to hold the cat or the dog in his arms all the time, then I think the matter is heading somewhere else.

And while Holy Scripture speaks about love for animals, in the Wisdom of Sirach we have a whole section, a passage that speaks about love for animals. The man of God cannot help but love animals, because they are creatures of God; he does not torment animals.

Cicero once said, I think, the Latin, that the man who torments his dog will one day torment his own father. If you see a person who is brutal toward animals, he does not have a good soul.

Allow me to say something on which I would agree with the environmentalists of our day. I myself would believe this, I would always have held it, apart from whatever theories are being developed today. Hunting is not good.

Hunting has passed from necessity into a mere pastime, a hobby, into an end in itself; it has become a hobby. Once, people had a need to hunt in order to eat an animal. But today there is no such need, that is the point. When we go to kill some birds and so on, it is not because we have nothing to eat.

It is just for a hobby, and indeed for show, a display of one's abilities. That we have the power to kill; these are foolish things. If you like, it is a kind of showing-off that primitive man had. He would kill some wild beast from the forest and bring it back to the village, to the settlement, so that they would praise him. So you sometimes see hunters placing on the hood of the car hares, woodcocks, and who knows what else; they hang them up, they hang them on the outside, a wild boar; they go to kill a wild boar and so on, and they hang them on the outside for display, as if to say, look, world, look, see who I am and what I have killed.

It is not good, my children. At some point we must move away from this thing called hunting, away from this hobby; it is not good, we should not be hunters, we should not, pay attention, we should not. Only fishing may we engage in, and even there not in a brutal way where we throw dynamite into the sea to kill the fish; that is not right. But the animals of the forest we must not hunt and kill, nor the birds, nothing; let us rather rejoice in them.

Do not forget that man, once in Paradise, did not eat meat. His eating of meat is a result, a fruit of his Fall.

The eating of meat is a fruit of his Fall, my children. For this reason we ought at some point to feel very well toward animals. To love them, whether those we have domesticated or those that are in the forest and that God feeds.

But I would like to say something about this. If you go to a shop where there are animal feeds and animal medicines, which are useful, because today we give to animals, the household animals, the ones we keep in our home, we give them special feeds, we give them trace elements, because they lack them, the way we keep them in a yard, in some place; they do not have many things to eat, and they even get sick, so we will get medicines to treat the animals.

There you will see, on the shelves of the shop, that there are even boxes of biscuits for cats, for dogs; they are special feeds, special feeds. I myself once saw with my own eyes, in a restaurant, that they ordered a plate of meat and macaroni, and after they too had of course eaten whatever they ate, they set it down on the floor for the dog to eat.

To feed animals this way, children, is an affront when there are people going hungry, and it is an affront, if you like, against both God and man, against man and against God, and there is something more.

We cannot have a passive and sickly love for animals. Of course we love an animal, we care for it, we make sure it does not catch cold in the frost, we look after it, but to hold it constantly in our arms...

For a dog to be constantly up on the couch, for us to keep it constantly in our car, to guard this animal night and day, do you not think that is something excessive? In that sense the Christian never loves animals, in that sense never, I say it again. Do you want me to go into something else? But why should I bring up that something else, lest I say it; there are countless sins surrounding this matter, but let me stop at this point, so that you may see that the animal-lover is the man of God who loves animals, of course, but within limits. He cannot love the animals of God more than he would love his fellow man, or in a sickly, that is, a diseased way. So much for this question.

And there is still something more in another question. People say that in a leap year one should not get married, and many other such examples; all these things are out there, yes; that is, they say that in leap years weddings should not take place.

What is the leap year? Listen to what the word says: twice. There is also the form 'bisextile' or 'leap'; that is, not with a delta but with a different spelling. It comes from the Latin 'bis'; we have it in European languages too, the 'bis' which means double, 'bis', which means two times, twice. You know how it is; we would say it is a translation into a foreign, Latin language of the Greek word 'twice', which means double, two times.

What does 'leap' mean? The word says it: two sixes, two sixes, that is, when the year of 365 days becomes 366 days. The reason we have this every four years is a correction of the calendar, because, and so on, this is not the time to go into it.

The point is that every four years we have, of course, 366 days, and February stretches to 29 days instead of 28. They consider this bad luck, that if someone marries in a leap year, or does some other work, perhaps builds, that this is very bad.

Children, at some point we must begin to free ourselves from these superstitions and from these false beliefs. All the days of the year are good. Time is sanctified by God. There is no unlucky time and lucky time. Let us pay no heed to these things. Those who pay heed to them practice idolatry, and the idolaters, by heeding these things, reach the point where God allows, in order to punish them, that these very things befall them, solely so that they may be punished.

So much for this question, and one more thing, since a few minutes remain. Can God read our thoughts, and can the devil do so too?

Children, this is of course a rather large subject, but in a few words. I tell you only that for God there is no thought that is hidden and covered. All things are naked and laid bare, as Holy Scripture writes, before the eyes of God. There is nothing, nothing, absolutely nothing that is hidden from God. Therefore God sees everything. Of course He sees my thought; He is my Maker. Not only does God see my thought, but He knows who I will be until the end of my life. Not only that, He knows who I am before the foundation of the world. Before He made creation, He knows the beings He will create, what each one will think, will do, will bring forth within its life.

So then, our thoughts are transparent before the eyes of God; before the eyes of the devil, no, children, no. Of course there are certain kinds of transparency, but relative ones; you see that when it is day we can see objects, and when it is night we do not see. When a wall is set in between, we do not see what lies beyond the wall. When we close our eyes, we do not see what lies further on. Therefore our transparency, our vision, is relative. Of course it is better with the spirits. The spirits are not hindered by walls. But even so they cannot see everything, both because they are not everywhere present and because the heart of man is not visible.

Not visible to the devil, nor to the holy angels. It is not. That is, if I think something, the devil does not know what I thought, nor does the angel. How can my angel or the devil learn what I have thought? From my reactions, from my movements. The devil comes, for example, and plants a thought in me. He plants a thought and watches to see whether I will react.

From the reactions I make, he will understand whether I accepted or did not accept the thought he planted in me. So the devil is of course not all-knowing, and not every thought is naked and laid bare before his eyes as it is before the eyes of God. So much for this question, and we will continue, God willing, next Sunday.

Ερχόμεθα, παιδιά, στις απορίες μας. Η πρώτη απορία έχει τέσσερα σημεία, τέσσερις ερωτήσεις, αλλά είναι όμως μία απορία. Τι είναι η υπακοή; Δεύτερον, μπορεί ο άνθρωπος να βρει την πραγματική ελευθερία στην υπακοή; Τρίτον, η ανυπακοή στον πνευματικό πατέρα τι συνεπάγεται; Η ανυπακοή. Τέταρτον, ο άνθρωπος του κόσμου μπορεί να ασκηθεί σε αυτήν την αρετή, αν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αρετή και πώς;

Είναι ενδιαφέρουσα απορία. Το γενικότερό της χαρακτηριστικό, υπακοή. Τι είναι υπακοή; Βέβαια, όπως αντιλαμβάνεστε, παιδιά, το θέμα αυτό δεν θα άρεσε σε πάρα πολλούς ανθρώπους. Γιατί θα το θεωρούσαν κάτι το ξεπερασμένο ή το δουλικό.

Ενώ δεν πρόκειται περί αυτού. Θα έλεγα εκ των προτέρων, παρότι στο τέλος τίθεται, είναι αρετή και μάλιστα είναι η πρώτη αρετή. Διότι υπακοή δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ότι δεχόμαστε μίαν αυθεντία και εν προκειμένω την αυθεντία του Θεού.

Στην οποία αυθεντία του Θεού οφείλω υπακοή. Διότι εάν απορρίψω την αυθεντία του Θεού, τότε αναδεικνύω τον εαυτόν μου ως αυθεντία. Και αυτό είναι ένας άκρατος και ακραίος εγωισμός. Όταν φτάνω, εωσφορισμός, διότι τι άλλο έκανε ο διάβολος, παιδιά, ως εωσφόρος, ως άγγελος αγαθός; Τι άλλο έκανε; Έπεσε στη γαστριμαργία, στην ανηθικότητα, σε τι, πού, πώς; Ήτανε το θέμα αυτής της υπερηφανίας, δεν άφηνε περιθώρια αυθεντία στο Θεό.

Συνεπώς, από τη στιγμή που θα απορρίψω την αυθεντία του Θεού, αναδεικνύω τον εαυτό μου μετά ως αυθεντία. Αυτό, αν γίνει στο Θεό, έχει μία προέκταση και σε άλλα πράγματα πάνω στη γη. Όπως επί παραδείγματι, θα απορρίψω πολύ γρήγορα την αυθεντία των γονέων.

Θα πω ποιοι είναι οι γονείς μου και γιατί πρέπει να έχουν αυτοί τον λόγο. Εγώ είμαι αυθεντία. Θα απορρίψω μετά την αυθεντία της πολιτείας, του κράτους, τι θα πει νόμοι, δεν πιστεύω σε καμίαν αρχή και όταν δεν πιστεύω στους νόμους και στις αρχές και τις εξουσίες, ξέρετε πώς λέγεται αυτό σήμερα; Αναρχία, διότι το αναρχία είναι το στερητικό των αρχών, το να μην υπακούσω και να μην υποταχθώ στις αρχές, αυτό λέγεται αναρχία.

