Resolution of Questions 15

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

He raises a question, responding to a previous lesson, a question about marriage and celibacy. You said that what the young man or young woman will follow is a matter of the person's inner inclination, the kli with an iota, and of God's calling, the kli with an eta, that is, a calling. I will tell you further on: how can we come to understand the calling of God, the calling with an eta?

About the path we will follow, not only on the matter of marriage, but for all the serious questions of our life. Inclination, with an iota, means what I have, what is called an aptitude. That is, I say, I have an inclination to become an engineer.

I have a particular inclination to hold a screwdriver, or to make drawings, or I am an artist, an inclination to paint. So inclination, with an iota, means a yearning of the soul for something. Calling, with an eta, means a call from the good, and this call is made by God.

God, of course, I must tell you, calls on the basis of the inclination a person already has, the kli with an iota. There are three great things that a young person especially must come to know. There are the inclinations with an iota, there are the callings with an eta, and there are the abilities. Sometimes I may have an inclination with an iota, a yearning toward something, but not have the ability, or the abilities, to respond to that inclination.

And of course the abilities, depending on the thing, on the object, may be spiritual, that is, intellectual; they may be emotional or volitional; they may even be bodily, these abilities that must respond to that inclination I have.

I have an inclination, for example, to become a footballer, but I suffer from rheumatism, so of course I cannot become a footballer. Or I have an enlarged heart, or in any case my heart does not respond; my biological heart does not respond to running on that field.

So we have the inclination. I desire it, I see it in my sleep, as we were saying before, I desire it, but I cannot respond, because I do not have the abilities. So then, if God has placed within me some inclination, because there are many inclinations, you know.

They are the so-called interests. If, for example, you go with your school to a factory, and that factory is very interesting, and your Greek teacher sets you an essay, you will all write that you want to become engineers at that factory, because an interest was awakened. But that is a false interest, or better, more precisely, it is an interest, but they are false callings.

A person has one inclination. These many inclinations that exist correspond to certain passing interests. And therefore we cannot say that they make up a person's principal inclination. For a person to discover his principal inclination is not always easy, it is true.

And to discover, further, his abilities in relation to that inclination, this too is not always easy. And this is true. I would tell you that only when someone is humble will he be able to manage to see inclination and abilities clearly.

I, for example, let us say that I love Byzantine music. If I cannot chant, if I do not have the ability to chant, I cannot. I love it, but I cannot. If now I have the humility and say that I cannot.

Despite our efforts sometimes, you know, we can dig a talent out from within us, out of the soil of our existence, yes, I do not deny it, but it is something that also shows itself, if you like, it shows, it shows, just as ancient things are sometimes buried and something may stick out above, out of the ground, and one can say, look, here is an object worth excavating.

But if I have humility I will say, I do not have the talent to chant. If I do not have humility, then I will keep trying to live up to my desire, to my inclination, not to mention that sometimes I may even reach the point of making us all look ridiculous.

So you see people climbing up onto the chanter's stand, people about whom one says, oh dear; those who go and surround the chanter's stand at a Liturgy, at a vigil, they crowd around it and they too want to chant. If only it were truly a yearning of the soul! Many times it is vainglory, it is showing off, and one says, oh dear, our ears suffer when we hear these screechings, these strange things. My brother, a little humility; I am no good for chanting, none at all. So, if we have humility, sometimes we find our real ability that corresponds to our real inclination. Now what would you say about the calling that God will give us, the calling with an eta?

Will it be something that lies outside my abilities and the inclination God placed in me? Who gave me the abilities? What am I? Whatever I am, I am from God. And the inclination, the yearning, where did it come from? From God. How is it possible now for God to call me to something apart from inclination and ability? Is it possible? So I must say that the calling I will receive from God will be in accord with what exists within me, as endowments, as abilities, as desire. What I am showing you, I told you, take note of it, because there exist offices for professional orientation counseling, there are teachers who specialize in these matters, there are tests, I do not know what all there is, there is a great deal; but the basic and fundamental things are the ones I told you.

Inclinations with an iota, abilities, and callings with an eta. Of course, those who counsel on the basis of certain capacities do not include the calling with an eta. Let us not forget that every person has a purpose in life, and God destines every person to a purpose, and not only for salvation.

Of course, everything must end in salvation. But at the same time, for the Church to be served, for society to be served, how will God bring all this about? When He places these abilities, these, we might say, these talents, these charisms, within a person, then these charisms, these talents, these abilities build up the Church, and God is glorified.

Of course we say the Church, because it is the Church that is in question, whereas someone outside the Church would say society. Take it however you wish; the correct thing is to say, for the Church. So, how can I know what I am for, in this specific question: am I for marriage, am I for celibacy?

Here is a specific question, because many times with professions too we get confused there as well, but I am not speaking about profession. I am speaking about this specific question, because he says, even in other serious matters of our life, but I take up this one. My children, honestly it is not easy to discover what God wants you for, this or that. But take note: what we will try to do is to keep God's commandments.

When we keep God's commandments, there comes a moment when we understand what God wants us for, what we are capable of, provided we keep God's commandments. If a child can ask the question that was asked last time, how can I match with a boy, that is, with the prospect of an immoral friendship or with the prospect of marriage. If it is with the prospect of marriage, there is no issue at this moment, because you are a young girl and you cannot occupy yourself with this matter. So with some things, there comes a fullness of time, and within that fullness of time we understand. We cannot ask prematurely; we can ask, but we will wait.

