Resolution of Questions 21

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

There is a very interesting question that I have had in mind for some time, and I would not want us to finish our topics without my answering it, because I have to tell you that, unfortunately, I will once again come up short: there will be many questions I will not get to answer. I am sorry for that, but what can I do.

The question goes like this. There is a notion that there are only two possibilities for a person: marriage or monasticism. What do you have to tell us about this? The consecration lived in the world that we observe in people belonging mainly to Christian organizations.

Is it valid, yes or no?

It is a very, very interesting question, my children, very much so. Of course, I will not speak about the matter of the organizations. But I will speak about the matter of whether there are only two possibilities or more. And each of you, naturally, can then judge for yourselves.

I should tell you that there is a mistaken notion here regarding the clergy, and that is where I will begin, with the clergy. There is a notion that in the clergy there are only two categories: the so-called married clergy and the unmarried clergy.

But when we say unmarried clergy, we mean the monastic clergy, the proof being that when someone would like to become an unmarried cleric, he must of necessity also become a monk. Before his ordination there must first come his tonsure as a monk: he must go to a monastery, be enrolled, and receive the monastic tonsure, of the little schema or the great schema, mainly the little schema.

and then afterward become a cleric. It is as if we were saying that there is an attachment to the priesthood, and this attachment is called virginity. And it is a very strange thing that you cannot become a cleric unless you first become a monk.

On this subject Father Epiphanios Theodoropoulos made a very important study. It was published many years ago, and there he gives the answer, and the answer is easy, clear, perfectly clear: that in the early Church, monasticism did not exist at first, but celibacy did exist.

That is, during the first three centuries they have no monasticism. But this does not mean that the cleric who was being ordained then was obliged to be unmarried, nor that he had to be married either. On the contrary, we have clerics who are unmarried.

The Apostle Paul himself is unmarried. When he says, I wish that you also were as I am, after the Apostle Paul there are his fellow workers. All his fellow workers, Timothy, Luke, all of them, take note, Titus, Silas, all of them are unmarried.

But it is characteristic that the Lord, within the circle of His disciples, included both married and unmarried. Such as the Apostle Peter, clearly married, because the Lord healed Peter's mother-in-law, who had a fever.

Then, John the Evangelist, clearly unmarried, that is, in virginity, that is, a virgin. Indeed, our Church recognizes three virgins, only three virgins, not, of course, that there are only three, but in the absolute sense: they are the Theotokos, Saint John the Baptist, and Saint John the Evangelist.

And to show you what is meant by the absolute sense, the absolute form, it is enough for me to tell you that the Lord does not entrust the Theotokos, His mother, to anyone except into the hands of John the Evangelist. The Virgin, He entrusts to the virgin. When He says, behold your son, look, your son, and when He says to John, upon the Cross the Lord says, behold your mother, look, your mother.

I told you, in the absolute sense, and of course it is needless for me to tell you that Basil the Great, who was most ascetic from his earliest years, from infancy, always practicing self-control and a great figure, who is, we might say, the founder of the monastic canons, Basil the Great, do you know what he says? Listen to what he says, so that you may grasp what is meant by virginity in the absolute sense.

For no one, no one, no one has virginity as at least these three persons have it. So Basil the Great says: I have not known a woman, and yet I am not a virgin. Although I never had any union with the other sex, nevertheless I am not a virgin.

Because if we judge that virginity is primarily an inner matter, then we will understand what this absolute form is. Of course, not all the virgins are excluded; thousands upon thousands of virgin people lived most virginally throughout their whole lives, men and women, but we are speaking now of an absolute sense.

Nevertheless, I return to the matter of the clergy, because this is the key to solving the problem. In the clergy there was the married cleric, and there was also the unmarried cleric. Monasticism had not yet appeared.

These unmarried clerics were simply living in virginity. They were virgins before their ordination and remained virgins at their ordination as well. So they are called unmarried clerics. When monasticism appeared, it was then unthinkable to take one of the monks to make him a cleric, because the purpose of monasticism was what it was: consecration to God and withdrawal from the world.

But little by little, with things that take shape within history, monks were taken, and monks who became clerics, no longer for the needs of a monastery, who are called hieromonks, that is, a hieromonk means a priest who comes from among the monks; but these hieromonks were now to be used out in the world as well, that is, in parishes.

Or, further, if you will, when much later our Church would also use, for the episcopal rank, unmarried, excuse me, monastic clergy. That is, it would take from the monks to make bishops. Why? Because various such incidents had appeared, not very pleasant ones, as for example the so-called nepotism, which means nephew-favoritism, nepos meaning nephew, and it was very natural for a married bishop to want to set up his children, his nephews, his whole circle of relatives, and this was done to the detriment of the Church, and the Church took its measures and said that bishops would no longer be married,

Instead they would be celibate, but not just any celibates: they would be drawn from monasticism. And the monks, listen carefully, took a vow, a promise, of virginity, second of obedience, and third of voluntary poverty. They were to own nothing of their own, no houses, no fields, nothing whatsoever, no money. They were to possess nothing.

And so, in order for the Church to try, to succeed in blocking this evil that could arise, a kind of abuse on the part of people, because people are not perfect and there is always some abuse,

in this way the clergy that comes from the monks also came into being. Today it is now firmly established, it has become the rule, that bishops come from among the monks and must first become monks and then be ordained. The same goes for the hieromonks. I myself, who am speaking to you, am a hieromonk; I come from a monastery, from the monastery where I dwell.

I say 'where I dwell' because there are also those cases where someone does not actually dwell in his monastery. I do dwell there; I simply come down, I preach the Word of God, and then I return again. This would just be a concession made for the sake of the people of God.

But for someone to remain permanently out in the world as a hieromonk, that is, as one who comes from the monks, from a monastery, is backwards. And yet it has become established. And yet it has become established. Still, what perhaps very many people do not know, and if you go and say it further on, they may be surprised, though I do not have the ability, or rather the time, to back it up for you more fully, I tell you that the clergy can be described as being divided into three.

Into the married clergy, the celibate clergy, as the co-workers of the Apostle Paul were, and as the celibate clergy living in virginity were up until the third century, and indeed much later, and the clergy who come from among the monks. This is now the key to the question. In the same way we could say that the layman can become married, not the clergyman, the layman, he can become married, he can become a monk, and he can also simply live in virginity without being a monk. This is true for men and it is true for women. So among the laity too, I repeat, we have the married, the monk, and the celibate

who lives in virginity and is in his own home, living in virginity. That is, he is not in a monastery. He did not give, as we would say, the promise of the monastic tonsure. That is, obedience, voluntary poverty, and virginity. He may perhaps have some property. He has no obedience to anywhere, in the sense that he is of course within the Church and under its obedience, but he is not under some abbot.

He has no obedience to a monastery, he cannot leave the monastery, he has no obedience there, and he can live in virginity within his very own home. But I would like to back all of this up for you from Scripture as well.

If we look in Holy Scripture, in the 7th chapter of the First Epistle to the Corinthians, there we will get the clearest answer. Pay attention to me, this position, this question, is very important, I say again, because it may arise at some point in your soul, perhaps even now while you are still pupils, schoolboys and schoolgirls, a kind of stance: what would I want to become? So the Apostle Paul says, and he says of course more than I will read to you, 'Each one, brothers, in the state in which he was called, in that let him remain with God.' Each one, where he was called, there he must remain. Married, married; celibate, celibate; monk, well there was not yet monasticism then.

But we would say, since it came later, although the roots of monasticism, take note, are in the Old Testament. The roots of monasticism are in the Old Testament. Do you want to know how old? The eighth century before Christ, but I do not have more time to analyze it for you. 'Now concerning the virgins,' says the Apostle Paul, 'I have no commandment of the Lord, but I give my opinion, as one who has obtained mercy of the Lord to be faithful.' I have no opinion, he says, from the Lord, I have no commandment or order from the Lord, I have an opinion. But my opinion, because I have obtained mercy from the Lord, I believe it is correct, says the Apostle Paul. What about the virgins? He does not say about monks, but about the virgins. What does he say? 'I suppose therefore that this is good because of the present distress, that it is good for a man so to be.' Because of the present distress, for the situation that exists, it is good to remain so. Of course, right now, let them hear me, I have said this even to grown-ups: if I were to preach and say, leave your girl, your boy, do not let them marry, they would beat me, they would skin me alive.

If they marry, they would beat me, they would skin me. Because they regard marriage as the very purpose of their children's life and calling. It is a strange thing. We have changed very many things within ourselves. I am reading to you from Holy Scripture. Whoever would say something to me, I do not know what he would say, I would tell him, sir, go and read Holy Scripture, and I am nothing other than a spokesman of the Word of God. I cannot say anything different.

And then the Apostle Paul goes on to say, 'Are you loosed from a wife? Do not seek a wife.' If you are free of a wife, he says, if you are celibate, do not seek to marry. 'But this I say, brothers, the time is short, it remains.' Both because we await the end of the world, and also because human life, he says, the time is short, gathered up, by the time you rouse yourself to say, it has grown long, life is over. You do not understand this, you are young children, there is subjective time in childhood and youth, that life is endless. Go and ask your mother, your father, let them tell you, we do not even realize when, when we became 40 or 50 or 60 or 80 or 100 years old.

Time runs terribly, so indeed, children, the time is short. 'For the form of this world passes away,' because, he says, the form of this world passes away, the world will change, it will become new, that is, this world will become the Kingdom of Heaven. 'But I want you to be without care.' The celibate person cares for the things of the Lord, how to please the Lord; the celibate person, both man and woman, I say again, is concerned only with how to please God. Whereas, he says, the married man is concerned with how to please his wife, and the married woman with how to please her husband.

The wife and the virgin are set apart from one another; there is a distinction here, a dividing line, the two are separated. The unmarried woman is marked off from the married one. The unmarried woman cares for the things of the Lord, that she may be holy both in body and in spirit. The unmarried young woman, or the unmarried man, is concerned only with how to please the Lord, while the married woman is concerned with how to please her husband, and so on.

And then he speaks about the father who has an unmarried girl at home: if, he says, he has an unmarried girl and thinks he wants to marry her off because her age has passed, let him marry his girl off. 'But he who stands steadfast in his heart, having no necessity, but has power over his own will, and has so decreed in his heart that he will keep his own virgin, he does well.'

But if the father has decided not to marry his daughter off, that she should remain in virginity, he does very well. And further on he says that the one who will marry his daughter off does well, and the one who will not marry his daughter off does better.

'And I think that I also have the Spirit of God,' I believe that I too have the Spirit of God. So then, children, we see the Word of God clearly saying this, but do not forget something else as well: we also have examples within Holy Scripture. In the Book of Acts, 21:9, when the Apostle Paul is returning from one of his journeys, somewhere at a certain point he disembarks, he comes down from the ship, he came to himself, he went to the house of Philip the Deacon, one of the seven.

This man, it says, was married, he had four girls who lived in virginity and prophesied. What does this mean? He kept his girls in virginity and they prophesied, they prophesied in the broad and perhaps also in the narrow sense. That is, what I have to note on this, very quickly, is that they remain in virginity. Note here that virginity is a virtue, it is a virtue, I say it once again, difficult and won with much labor and pain.

And indeed John Chrysostom says, who of course regards it as a virtue, that it is like walking barefoot upon a sword, upon the edge of the sword, and not having your feet cut. That is, you must be very careful. And at the same time, that word 'they prophesied' means that they served one, or perhaps more, ecclesiastical ministries, perhaps the Word of God.

Their father is called, at that point, Acts 21:9, an Evangelist, that is, he proclaimed the Gospel as good news, and perhaps his daughters did the same thing, because 'to prophesy' in the New Testament mainly has the sense of speaking about the Word of God. But also something very important.

Note also that in the Book of the Apocalypse, in the fourteenth chapter, John the Evangelist sees the following. He says, I saw a hundred and forty-four thousand who had been redeemed from the earth. These are they who were not defiled with women, for they are virgins. These are they who follow the Lamb wherever He goes. These were redeemed from among men as a firstfruits to God and to the Lamb, and in their mouth no lie was found, for they are without blemish.