Βλέπετε πού φτάνουμε; Αλλά η αναρχία είναι καρπός εωσφορικός, είναι καρπός δαιμονικός. Μετά δεν δέχομαι την Εκκλησία, δεν δέχομαι τους ιερείς, δεν δέχομαι τους σοφούς, δεν δέχομαι τίποτα έξω από την αφεντιά.

Οπότε αντιλαμβάνεστε ότι αυτό είναι πολύ κακό. Μπορείτε να φανταστείτε πού γεννήθηκε, σε τι χώρο γεννήθηκε η αναρχία; Δεν γεννήθηκε, παιδιά, στην Ανατολή, ούτε στην Αφρική, ούτε στους μαύρους, τους ιθαγενείς, ούτε στην Άπω Ανατολή, δηλαδή στα βουδιστικά, θα λέγαμε, δεν ξέρω εγώ, θρησκεύματα, ινδουιστικά και τα λοιπά και τα λοιπά, ούτε στον αραβικό κόσμο, προσέξτε, πού ανεπτύχθη η αναρχία, ως θεωρητική θέση, ανεπτύχθη επί εδάφους χριστιανικού.

Σας κάνει εντύπωση αυτό; Ευρώπη, Αμερική, εκεί δηλαδή που είχε γίνει γνωστός ο Χριστιανισμός. Σας κάνει εντύπωση αυτό; Εμένα με εντυπωσιάζει πάρα πολύ, γιατί; Διότι ποτέ ο Ανατολίτης δεν έθεσε θέμα αυθεντίας Θεού, ενώ ο Χριστιανός έχει θέσει θέμα αυθεντίας Θεού.

Αυτό δείχνει ότι ο Χριστιανισμός είναι γνήσιος και εκείνους τους έχει ήδη δεσμίους ο Σατανάς. Ήθελε λοιπόν και θέλει να καταστρέψει τον Χριστιανισμό, γι' αυτό έρχεται, επειδή είναι αληθής ο Θεός. Γι' αυτό, ως πίστης μέσα στον Χριστιανισμό, έρχεται ο διάβολος να ενσπείρει το σπέρμα εκείνο το οποίο ο ίδιος κατέχει.

Δηλαδή της ανυπακοής, της υπερηφανίας, της εκτοπίσεως πάσης άλλης αρχής. Διότι λέγει εκεί στην Παλαιά Διαθήκη ότι ο Εωσφόρος είπε θα στήσω τον θρόνο μου, λέγει, στα άστρα απέναντι του Υψίστου. Και θα είμαι ίσος, ποιος είσαι εσύ, ποιος είμαι εγώ, έλα να αναμετρηθούμε, φοβερό πράγμα, φοβερό.

Αυτό λοιπόν εμπνέει τώρα εις τους χριστιανικούς λαούς ο διάβολος και έχουμε το φαινόμενο της αναρχίας. Βλέπετε, το θέμα είναι παλιό, είναι βαθύ, είναι πάρα πολύ βαθύ. Ύστερα, η ανυπακοή δεν έβγαλε τους πρωτοπλάστους μέσα από τον παράδεισον;

Ποιος έγινε ο πρώτος διδάξας στην ανυπακοή; Ο διάβολος. Είπε όχι, δεν είναι έτσι τα πράγματα, ο Θεός δεν θέλει να είναι τα πράγματα έτσι, ο Θεός, ξέρω εγώ, σας φθονεί, δεν θέλει να γίνετε θεοί, πρέπει να δοκιμάσετε τον καρπόν για να γίνετε εσείς θεοί, να ανοίξουν τα μάτια σας.

Αυτή ακριβώς η ανυπακοή στο θέλημα του Θεού έβγαλε τους πρωτοπλάστους με τα γνωστά μας αποτελέσματα. Τώρα, επειδή ο Θεός μας αγαπά, ενανθρωπίζεται και επιμένει εις τον ίδιο τρόπο, την ίδια μέθοδο. Θες να ξαναγυρίσεις, άνθρωπε, στον Παράδεισο, και μάλιστα έναν κρείττονα Παράδεισο, έναν πολύ καλύτερο από τον παλιό των αρχαίων Παράδεισο.

Αν θέλεις, πρόσεξε, θα δείξεις υπακοή εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Ιησού Χριστού. Είδατε την αγάπη του Θεού που μας δίνει την δυνατότητα να ξαναγυρίσουμε σε εκείνο που χάσαμε; Ώστε λοιπόν βλέπουμε ότι το θέμα της υπακοής γεννάται από την ταπείνωση.

Να ταπεινωθώ, αλλά πρέπει με τον τρόπον αυτόν να κερδίσω εκείνο που έχασαν. Εξάλλου, τι θα είχα να κερδίσω αν δεν δεχτώ την αυθεντία του Θεού; Ένα παιδί που δεν δέχεται την αυθεντία των γονιών του τι έχει να κερδίσει;

Θα ρωτώ τι; Θα μου πείτε τι; Να, είναι η δευτέρα θέση της απορίας, μπορεί ο άνθρωπος να βρει την πραγματική ελευθερία στην υπακοή, θα το λέγαμε, μήπως γελιέται πιστεύοντας ο άνθρωπος ότι δεσμεύεται από την υπακοή, ότι είναι μία δουλεία, ότι με άλλον τρόπο δεν θα μπορούσε να απελευθερωθεί, γιατί, επειδή στην εποχή μας τίθεται το θέμα της ελευθερίας στη διαπασών, Βέβαια πρόκειται περί μιας πολύ διεστραμμένης, θα λέγαμε, αντίληψης ελευθερίας, φοβερά διεστραμμένης, δηλαδή δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο διεστράφη η έννοια της ελευθερίας.

Γι' αυτό το λόγο τίθεται το ερώτημα, όταν θα καταθέσω τον εαυτό μου στο Θεό, όταν θα δείξω την υπακοή μου, η ελευθερία μου δεσμεύεται; Μα ελευθέρως θέτω την ελευθερία μου, τον εαυτό μου, κάτω από το Θεό, προσέξτε με, ελευθέρως. Φερ' ειπείν, πας να πιάσεις μια δουλειά, εκεί θα υπάρχει ένας προϊστάμενος, δεν θα υπάρχει ένας προϊστάμενος; Εσύ δεν πηγαίνεις γυρεύοντας εργασία;

Δεν ξέρεις ότι θα υπάρχει προϊστάμενος; Δεν ξέρεις ότι εκεί θα κάνεις μίαν υπακοή; Ότι θα σου πει κάνε αυτό, κάνε εκείνο; Συνεπώς, ποιος σου είπε να πας εκεί; Σημαίνει ότι θέλεις. Άρα λοιπόν, την υπακοή που δηλώνεις, τη δηλώνεις γιατί; Εσύ ελευθέρως το έκρινες. Δεν σε πούλησαν στο σκλαβοπάζαρο, να σε πάρουν και να σε αγοράσει κάποιο αφεντικό, και να σε έχει κτήμα του, και να σε έχει δούλο, και να σου λέει σήκω, σήκω, κάτσε, κάτσε, γιατί δεν σε αρέσει, Θες δεν θέλεις. Όχι. Εσύ δηλώνεις ελευθέρως την υπακοή σου. Συνεπώς και στην πίστη μου στο Θεό, όπως και την υπακοή μου στο Θεό και την υπακοή μου εις τους γονείς μου και όπου αλλού. Ελευθέρως το κάνω αυτό. Θέλετε μια απόδειξη; Οι αναρχικοί οι οποίοι ελευθέρως κινούνται και λέγουν δεν θέτω την υπακοή μου σε τίποτα. Δεν έχεις το δικαίωμα; Το όχι. Συμφέρει;

Αυτό, αν έχετε κάποια παρατηρητικότητα, θα δείτε πώς ζουν, πώς εξελίσσονται, πού θα φτάσουν, για να δείτε αν πράγματι συμφέρει. Για το θέμα βέβαια της ελευθερίας πολλές φορές έχουμε μιλήσει, ευκαίρως ακαίρως, τώρα το σχετίζουμε με το θέμα της υπακοής.

Η τρίτη θέση είναι, η ανυπακοή στον πνευματικό πατέρα τι συνεπάγεται; Πολλά κακά, διότι απλούστατα ο πνευματικός πατήρ δεν είναι παρά εκείνος που, ούτως ειπείν, είναι στη θέση του Θεού, είναι από προσώπου Θεού, είναι από προσώπου Χριστού.

Ο Χριστός έφυγε από τον κόσμο αυτόν και άφησε τους ποιμένας και διδασκάλους της Εκκλησίας. Εάν λοιπόν ο ποιμήν, ο διδάσκαλος, ο πνευματικός, ο πνευματικός σου, σου λέγει κάτι, ότι αυτό που κάνεις ή επιμένεις και θέλεις, δεν είναι σωστό και ότι για σένα είναι τρομακτική η ζημία, εάν δεν ακούσεις θα έρθει αυτή η τρομακτική η ζημία, είναι πάρα πολύ φυσικό.