He is speaking of a hundred and forty-four thousand virgins who follow the Lord. He presents them here as men, but they are not only men; they are both men and women. Notice too that the number a hundred and forty-four thousand is not a fixed limit; it is symbolic, it is twelve times twelve. Just as the Chiliasts speak of a hundred and forty-four thousand who will be saved and so on, it is a symbolic number. I say it again, it is twelve times twelve. I do not have more time to analyze it for you. Only this: these did not choose the married life, but the celibate life. Not the monastic life, the celibate life. And here one can see, it says it plainly, that they are virgins, because they dedicate themselves to the work of God. Only notice something very important.

That they remain virgins not out of a whim. Because there are people who would want to remain in virginity, that is, not to marry, because one person smells bad to them and another is unpleasant. And especially when the years pass, then things become sharper on this point, out of a whim, out of a peculiarity.

No, no, no, not at all. We must say that the matter of virginity is set within a broader spiritual framework. Look at what it says here. First, that indeed they were not defiled with women, for they are virgins. John the Evangelist says it plainly. These are the ones who follow the Lamb wherever He goes; they have a dedication, they have a ministry, so to speak, within the work of the Church.

These were redeemed, he says, from among men; they were chosen, as a firstfruits to God and to the Lamb. No lie was found in their mouth, because they are without blemish. The word lie has a broad meaning. It is not that they do not tell lies, but in Holy Scripture, especially in John the Evangelist and his works, the Apocalypse, the Epistles, and the Gospel.

Truth and falsehood are not meant in the narrow sense of I tell lies, I tell the truth, but they are a broad concept. As we say, this cloth is false, not that the cloth tells lies, but that it is defective, it is second-rate, it is of poor quality.

So a person is called true, without blemish, not false, when he is a person of excellent quality, that is, one who has a developed spirituality. The conclusion: a person can remain celibate, that is, without marrying, can remain in virginity, without taking refuge in a monastery as a monk.

It is not a spurious state. They will tell you it is a spurious state; it is not a spurious state. I stress it and I underline it, and I appeal to this Holy Scripture and to antiquity and to the practice of the Church.

And secondly, that you should not remain celibate at home, in virginity, out of a whim, but you should set your whole condition within a spiritual life. For, moreover, virginity cannot be maintained without spirituality.

Because, if you have bodily virginity but you do not have spiritual virginity, you can peer through the closed shutters of your house at what the people across the way are doing, and you sin with your thoughts. That is not called virginity. But in order not to do this, you must have spirituality in a general sense. You must be a spiritual person overall. You must live the whole spiritual life as it is given by the Word of God, by the Gospel. Only then, my children, can we speak of a true virginity that will receive a reward.

A reward, notice, that it will receive a reward, that is, it will be a virtue. And the foundation of all the virtues is purity, and much more so virginity. When we say purity, a person can lose his virginity, he committed a sin, but he can return to purity, that is, he can repent. So if purity is the foundation of all the virtues, let us never forget this, how much more so if a person has not lost his purity. His virginity, virginity, would be the foundation of his whole spiritual life. So it is a virtue, but let no one boast, because as Saint Ignatius the God-bearer says, do not, he says, become puffed up and boast that you are in virginity. You will lose your virginity.

I remind you of the parable of the Ten Virgins. You saw, five virgins turned out to be foolish. So can we cultivate virginity and not seek the spiritual life? Yes. But in the end we will prove to be foolish people.

We will prove to be foolish people. Were they saved? Did virginity help the five of them to be saved? What does this mean? It is not enough to have virginity; you must also have the oil. And the oil there in the parable is nothing other, though indeed they say it means good deeds and so on, it is the Holy Spirit.

And if you have the Holy Spirit, it means you have a spiritual life. So the spiritual life goes together with virginity, and virginity then yields much. This is what I wanted to answer to this question in a couple of words.

A couple of words, because if I had time I would say a great many things. It is a very important subject. I could speak more, both historically and scripturally. But this is enough, as a quick outline.

So that you understand that I can remain without becoming a monk. I can remain in virginity, on the condition that I live within a broader framework of spiritual life. And in the two minutes that remain, there is one more little question, a very quick one, which is this.

Would you have the kindness to explain to us whether it is permitted for us to play board games, backgammon for example, ludo, Monopoly, and so on and so forth? Well, my children, notice: the devil fears incense; they say the devil fears incense.

There is the proverb that the devil, they say, fears incense, and I fear dice. Anything that has dice, I fear it. The game may be good, but from the moment you start rolling the dice or throwing the dice, you are already getting used to it, so as to play games of chance tomorrow. So a game that has dice, however innocent and childish it may be, do not use it.

This is my answer, simply and solely so that we do not learn to hold dice in our hands, those demons that tomorrow will lead us into games of chance. And do not think that it is only men who play games of chance; women play them too, and indeed with greater frenzy and with greater passion.

That is all for today.

A first question, children, goes like this, and I must say I liked this question, it's so very much your own, I'd say. What are the marks of a good Christian student? How can a Christian student become good and diligent?

Does Holy Scripture address this? Of course Holy Scripture addresses it, for the story of the New Testament is nothing other than the story of Christ with his twelve disciples. And the moment we say 'the teacher with his disciples,' we are at once brought into the subject, into the idea of a school and of discipleship.

Indeed it is written down, so we would say we need only study this school and the conduct it had. How did these disciples behave, how did they hold up? It had both good students and bad ones. The eleven, of course, stood like good pillars, while the other was not a good student.

And so on; these disciples had their weaknesses, of course. Didn't John the Evangelist say to the Lord, about a city of Samaritans that would not receive them, that they should pray, as Elijah the prophet did, for fire to come down and burn them up?

And the Lord says to them, you do not know what spirit you are of. Didn't the Apostle Peter try to keep the Lord from going up to Jerusalem? When in truth this going up of his, and the final one above all, was a propitiatory sacrifice.

And so on. Didn't they quarrel among themselves about who was first? Didn't the two brothers, James and John, go to ask secretly, behind the others' backs, to sit at his left and his right, out of ambition, so that when he came to reign they too might reign right beside him?

So you see that to be a disciple means I have shortcomings; but that is precisely why I am a disciple, because I have shortcomings and now I must make up for those shortcomings. So the model is the twelve disciples, both the good student and the bad one; but let us also look at the marks a disciple must have.

First of all he must have humility, that is the first thing. Listen to me on this point, children, because I have told you this many times in particular. No one stops you from being a good student, from wanting to be the top student.

But to want it only so that people will say you are the top student, that is a sin. We must not seek, breathlessly and anxiously, to take first place in our class. Because that is a sin, and, if you like, we pay for it both in soul and in body.

Because a great many children, boys and girls, and especially girls, who suffer from this the most, children who long to be first in their class, end up breaking their nerves. They come down with psychological problems, with bouts of melancholy, with crying, with a sorrow that will not let them sleep. And what are all these things? They are signs of what their health will be like in the years to come. Very soon that health will collapse. Their whole psychosomatic health will quickly break down.

And then what do we do? Then you will go looking for your health, but the health will not come back. I have spoken about health, and I am not even yet speaking about the sin of vainglory, of wanting to appear that I am the top student. If now, because I study, I happen to be first, there is no one who will blame you for that.

But not for the sake of first place; that is why I told you the first mark is humility. A second mark is diligence, it is carefulness. When I know I have something to study, I will study it, I will not waste time, just as my father goes off to his work and cannot show up at whatever hour he pleases, and so on. So I will be diligent in my studies, and then I will be industrious, I will be a hard-working person, just as my father works, so I too work. Beyond that, I must have a spirit of discipleship, not saying that I already know everything and have no need to learn.

No; the things we already know we can read somewhere else or hear elsewhere. Because it may well be, most probably it will be so, that we will hear something new we did not know about this very subject we think we already know.

Further, we must have a spirit of respect. We will not act up inside the school. We will not talk back to our teachers. We will not be insolent. Insolence is a dreadful thing. To have a question is very good.

But to ask your question politely, that's fine. To ask it rudely, though, or to insult your teacher, or to test whether the teacher knows the answer, because students often do this, thinking, 'Let's see if the teacher really knows this,'

That is not a good thing; that is a kind of irreverence. Further still, we will have a spirit of discipline, we will keep to the rules of the school; when they tell us, 'you shall not write on the walls,' we will not write on the walls.

Walls, my children, are not there to be written on; walls should be kept clean. This is a truly dreadful thing. There is not a single public place of education that doesn't have these terrible eyesores of scribbling all over it. You know, it's been very many years now since I've set foot in a school. I used to spend a lot of time in schools once, but that's over now; I don't go into schools anymore.

So I do not know what state the corridors and classrooms, or rather the walls of the corridors and classrooms, are in. But I do know what the outside wall looks like when we pass by it. What can I say; shall I tell you about the University of Thessaloniki, which I passed by some time ago, and what was written on it outside? If someone did not know what building it was, could they possibly say, 'here is a school or a university'? How would they ever tell? From the heap of scrawled inscriptions. Once upon a time there was not a single inscription. What was I saying?

So, we will have a spirit of discipline. We will heed the laws and terms and regulations of our school. We will keep it clean. Children, take note, the school is a public space. It is with our taxes that these buildings are put up and the teachers are paid.

Our parents pay the taxes. We have no right to lay waste to this public building. Smashing the windows, banging the doors, dirtying the desks, trampling on everything. And here is a strange thing.

It shows people who have no culture. They don't even adapt to what we call paideia, education. Because paideia means formation. And formation doesn't mean learning your letters. It means being shaped. Being civilized.

So how can this fit together? It means our schools today don't truly form us, if we can walk in calm and walk out vandals. We must also have a spirit of love toward our teachers, to love them.

John Chrysostom says there is no better pastoral work, that is, no better discipline of upbringing, listen carefully, than to love and to be loved. That is, for me to love my teacher and for my teacher to love me.

Perhaps I've told you this before. I had a teacher, of course many teachers passed through my life, but one teacher in particular, whom, now reposed, I remember with love. He loved me very much, and I loved him very much. We kept up our friendship even after I had become a cleric. He was a remarkable man, very highly educated, in fact he was director of university services at the University of Athens. During the Occupation, when they went to that school of the time, he ended up teaching at a gymnasium, and amid that terrible condition of the Occupation, the hunger and all the rest, he gave us a lesson worthy of the best of times. If I learned five things, if I learned anything, I don't know what I know, but if I learned five things, I assure you I owe them to that man.

Not that he told us so very much; he taught us the method. Let me tell you one incident. Once he called on a classmate of mine to read a passage and translate it, and then he also asked for commentary. Back then four, five, six of us would stand up, I don't know how it's done now, there near the teacher's desk, and he would put questions to us: you read, the second reads, the first interprets, the second interprets.

So the second boy, as usual we were doing ancient Greek, Plato, I don't recall, the Phaedo was set, the Protagoras was set. And as usual the students write the translation in above the lines of the text. And when the teacher tells the student to translate, well, he just reads what's written there; he doesn't actually know how to translate.

And if further down the teacher asks for observations, that is, give me an analysis, nothing, he doesn't know. So this boy began to read off the translation fast, fast. Stop, stop, stop, the teacher says to him. Do you know what you're reading? Plato.

And Plato and Holy Scripture are not read like that. That stamped itself on me: Plato and Holy Scripture are not read like that; it requires attention, it requires attention. I remember once in the text, it must have been in the Protagoras, there was the word adelphos, brother, and it had a rough breathing. You know the rough breathing, it's a little hook. You know the rough breathing, and so on.

He asks us, why does it have a rough breathing? Who is going to answer now? Adelphos had a rough breathing; why does it have it? Because the article is presupposed, ho adelphos, but for reasons of the music of the text he doesn't put in the article, he omits it and carries the rough breathing of the article over onto the alpha of the word: adelphos with a rough breathing.

I tell you this to show how carefully one must attend to all these things. So there must be a love between the teacher and the student. Because if that love is absent, there can be no pedagogical and educational result.

We must also have love toward our classmates. We shouldn't look only at how we ourselves can learn, but at helping the others too. Many times we say, I won't tell anyone a thing of what I've read and understood, just so that I get the top mark and the others, well, never mind them.

No, we can work together with our classmates, and have them tell us and we tell them; this is what the truth demands. If, children, a student moves in something like this way and also has the love of Christ within his heart, pay attention to these points, then surely, then surely he will be a good Christian student.

I come to another question. It asks, is fasting a virtue? Most certainly yes, and indeed, if you like, it is the first of the virtues, as we'll see in what follows. You'll say to me, the first? Yes, the first, and I'll show it to you. That fasting is a virtue, how can we know this? What does virtue mean? Let me give you the definition, so you'll always have it, so you can judge whether something is or isn't a virtue.

Saint John Climacus says that to the question, what is virtue, he answers: a work toward God in free choice. That is the definition of virtue: a work toward God in free choice. What does this mean? It is three things. If something is a work, that is, an effort, a work, a toil that is personally mine, and if this is referred to God, and is done by my own will, then this constitutes a virtue.

Now fasting, please note, is undoubtedly a toil, it is an effort, because when you don't eat what you want and have to eat something simple and plain, isn't that thing a toil, isn't it a work? You do it with your heart, the second element; and what you do with your heart, you do for God, the third element.

Then it is a virtue. If one of the three is missing, then we don't have a virtue, even if we have the other two. For example, if I diet, I fast, I make the effort, I do it with my heart, but not for God, rather I do it to lose weight, to get a figure. Now is that a virtue? No.

Here's another: if I do it for God, it's a work, but not with my heart, I grumble, that is. At home, because I have young people here, that's why I bring this up now, yes, if there's fasting in the home and you don't want it, ugh, fasting again, then, children, that is not a virtue, because it isn't done with free choice. You see, then, that if one of the three I mentioned is missing, we don't have a virtue. So. Fasting is a virtue because it presupposes these three. But let's look at something else. Don't forget that it stands together with two other virtues, the first three virtues that were placed by God upon the first-created. God gave three virtues to the first-created. Which is the first? The first is to cultivate Paradise.

The second, to guard Paradise. And the third, to fast, that is, not to eat from that fruit of the tree which they ought not to have eaten. So then, three virtues. Basil the Great says that fasting is the same age, that is, contemporary, the very same age as man. You see, this is a very ancient commandment. So it is first not only chronologically, so to speak, but also qualitatively, listen. You'll say to me, isn't it humility, isn't it love, isn't it faith? Wait. Do you know what the deadly sins are? They are these. Do you know which is the first deadly sin? It is gluttony.

And do you know why it is first? Because gluttony opens the door, the gate, for the remaining six deadly sins to enter and be carried out. And they are called deadly because they lead the soul to death; if one does not repent, he assuredly loses his soul. So which is the first? Gluttony. Now what is gluttony? It is that passion by which I want to eat, to satisfy two things: as fullness, which is called gastrimargia, and as the palate, as tasty food, which is called laimargia, greed of the throat. When I'm enslaved to this passion, it's a terrible passion, right beside it are the carnal sins; right beside, immediately after, the second deadly sin is the carnal sins, and so on.

So then, what is it that stands as the gate of the deadly sins? Gluttony. And what is the gate of the virtues? The opposite of gluttony, fasting. So there you see that fasting is the gate of the virtues; our hymnography says so too, and that's why in Great Lent we speak about fasting. And so on, fasting comes in so that we may cultivate the rest of the virtues as well.

But what is the essence of the virtue of fasting? You know, it is spherical, if I may borrow this modern expression, the virtue of fasting. It is many-sided, multifaceted; it has countless, countless, countless precious sides. Of course, I am not giving an analysis of fasting right now; I am simply answering one question. Just one question, that's all! So, even supposing that fasting had no value whatsoever, none at all, in anything else, it would still be left with one great quality: obedience. That is, God said so. Full stop. Why do you fast? Because God said so.

Our first parents said exactly this to the devil: God told us such and such, that we should not eat. They simply did not keep it. So, children, know this. As for, why do I fast, and where did you find it written, and so on, those things are said by people who have spiritual laziness, sloth, acedia, spiritual torpor, who do not want to do any spiritual work, and ask where is it written and I don't know what else. Children, God said it.

And since God said it, that's the end of the matter. Or God says it through the Church. Besides, fasting is written all through Holy Scripture, scattered everywhere; but even if it were not, because the Church says it, obedience to the Church is obedience to God.

So much for this question. And I come now to a further point. We cannot have peace, says a fine question.

Ah, this peace we long for so deeply. It is certainly not doves, this peace. Nor is it travels and conferences, this peace. I don't know whether you follow what I'm trying to say. Let the one who has understanding understand. Running from country to country, from continent to continent, to secure peace, that is not where peace lies, my children. Peace is an inner phenomenon. In the New Testament God is called the God of Peace. So then, if I have God, I have peace. It is an inner phenomenon, an inner state. How can I have peace, I who do not have a conscience clear of self-condemnation?

That is, a conscience that testifies against him that he is guilty; rather, he should have a good conscience, that my conscience tells me nothing against me. And provided, of course, that my conscience is not hardened, that my conscience is healthy, it informs me well. So, children, my conscience must inform me that I have no guilt before God, before my neighbor, and before myself. Three things, three things. If I wound even one of the three, I have no peace. I cannot say that I have peace with God and not have peace with my neighbor, or have peace with my neighbor and not have peace with myself. So, take note, I must have peace with God, with my neighbor, and with myself.

And indeed three facets of my soul must work together in my relations with God, my neighbor, and myself. Notice how: with the intellect, with the will, and with the feelings. Intellect, will, feeling toward God. Intellect, will, feeling toward my neighbor; intellect, will, feeling toward myself. If I achieve this balance and a conscience that is not condemning, not guilty, then I will certainly have peace. Outward peace is simply the fruit of inner peace. If we go looking to find peace on the outside, we labor in vain from the very start.

You know how people run from East to West and from North to South in order to secure peace, but it is not secured. And then, usually, after such journeys and peace marathons, we get wars. Let me remind you of something that you, of course, have only read about, you know it. In 1936, at the Berlin Olympics, at the Berlin Olympics, Hitler had released doves inside the stadium, the Olympic Stadium, doves, to show that he was a champion of peace, and he was lulling, hypnotizing, so to speak, the Europeans.

But he was arming himself, so that, after a very short time, after three years, we would have the Second World War. In any case, it has been observed that wherever there is much talk of peace, because it is an outward phenomenon and not an inner one, because they have cast out the God of peace, they have cast out the captain of peace, Christ, you should smell something very bad: that war is being prepared. I'd like to put it to you with another example. When a lady speaks and speaks again, and says it and repeats it, that she is very honest, and proclaims it everywhere, I am honest, I am very honest, well, why are you telling us this? That is, children, perhaps you are not, there must be something there for you to keep saying I am honest. A strange mechanism is at work inside us, making us say I am honest, I am honest. So too here, when we talk about something, we talk a great deal about something,

"I'm no thief. Oh, I'm perfectly fine. Oh, what have I ever done wrong?" And so it is here too: behind all the loud shouting about peace and the sermons about peace, children, know this, a war is being prepared. And do not forget that the peace of God is the one the Apostle Paul speaks of, the peace that surpasses all understanding.

Do you know what this means? The peace of Christ is a peace that cannot be comprehended by the human mind. If the one who has the peace of God within him tells you that he has peace, you cannot understand it unless you yourself have the same thing. It surpasses all understanding; there is no expression for this deep peace, there is no expression, because there is no expression, no formulation, since it surpasses all understanding. Only what is within the understanding can be recorded; what is above the understanding cannot be recorded. Therefore, children, if we want to have peace, we must take care to be right before God, before ourselves, and before our neighbor.

With a conscience that does not condemn, and to live, as he says, by a beautiful threefold pattern of the Apostle Paul: piously, which refers to God; justly, which refers to our neighbor; and devoutly, which refers to myself. So if I live piously, justly, and devoutly, then without doubt I will have a deep, deep, inalienable peace. So much, children, for the questions.

Υπάρχει μία πολύ ενδιαφέρουσα απορία την οποία από καιρό έχω υπόψη και δεν θα ήθελα να τελειώσουμε τα θέματά μας χωρίς να απαντήσω εις αυτήν, γιατί πρέπει να σας πω ότι δυστυχώς χρεώστες πάλι θα φανώ, θα υπάρξουν πολλές απορίες που δεν θα απαντήσω. Λυπούμαι γι' αυτό, αλλά τι να κάνω.

Η απορία λέγει τα εξής. Υπάρχει η αντίληψη ότι υπάρχουν μόνο δύο δυνατότητες για τον άνθρωπο, ο γάμος ή ο μοναχισμός. Τι έχετε να μας πείτε πάνω σε αυτό; Η κατά κόσμον αφιέρωση που παρατηρούμε σε ανθρώπους χριστιανικών κυρίως οργανώσεων.

Είναι σωστή, ναι ή όχι;

Είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσα απορία, παιδιά, πάρα πολύ. Βέβαια δεν θα μιλήσω για το θέμα των οργανώσεων. Αλλά θα μιλήσω για το θέμα όμως του εάν υπάρχουν μόνο δύο δυνατότητες ή περισσότερες. Και ο καθένας βεβαίως μπορεί πλέον να κρίνει.

Θα πρέπει να σας πω ότι υπάρχει εδώ μία εσφαλμένη αντίληψη ως προς το θέμα του κλήρου, από κει θα ξεκινήσω, από τον κλήρο θα ξεκινήσω. Υπάρχει αντίληψη ότι στον κλήρο υπάρχουν μόνο δύο κατηγορίες, ο λεγόμενος έγγαμος και άγαμος κλήρος.

Όταν όμως λέμε άγαμον κλήρον, εννοούμε τον μοναχικόν κλήρον, απόδειξη ότι όταν κάποιος θα ήθελε να γίνει άγαμος κληρικός, κατά ανάγκη πρέπει να γίνει και μοναχός. Θα πρέπει να προηγηθεί της χειροτονίας του ή χειροθεσία του σε μοναχόν, να πάει σε ένα μοναστήρι, να εγγραφεί και να δεχθεί κουρά μοναχού, μικρού σχήματος ή μεγάλου σχήματος, κυρίως μικρού σχήματος.

και εν συνεχεία να γίνει κληρικός. Είναι δηλαδή σαν να λέμε ότι υπάρχει ένα κόλλημα ιεροσύνης και αυτό το κόλλημα λέγεται παρθενία. Είναι δε πάρα πολύ περίεργο πράγμα ότι δεν μπορείς να γίνεις κληρικός εάν προηγουμένως δεν γίνεις μοναχός.

Επάνω σε αυτό έχει κάνει ο πατήρ Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος μια πολύ σπουδαία μελέτη. έχει δημοσιευθεί προ πολλών ετών και εκεί δίδει την απάντηση, είναι δε εύκολος η απάντηση, καθαρά, καθαρά, ότι στην αρχαία Εκκλησία δεν υπήρχε καταρχάς ο μοναχισμός, υπήρχε όμως η αγαμία.

Δηλαδή, τους τρεις πρώτους αιώνες δεν έχουν μοναχισμό. Δεν σημαίνει με αυτό όμως ότι υποχρεωτικά θα έπρεπε τότε ο κληρικός που θα γίνεται να γίνει άγαμος, Να γίνει έγγαμος υποχρεωτικά, αντιθέτως, έχουμε κληρικούς οι οποίοι είναι άγαμοι.

Ο Απόστολος Παύλος αυτός ο ίδιος, είναι άγαμος. Όταν λέγει επιθυμώ να είσαστε και εσείς όπως είμαι εγώ, μετά από τον Απόστολο Παύλο είναι συνεργάτες του. Όλοι τους συνεργάτες, ο Τιμόθεος, ο Λουκάς, όλοι αυτοί, προσέξατε, Τίτος, Σίλας, όλοι αυτοί είναι άγαμοι.