Ό,τι συνέβη στους πρωτοπλάστους να βγουν από τον παράδεισον, συμβαίνει δυστυχώς στην κάθε προσωπική ιστορία, που ο άνθρωπος θέλει κατά δυστυχίαν να μένει στο δικό του το θέλημα. Το αποτέλεσμα σας και να λέγω είναι φοβερό, είναι φοβερό.

Δεν συμφέρει να έχουμε ανυπακοή στον πνευματικό. Και η τετάρτη θέση, ο άνθρωπος λέει του κόσμου μπορεί να ασκηθεί σε αυτήν την αρετή, αν μπορεί να λέγεται αρετή, βεβαίως μπορεί, διότι το κήρυγμα του Ευαγγελίου στρέφεται προς τον κόσμο και τον καλεί τον κόσμο να έλθει στην υπακοή του Θεού.

Γι' αυτό θα δείτε στις Επιστολές του Αποστόλου Παύλου, γενικά στην Καινή Διαθήκη, ομιλούν περί της υπακοής ή ανυπακοής. Το κήρυγμα γίνεται στον κόσμο και καλεί τον κόσμο ο Θεός να υπακούσει. Δια της υπακοής μπαίνουμε μέσα στο Ευαγγέλιο, δια της υπακοής μπαίνουμε μέσα στην Εκκλησία.

Η υπακοή όμως προϋποθέτει ταπείνωση και μετάνοια, ταπείνωση και μετάνοια. Ή αν κάποιος θα ήθελε πραγματικά να σωθεί, γιατί λέει πως, θα πρέπει αμέσως να δείξει μια ταπείνωση, να πει εγώ ποιος είμαι, να αποκτήσει μια στοιχειώδη αυτογνωσία, εγώ ποιος είμαι, βλέπω το μεγαλείο του Θεού, βλέπω το μεγαλείο της Βασιλείας του, γιατί λοιπόν θα πρέπει εγώ να μένω απ' έξω;

Βλέπει τον κόσμο που είναι μακριά από το Θεό, γι' αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος, έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας.

Ο λαός ο Ισραήλ ήταν ένας απειθής λαός, που βρίσκεται, τι κάνει, τι φτιάχνει; Και όταν βλέπουμε μία προκοπή, η προκοπή του να είναι αρνητική, διότι αυτή η προκοπή του η ληστική, του πλούτου και ό,τι άλλο, αυτή θα φέρει, το ξέρουμε, το είπαμε, το ξαναλέμε, θα φέρει έναν αντίχριστο, είναι φοβερό πράγμα, φοβερόν, οπότε βλέπει κανείς τα πράγματα και λέει γιατί επιμένω να είμαι έξω από την αγάπη του Θεού, δεν συμφέρει λοιπόν να είμαι ανυπάκουος, θα δείξω υπακοή, θα δείξω πειθαρχία στον Θεό.

Αυτή η σκέψη του γεννάει την ταπείνωση και η ταπείνωση γεννάει την υπακοή. Αυτά παιδιά και με την απορία αυτή η οποία βεβαίως ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Όσο και των πνευματικών λέει κάπου στην προς Εβραίους ο Απόστολος Παύλος.

Δεν σας συμφέρει να μην ακούτε, λέγει, εκείνους οι οποίοι αγρυπνούν για εσάς. Είναι, λέγει, είναι ασύμφορη η περίπτωση. Δεν σας συμφέρει να δείχνετε την ανυπακοή σας. Έρχομαι τώρα σε μία δευτέρα απορία, λέγει, γιατί ο Χριστός επετίμησε αυτούς, το μεταφέρει από την Αγία Γραφή, ἵνα μηδενὶ λέγωσι περὶ αὐτοῦ, όταν ο Πέτρος του αποκρίθηκε, εσύ είσαι ο Χριστός;

Καθώς επίσης, γιατί όταν έκανε τα θαύματα σε άλλους έλεγε να μην πουν τίποτα και σε άλλους να πουν, μάλιστα, πράγματι, όταν έκανε καλά, έτσι πρόχειρα το λέμε τώρα, τους δύο εκείνους τυφλούς, τους είπε δεν θα πείτε πουθενά τίποτα, εκείνοι βγήκαν και διαλάλησαν αυτό το γεγονός.

Αντιθέτως, εκείνον των δαιμονισμένων των Γεργεσηνών, του είπε, μην έρθεις μαζί μου, πήγαινε στην πόλη σου, τα Γέργεσα, που δεν με δέχτηκε η πόλη σου, φοβήθηκε, θέλει να μένει στην αμαρτία της η πόλη σου, η πατρίδα σου, και διηγού όσα θαυμαστά, να διηγήσαι, όσα θαυμαστά έκανε σε σένα ο Θεός.

Λοιπόν, εκεί τον προτρέπει. Πώς έχει το πράγμα; Οι Γεργεσηνοί ήταν άπιστοι άνθρωποι και διεφθαρμένοι. Οπότε είχαν ανάγκη να ακούσουν ποιος είναι ο Χριστός και τι κάνουν. Κάποιοι άλλοι είχαν μια εσφαλμένη αντίληψη περί Μεσσίου. Είναι δε διάχυτη αυτή η εσφαλμένη αντίληψη περί Μεσσίου. Το ίδιο πράγμα έπαιξε στους μαθητάς. Δεν θα πείτε πουθενά, διότι ο Πέτρος επεσήμανε θεοπνεύστως, το είπε ο Χριστός.

Δεν σου το απεκάλυψε, λέει, η σαρξ, αλλά αυτός ο Πατήρ μου, ποιος είμαι εγώ, ότι είμαι ο Μεσσίας, είμαι ο Υιός του Ζώντος Θεού. Και τους λέει δεν θα πείτε τίποτα, γιατί υπήρχε παχυλοτάτη αντίληψις περί Μεσσίου, ότι ο Μεσσίας είναι ο φορέας υλικών πραγμάτων.

Ότι δηλαδή έρχεται να μας φέρει φαΐ να τρώμε με ξακουτάλια. Αλλά τέτοιο πράγμα δεν ήταν. Διεστράφη η αντίληψη του λαού περί Μεσσίου, δεν ερμήνευαν σωστά την Παλαιά Διαθήκη και τους προφήτες, για αυτό το λόγο τώρα έρχεται ο Χριστός να εμποδίσει τη δημοσίευση της ιδιότητός του, μόνο και μόνο για να μην γίνει κάποια παρεξήγηση.

Θα σας αναφέρω ένα πράγμα. Όταν ο Χριστός χόρτασε τους πεντακισχιλίους, διέλυσε τα πλήθη μόνος του, αφού βιαίως εξηνάγκασε τους μαθητάς του να μπουν στο πλοίο και να περάσουν απέναντι. Γιατί; Μουρμούριζε το πλήθος να αρπάξουν τον Χριστό να τον κάνουν βασιλέα. Εκεί στην έρημο, να γίνει επανάσταση.

Και την επομένη που τον συνάντησαν τον Κύριον, του είπαν, εδώ είσαι; Α, λέει, μη γυρεύετε γιατί χορτάσατε ψωμί, μη γυρεύετε το ψωμί που χάνετε, αλλά το ψωμί που μένει, την βρώσιν όχι την ἀπολλυμένην, την χαμένη, αλλά την μείνουσαν.

Και τι είναι, λέει, αυτή; Είναι, λέει, η σάρκα μου και το αίμα μου, σκληρός ο λόγος αυτός, ποιος μπορεί να τον ακούει, διότι απλούστατα εκείνη την ώρα διόρθωνε ποιος Μεσσίας είναι. Δεν είναι Μεσσίας εθνικός ελευθερωτής, ούτε ακόμη οικονομικός ελευθερωτής.

Επειδή λοιπόν ο λαός δεν είναι το όρι μας, γι' αυτό κρύπτει ο Κύριος αυτή του την ιδιότητα ως Μεσσίου. Και ένας ακόμη λόγος υπήρχε, αν το θέλετε. Έπρεπε να αγγιστρωθεί ο διάβολος, να παγιδευτεί ο διάβολος Ο Απατήσας, ο Απατήσας τον Αδάμ και την Εύα έπρεπε τώρα να απατηθεί Από ποιον; Από τον νέο Αδάμ Να φτάσει να τον σταυρώσει ο διάβολος, διότι στο τέλος, ενώ εθαύμασε ο διάβολος και είπε ποιος είναι αυτός, κατόπιν τον οδηγεί στον σταυρόν Και εκεί στον σταυρόν οι πατέρες λέγουν ότι ο σταυρός ήταν το άγγιστρον και το σώμα του Χριστού επί του σταυρού το δόλωμα Καταλάβατε τώρα πως βάζουμε το δόλωμα στο άγγιστρον και πιάστηκε το ψάρι, ποιος; Ο διάβολος

Διότι ο Χριστός πέθανε επί του σταυρού και πλήρωσε τον θάνατον του Αδάμου Και τώρα, αφού αναισθήθη, ο διάβολος κατενικήθη. Έπρεπε λοιπόν και ο διάβολος να νικηθεί, να απατηθεί. Και γι' αυτόν τον λόγο ακόμη, ο Κύριος κρύπτει την μεσσιανικότητά του. Αυτά και γι' αυτήν την απορία. Ερχόμεθα τώρα σε μια άλλη απορία.

Γιατί το ποδόσφαιρο είναι κακό, γελάτε, τέτοια μόνο με δύο λόγια, το ποδόσφαιρο δεν είναι κακό, είναι κακός ο τόπος που παίζουν και ο τρόπος που παίζουν

Τι θέλω να πω με αυτό, και εδώ μέσα που ακούμε τώρα το λόγο του Θεού, αν πείτε στους γονείς σας ότι γονείς μου πάμε εκεί ακούμε λίγο λόγο Θεού, παιδί μου να πηγαίνεις Αν θα πείτε, στον ίδιο αυτόν τόπο, ότι εκεί που πάμε να δείτε γονείς, καπνίζουμε, χορεύουμε, τραγουδάμε, κάνουμε τρελαμάρες και παλαβαμάρες, δεν θα ξαναπάς εκεί, ο ίδιος τόπος είναι, έτσι λοιπόν, το ποδόσφαιρο, δε φταίει τίποτα, αν το θέλετε είναι ένα παιχνίδι, τι παιχνίδι, κλωτσάμε μια μπάλα, αυτό είναι, κλωτσάμε μια μπάλα, αλλά, σας ερωτώ, οι θεατές φανατίζονται, σας ερωτώ, Ακούγονται βρισιές και βλασφημίες Σας ερωτώ, δημιουργήθηκε το φαινόμενο Χούλιγκανς και λοιπά

Μπροστά στα μάτια μου, μια κάποια περασμένη Κυριακή, μπροστά στα μάτια μας Ερχόμουν με το αυτοκίνητο που με κατεβάζει κάτω, είδαμε τρεις νεαρούς που στρίψαν στην οδό Αγίου Βησσαρίωνος Θεατές που ήρθαν από την πόλη, εκείνοι με ποιους παίζαμε, δεν ξέρω, δεν ασχολούμαι Το θέμα είναι ότι πήρε ένας από τους τρεις μία πέτρα και την πέταξε στο Λεωφορείο, στο Πούλμαν Πού πήγε η πέτρα, στα πλευρά του Λεωφορείου, στα τάνια του Λεωφορείου, τι έγινε παρακάτω Εκεί βρεθήκαμε σε εκείνο το σημείο που ο ένας από τους τρεις, ας πούμε, που πέταξε την πέτρα Πήρε δρόμο και έτρεξε κάτω προς την οδό Αγίου Βησσαρίωνος, εκεί σε μια στροφή σταμάτησε, έστρεψε να δει τι γίνεται, φτάσαν και οι άλλοι, εκεί σταματήσαμε και εμείς και λοιπά

Είναι ωραίο, είναι πολιτισμένο, είναι ευγενές, αν λοιπόν πηγαίνουμε παιδιά εμείς εκεί θα γίνουμε κάτι ανάλογο Δεν φταίει λοιπόν το ποδόσφαιρο καθ' εαυτό, αλλά φταίει η συμπεριφορά των θεατών, των χώρων εκείνων, αυτό είναι όλο Και συνεπώς καταλαβαίνετε δεν συμφέρει να πηγαίνουμε εκεί, διότι όχι μόνο από πνευματικής πλευράς δεν συμφέρει, αν το θέλετε και από πολιτιστικής πλευράς Χάνει κανείς την ανθρωπιά του, βλέπει κανείς σχολάνε όταν σχολάει το γήπεδο, πως μιλάνε, υπάρχει η βαναυσότης, αν καταλαβαίνετε τη λέξη βαναυσότης, ο τρόπος, η ομιλία, οι κινήσεις, τα χοντρά, τα ρε, τα σούπα, τα μούπες, σας ερωτώ, σχολείον αγωγής είναι, σχολείον πολιτιστικό είναι, κρίνεται, μόνοι σε, αλλά και ένα σημείο που είναι πάρα πολύ κακό,

Είναι ότι στον χώρον αυτόν καλλιεργείται το προπό, διότι ήδη έχουμε συμπληρώσει τα δελτία και πάμε τώρα να δούμε και το θέαμα ή θα καθίσουμε στο ραδιόφωνο να ακούσουμε τα αποτελέσματα του προπό και το καθεξής. Τι εστί προπό, τζόγος, τυχερό παιχνίδι. Συμφέρει το τυχερό παιχνίδι, κρίνεται αν συμφέρει το τυχερό παιχνίδι σε έναν που αναπτύσσεται πνευματικά. Αυτά και για αυτήν την απορία.

Έρχομαι τώρα σε μια άλλη απορία Είμαι 12 χρονών και πολλοί συγγενείς μου μου λένε ότι δεν πρέπει να εξομολογηθώ γιατί δεν έχω πολλές αμαρτίες Ποια είναι η δική σας γνώμη, πρέπει να εξομολογηθώ ή όχι; Μάλιστα, πολύ χαριτωμένη αυτή η απορία Λοιπόν, βεβαίως ένα παιδί έχει αμαρτίες πάντοτε Τώρα, όσο μεγαλώνει εκείνη την κακή πράξη που θα κάνει, όσο περισσότερο την συνειδητοποιεί, τόσο και το μέγεθος της αμαρτίας είναι μεγαλύτερο, είναι πολύ φυσικό Πέστε μου, ποιος δεν παρατήρησε ένα μικρό παιδί, πολύ μικρό, δυο χρονό, ενός χρόνου, τριών χρονό, ποιος δεν παρατήρησε ένα παιδί, αγόρι, κορίτσι, να μην είναι ανυπόφορα εγωκεντρικό

Το παιδί όταν αντιληφθεί ότι όλοι στρέφονται γύρω από αυτό, όλοι γι' αυτό μιλάνε, όλοι το χαϊδεύουν, καραμέλες του φέρνουν, γλυκόλογα του λένε, όταν κάποια στιγμή αντιληφθεί ότι δεν το προσέχουν, επειδή έχει μάθει το χει μέσα του, είναι ο πεσμένος Αδάμ, ο πεσμένος Αδάμ στο κάθε παιδί, αντιλαμβάνεται ότι δεν το προσέχουν, θα κάνει μία ζημιά, θα αρχίσει να φωνάζει, να κλωτσήσει, Θα κάνει μια αταξία, γιατί προκαλεί το περιβάλλον του να το προσέξει. Βλέπετε λοιπόν ότι το παιδί είναι εγωκεντρικότατο όταν παίζει έως κάτω των 10 ετών, το ξέρει η ψυχολογία αυτό, δεν παίζει για να ευχαριστήσει το άλλο παιδί, παίζει για τον εαυτό του. Θέλει λοιπόν σύντροφο στο παιχνίδι για τον εαυτό του, δηλαδή φοβερή φιλαυτία.

Αλλά τι άλλο να πούμε, εγωκεντρικότητα, φιλαυτία, υπάρχουν χειρότερα αμαρτήματα, από αυτά πηγάζουν όλα τα άλλα, όλα τα άλλα που εκεί πηγάζουν Για να μην πω εκείνο το απονενοημένο θα λέγαμε, της αγωγής των μεγάλων που βάζουν τα μικρά παιδιά να κάνουν το μάγκα, αγοράκια, να κάνουν το μάγκα για να γελάνε οι μεγάλοι Μαθαίνουν τα παιδιά να βλασφημούν για να γελάνε οι μεγάλοι Και δεν ξέρω τι άλλα πράγματα που ντρέπομαι να σας τα πω, τα έχω ακούσει, αλλά ντρέπομαι να τα πω Μαθαίνουν τα μικρά παιδιά με τον τρόπον αυτόν, φυσικά δεν φταίνε τα καημένα τα παιδιά, δεν έχουν συνείδηση του κακού Αλλά όταν όμως αρχίσουν να κατανοούν, δεν θα πρέπει να αρχίσουν να εξομολογούνται; Εγώ θα έλεγα κάτι άλλο

Όταν το μικρό παιδί έλθει, πότε; Εγώ θα έλεγα από 5 χρονών, 4-5 χρονών, γιατί; Μα δεν πάει 5 χρονών και πιο μπροστά, 4-5 χρονών, δεν πάει στο γηροκομείο, πώς το λένε, αυτά τα, νηπιαγωγία

Λοιπόν, σας ερωτώ, για να πηγαίνει στο νηπιαγωγείο το παιδί, θα πρέπει, θα πρέπει να έχει επίγνωση μερικών πραγμάτων, διότι τι είναι, τούβλο είναι; Πάει να μάθει μερικά πράγματα κτλ. Άρα σημαίνει ότι το παιδί αρχίζει να αποκτάει μία συνείδηση και αφού λοιπόν αποκτάει μία συνείδηση πρέπει να εξομολογείται. Έτσι, παιδιά, το παιδί πρέπει από 4-4 χρονό να αρχίσει να του είναι γνώριμος ο χώρος. Ύστερα κάτι άλλο, όταν το παιδί μεγαλώσει, εδώ λέει με 12 ετών, μάλιστα, αν το παιδί περάσει τα 12 τότε ξέρω ότι αρχίζουν κάποιες σοβαρές αμαρτίες.