Αλλά είναι χαρακτηριστικό ότι ο Κύριος μέσα στον κύκλο των μαθητών του συμπεριέλαβε και εγγάμους και αγάμους. Όπως ο Απόστολος Πέτρος, σαφώς έγγαμος, διότι ο Κύριος εθεράπευσε την πεθερά του Πέτρου που είχε πυρετό.

Μετά, ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, σαφώς άγαμος, ήτοι εν παρθενία, ήτοι παρθένος. Μάλιστα, η Εκκλησία μας γνωρίζει τρεις παρθένους, μόνον τρεις παρθένους, όχι βεβαίως, ότι μόνο τρεις είναι, αλλά σε απόλυτη μορφή, είναι η Θεοτόκος, είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής και ο Άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής.

για να δείτε δε τι θα πει απόλυτος μορφή, απόλυτος φόρμα, αρκεί να σας πω ότι ο Κύριος δεν εμπιστεύεται την Θεοτόκον, την μητέρα του, παρά μόνο στα χέρια του Ιωάννου του Ευαγγελιστού. Την Παρθένον, εις τον Παρθένον αναθέτει. Όταν λέγει, να ο γιος σου, ιδέ ο γιος σου, και όταν λέγει στον Ιωάννη, επί του σταυρού ο Κύριος, ιδού η μήτηρ σου, να η μητέρα σου.

Σας είπα σε απόλυτη μορφή, βέβαια περιττώ να σας πω ότι ο Μέγας Βασίλειος, ο οποίος υπήρξε ασκητικότατος, εξ απαλών ονύχων, από νηπίου, πάντοτε εγκρατευόμενος και σπουδαία μορφή, είναι ο θεμελιωτής, θα λέγαμε, των μοναστικών κανόνων, ο Μέγας Βασίλειος, ξέρετε τι λέγει, ακούστε τι λέγει για να αντιληφθείτε τι θα πει σε απόλυτη μορφή Παρθενία.

Διότι Παρθενία δεν έχει κανείς, κανείς, κανείς, όπως τουλάχιστον τα τρία αυτά πρόσωπα. Λέγει λοιπόν ο Μέγας Βασίλειος. Και γυναίκα αγνοώ και παρθένος ουκ ειμί. Παρότι ουδέποτε έκανα καμία μίξη με το άλλο φύλο, όμως δεν είμαι παρθένος.

Διότι αν κρίνουμε ότι η Παρθενία κυρίως είναι υπόθεση εσωτερική, τότε θα καταλάβουμε ποια είναι αυτή η απόλυτος φόρμα. Βέβαια, δεν αποκλείονται όλοι οι παρθένοι, χιλιάδες, χιλιάδες άνθρωποι παρθένοι, έζησαν παρθενικότατα σε όλη τους τη ζωή άνδρες και γυναίκες, αλλά μιλάμε τώρα για μια απόλυτη μορφή.

Ωστόσο, ξαναγυρίζω στο θέμα του κλήρου, γιατί αυτό είναι το κλειδί για να λύσουμε το πρόβλημα. Στον κλήρο υπήρχε ο έγγαμος κληρικός, υπήρχε και ο άγαμος κληρικός. Ο μοναχισμός ακόμη δεν είχε εμφανιστεί.

Αυτοί οι άγαμοι κληρικοί, απλώς, ήσαν παρθενεύοντες. Υπήρξαν παρθένοι προ της χειροτονίας των και έμειναν παρθένοι και κατά την χειροτονία των. Οπότε, λέγονται άγαμοι κληρικοί. Όταν ενεφανίστη ο μοναχισμός, τότε ήταν αδιανόητο να πάρθει από τους μοναχούς κάποιος για να γίνει κληρικός, διότι ο προορισμός του μοναχισμού ήταν αυτό που ήταν, η αφιέρωση στο Θεό και η απομάκρυση από τον κόσμο.

Σιγά σιγά όμως, πράγματα που διαμορφώνονται μέσα στην ιστορία, προσελήφθησαν από τους μοναχούς και μοναχοί που έγιναν κληρικοί, όχι πια για τις ανάγκες ενός μοναστηριού, οι οποίοι λέγονται ιερομόναχοι, δηλαδή ιερομόναχος θα πει ιερεύς προερχόμενος εκ μοναχών, αλλά αυτοί οι ιερομόναχοι τώρα να χρησιμοποιηθούν και έξω εις τον κόσμο, δηλαδή σε ενορίες.

Ή ακόμη αν θέλετε, όταν πολύ κατοπίνα, η Εκκλησία μας θα χρησιμοποιήσει και για τον επισκοπικό βαθμό άγαμων, συγγνώμη, μοναχικών κλήρων. Δηλαδή, θα πάρει από τους μοναχούς για να κάνει επισκόπους, γιατί, διότι είχαν εμφανιστεί διάφορα τέτοια, όχι πολύ ευχάριστα περιστατικά, όπως επί παραδείγματι ο λεγόμενος νεποτισμός θα πει ανιψιωτισμός, νέπους θα πει ανιψιός, και ήταν πολύ φυσικό ένας έγγαμος επίσκοπος να θέλει να βολέψει τα παιδιά του, τα ανίψια του, το συγγενολόι του, και αυτό γίνονταν εις βάρος της Εκκλησίας και η Εκκλησία έλαβε τα μέτρα της και είπε ότι δεν θα είναι πλέον επίσκοποι έγγαμοι,

αλλά θα είναι άγαμοι, αλλά όχι άγαμοι, αλλά θα παρέχονται εκ του μοναχισμού, οι οποίοι οι μοναχοί έδιναν όρκο υπόσχεση, προσέξτε, προσέξτε, παρθενίας, δεύτερον υπακοής και τρίτον ακτημοσύνης, δεν έπρεπε να έχουν τίποτα δικό τους προσωπικό, ούτε σπίτια, ούτε χωράφια, τίποτα απολύτως, ούτε χρήματα, δεν έπρεπε να έχουν τίποτε.

Και τότε για να προσπαθήσει, για να πετύχει η Εκκλησία, να εμποδίσει αυτό το κακό που μπορούσε να γίνεται, ένα είδος καταχρήσεως των ανθρώπων, γιατί οι άνθρωποι δεν είναι τέλειοι και πάντοτε υπάρχει μία κατάχρηση.

Έτσι δημιουργήθηκε και ο κλήρος που προέρχεται από τους μοναχούς. Σήμερα πια είναι καθιερωμένο, έχει καθιερωθεί, ότι οι επίσκοποι είναι εκ μοναχών και πρέπει να γίνουν πρώτα μοναχοί και μετά να χειροτονηθούν, Όπως και οι ιερομόναχοι, εγώ ο ίδιος τόσο μιλώ, ιερομόναχος είμαι, προέρχομαι εκ μονής, στην μονή στην οποία εγκαταβιώ.

Βέβαια εγκαταβιώ γιατί έχουμε και τις περιπτώσεις εκείνες που κανείς δεν εγκαταβιεί στην μονή του. Εγώ εγκαταβιώ, απλώς κατέρχομαι, κηρύσσω τον Λόγο του Θεού και ξαναγυρίζω πάλι. Αυτό θα ήταν απλώς μία παραχώρηση που γίνεται χάρη του λαού του Θεού.

Αλλά το να μένει κανείς συνεχώς ως ιερομόναχος, δηλαδή προερχόμενος εκ μοναχών, εκ μοναστηρίου, στον κόσμο, είναι ανάποδα. Εν τούτοις έχει καθιερωθεί. Εν τούτοις έχει καθιερωθεί. Ωστόσο, εκείνο που ίσως πάρα πολλοί δεν το ξέρουν, και αν παραπέρα το πείτε αυτό, ίσως θα παραξενευτούν, όμως χωρίς να έχω βέβαια την δυνατότητα, τον καιρό μάλλον, να σας κατοχυρώσω πιο πολλά, Σας λέγω ότι ο κλήρος δύναται να χαρακτηριστεί ότι διαιρείται σε τρία.

Στον έγγαμο, στον άγαμο, όπως ήταν οι συνεργάτες του Απόστολου Παύλου Και όπως ήσαν οι άγαμοι παρθενεύοντες κληρικοί έως τον τρίτον αιώνα, αλλά και πολύ αργότερα Και ο κληρικός, ο προερχόμενος εκ μοναχών Αυτό αποτελεί το κλειδί τώρα στην απορία Κατά τον ίδιο τρόπο θα μπορούσαμε να πούμε Ότι, ο λαϊκός μπορεί να γίνει έγγαμος, όχι ο κληρικός, ο λαϊκός, μπορεί να γίνει έγγαμος, μπορεί να γίνει μοναχός, μπορεί να γίνει και απλώς να είναι εμπαρθενία, χωρίς να είναι μοναχός Αυτό είναι και δια τους άνδρες, αυτό είναι και δια τις γυναίκες Έχουμε λοιπόν, και στους λαϊκούς επαναλαμβάνω, έχουμε τον έγγαμο, τον μοναχόν και τον άγαμον

ο οποίος παρθενεύει και είναι στο σπίτι του και παρθενεύει. Δεν είναι δηλαδή σε μοναστήρι. Δεν έδωσε υπόσχεση, θα λέγαμε, μοναχικής κουράς. Δηλαδή υπακοή, ακτιμοσύνη και παρθενία. Μπορεί να έχει ίσως κάποια περιουσία. Δεν έχει υπακοή πουθενά, με την έννοια στην Εκκλησία βέβαια και την υπακοή του, αλλά δεν είναι σε κάποιον ηγούμενο.

Δεν έχει υπακοή σε ένα μοναστήρι, δεν μπορεί να βγει από το μοναστήρι, δεν έχει υπακοή εκεί και μπορεί να είναι εμπαρθενία μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Θα ήθελα όμως αυτά όλα να σας τα κατοχυρώσω και Αγιογραφικώς.

Αν δούμε στην Αγία Γραφή, στο 7ο κεφάλαιο της πρώτης προς Κορινθίους επιστολής, εκεί θα πάρουμε σαφέστατα την απάντηση. Προσέξτε με, είναι πάρα πολύ σπουδαία αυτή η θέση, η απορία, ξαναλέγω, διότι μπορεί να δημιουργηθεί κάποτε στην ψυχή σας, μπορεί και τώρα που είσαστε ακόμη μαθητές, μαθητρίες, μια έτσι τοποθέτηση, τι θα ήθελα εγώ να γίνω, λοιπόν, λέει ο Απόστολος Παύλος, έχει βέβαια περισσότερα από ό,τι θα σας διαβάσω, Έκαστος, λέγει, εν ω εκλήθη, αδελφοί, εν τούτω μενέτω παρά τω Θεώ Ο καθένας εκεί που κλήθηκε εκεί πρέπει να μείνει Έγγαμος, έγγαμος, άγαμος, άγαμος, μοναχός, δεν υπήρχε ακόμη τότε ο μοναχισμός

Θα λέγαμε όμως, αφού υπήρξε αργότερα, παρότι οι ρίζες του μοναχισμού, προσέξατε, είναι στην Παλαιά Διαθήκη Οι ρίζες του μοναχισμού είναι στην Παλαιά Διαθήκη, θέλετε, ξέρετε πόσο παλιά Όγδοος αιών προ Χριστού, αλλά δεν έχω χρόνο πιο πολύ να σας το αναλύσω Περί δε των Παρθένων, λέει ο Απόστολος Παύλος, επιταγήν Κυρίου ουκ έχω, γνώμην δε δίδωμι, ως ηλεημένος υπό Κυρίου πιστός είναι Δεν έχω γνώμη, λέει, από τον Κύριο, Δεν έχω επιταγή ή διαταγή από τον Κύριο, Έχω μία γνώμη, Αλλά η γνώμη μου, Επειδή είμαι ηλεημένος από τον Κύριο, Πιστεύω ότι είναι σωστή, Λέει ο Απόστολος Παύλος Τι περί των Παρθένων, Δεν λέει περί μοναχών, περί των Παρθένων, Τι λέγει, Νομίζω ουν τούτο καλόν υπάρχειν, διά την ενεστώσαν ανάγκην, ότι καλόν ανθρώπω το ούτως είναι, διά την ενεστώσαν ανάγκην, Για την κατάσταση που υπάρχει, Καλόν είναι, Να μένει κανείς έτσι, Βέβαια, αυτή τη στιγμή να μ' ακούσουν, Το έχω πει και στους μεγάλους αυτό, Να κάνω κήρυγμα και να λέγω, Αφήστε το κορίτσι σας, το αγόρι σας, μη παντρευτεί, θα με δείρουν, θα με γδάρουν.

παντρευτεί, θα με δείρουν, θα με γδάρουν. Γιατί θεωρούν σαν σκοπό της ζωής και του προορισμού των παιδιών των θεωρούν το γάμο. Είναι περίεργο πράγμα. Έχουμε πάρα πολλά πράγματα αλλάξει μέσα μας. Εγώ σας διαβάζω από την Αγία Γραφή. Όποιος θα μου έλεγε, δεν ξέρω τι θα μου έλεγε, θα του έλεγα, Κύριε πήγε να διαβάσεις την Αγία Γραφή και εγώ δεν είμαι τι άλλο παρά εκφραστής του Λόγου του Θεού. Δεν μπορώ να πω κάτι διαφορετικό.

Και λέγει στη συνέχεια, Απόστολος Παύλος, λέει, είσαι από γυναικός, μη ζήτει γυναίκα, είσαι ελεύθερος από γυναίκα, λέει, είσαι άγαμος, μη ζητάς να παντρευτείς Τούτο δε φημί, αδελφοί, ο καιρός συνεσταλμένος, το λοιπόν εστί, τόσο γιατί περιμένουμε το τέλος του κόσμου, όσο και η ανθρωπίνη ζωή, είναι λέει, ο καιρός είναι σταλμένος, μαζεμένος, ώσπου να ξεσηκωθείς, να πεις, μεγάλωσε, ατέλειωσε η ζωή Εσείς δεν το καταλαβαίνετε, είστε νέα παιδιά, υπάρχει ο υποκειμενικός χρόνος στη νεανική παιδική και νεανική ηλικία, ότι είναι απέραντη η ζωή Για ρωτήστε τη μητέρα σας, τον πατέρα σας, να σας πούν, ούτε καν πότε αντιλαμβανόμεθα, πότε γίνηκαμε 40 ή 50 ή 60 ή 80 ή 100 ετών

Ο χρόνος τρέχει φοβερά, συνεπώς πράγματι ο χρόνος παιδιά είναι συνεσταλμένος Παράγει γαρ το σχήμα του κόσμου τούτου, διότι λέει περνάει το σχήμα του κόσμου τούτου, θα αλλάξει ο κόσμος, θα γίνει καινούργιος, δηλαδή θα γίνει ο κόσμος αυτός η Βασιλεία του Θεού Θέλω δε υμάς αμερίμνους είναι, ο άγαμος μεριμνά τα του Κυρίου, πως αρέσει τω Κυρίω, ο άγαμος άνθρωπος και άνδρας και γυναίκα, το ξαναλέγω, φροντίζει μόνο πως να αρέσει στον Θεόν Ενώ λέει ο έγγαμος φροντίζει πως να αρέσει στη γυναίκα του και η έγγαμος γυναίκα πως να αρέσει στον άνδρα της

Μεμέρισται και η γυνή και η παρθένος, ξεχωρίζει, διακρίνεται, ξεχωρίζει, μεμέρισται, έχει μεριστεί, ξεχωρίζει Η άγαμος από την έγγαμον, η άγαμος μεριμνά τα του Κυρίου, ίνα η αγία και σώματι και πνεύματι, η άγαμος κοπέλα ή ο άγαμος άνδρας μεριμνάει πως να αρέσει στον Κύριον, ενώ η έγγαμος πως να αρέσει στον σύζυγον κτλ.

Και μετά λέγει για τον πατέρα που έχει κορίτσι άγαμο στο σπίτι, εάν λέγει έχει κορίτσι άγαμο και νομίζει πως θέλει να το παντρέψει γιατί πέρασε η ηλικία του, ας το παντρέψει το κορίτσι του Ος δε έστηκεν εδραίος εν τη καρδία, μη έχων ανάγκην, εξουσίαν δε έχει περί του ιδίου θελήματος, και τούτο κέκρικεν εν τη καρδία αυτού, του τηρείν την εαυτού παρθένον, καλώς ποιεί.

Εάν όμως έχει κρίνει ο πατέρας να μην παντρέψει την κόρη του, να μείνει εν παρθενία, κάνει πολύ καλά. Και παρακάτω λέγει ότι εκείνος που θα παντρέψει την κόρη του κάνει καλά, και εκείνος που δεν θα παντρέψει την κόρη του κάνει καλύτερα.

Δοκώ δε καγώ πνεύμα Θεού έχειν, νομίζω ότι και εγώ έχω πνεύμα Θεού, ώστε, λοιπόν παιδιά, βλέπουμε σαφώς να το λέει αυτό ο λόγος του Θεού, αλλά μην ξεχνάτε και κάτι άλλο, έχουμε και παραδείγματα μέσα στην Αγία Γραφή Στο βιβλίο των Πράξεων, 21,9, όταν επιστρέφει ο Απόστολος Παύλος από μια περιοδία του, κάπου σε ένα σημείο εκεί επιβιβάζεται, κατεβαίνει από το πλοίο, συνείδησε, πήγε στο σπίτι του Φιλίππου του Διακόνου, ένας εκ των 7

Αυτός λέγει, ήτο έγγαμος, είχε τέσσερα κορίτσια που παρθένευαν και προφήτευαν Τι θα πει αυτό, τα διατηρούσε τα κορίτσια του εμπαρθενία και προφήτευαν, το προφήτευαν εν ευρεία και ίσως και εν στενή εννοία, εκείνο δηλαδή το οποίο έχω να σημειώσω πάνω σε αυτό, πάρα πολύ γρήγορα, είναι ότι μένουν εμπαρθενία, σημειώστε εδώ ότι η παρθενία είναι αρετή, είναι αρετή, το ξαναλέγω άλλη μια φορά, δύσκολος και μετά πολλού κόπου και πόνου.

Και μάλιστα λέει ο Ιερός Χρυσόστομος, την οποία βεβαίως θεωρεί αρετή, ότι είναι ως να περπατάς γυμνόπους επάνω σε ένα ξίφος, στην ακμή του ξίφους και να μην κοπούν τα πόδια σου. Δηλαδή, να προσέχεις πολύ. Και ταυτόχρονα, εκείνο το προφητεύουν, σημαίνει ότι υπηρετούσαν ένα εκκλησιαστικό ή περισσότερα, ίσως, εκκλησιαστικά διακονήματα, ίσως το Λόγο του Θεού.

Ο πατέρας τους λέγεται σε εκείνο το σημείο, Πράξεις 21,9, Ευαγγελιστής, δηλαδή Ευαγγελίσατο το Ευαγγέλιο, ίσως και οι κόρες του έκαναν το ίδιο πράγμα, διότι το προφητεύω στην Καινή Διαθήκη κυρίως έχει την έννοια του ομιλώ περί του Λόγου του Θεού Αλλά και κάτι πάρα πολύ σπουδαίο

Σημειώσατε δε ότι στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, στο 14ο κεφάλαιο, βλέπει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης το εξής Είδα λέγει, εκατόν τεσσαράκοντα τέσσερις χιλιάδας, οι ηγορασμένοι από της γης, ούτοι εισί οι μετά γυναικών ουκ εμολύνθησαν, παρθένοι γαρ εισί, ούτοι εισί οι ακολουθούντες τω αρνίω όπου αν υπάγη, ούτοι ηγοράσθησαν από των ανθρώπων, απαρχή τω Θεώ και τω αρνίω, και ουκ ευρέθη ψεύδος εν τω στόματι αυτών, άμωμοι γαρ εισί.

Ομιλεί για 144.000 παρθένες που ακολουθούν τον Κύριο Τους έχει εδώ ως άνδρες, αλλά δεν είναι μόνον άνδρες, είναι και άνδρες και γυναίκες Προσέξτε, ούτε ο αριθμός 144.000 είναι περιορισμένος, είναι σχηματικός, είναι 12 επί 12 Όπως και οι χιλιαστές μιλούν για το ότι θα σωθούν 144.000 κλπ, είναι σχηματικός αριθμός Σας ξαναλέγω, είναι το 12 επί 12 Δεν έχω καιρό πιο πολύ να σας αναλύσω Παρά μόνο ότι αυτοί δεν διάλεξαν τον έγγαμο βίο, αλλά των άγαμων βίων Όχι των μοναχικών, των άγαμων βίων Και εδώ βλέπει κανένας, το λέει καθαρά, ότι είναι παρθένοι Διότι αφιερώνουν τον εαυτό τους στο έργο του Θεού Προσέξτε μόνο κάτι πάρα πολύ σπουδαίο

Ότι παρθενεύουν όχι από ένα καπρίτσιο Γιατί υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι θα ήθελαν να μείνουν εν παρθενία, δηλαδή να μην παντρευτούν, γιατί ο ένας βρωμά και ο άλλος μυρίζει Και όταν μάλιστα περάσουν τα χρόνια, τότε τα πράγματα γίνονται οξύτερα στο σημείο αυτό, από ένα καπρίτσιο, από μια ιδιοτροπία.

Όχι, όχι, όχι, καθόλου όχι, πρέπει να πούμε ότι το θέμα της παρθενίας είναι ενταγμένο σε ένα γενικότερο πνευματικό πλαίσιο. Κοιτάξτε τι λέγει εδώ, πρώτον, ότι ναι μεν δεν εμολύνθησαν μετά γυναικών, παρθένοι γάρ εισιν, το λέει σαφώς ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, αυτοί είναι που ακολουθούν το αρνίο όπου αν υπάγει, έχουν μια αφιέρωση, έχουν μια διακονία ούτως ειπείν μέσα στο έργο της Εκκλησίας.

Αυτοί αγοράστηκαν, λέει, από τους ανθρώπους, διαλέχτηκαν, απαρχή τω Θεώ και τω αρνίω. Δεν ευρέθη ψεύδος στο στόμα τους, γιατί είναι άμωμοι, το ψεύδος είναι ευρεία έννοια. Όχι δεν λέγουν ψέματα, αλλά στην Αγία Γραφή, ιδίως τον Ευαγγελιστή Ιωάννη και τα έργα του, Αποκάλυψη, Επιστολές και Ευαγγέλιον.

Η αλήθεια και το ψεύδος δεν είναι με τη στενή σημασία λέγω ψέματα, λέγω αλήθεια, αλλά είναι ευρεία έννοια, όπως λέμε, αυτό το ύφασμα είναι ψεύτικο, όχι πως το ύφασμα λέει ψέματα, αλλά είναι σκάρτο, είναι δεύτερο, είναι κακής ποιότητος.

Συνεπώς, αληθής λέγεται ο άνθρωπος, άμωμος, όχι ψευδής, εκείνος που είναι σπουδαίας ποιότητος άνθρωπος, δηλαδή ότι έχει ανεπτυγμένη πνευματικότητα. Συμπέρασμα, μπορεί κανείς να μείνει άγαμος, χωρίς να παντρευτεί δηλαδή, να μείνει εν παρθενία, χωρίς να καταφύγει σε μοναστήριον ως μοναχός.

Δεν είναι νόθος κατάσταση, θα σας πουν ότι είναι νόθος κατάσταση, δεν είναι νόθος κατάσταση. Το τονίζω και το υπογραμμίζω και επικαλούμαι αυτή την Αγία Γραφή και την αρχαιότητα και την πράξη της Εκκλησίας.

Και δεύτερον, ότι θα πρέπει όχι να μείνεις άγαμο στο σπίτι σου, εν παρθενία, από ένα καπρίτσιο, αλλά θα πρέπει να εντάξεις την όλη σου κατάσταση μέσα σε μία πνευματικότητα. Δηλαδή, εξάλλου, δεν μπορεί να διατηρηθεί η παρθενία χωρίς πνευματικότητα.