Τις οποίες ντρεπόμαστε να τις πούμε και όταν ντρεπόμαστε να τις πούμε τότε δεν πάμε να εξομολογηθούμε Ύστερα έχουμε φόβο από το πνευματικό, νομίζουμε ότι ο πνευματικός θα μας μπήξει εδώ τους κοπτήρες των δοντιών του και θα μας κατασπαράξει ή ό,τι άλλο Όλα αυτά είναι μια φαντασίωση που έχει το παιδί για το χώρο του εξομολογητηρίου Όταν όμως το παιδί πηγαίνει από μικρό, πολύ μικρό και συνηθίσει τον χώρο δεν φοβάται πια Ούτε ντρέπεται το πνευματικό, θα πηγαίνει όμορφα, θα πηγαίνει ομαλά. Για κοιτάξτε, βάλτε ένα παιδί μεγάλο να πάει στο σχολείο, δεν πάει. Όταν το βάλουμε μικρό μικρό στο σχολείο, αρχίζει να συνηθίζει το χώρο του σχολείου, να βλέπει τα θρανία, τη δασκάλα. Είναι μερικοί που λένε, α, θα πας στην πρώτη δημοτικού, είναι μια δασκάλα εκεί, ξέρεις πως δέρνει, πω πω πως δέρνει, δαγκώνει, πέστε μου, πέστε μου, το παιδάκι θα τρομάξει,

Δεν θέλω να πάω σχολείο Μα τι πράγματα είναι αυτά που λένε οι μεγάλοι Είναι κατανόητο δηλαδή, είναι κατανόητο; Είναι εξοργιστικό Λοιπόν παιδιά, θα καλοπιάσουμε το παιδάκι Ξέρεις πως η καλή είναι η δασκάλα, ο δάσκαλος, θα μάθεις γράμματα, αααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααααα Τώρα θα του δώσουμε εικόνα της αμαρτίας Είδες, κακό όταν δέρνεις το αδερφάκι σου ή όταν ξέρω εγώ ή όταν κλέβεις κάτι που δεν ρωτάς και τα λοιπά Όταν θυμώνεις αυτά θα πεις Είναι μερικές μαμάδες που στέλνουν το παιδάκι τους

και έρχεται το παιδάκι με το χαρτάκι που το έγραψε η μαμά Όχι, είναι πολύ καλό αυτό που δεν ξέρει ακόμα τίποτα. Δεν ξέρει. Οπότε εγώ διαβάζω το χαρτάκι, διαβάζουμε εμείς το χαρτάκι και βλέπουμε και λέμε.

Θυμώνεις, ναι λέει αυτό, κλέβεις κλέβω, μην το ξανακάνεις, δεν το ξανακάνω, να είσαι καλό παιδί.

Λοιπόν, παιδιά, με την απορία αυτή τελειώσαμε και σήμερα τις απορίες μας. Πρώτο αρθέως.

Ερχόμεθα στο θέμα, παιδιά, των αποριών, αλλά θα ήθελα και να σας επαινέσω, διότι προηγουμένως μου διέφυγε, παρότι το σκεπτόμουν. Διότι σήμερα που είναι πάρα πολύ κακοκαιρία και είναι και η εορτή του Αγίου Νικολάου που υποτίθεται ότι έχουμε πολλά σπίτια ή εορτάζονται ή θα πάμε κάπου επίσκεψη.

Έχετε έρθει πολλοί, δηλαδή είστε όλοι θα έλεγα. Αυτό με κάνει και χαίρομαι και δεν μπορώ παρά να σας επαινέσω. Εύχομαι να έχετε πάντοτε την ιδία προθυμία. Και ερχόμεθα τώρα, παιδιά, στις απορίες μας. Λέει μια πρώτη απορία, σε αυτήν την καταλυτική εποχή που ζούμε, πώς μπορούμε να έχουμε και ταπείνωση και Ανδρία;

Προφανές είναι, σε εκείνον που απορεί, ότι θεωρεί την Ανδρία με την ταπείνωση σε μια αντίφαση. Διότι δεν έχει αποκτήσει, δεν έχει μάθει τι είναι Ανδρία και τι είναι ταπείνωση. Και είναι ανάγκη πραγματικά να μάθουμε τις διαστάσεις, τις πραγματικές των αρετών.

Την ταπείνωση θα τη θεωρεί σαν κάτι περίπου καρπαζοεισπράκτορας να είσαι. Και την Ανδρία σαν κάτι περίπου να έχεις δυνατούς μύες στα χέρια και να δίνεις γροθιές και κλωτσιές. Οπότε δεν είναι δυνατόν ποτέ, είναι δυνατόν ποτέ να είσαι ταπεινός και να είσαι Ανδρείος;

Εξού και η απορία.

Αλλά όμως θα επαναλάβω ότι πρέπει, παιδιά, να έχουμε μίαν σαφή γνώση των διαστάσεων της κάθε αρετής αλλά και της κάθε κακίας. Πρέπει να πούμε με την ευκαιρία ότι ο σύγχρονος άνθρωπος δεν γνωρίζει τις διαστάσεις του κακού, τι είναι η αμαρτία.

Δεν γνωρίζει, υπάρχει άγνοια περί την αμαρτία, γι' αυτό και αμαρτάνουμε αδεώς, όχι αδαώς, αδεώς, αδεώς το δε με έψιλον θα πει χωρίς φόβο, αμαρτάνουμε χωρίς φόβο, γιατί δεν έχουμε εκτιμήσει τις πραγματικές διαστάσεις, είναι όπως ακριβώς θα λέγαμε εκείνο που συνέβη, το άκουσα, δεν το διάβασα, με κάποιο κιβώτιο που είχε μέσα ραδιενεργά υλικά, που είχε εγκαταλειφθεί κάπου στο Μεξικό από ένα νοσοκομείο που το χρησιμοποιούσε αυτό για θεραπευτικούς σκοπούς, πήγε κάποιος, μολύβι είδε, είναι όπως γυρίζουν τώρα οι δικοί μας γύφτοι και μαζεύουν τα παλιοσίδερα, α, λέει, σπουδαία, τα ανοίξανε αυτό, μολύβι, ε, δεν είχαν ιδέα ότι γιατί αυτό το πράγμα να είναι τόσο ερμητικά κλειστό, δεν είχαν γνώση.

Και βέβαια, περί το να σας πω, ότι πέσανε πάνω στη ραδιοενέργεια, τρομακτική δηλαδή καταστροφή, σε μια προκειμένη περίπτωση, έτσι είναι ακριβώς, παιδιά, και η αμαρτία, ανοίγουμε τα κουτάκια της αμαρτίας αδεώς, χωρίς φόβο, γιατί δεν ξέρουμε και το αποτέλεσμα είναι καταστρεπτικότατον, αλλά τι θα πει ταπείνωση, βέβαια δεν θα κάνουμε ιδιαίτερα ανάλυση της ταπεινώσεως, Αλλά μόνο με δύο λόγια, ταπείνωση θα πει, όπως λέγει ο Μέγας Βασίλειος και μου αρέσει πάρα πολύ αυτός ο ορισμός που δίδει σε αυτήν την αρετή, είναι επάνοδος επί την οικείαν αξίαν, να ξαναγυρίσεις σε αυτό που είσαι, διότι αν είσαι πιο πάνω από αυτό που είσαι, τότε είσαι υπερήφανος άνθρωπος.

Εάν είσαι πιο κάτω από αυτό που είσαι, τότε είσαι ένας άνθρωπος που πάσχεις από αισθήματα μειονεκτικότητας. Δεν έχεις εκτιμήσει τι ακριβώς είσαι, το να εκτιμήσω εκείνο που πραγματικά είμαι, αυτό είναι ταπείνωση.

Αν μου πει κάποιος ότι έχω την δυνατότητα να ψάλλω, αλλά εγώ λέγω, α όχι, δεν έχω την δυνατότητα, έχω ένα τάλαντο που το θάπτω. Θα πρέπει λοιπόν αυτό που έχω να το καλλιεργήσω. Ταπείνωση λοιπόν θα πει αυτό που έχω να το καλλιεργήσω και να μην καλλιεργώ αυτό που δεν έχω

Ανύπαρκτα τάλαντα να κάθομαι να τα καλλιεργώ; Αφού είναι ανύπαρκτα, τι σκοτώνομαι και προσπαθώ να πετύχω κάτι το οποίο δεν υπάρχει μέσα; Βλέπετε λοιπόν παιδιά ότι πράγματι ταπείνωση είναι να ξαναγυρίσω σε αυτό που είμαι πραγματικά Ταπείνωση δεν θα πει σκύβω το κεφάλι μου. Πώς θα πιστεύατε, όταν ο Κύριος είπε μάθετε απ' εμού ότι πράος ειμι και ταπεινός τη καρδία, θα νομίζετε ότι ο Κύριος θα είχε ένα σκυμμένο κεφάλι; Ταπείνωση δεν είναι σκυμμένο κεφάλι, ταπείνωση παιδιά είδατε τι είπαμε Ο Κύριος ομιλούσε, καυτηρίαζε, θα λέγαμε ο Κύριος τα φοβερά ουαί που είπε, ουαί υμίν γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, δημοσίως να τσεκουρέψει να το πω έτσι απλά τις αρχές και εξουσίες, τις θρησκευτικές αρχές και εξουσίες της εποχής του, διότι πράγματι ήταν μια μεγάλη κατάπτωση και παρακμή θρησκευτική στην εποχή του Χριστού

Ούτε τούτο σήμαινε ότι ο Κύριος έπαυε να είναι ταπεινός. Όταν επήρε εκείνο το μαστίγιον και άρχισε να ανατρέπει τα τραπέζια των κολλυβιστών, των σαράφηδων, και να ανοίγει τα κλουβιά με τα περιστέρια να φεύγουν, δεν ήταν ταπεινός;