Διότι, εάν έχεις σωματική παρθενία, αλλά δεν έχεις πνευματική παρθενία, μπορείς να κοιτάεις από τα παραθυρόφυλλα του σπιτιού σου τα κλειστά. Τι κάνουν οι απέναντι και αμαρτάνεις με τις σκέψεις σου. Αυτό δεν λέγεται παρθενία. Αλλά για να μην το κάνεις αυτό θα πρέπει να έχεις γενικότερα πνευματικότητα. Να είσαι ο γενικά πνευματικός άνθρωπος. Να ζεις την όλη πνευματική ζωή όπως παρέχεται από το Λόγο του Θεού, από το Ευαγγέλιο. Τότε μόνο μπορούμε παιδιά να μιλάμε για μια παρθενία σωστή που θα πάρει μισθό.

Μισθόν, προσέξτε που θα πάρει μισθόν, δηλαδή θα είναι αρετή, το υπόβαθρο δε όλων των αρετών είναι η αγνότης, πολύ δε περισσότερον η παρθενία, όταν λέμε αγνότητα μπορεί κανείς να χάσει την παρθενία του, έκανε μια αμαρτία, αλλά να επιστρέψει στην αγνότητα, δηλαδή να μετανοήσει, εάν λοιπόν η αγνότης είναι το υπόβαθρο όλων των αρετών, μην το ξεχνάμε ποτέ αυτό το πράγμα, πόσο περισσότερο εάν κανείς δεν έχει χάσει την αγνότητα, Η παρθενία του, η παρθενία θα αποτελούσε υπόβαθρον της όλης του πνευματικής ζωής. Είναι λοιπόν αρετή, αλλά για να μην καυχηθεί κανένας, διότι όπως λέει ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, μη, λέγει, ξιπαστείς και καυχηθείς ότι είσαι εν παρθενία. Θα τη χάσεις την παρθενία σου.

Σας θυμίζω την παραβολή των 10 Παρθένων. Είδατε, ε 5 Παρθένοι στάθηκαν μωρέ Μπορούμε λοιπόν να αναπτύξουμε την Παρθενία και να μην αναζητήσουμε πνευματική ζωή, ναι. Αλλά τελικά όμως θα αποδειχθούμε μωροί άνθρωποι.

Θα αποδειχθούμε μωροί άνθρωποι. Σώθηκαν, τους βοήθησε η Παρθενία να σωθούν, οι 5; Τι σημαίνει αυτό; Δεν είναι αρκετό να έχεις Παρθενία, πρέπει να έχεις και το λάδι. Και το λάδι εκεί που λέει στην παραβολή δεν είναι παρά, είναι βέβαια λέγουν πολύ καλές πράξεις και τα λοιπά, είναι το πνεύμα το Άγιον.

Και αν έχεις το πνεύμα το Άγιον σημαίνει έχεις πνευματική ζωή. Έτσι η πνευματική ζωή ταιριάζει με την παρθενία και η παρθενία κατόπιν αποδίδει πολλά. Αυτά ήθελα να απαντήσω στην απορία αυτή με δύο λόγια.

Δύο λόγια, γιατί αν είχα καιρό θα έλεγα πάρα πολλά πράγματα. Είναι ένα πάρα πολύ σπουδαίο θέμα. Θα μπορούσα να μιλήσω και ιστορικά και αγιογραφικά περισσότερο. Αλλά αρκετά όμως, σαν ένα γρήγορο διάγραμμα.

Για να καταλάβετε ότι μπορώ να μείνω χωρίς να γίνω μοναχός. Να μείνω εμπαρθενία, με τον όρο ότι θα μένω σε ένα γενικότερο πλαίσιο πνευματικής ζωής. Και σε δύο λεφτά που μένουν και ακόμη μία απορίουλα, πολύ γρήγορη, είναι η εξής.

Θα είχατε την καλοσύνη να μας εξηγήσετε αν επιτρέπεται να παίζουμε επιτραπέζια παιχνίδια, μπεζάρια παραδείγματος χάρη, γκρινιάρι, μονόπολη και λοιπά και λοιπά; Λοιπόν, παιδιά, προσέξτε, ο διάβολος φοβάται το λιβάνι, λένε ότι φοβάται το λιβάνι ο διάβολος.

Είναι και η παροιμία ότι ο διάβολος, λέει, φοβάται το λιβάνι, και εγώ φοβάμαι τα ζάρια. Οτιδήποτε έχει ζάρια τα φοβάμαι. Μπορεί το παιχνίδι να είναι καλό, από τη στιγμή που θα στρίβεις τα ζάρια ή θα τα πετάς τα ζάρια, ήδη συνηθίζεις για να παίξεις αύριο τυχερά παιχνίδια. Λοιπόν, παιχνίδι που έχει ζάρια, όσο αθώο και παιδικό κι αν είναι, μην το χρησιμοποιείτε.

Αυτή είναι η απάντησή μου, μόνο και μόνο για να μην μάθουμε να κρατάμε στα χέρια μας τα ζάρια, αυτούς τους δαίμονες που αύριο θα μας εισαγάγουν στα τυχερά παιχνίδια. Και μην νομίσετε, τυχερά παιχνίδια δεν παίζουν μόνο οι άνδρες, παίζουν και οι γυναίκες, και μάλιστα με περισσότερη μανία και με περισσότερο πάθος.

Αυτά για σήμερα.

Μία πρώτη απορία, παιδιά, λέγει τα εξής, μάλιστα μου άρεσε αυτή η απορία, είναι τόσο δική σας, θα έλεγα. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός καλού χριστιανού μαθητού, πώς μπορεί ένας μαθητής χριστιανός να γίνει καλός και επιμελής;

Το προβλέπει αυτό η Αγία Γραφή; Μα βέβαια το προβλέπει η Αγία Γραφή, διότι η ιστορία της Καινής Διαθήκης δεν είναι παρά η ιστορία του Χριστού με τους 12 μαθητάς του. Και αμέσως μόλις πούμε ο διδάσκαλος με τους μαθητάς, αμέσως εισαγόμεθα εις το θέμα, εις την έννοια του σχολείου και της μαθητίας.

Βεβαίως είναι γραμμένο, θα λέγαμε λοιπόν δεν έχουμε παρά να μελετήσουμε αυτό το σχολείο, τι συμπεριφορά είχε. Πώς εκινήθησαν οι μαθηταί αυτοί, πώς στάθηκαν, είχε και καλούς και κακούς μαθητάς, βέβαια οι ένδεκα σαν καλοί κίονες, δεν ήταν καλός μαθητής.

Και ούτω καθεξής, είχαν αδυναμίες αυτοί οι μαθηταί, βέβαια. Δεν είπε ο Ιωάννης, ο Ευαγγελιστής, τον Κύριον, μια πόλη Σαμαριτών που δεν τους δέχθηκε, να δεηθούν όπως ο Ηλίας, ο προφήτης, να πέσει η φωτιά να τους κάψει;

Και ο Κύριος τους λέγει, εσείς δεν ξέρετε ποιου πνεύματος είσαστε. Ο Απόστολος Πέτρος δεν εμποδίζει τον Κύριον να ανεβεί στα Ιεροσόλυμα; Που είτο πραγματικά αυτή η άνοδός του, και η τελευταία ήταν ιλαστήριος θυσία.

Και λοιπά και λοιπά. Δεν διεπληκτίζοντο μεταξύ των ποιος είναι πρώτος; Δεν πήγαν δύο, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης τα αδέλφια, να ζητήσουν κρυφά από τους άλλους, να καθίσουν αριστερά του και δεξιά του, από μία φιλοδοξία, όταν εκείνος θα εβασίλευε και εκείνοι να συμβασιλεύσουν πολύ κοντά μαζί του;

Βλέπετε λοιπόν ότι το να είμαι μαθητής σημαίνει έχω ελλείψεις, μα γι' αυτό είμαι μαθητής, γιατί έχω ελλείψεις και πρέπει τώρα να καλύψω τις ελλείψεις. Λοιπόν, πρότυπον είναι οι 12 μαθηταί, και του καλού και του κακού μαθητού, αλλά για να δούμε και τα γνωρίσματα τα οποία πρέπει να έχει ο μαθητής.

Πρώτα πρώτα πρέπει να έχει ταπείνωση, είναι το πρώτο πράγμα, ακούστε με σε αυτό το σημείο, παιδιά, γιατί και πολλές φορές ιδιαιτέρως σας το έχω πει. Το να είσαι καλός μαθητής δεν σε εμποδίζει κανένας, το να θέλεις να είσαι ο πρώτος μαθητής.

Μόνο και μόνο γιατί έτσι να λένε ότι είσαι ο πρώτος μαθητής, αυτό είναι αμαρτία. Δεν πρέπει λοιπόν να ζητούμε με ένα λαχάνιασμα, με ένα άγχος να πάρουμε τα πρωτεία μέσα στην τάξη μας. Γιατί αυτό είναι αμαρτία και, αν το θέλετε, το πληρώνουμε και ψυχικά και σωματικά.

Διότι πάρα πολλά παιδιά, αγόρια και κορίτσια, ιδίως κορίτσια το παθαίνουν περισσότερο, που θα επιθυμούσαν να είναι πρώτες μέσα στην τάξη, να σπάσουν τα νεύρα, να έχουν ψυχολογικά προβλήματα, μελαγχολίες, κλάματα, στεναχώρια να μην τους πιάνει ύπνος. Τι είναι όλα αυτά. Είναι στοιχεία τα οποία προημειάζουν καλή υγεία στο μέλλον. Πολύ γρήγορα η υγεία θα καταρρεύσει. Η ψυχοσωματική υγεία γρήγορα θα καταρρεύσει.

Και μετά τι κάνουμε; Μετά θα αναζητάτε την υγεία, αλλά δεν θα επανέρχεται η υγεία. Είπα για υγεία, δεν λέγω για την αμαρτία της κενοδοξίας, για να φαίνομαι εγώ ότι είμαι πρώτος μαθητής. Αν τώρα, γιατί επειδή διαβάζω είμαι πρώτος, κανείς δεν είναι εκείνος που θα σε κατηγορήσει.

Όχι όμως για τα πρωτεία· γι' αυτό σας είπα, το πρώτο στοιχείο είναι η ταπείνωση. Ένα δεύτερο στοιχείο είναι η επιμέλεια, είναι η φροντίδα. Όταν ξέρω ότι έχω να διαβάσω, θα διαβάσω, δεν θα χαζεύω, όπως ο πατέρας μου πάει στη δουλειά του και δεν μπορεί να πάει όποια ώρα θέλει και τα καθεξής. Θα έχω λοιπόν επιμέλεια στις σπουδές μου, μετά θα έχω εργατικότητα, θα είμαι εργατικός άνθρωπος, όπως ο πατέρας μου εργάζεται και εγώ εργάζομαι, Ακόμη πρέπει να έχω πνεύμα μαθητίας, να μην λέγω ότι εγώ τα ξέρω όλα και ότι δεν έχω ανάγκη να μάθω.

Όχι, πράγματα που τα ξέρουμε μπορούμε να τα διαβάσουμε και κάπου αλλού ή να τα ακούσουμε. Διότι ενδεχομένως, πιθανότατα, έτσι θα είναι να ακούσουμε κάτι καινούριο που δεν το ξέραμε για το γνωστό αυτό θέμα που ίσως το ξέρουμε.

Ακόμη πρέπει να έχουμε πνεύμα σεβασμού. Δεν θα αντιδρούμε μέσα εις το σχολείο. Δεν θα αντιλέγουμε εις τους καθηγητάς μας. Δεν θα έχουμε θρασύτητα. Είναι φοβερό πράγμα η θρασύτητα. Το να έχεις απορία είναι πολύ καλό.

Αλλά το να πεις την απορία σου ευγενικά, εντάξει. Αλλά το να την πεις αναιδώς, ή να προσβάλλεις τον καθηγητή σου, ή να δοκιμάζεις αν ο καθηγητής το ξέρει αυτό, γιατί πολλές φορές το κάνουν οι μαθητές αυτό, για να δούμε το ξέρει αυτό ο καθηγητής.