Βλέπετε λοιπόν ότι πρέπει να αποκτήσουμε παιδιά μια σαφή αντίληψη, να έχουμε μια σαφή αντίληψη, μια σαφή γνώση να έχουμε των διαστάσεων των αρετών. Η Ανδρία, η Ανδρία είναι μια από τις τέσσερις αρετές και των Αρχαίων Ελλήνων και των Πατέρων Δεν είναι τίποτε άλλο παρά όταν κανείς παρουσιάζει αυτό το ανδρείον φρόνημα Παιδιά του οποίου είναι η υπομονή, είναι η επιμονή κλπ Ο άνθρωπος ο οποίος είναι υπομονετικός είναι ανδρείος, έχει Ανδρία Δεν είναι σωματική αυτή η Ανδρεία, δηλαδή να μπορώ να κλωτσώ και να γροθίζω, αλλά είναι ψυχική, γι' αυτό λέγει, ποιος; λέγει βρήκε Ανδρεία γυναίκα, λέει η Αγία Γραφή, ευρέθη;

Ποια είναι αυτή η Ανδρεία γυναίκα; Η Ανδρεία γυναίκα παιδιά καταρχάς δεν είναι αυτή που βάζει παντελόνια Ύστερα δεν είναι εκείνη η οποία μιλάει χοντρά γιατί καπνίζει. Ύστερα δεν είναι εκείνη η οποία θέλει να εξομοιώνεται με τα διδάγματα του φεμινισμού με τον άντρα. Δεν είναι εκείνη η οποία βλαστημάει σαν παλιός αμαξάς. Δεν είναι εκείνη η οποία μπορεί να δέρνει τον άντρα της.

Ανδρεία γυναίκα είναι εκείνη η οποία έχει υπομονή στις δυσκολίες του οικογενειακού των βίου Να πει στον άνδρα της, όταν εκείνος έχει δυσκολίες, μη φοβάσαι, ο Θεός βοηθός, μη στενοχωριέσαι, και εγώ αν χρειαστεί θα βγω να δουλέψω Μη φοβάσαι, όταν λοιπόν αυτή η γυναίκα μπορεί να έχει αυτό το ανδρείον φρόνημα, αυτή είναι η Ανδρεία γυναίκα Γι' αυτό λέει η Αγία Γραφή, ποιος βρήκε Ανδρεία γυναίκα, επαναλαμβάνω, βρήκε θησαυρό, πραγματικά, μία γυναίκα με τέτοια γνωρίσματα δεν είναι ένας θησαυρός; Μάλιστα αποτείνομαι και εις τις κοπέλες και το λέγω αυτό να αποκτήσουν αυτό το ανδρείον φρόνημα, όπως το εννοεί ο Λόγος του Θεού.

Ώστε λοιπόν, Ανδρία και ταπείνωση είναι δυο αρετές, δεν είναι δυνατόν δυο αρετές να έρχονται σε αντίφαση, είναι δυνατόν ποτέ; Θα σας πω μόνο ένα πρόσωπο για να μην μακρηγορήσω επάνω εις την απορία αυτή Η υπεραγία Θεοτόκος, η υπεραγία Θεοτόκος είχε ταπείνωση εις υπερθετικόν βαθμόν, όσην δεν είχε ούτε θα έχει ποτέ άνθρωπος επί της γης Η ταπείνωση της Θεοτόκου είναι άλλο πράγμα, η ταπείνωσή της και δεύτερον η Ανδρία της, διότι έφερε εις πέρας όλα εκείνα τα συναισθήματα που είχε διά τον Υιόν της, από την σύλληψη μέχρι τη γέννηση στη Φάτνη, για σκεφτείτε ποια από εσάς θα πήγαινε ποτέ να γεννήσει μέσα σε ένα στάβλο και δεν θα βαρυγκομούσε,

Μέχρι τη φυγή, εν καιρώ νυκτός, στην Αίγυπτο, με φόβους και με καρδιοχτύπια, από τη μανία του Ηρώδου Και κατόπιν να κατοικήσει σε μια φοβερή πόλη, που ήταν η Ναζαρέτ, δύναται τι αγαθόν είναι εκ Ναζαρέτ, παροιμιώδες ήτο, η κακία των ανθρώπων αυτών ήταν παροιμιώδης Μέχρι το Σταυρό, η Υπεραγία Θεοτόκος ήτο Ανδρεία, της είπε ο Συμεών, δίστομο μαχαίρι, δίκοπο δηλαδή μαχαίρι, θα περάσει μέσα από την ψυχή σου, δίκοπο μαχαίρι, και όμως εκείνη έμενε πάντοτε Ανδρεία και σταθερή Βλέπετε λοιπόν ότι η Υπεραγία Θεοτόκος είχε εις ύψιστον βαθμόν και την ταπείνωση και την Ανδρία Άρα δεν είναι δύο αρετές που αντιφάσκουν, αλλά είναι δύο αρετές που συνεργάζονται όπως εξάλλου και όλες οι αρετές

Σε μία δευτέρα απορία, γιατί όλοι οι Άγιοι είναι άσπρης φυλής, δηλαδή γιατί δεν έχουμε Αγίους Μαύρους;

Παιδιά προσέξτε, καταρχάς θα λέγαμε ότι επειδή ο Χριστιανισμός δεν έφτασε σε μαύρες φυλές, είναι πάρα πολύ φυσικό να μην υπάρχουν Άγιοι στις μαύρες φυλές, αυτό είναι όλο Αλλά επειδή όμως ο Χριστιανισμός πολύ πρώιμα, δηλαδή ακόμα από τους Αποστολικούς χρόνους, είχε φτάσει στην Αίγυπτον και λοιπά και λοιπά, εγώ σας θυμίζω μόνο έναν Άγιον Μαύρον, είναι ο Μωυσής ο Αιθίοψ.

Ο πρώην, πρώην ληστάρχος, ο οποίος έγινε Άγιος, αυτός ήτανε μαύρος και όταν μάλιστα εβαπτίσθη και κατόπιν χειροτονήθηκε ιερεύς και του εφόρεσαν ένα λευκό χιτώνα, του λέγει ο επίσκοπος, δεν μου λες Μωυσή, είδες πως έγινες από μαύρος άσπρος; Και εκείνος από ταπείνωση λέει, από μέσα ή απ' έξω;

Δηλαδή ήταν τόσο ταπεινός που έβλεπε τις αμαρτίες του και έλεγε ότι από μέσα δεν είναι άσπρος, απέξω είναι άσπρος, απέξω εννοούσε τον λευκό χιτώνα που φορούσε. Εν αυτή τη περιπτώσει, επειδή ο Λόγος του Θεού κηρύσσεται και εις τις μαύρες φυλές και εις τις κίτρινες φυλές, και έχουμε και θα έχουμε και Αγίους και από όλες τις φυλές παιδιά.

Βέβαια, επειδή περισσότερον εχρόνισε ο Χριστιανισμός εις τις Λευκές Φυλές, επόμενον είναι να έχουμε τους πιο πολλούς Αγίους εις τους χώρους της Λευκής Φυλής. Και μία τρίτη απορία λέγει, σας παρακαλώ να μας εξηγήσετε το εξής, αν μπορεί ο άνθρωπος μετά το θάνατο να μετανοήσει.

Παιδιά, θα απαντώ γρήγορα γρήγορα γιατί έχω πάρα πάρα πολλές απορίες και δεν ξέρω πώς θα εξοφλήσω. Παιδιά δεν μπορεί να μετανοήσει μετά από τον θάνατον, δηλαδή συγκεκριμένα ο άνθρωπος παγιούται σε εκείνο το οποίο ήτο όταν έφευγε από την παρούσα ζωή.

Όταν λέγει η Αγία Γραφή μετάνοια δεν υπάρχει στον Άδη, όχι διότι ο Θεός δεν θα συγχωρούσε κάποιον που θα μετανοούσε, αλλά ότι δεν είναι δυνατή η μετάνοια εις τον Άδη, όπως δεν είναι δυνατή και η μετάνοια εις τον διάβολο.

Ο διάβολος δεν πρόκειται ποτέ να μετανοήσει. Εκείνοι οι οποίοι λέγουν ότι κάποτε πίστευαν στην θεωρία του Ωριγένους περί αποκαταστάσεως των πάντων, ότι και οι δαίμονες θα αποκατασταθούν και θα γίνουν άγγελοι φωτεινοί πάλι, μα πρέπει να υπάρξει μια προϋπόθεση.

Δεν είναι αρκετή η συγχώρεση του Θεού, είναι και η προϋπόθεση της μετανοίας. Αν λοιπόν δεν υπάρχει η μετάνοια, πως θα συγχωρήσει ο Θεός; Οι δαίμονες είναι αδύνατον, παιδιά, να μετανοήσουν. Γι' αυτό και ο Κύριος είπε ότι η κόλασις είναι αιωνία και η λέξις αιωνία βρίσκεται στο ίδιο Ευαγγέλιο, στο ίδιο κεφάλαιο, στον ίδιο συγγραφέα, στον ίδιο στίχο που αναφέρεται και στην αιωνία ζωή.

Καὶ ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Προσέξτε, εάν υποτεθεί ότι η λέξις αιώνιος είναι σχετική και συνεπώς κάποια μέρα η κόλαση θα τελειώσει, τότε θα πρέπει να είναι σχετική και η Βασιλεία του Θεού, διότι με την ιδία λέξη εκφράζονται και τα δύο και οι δύο καταστάσεις. Όχι, και τα δύο είναι αιώνια και ατελεύτητα, δεν τελειώνουν ποτέ. Ας το ξέρουμε αυτό.

Συνεπώς, όχι γιατί, επαναλαμβάνω, ο Θεός δεν θα συγχωρούσε, αλλά γιατί δεν είναι δυνατή μία μετάνοια. Αν μου πείτε όμως, μία ένσταση, γιατί ο Χριστός κατέβηκε στον Άδη και έμεινε εκεί τρεις μέρες; Και γιατί προηγήθηκε ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής, που εκήρυξε κήρυγμα τι;

Εδώ επάνω στη γη κήρυξε κήρυγμα μετανοίας. Αλλά εκεί τι κήρυγμα; Το λέει και το τροπάριό του, κήρυγμα πίστεως. Ότι έρχεται ο Μεσσίας. Πού; Και εις τον Άδη. Ένα ωραίο τροπάριο, από εκείνα τα καθίσματα του, της Στάσης, πως το λένε, τα εγκώμια του επιταφίου, λέγει ότι ήρθες και κατέβηκες μέχρι τον Άδη για να βρεις τον Αδάμ. Είναι πολύ ωραίο αυτό. Και η ορθόδοξος εικονογραφία του Χριστού στον Άδη δείχνει τον Χριστό να σηκώνει τον Αδάμ και την Εύα. Προσέξτε λοιπόν τώρα εδώ, στον Άδη δεν υπάρχει μετάνοια, αλλά εκεί ερρίφθη το θέμα της πίστεως, το κεφάλαιο, το κήρυγμα της πίστεως, εις το πρόσωπο του Χριστού.

Συνεπώς, ποιοι πίστεψαν εκεί; Εκείνοι που αν στην εποχή τους ήρχετο ο Χριστός, θα επίστευαν. Συνεπώς, βάσει της προαιρέσεώς των, ενώ εκείνοι που δεν θα πίστευαν, ούτε εις τον Άδη θα πίστευαν. Και έτσι ο Χριστός πήρε εκείνους που ήσαν δίκαιοι και εκείνοι που επίστευσαν εις το όνομά του και τους έφερε εις τον παράδεισον.

Δηλαδή μετέβαλε το μνήμα του Άδου σε παράδεισο. Ώστε βλέπουμε παιδιά ότι εις τον θάνατον, συγγνώμη μετά θάνατον, δεν υπάρχει μετάνοια αλλά υπάρχει μια παγίωση της ανθρωπίνης ψυχής. Είναι πάντα αυτό που έφυγε από την παρούσα ζωή.

Γι' αυτό οφείλουμε να μετανοούμε όσο έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά. Μία τετάρτη απορία, πάνω σε αυτό μπορείτε να πείτε και τα μνημόσυνα τι έννοια έχουν; Έχουν την έννοια της ανακουφίσεως. Αλλά επειδή έχει τεθεί και σχετική απορία για τα μνημόσυνα, θα μιλήσουμε άλλη φορά.

Τετάρτη απορία. Επιτρέπεται να έχει και να ανατρέφει ένας χριστιανός ζώο στο σπίτι του, όπως παραδείγματος χάρη σκύλο;

Πολύ ζωόφιλος είναι ο αυτός και φαίνεται ότι θα του λέγουν οι άλλοι, ίσως οι γονείς του, ότι δεν είναι σωστό πράγμα οι χριστιανοί να έχουν ζώα στο σπίτι και μάλιστα σκυλιά και γάτες. Παιδιά προσέξτε, τα σκυλιά και όλα τα ζώα αυτά τα κατοικίδια τα μάθαμε εμείς, διότι ήσαν όχι κοντά στον άνθρωπο, τα μάθαμε εμείς να είναι κοντά στον άνθρωπο, τα γνωστά μας κατοικίδια ζώα, από αρχαιοτάτων χρόνων, από αμνημονεύτων αιώνων, ο άνθρωπος εξημέρωσε τα ζώα αυτά γιατί του ήσαν χρήσιμα, το πρόβατο, την κατσίκα, τη γελάδα, το σκύλο, τη γάτα, αυτά, την κότα, όλα αυτά τα εξημέρωσε, σας είπα, από αμνημονεύτων αιώνων.

Τώρα, αν μεν τα ζώα αυτά είναι, είναι χρήσιμα και είναι χρήσιμα. Και ο σκύλος σου φύλακας και η γάτα να τρώει τα ποντίκια. Όλα είναι χρήσιμα, αλλά ως χρήσιμα ο άνθρωπος τα εξημέρωσε. Αν τώρα ο άνθρωπος περάσει από την έννοια του χρησίμου, στην έννοια απλώς να έχω ένα σκύλο ή μια γάτα, να τη χαϊδεύω μέρα-νύχτα, να την έχω στην αγκαλιά μου τη γάτα ή το σκύλο, νομίζω το πράγμα πάει κάπου αλλού.

Και ενώ η Αγία Γραφή ομιλεί περί της αγάπης προς τα ζώα, στη Σοφία Σειράχ έχουμε ολόκληρο τμήμα, περικοπή που ομιλεί για την αγάπη προς τα ζώα. Ο άνθρωπος του Θεού δεν μπορεί παρά να αγαπάει τα ζώα, γιατί είναι δημιουργήματα του Θεού, δεν βασανίζει τα ζώα.

Έλεγε κάποτε ο Κικέρων μου φαίνεται, Λατίνος, έλεγε ότι εκείνος που βασανίζει το σκυλί, το σκυλί του, μια μέρα θα βασανίζει τον πατέρα του. Αν δείτε έναν άνθρωπο ο οποίος είναι βάναυσος εις τα ζώα, δεν έχει καλή ψυχή.

Επιτρέψατέ μου να πω κάτι που θα συμφωνούσα με τους περιβαλλοντολόγους της εποχής μας. Εγώ θα το πίστευα, θα το θεωρούσα πάντοτε, έξω από ό,τι σήμερα αναπτύσσεται και τι θεωρίες. Το κυνήγι δεν είναι καλό.

Το κυνήγι πέρασε από ανάγκη, πέρασε σε ένα μέσο, χόμπι, σε σκοπό, έγινε χόμπι. Κάποτε οι άνθρωποι είχαν ανάγκη να κυνηγήσουν για να φάνε ένα ζώο. Σήμερα όμως δεν υπάρχει ανάγκη, γι' αυτό. Όταν θα πάμε να σκοτώσουμε κάποια πουλιά και τα λοιπά, δεν είναι γιατί δεν έχουμε να φάμε.

Έτσι για χόμπι, μάλιστα για προβολή, προβολή ικανοτήτων. Ότι έχουμε την δυνατότητα να σκοτώνουμε, έχουμε κουτά πράγματα. Αν θέλετε είναι μια προβολή που είχε ο αρχέγονος άνθρωπος. Σκότωνε κάποιο θηρίο από το δάσος και το έφερνε στο χωριό, στον οικισμό για να του πούν μπράβο. Έτσι βλέπετε καμιά φορά, κυνηγοί βάζουν απάνω στο καπό του αυτοκινήτου, βάζουν λαγούς, βάζουν μπεκάτσες, βάζουν ξέρω εγώ, τα κρεμνάνε, απ' έξω τα κρεμνάνε, αγριογούρουνο, να σκοτώσουν αγριογούρουνο και τα λοιπά, τα κρεμνάνε απ' έξω για επίδειξη, ότι κοιτάξτε κόσμε, δες, κοίταξε ποιος είμαι εγώ και τι σκότωσα.

Δεν είναι καλό παιδιά, θα πρέπει κάποτε να φύγουμε από το θέμα που λέγεται κυνήγι, από το χόμπι αυτό, δεν είναι καλό, δεν πρέπει να είμαστε κυνηγοί, δεν πρέπει, προσέξτε δεν πρέπει, μόνο την αλιεία μπορούμε να έχουμε και εκεί όχι κατά βάναυσο τρόπο που βάζουμε δυναμίτες μέσα στη θάλασσα να σκοτώσουμε τα ψάρια, δεν είναι σωστό, αλλά τα ζώα του δάσους δεν πρέπει να τα κυνηγάμε και να τα σκοτώνουμε, ούτε τα πτηνά, τίποτε, να τα χαιρόμαστε.

Μην ξεχνάτε ότι ο άνθρωπος κάποτε στον Παράδεισο δεν έτρωγε κρέας. Η κρεοφαγία του, η κρεοφαγία του είναι αποτέλεσμα, καρπός της πτώσεώς του.

Είναι καρπός της πτώσεώς του, παιδιά, η κρεοφαγία. Γι' αυτό το λόγο θα πρέπει κάποτε να αισθανόμεθα με τα ζώα πολύ καλά. Να τα αγαπούμε, είτε αυτά που εξημερώσαμε, είτε αυτά που είναι στο δάσος και τα τρέφει ο Θεός.