Δεν είναι καλό πράγμα, αυτό είναι μια ασέβεια. Ακόμη θα έχουμε πνεύμα πειθαρχίας, θα πειθαρχούμε μέσα στους κανονισμούς του σχολείου· όταν μας πούν δεν θα γράψετε εις τους τοίχους, εμείς δεν θα γράψουμε στους τοίχους.

Οι τοίχοι παιδιά δεν χρησιμεύουν να γράφουν, οι τοίχοι πρέπει να είναι καθαροί, είναι κάτι πολύ φοβερό πράγμα Δεν υπάρχει δημόσιος εκπαιδευτικός χώρος που να μην έχει αυτές τις φοβερές ασχημίες των γραπτών. Σε σχολεία έχω, ξέρετε, πάρα πολλά χρόνια να μπω· κάποτε σύχναζα στα σχολεία, πάει τώρα, δεν ξαναμπαίνω σε σχολεία.

Αλλά δεν ξέρω οι διάδρομοι και οι τάξεις, ή μάλλον οι τοίχοι των διαδρόμων και των τάξεων σε ποια κατάσταση είναι. Ξέρω όμως τι είναι ο εξωτερικός τοίχος όταν περνάμε απ' έξω. Τι να σας πω, να σας πω για το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης που κάποτε πέρασα προ καιρού, τι ήταν γραμμένο απ' έξω. Αν κανείς δεν ήξερε τι κτίριο είναι, θα μπορούσε να πει οπωσδήποτε εδώ είναι σχολείο ή Πανεπιστήμιο; Από πού θα το έβγαζε; Από τις πολλές επιγραφές. Κάποτε δεν υπήρχε ουδεμία επιγραφή. Τι είπα;

Λοιπόν, θα έχουμε πνεύμα πειθαρχίας. Θα ακούμε τους νόμους και τους όρους και τους κανονισμούς του σχολείου μας. Θα το διατηρούμε καθαρό. Παιδιά, προσέξτε, το σχολείο είναι ένας δημόσιος χώρος. Με τους φόρους μας κτίζονται αυτά τα κτήρια και πληρώνουν οι καθηγητές.

Οι γονείς μας πληρώνουν τους φόρους. Δεν μπορούμε αυτό το δημόσιο κτίριο εμείς να το ρημάζουμε. Να σπάζουμε τα τζάμια, να χτυπάμε τις πόρτες, να λερώνουμε τα θρανία. Να ποδοπατούμε το κάθε τι. Και περίεργο πράγμα.

Δείχνει ανθρώπους που δεν έχουν πολιτισμό. Ούτε καν προσαρμόζονται σε αυτό που λέμε. Παιδεία. Διότι παιδεία θα πει μόρφωσης. Και μόρφωσης δεν θα πει μαθαίνω γράμματα. Αλλά θα πει διαμορφώνομαι. Εκπολιτίζομαι.

Πώς λοιπόν μπορεί να ταιριάζει αυτό; Άρα τα σχολειά μας σήμερα δεν μορφώνουν. Εάν μπορούμε να μπαίνουμε ήσυχοι και θα βγαίνουμε βάνδαλοι. Θα πρέπει ακόμα να έχουμε ένα πνεύμα αγάπης προς τους καθηγητάς μας, να τους αγαπούμε.

Δεν υπάρχει, λέγει ο Ιερός Χρυσόστομος, καλύτερη ποιμαντική, δηλαδή καλύτερη άσκηση αγωγής, προσέξτε, από το φιλείν και φιλείσθαι. Δηλαδή, εγώ να αγαπώ τον καθηγητή μου και ο καθηγητής μου να αγαπάει εμένα.

Ίσως κι άλλοτε να σας το έχω πει, είχα έναν καθηγητή, βέβαια πολλοί καθηγητές πέρασαν, αλλά ιδιαιτέρως ένας καθηγητής, τον οποίον μακαρίτη τον μνημονεύω βεβαίως, Με αγαπούσε πάρα πολύ, τον αγαπούσα πάρα πολύ, διατηρήσαμε τις σχέσεις μας μέχρι που εγώ ήμουν κληρικός και ήταν σπουδαίος, είχε πολύ μεγάλη μόρφωση, ήταν μάλιστα διευθυντής πανεπιστημιακών υπηρεσιών, Πανεπιστημίου Αθηνών, στην κατοχή που πήγανε με τότε σχολείο, έφτασε να είναι καθηγητής σε ένα γυμνάσιο και μας έκανε με εκείνη τη φοβερή κατάσταση της κατοχής και την πείνα και τα λοιπά, μας έκανε μάθημα του καλού καιρού. Αν έμαθα πέντε πράγματα, αν έμαθα, δεν ξέρω τι ξέρω, αλλά αν έμαθα πέντε πράγματα, σας βεβαιώνω, τα οφείλω σε αυτόν τον άνθρωπο.

Όχι ότι μας είπε τόσα πολλά, μας δίδαξε τον τρόπο. Ένα περιστατικό θα σας πω. Κάποτε σήκωσε έναν συμμαθητή μου να διαβάσει κείμενο και να κάνει μετάφραση και μετά τον ρώτησε και σχόλια. Εσηκώνοντο τότε, δεν ξέρω πώς τώρα γίνεται, 4, 5, 6 ξέρω εγώ, εκεί κοντά στην έδρα και τους έκανε ερωτήσεις, διάβασε εσύ, διάβασε ο δεύτερος, ερμήνευσε ο πρώτος, ερμήνευσε ο δεύτερος.

Ο δεύτερος λοιπόν φαίνεται, όπως συνήθως αρχαία κάναμε, Πλάτωνα, δεν ξέρω, Φαίδων ήταν δέθιμα, Πρωταγόρας ήταν δέθιμα. Και ως συνήθως οι μαθητές πάνω από τις γραμμές του κειμένου βάζουν τη μετάφραση. Και όταν πει ο καθηγητής να μεταφράσει ο μαθητής, ε, διαβάζει αυτά που είναι γραμμένα εκεί, δεν ξέρει να μεταφράσει.

Αν παρακάτω κάνει παρατηρήσεις, δηλαδή πες μου ανάλυση, έμαναν τίποτα, δεν ξέρει. Άρχισε λοιπόν αυτός να διαβάζει γρήγορα, γρήγορα τη μετάφραση. Σταμάτα, σταμάτα, σταμάτα, του λέει ο καθηγητής. Ξέρεις τι διαβάζεις; Πλάτωνα.

Και ο Πλάτων και η Αγία Γραφή δεν διαβάζονται έτσι, εμένα μου τυπώθηκε αυτό, ο Πλάτων και η Αγία Γραφή δεν διαβάζονται έτσι, θέλει προσοχή, θέλει προσοχή, θυμάμαι κάποτε μέσα στο κείμενο, στον Πρωταγόρα πρέπει να ήταν, είχε τη λέξη αδελφός και είχε δασία, ξέρετε την δασία, είναι ένα κατσούνι και θέλει, ξέρετε την δασία, λοιπά.

Μας ερωτάει, γιατί έχει δασία, ποιος να απαντήσει τώρα, αδελφός είχε δασία, γιατί έχει δασία, προϋποτίθεται το άρθρο, ο αδελφός, αλλά για λόγους μουσικής του κειμένου, δεν το βάζει το άρθρο, το παραλείπει και περνάει τη δασία του άρθρου, την περνάει στο α της λέξεως, αδελφός με δασία.

Για να σας πω πόσο πρέπει κανείς να προσέχει όλα αυτά. Πρέπει λοιπόν να υπάρχει μία αγάπη ανάμεσα στον καθηγητή και τον μαθητή. Γιατί αν δεν υπάρξει αυτή η αγάπη δεν μπορεί να υπάρξει αποτέλεσμα παιδαγωγικό και εκπαιδευτικό.

Ακόμη πρέπει να υπάρχει και αγάπη προς τους συμμαθητάς μας. Δεν θα κοιτάζουμε πως εμείς να μάθουμε μόνοι γράμματα, αλλά να βοηθήσουμε και τους άλλους. Πολλές φορές λέμε δεν θα πω σε κανέναν τίποτα από αυτά που εγώ διάβασα και κατάλαβα, μόνο και μόνο για να πάρω εγώ το Άριστα και οι άλλοι δεν πειράζει.

Όχι, μπορούμε να συνεργαζόμεθα με τους συμμαθητάς μας και να μας πουν να τους πούμε, αυτό υπαγορεύει η αλήθεια. Αν παιδιά κάπως έτσι κινηθεί ένας μαθητής και έχει και την αγάπη του Χριστού μες την καρδιά του, προσέξω αυτά τα σημεία, τότε σίγουρα, τότε σίγουρα θα είναι ένας καλός χριστιανός μαθητής.

Έρχομαι σε μια άλλη απορία, λέει η νηστεία είναι αρετή; Βεβαιότατα ναι, διότι και μάλιστα αν θέλετε είναι η πρώτη αρετή από τις αρετές, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Θα μου πείτε η πρώτη, ναι η πρώτη, θα σας το δείξω, ότι η αρετή, ότι η νηστεία είναι αρετή, από πού μπορούμε να το ξέρουμε αυτό, τι θα πει αρετή, να σας δώσω τον ορισμόν, να το ξέρετε πάντοτε, για να χαρακτηρίζετε κάτι αν είναι ή δεν είναι αρετή.

Λέγει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, ότι στην ερώτηση, τι είναι αρετή, απαντάει, έργον προς Θεόν εν προαιρέσει. Είναι ο ορισμός της αρετής, έργον προς Θεόν εν προαιρέσει. Τι θα πει αυτό; Είναι τρία πράγματα. Αν κάτι είναι έργον, δηλαδή κόπος, έργον κόπος, προσωπικό μου πράγμα, αυτό αναφέρεται στο Θεό και γίνεται με την θέλησή μου, αυτό συνιστά αρετή.

Λοιπόν, η νηστεία, είναι παρακαλώ κόπος αναμφισβήτητα, είναι κόπος, διότι όταν δεν τρως εκείνο που θέλεις και πρέπει να φας κάτι απλό λιτό, δεν είναι αυτό το πράγμα κόπος, δεν είναι έργο; Το κάνεις με την καρδιά σου, δεύτερο στοιχείο, αυτό που κάνεις με την καρδιά σου, το κάνεις για το Θεό, τρίτο στοιχείο.

Τότε αυτό είναι αρετή. Αν λείπει ένα από τα τρία, τότε δεν έχουμε αρετή, έστω και αν έχουμε τα άλλα δύο. Παράδειγμα, εάν κάνω δίαιτα, νηστεύω, κάνω κόπο, το κάνω με την καρδιά μου, αλλά όχι για το Θεό, αλλά το κάνω για να αδυνατίσω, να κάνω σιλουέτα. Τώρα αυτό είναι αρετή; Όχι.

Ακόμη ένα άλλο, εάν το κάνω για το Θεό, είναι έργο, αλλά όχι με την καρδιά μου, γογγίζω, δηλαδή, στο σπίτι, επειδή έχω παιδιά νέους, γι' αυτό το λέγω τώρα αυτό, και ναι, εάν στο σπίτι υπάρχει νηστεία, εσείς δεν θέλετε, ουφ, πάλι νηστεία, τότε παιδιά δεν είναι αρετή αυτό, γιατί δεν γίνεται με προαίρεση, βλέπετε συνεπώς, ότι, εάν λείπει ένα από τα τρία, που σας ανέφερα, τότε δεν έχουμε αρετή. Έτσι. Η νηστεία είναι αρετή γιατί προϋποθέτει αυτά τα τρία. Αλλά για να δούμε κάτι άλλο. Μην ξεχνάτε ότι είναι μαζί με δυο άλλες αρετές, οι πρώτες τρεις αρετές που ετέθησαν από το Θεό στους πρωτοπλάστους. Ο Θεός τρεις αρετές έδωσε στους πρωτοπλάστους. Ποια είναι η πρώτη; Η πρώτη είναι να εργάζονται τον Παράδεισο.