Θα ήθελα όμως κάτι να πω πάνω σε αυτό. Αν θα πάτε σε κάποιο κατάστημα που υπάρχουν ζωοτροφές και ζωοφάρμακα, τα οποία είναι χρήσιμα, διότι δίνουμε σήμερα στα ζώα, τα οικόσιτα ζώα, αυτά που έχουμε στο σπίτι μας, τους δίνουμε ειδικές τροφές, ιχνοστοιχεία τους δίνουμε, γιατί τους λείπουν όπως τα έχουμε εκεί σε μια αυλή, δεν ξέρω σε ένα τόπο, δεν έχουν πολλά πράγματα να φάνε, ακόμα αρρωσταίνουν, θα πάρουμε φάρμακα να τα θεραπεύσουμε τα ζώα.

Εκεί θα δείτε, επάνω στα ράφια του καταστήματος, να υπάρχουν και κουτιά που είναι μπισκότα για γάτες, για σκύλους, είναι ειδικές τροφές, ειδικές τροφές. Εγώ κάποτε με τα μάτια μου είδα σε ένα εστιατόριο που παρήγγειλαν ένα πιάτο με κρέας και μακαρόνια, αφού έφαγαν και αυτοί βεβαίως ό,τι έφαγαν, το βάλανε χάμω για να φάει ο σκύλος.

Το να τρέφουμε τα ζώα με αυτόν τον τρόπο, παιδιά, είναι πρόκληση όταν υπάρχουν άνθρωποι που πεινάνε, και είναι πρόκληση και κατά του Θεού, αν θέλετε, και κατά του ανθρώπου και κατά του Θεού, ακόμη κάτι άλλο.

Δεν μπορούμε να έχουμε μια παθητική και μια νοσηρή αγάπη στα ζώα. Βέβαια ένα ζώο το αγαπάμε, το φροντίζουμε, να μην κρυώσει ενδεχομένως σε μια παγωνιά, να το περιποιηθούμε, αλλά το να το έχουμε στην αγκαλιά μας διαρκώς...

Το να υπάρχει ένα σκυλί απάνω στον καναπέ διαρκώς, το να το έχουμε στο αυτοκίνητό μας διαρκώς, να το φυλάβω αυτό το ζώο διαρκώς, δεν νομίζετε πως είναι κάτι παραπανίσιο; Με αυτή την έννοια ο Χριστιανός ποτέ δεν αγαπάει τα ζώα, με αυτή την έννοια ποτέ, το ξαναλέγω. Θέλετε σε κάτι άλλο; Αλλά τι να το πω το κάτι άλλο, για να μην πω, μύριες αμαρτίες υπάρχουν γύρω από το κεφάλαιο αυτό, αλλά ας σταματήσω έως το σημείο αυτό, για να δείτε ότι ο ζωό- φιλος, είναι ο άνθρωπος του Θεού που αγαπάει τα ζώα βεβαίως, αλλά με όρια, δεν μπορεί να αγαπάει τα ζώα του Θεού παραπάνω από ό,τι θα αγαπούσε τον συνάνθρωπό του, ή κατά νοσηρόν, δηλαδή κατά άρρωστον. Αυτά και για αυτήν την απορία.

Και ακόμη κάτι λέει μια άλλη απορία, λένε ότι στο δίσεκτο χρόνο δεν κάνει να στεφανώνονται και πολλά άλλα τέτοια παραδείγματα, είναι αλήθεια όλα αυτά, μάλιστα, δηλαδή λένε ότι τους δίσεκτους χρόνους δεν πρέπει να γίνονται γάμοι.

Ποιος είναι ο δίσεκτος χρόνος; Ακούστε τι λέει η λέξη, δις, υπάρχει και η έκφραση μπίσεκτος ή δίσεκτος, δηλαδή όχι δέλτα αλλά δίτα, είναι από το λατινικό μπις, το έχουμε και σε ευρωπαϊκές γλώσσες, το μπις που θα πει διπλό, μπις, γιώτα σίγμα, θα πει δυο φορές, δις, ξέρετε πώς είναι, θα λέγαμε μετάφραση σε ξένη γλώσσα λατινική, είναι της ελληνικής λέξεως δις, που θα πει διπλό, δυο φορές.

Τι θα πει δίσεκτος, το λέει η λέξη, δύο έξι, δύο εξάρια, όταν δηλαδή ο χρόνος από 365 ημέρες είναι 366 ημέρες. Το γιατί έχουμε αυτό κάθε 4 χρόνια είναι μια διόρθωση του ημερολογίου, διότι και τα λοιπά, δεν είναι ώρα να το πούμε τώρα.

Το θέμα είναι ότι κάθε 4 χρόνια έχουμε βεβαίως 366 ημέρες και ο Φλεβάρης τραβάει 29 ημέρες αντί 28. Το θεωρούν αυτό γρουσουζιά, ότι αν παντρευτεί κανείς το δίσεκτον έτος, ή κάνει κάποια άλλη δουλειά, κτίσει ενδεχομένως, ή ότι αυτό είναι πολύ κακό.

Παιδιά, κάποτε θα πρέπει να αρχίσουμε να απαλλασσόμεθα από αυτές τις προλήψεις και από αυτές τις δεισιδαιμονίες. Όλες οι ημέρες του χρόνου είναι καλές. Ο χρόνος είναι αγιασμένος από το Θεό. Δεν υπάρχει γουρουσούζικος χρόνος και ευτυχής χρόνος. Μη τα προσέχουμε αυτά. Εκείνοι οι οποίοι τα προσέχουν ειδωλολατρούν, και οι ειδωλολατρούντες προσέχοντας αυτά φτάνουν στο σημείο να επιτρέπει ο Θεός για να τους τιμωρήσει, να τους βγαίνουν αυτά τα πράγματα μόνο και μόνο για να τιμωρηθούν.

Αυτά και με αυτή την απορία και ακόμη κάτι, που μένουν λίγα λεπτά. Ο Θεός μπορεί να διαβάζει τη σκέψη μας, μπορεί και ο διάβολος;

Παιδιά αυτό βέβαια είναι λίγο μεγάλο θέμα, αλλά με δύο λόγια. Μόνο σας λέγω ότι για το Θεό δεν υπάρχει σκέψις αφανής και σκεπασμένη. Όλα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα όπως γράφει η Αγία Γραφή στα μάτια του Θεού Δεν υπάρχει τίποτε, τίποτε, μα τίποτε δεν υπάρχει που να είναι κρυφό από το Θεό Συνεπώς τα βλέπει όλα ο Θεός Όχι, βλέπει τη σκέψη μου, ο κατασκευαστής μου είναι Όχι μόνο βλέπει τη σκέψη μου ο Θεός, αλλά ξέρει ποιος θα είμαι μέχρι τέλος της ζωής μου Όχι μόνον αυτό, με ξέρει ποιος είμαι προ καταβολής κόσμου Πριν κάνει τη δημιουργία, ξέρει τα όντα που θα δημιουργήσει, τι το καθένα θα σκεφτεί, θα πράξει, θα δημιουργήσει μέσα στη ζωή

Άρα λοιπόν, οι σκέψεις είναι διάφανες στα μάτια του Θεού, στα μάτια του διαβόλου, όχι, παιδιά όχι Βέβαια υπάρχουν κάποιες διαφάνειες σχετικές όμως, βλέπετε ότι όταν είναι η μέρα μπορούμε να βλέπουμε τα αντικείμενα, όταν είναι νύχτα δεν βλέπουμε Όταν παρεμβληθεί ένα ντουβάρι, δεν βλέπουμε τι υπάρχει πέρα από το ντουβάρι. Όταν κλείσουμε τα μάτια μας, δεν βλέπουμε τι υπάρχει παραπέρα. Συνεπώς, η διαφάνειά μας, η όρασή μας, είναι σχετική. Βέβαια, είναι καλύτερα εις τα πνεύματα. Τα πνεύματα δεν εμποδίζονται από τα ντουβάρια. Αλλά δεν μπορούν όμως όλα να τα βλέπουν. Τόσο γιατί δεν είναι πανταχού παρόντα, όσο και διότι η καρδία του ανθρώπου δεν είναι εμφανής.

Εμφανής ούτε εις τον διάβολον, ούτε εις τους Αγίους Αγγέλους. Δεν είναι. Αν δηλαδή εγώ κάτι σκεφτώ, ο διάβολος δεν ξέρει τι σκέφτηκα, ούτε ο άγγελος. Πώς μπορεί να το μάθει ο άγγελός μου ή ο διάβολος τι εγώ σκέφτηκα. Από τις αντιδράσεις μου, από τις κινήσεις μου. Έρχεται επί παραδείγματι και μου βάζει μια σκέψη ο διάβολος. Μου βάζει μια σκέψη και με βλέπει αν θα αντιδράσω.

Από τις αντιδράσεις που θα κάνω θα καταλάβει πως απεδέχθην ή δεν απεδέχθην την σκέψη που μου έβαλε Έτσι ο διάβολος δεν είναι βεβαίως παντογνώστης και δεν είναι πάσα σκέψις γυμνή και τετραχηλισμένη στα μάτια του όπως είναι στα μάτια του Θεού Αυτά και με αυτή την απορία και θα συνεχίσουμε πρώτα ο Θεός την ερχομένη Κυριακή