Η δευτέρα, να φυλάττουν τον παράδεισο. Και η τρίτη, να νηστεύσουν, δηλαδή να μην φάγουν από τον καρπό εκείνο του δέντρου που δεν έπρεπε να φάγουν. Συνεπώς, τρεις αρετές. Λέγει ο Μέγας Βασίλειος ότι η νηστεία είναι συνηλικιώτης, δηλαδή της ίδιας ηλικίας, συνομήλικος με τον άνθρωπο Βλέπετε, είναι πολύ παλιά εντολή αυτή Όχι λοιπόν γιατί είναι πρώτη από πλευράς θα λέγαμε χρονικής, αλλά και από πλευράς ποιοτικής, ακούστε Θα μου πείτε δεν είναι η ταπείνωση, δεν είναι η αγάπη, δεν είναι η πίστη; Περιμένετε Ξέρετε ποια είναι τα θανάσιμα αμαρτήματα; Είναι αυτά Ξέρετε ποιο είναι το πρώτον θανάσιμο αμάρτημα; Είναι η γαστριμαργία

Και ξέρετε γιατί είναι πρώτο; Διότι η γαστριμαργία ανοίγει την πόρτα, την πύλη, για να εισαχθούν και να πραγματωθούν τα υπόλοιπα έξι θανάσιμα αμαρτήματα Και λέγονται θανάσιμα διότι οδηγούν στο θάνατο την ψυχή, εάν κανείς δεν μετανοήσει εκ του ασφαλούς χάνει την ψυχή του Λοιπόν, ποιο είναι το πρώτο; Η γαστριμαργία. Η γαστριμαργία τώρα τι είναι; Είναι το πάθος εκείνο που θέλω να τρώγω, να ικανοποιώ δύο πράγματα, ως κόρος που λέγεται γαστριμαργία και ως λάρυγγα, ως νόστιμο φαγητό που λέγεται λαιμαργία Όταν υποδουλωθώ σε αυτό το πάθος, είναι φοβερό πάθος, πλάι είναι τα σαρκικά αμαρτήματα, πλάι αμέσως μετά, το δεύτερον θανάσιμον αμάρτημα είναι τα σαρκικά αμαρτήματα και ούτω καθεξής

Ώστε λοιπόν, τι είναι εκείνο που στέκεται πύλη των θανασίμων αμαρτημάτων; Η γαστριμαργία Ποια είναι η πύλη των αρετών; Το αντίθετο της γαστριμαργίας, η νηστεία Να λοιπόν που η νηστεία είναι η πύλη των αρετών, το λέγει και η υμνογραφία μας, γι' αυτό και τη Μεγάλη Σαρακοστή μιλάμε για την νηστεία Και λοιπά και λοιπά μπαίνει η νηστεία για να καλλιεργήσουμε και τις υπόλοιπες αρετές

Αλλά ποια είναι η ουσία της αρετής της νηστείας. Ξέρετε ότι είναι σφαιρική, αφισμοθώ και αυτή τη σύγχρονη έκφραση, η αρετή της νηστείας. Είναι πολύεδρος, πολύπλευρος, έχει πλήθος, πλήθος, πλήθος, πολύτιμες πλευρές. Δεν κάνω βεβαίως αυτή τη στιγμή ανάλυση περί νηστείας, αλλά απλώς λύνω μια απορία. Μόνο μια απορία λύω, ε! Λοιπόν, κι αν υποτεθεί ότι δεν είχε καμία μα καμία αξία σε οτιδήποτε άλλο, η νηστεία, θα της έμενε μια σπουδαία ιδιότητα, η υπακοή. Δηλαδή, ο Θεός το είπε. Τέλος. Γιατί νηστεύεις, το είπε ο Θεός.

Οι πρωτόπλαστοι, αυτό είπαν στο διάβολο, ο Θεός μας είπε το και το, να μην φάμε, δεν το τήρησαν μόνο, έτσι παιδιά, να το ξέρετε, γιατί νηστεύομαι και πού το βρήκατε γραμμένο και πολλά, αλλά τέτοια εκείνοι που έχουν την πνευματική τεμπελιά, την οκνηρία, την ακηδία που δεν θέλουν να κάνουν καμία πνευματική εργασία και πού το βρήκατε γραμμένο και δεν ξέρω τι, παιδιά, το είπε ο Θεός.

Και αφού το είπε ο Θεός τέλειωσε. Ή το λέγει ο Θεός διά της Εκκλησίας. Άλλωστε η νηστεία είναι γραμμένη κατάσπαρτη μέσα στην Αγία Γραφή, κατάσπαρτη, αλλά και να μην ήταν, γιατί το λέγει η Εκκλησία, η υπακοή στην Εκκλησία είναι η υπακοή εις τον Θεό.

Αυτά και γι' αυτήν την απορία Και έρχομαι σε μια ανάπτυξη Δεν μπορούμε να έχουμε ειρήνη, λέει μια ωραία απορία

Αχ αυτή η πολυπόθητη ειρήνη, οπωσδήποτε δεν είναι περιστέρια Η ειρήνη Ούτε ακόμα ταξίδια και συνέδρια Η ειρήνη Δεν ξέρω να με καταλαβαίνετε τι θέλω να πω Ο νοών νοείτω Να τρέχουμε από κράτος σε κράτος και από ήπειρο σε ήπειρο Για να εξασφαλίσουμε την ειρήνη Δεν είναι εκεί, παιδιά, η ειρήνη. Η ειρήνη είναι εσωτερικόν φαινόμενον. Ο Θεός λέγεται στην Καινή Διαθήκη, Θεός της Ειρήνης. Συνεπώς, αν έχω το Θεό, έχω την ειρήνη. Είναι ένα εσωτερικό φαινόμενο. Μία εσωτερική κατάσταση. Πώς μπορώ να έχω ειρήνη, αυτός που δεν έχει κατεγνωσμένη συνείδηση;

Δηλαδή συνείδηση που να του καταμαρτυρά ότι είναι ένοχος, δηλαδή να έχει αγαθήν συνείδηση, ότι η συνείδησή μου δεν μου λέγει τίποτα και εφόσον βεβαίως η συνείδησή μου δεν είναι πορωμένη, είναι υγιής η συνείδησή μου, με πληροφορεί αγαθά Έτσι, πρέπει να με πληροφορεί παιδιά η συνείδησή μου ότι δεν έχω ενοχή απέναντι στο Θεό, απέναντι στον πλησίον και απέναντι στον εαυτόν μου Τρία πράγματα, τρία πράγματα Εάν ένα από τα τρία το πληγώσω δεν έχω ειρήνη, δεν μπορώ να λέγω ότι έχω ειρήνη με το Θεό και να μην έχω ειρήνη με τον πλησίον ή να έχω με τον πλησίον και να μην έχω με τον εαυτόν μου Θα πρέπει λοιπόν, προσέξατε, να έχω ειρήνη με το Θεό, με τον πλησίον και με τον εαυτόν μου

Και μάλιστα πρέπει να συνεργήσουν τρεις πτυχές της ψυχής μου, στις σχέσεις μου με το Θεό, τον πλησίον και τον εαυτόν μου Προσέξτε πώς, με την νόηση, με τη βούληση και με το συναίσθημα Νόηση, βούληση, συναίσθημα με το Θεό Νόηση, βούληση, συναίσθημα με τον πλησίον, νόηση, βούληση, συναίσθημα με τον εαυτόν μου Εάν επιτύχω αυτήν την ισορροπία και την μη κατεγνωσμένη, μη ένοχον συνείδηση τότε οπωσδήποτε θα έχω ειρήνη. Η εξωτερική ειρήνη είναι απλώς καρπός της εσωτερικής ειρήνης. Αν ψάχνουμε να τη βρούμε απέξω την ειρήνη ματαιοπονούμε προκαταβολικώς.

Ξέρετε πόσο οι άνθρωποι τρέχουν από Ανατολή σε Δύση και από Βορρά σε Νότο, ίνα να εξασφαλιστεί η Ειρήνη, αλλά δεν εξασφαλίζεται Και ύστερα συνήθως από τέτοιες διαδρομές και μαραθωνίους ειρήνης έχουμε πολέμους Θα σας θυμίσω κάτι που βέβαια εσείς μόνο το διαβάστε, το ξέρετε Το 1936 στην Ολυμπιάδα του Βερολίνου, στην Ολυμπιάδα του Βερολίνου, ο Χίτλερ είχε εξαπολύσει μέσα στο στάδιο και το Ολυμπιακό Στάδιο, Περιστέρια, για να δείξει ότι είναι υπέρμαχος της ειρήνης και ύπνωνε, υπνώτιζε ούτως ειπείν τους Ευρωπαίους.

Εκείνος όμως οπλιζόταν για να έρθει ύστερα από πολύ λίγο καιρό, ύστερα από τρία χρόνια, να έχουμε τον δεύτερον παγκόσμιο πόλεμο. Πάντως έχει παρατηρηθεί όπου γίνεται πολύς λόγος για ειρήνη, επειδή είναι εξωτερικών φαινόμενων και όχι εσωτερικών, διότι έχουν πετάξει τον Θεόν της ειρήνης, έχουν πετάξει τον αρχηγόν της ειρήνης τον Χριστόν, να οσφραίνεστε για κάτι πολύ άσχημο, ότι ετοιμάζεται πόλεμος Θέλατε να σας το πω με ένα άλλο παράδειγμα, όταν μία κυρία μιλάει και ξαναμιλάει, το λέει και το ξαναλέει ότι είναι πολύ τίμια και το διαλαλεί παντού, εγώ είμαι τίμια, εγώ είμαι πολύ τίμια, μα γιατί μας το λες δηλαδή υπάρχει παιδιά να μην είσαι, κάτι πρέπει να υπάρχει για να λες ότι είμαι τίμια, δουλεύει ένας μηχανισμός παράξενος μέσα μας, για να λέμε είμαι τίμια, είμαι τίμια, έτσι και εδώ, όταν μιλάμε για κάτι, μιλάμε πολύ για κάτι,

Εγώ δεν είμαι κλέφτης, Α, εγώ είμαι πολύ εντάξει, Α, τι έχω κάνει. Έτσι λοιπόν και εδώ, πίσω από τα φωνακτά της ειρήνης και τα κηρύγματα της ειρήνης, παιδιά να το ξέρετε, ετοιμάζεται πόλεμος. Μην ξεχνάτε δε ότι η ειρήνη του Θεού είναι εκείνη που λέει ο Απόστολος Παύλος, η πάντα νουν υπερέχουσα.

Ξέρετε τι θα πει αυτό, η ειρήνη του Χριστού είναι μία ειρήνη που δεν μπορεί να κατανοηθεί από το ανθρώπινο μυαλό Αν σου πει ο έχων την ειρήνη του Θεού μέσα του, ότι έχει ειρήνη δεν μπορείς να το καταλάβεις αν δεν έχεις και εσύ το ίδιο πράγμα Υπερέχει πάντα νουν, δεν υπάρχει έκφραση αυτής της βαθιάς ειρήνης, δεν υπάρχει έκφραση, γιατί δεν υπάρχει έκφραση, διατύπωση, γιατί υπερέχει πάντα νουν, μόνο ότι είναι κατά νουν καταγράφεται, ότι είναι υπερ νουν δεν καταγράφεται Συνεπώς, παιδιά, αν θέλετε να έχουμε ειρήνη, θα πρέπει να φροντίσουμε να είμεθα απέναντι στο Θεό, στον εαυτό μας και στον πλησίον μας, σωστοί

Με όχι κατεγνωσμένη συνείδηση και να ζήσουμε, όπως λέει, ένα ωραίο τρίπτυχο Απόστολος Παύλος, ευσεβώς που αναφέρεται στο Θεό, δικαίως που αναφέρεται στον πλησίον και οσίως που αναφέρεται στον εαυτό μου Αν λοιπόν ζήσω ευσεβώς, δικαίως και οσίως, τότε αναμφισβήτητα θα έχω μια βαθιά, βαθιά, αναφαίρετη ειρήνη. Αυτά παιδιά και με τις απορίες.