Until that fullness of time comes for us to see where we are meant to be, what we ought to do. What the Lord said to that rich young man: "Keep the commandments." We will live the Christian life, and at some point God will show us. For what, I ask you, is the second decade of a person's life, what is adolescence?

Adolescence, in these matters of celibacy and marriage, is unsteady; it is full of temptations. In the midst of these temptations, these relentless temptations, can you draw any conclusion about whether you are suited for this or for that? Your conclusion will be false, it will be mistaken. When you say, "oh, I am going through these temptations, I am not suited for celibacy," and then when you reach the third decade of your life, you see that you got it wrong, and you may at times come to regret rushing into marriage, when you see that you were in fact meant for celibacy.

So then we have to come out of a region, a critical region at least. Some things within us must quiet down, must settle. And there we will begin to see ourselves clearly. Until then, what should I do? I will say it for the third time.

I will keep the commandments of God. Indeed, on this very point, it seems to me I told you once before. But I will say it again, what the Apostle Paul says: "I would wish you all," he says to the Corinthians, "to be as I am."

How did the Apostle Paul describe himself? Unmarried. He would wish it, yes; but he himself, who stands within reality, says: each one has his own gift. Marriage is not a lesser gift; marriage is not a small gift.

Nor is it a small gift to bear children and to raise children. It is a gift to bring children into the world and to make them into upright people. I will say it once more: it is a gift. Just consider that the mother must occupy herself with nothing else.

Not with offices, nor with commerce, nor with the police force, nor with the army, but with the upbringing of her children. Why? Because it is a very great undertaking, and it leaves room for nothing else, only for this. So you understand that to raise children in the right way you must have the talent, the gift for it.

That is why the Apostle Paul says: each one has his own gift. Put me to mind children, and I will tell you I grow weary. I would toss it out the window, because it is crying. Of course, I would not really toss it; it is a manner of speaking. I do not have it, I cannot.

To raise children. To teach you a lesson, I can. But to raise children the way a mother and a father raise a child, I cannot. I do not have that gift; I have something else. You see, then, when will I see this?

When I pass, as I told you, through a season, an age when I cannot judge clearly. There is a storm, I cannot judge; but until then I will take as given what the Apostle Paul said. That is, I will set before myself that I will remain unmarried; and if it turns out, children, that I am to marry, that is, that I have the gift for marriage, nothing will hold me back, I will simply marry.

What is the gain? That until then I will have guarded myself from sin, from immorality. Why? Because if early on I plant in myself the thought that I ought to marry, I will sit and watch who this one is and who that one is, and how this one is and how that one is; but these things will harm me, so I say I will not marry.

When the hour comes and I see this desire within me to marry, then I will have escaped the temptations of immorality. And if, on the other hand, God destines me to remain unmarried, then I also have a foundation.

A foundation that is not useless for marriage either; for he says that I had delighted in that wonderful book of his. Which one is thought to be old? It is not old: "Pure Youth." He says, my child, you stay pure, and purity will be easier for your children, because a foundation will have been laid, we might say, in favor of self-mastery. And this is the great gain and the great capital. This is what I had to say about this question, and I come now to a second one.

As we know, many of the school textbooks contain facts and theories contrary to Christianity. What should our stance toward these be? Very rightly asked. Pay attention, children, to this. Of course it is not a phenomenon of our age alone; it is a phenomenon of other ages too.

In the time when I went to school, I remember that back then they would turn against Byzantium, and it was said that Byzantium was the dark Middle Ages.

It seems Byzantium had to be discovered by the Europeans, because we do nothing but ape them; whatever the foreigners have, we accept it too. And we cannot, upon our own heritage, form our own judgment and develop it. This is a defect of ours, because we are conformists, that is, we imitate, as though we do not want to act on our own in anything. It is a strange thing: this mania for all things foreign devours us and lays us waste.

So there was the notion, among certain authors who had written some books about Byzantium, that Byzantium is of no worth, neither from a philosophical standpoint nor in art and so on, that it is nothing, of no significance.

And there was a turn toward classical antiquity, which, as was said then and is still said today, had been harmed by the dark Middle Ages of Byzantium.

Of course, the Europeans came around again. These are the things I remember being said in the time when I was at school, in the history lesson.

It seems Europe had to come again and discover, first of all, the icon. You have seen what a great affair is being made over the icon, because we have these sacrilegious people who steal the icons and sell them for astronomical sums and smuggle them outside the borders of Greece, in the most criminal ways, because they have value.

At first they had no value. Of course, the real question is how an object comes to be valued. Now, because they said that Byzantine art has value, now of course an old icon, now it has value. Ah, so the whole matter of the art of Byzantium began to be reconsidered, yes.

Today these icons of ours, these icons made for veneration, adorn the drawing rooms and the museums of the Europeans.

So then, what did they discover? Indeed, modern art helped with this too, art that is no longer in space but on a flat plane. And because our age is also anti-realistic in the field of art, for this reason, because they encounter these very features in the Byzantine icon, which is not set in space, is not three-dimensional, and is not realistic, that is, not naturalistic, but is anti-realistic and anti-naturalistic, for this very reason a Byzantine icon today has very, very great value.

Byzantine art has come to be regarded as a forerunner of modern art. Are the proof of this not the icons that are sold at such enormous prices? What is going on here? Of course, either the foreigners do not make sound evaluations, or because they hate Greece and would not want Greece to be exalted, this is well known, they put forward various theories.

And we rush to take up these theories, we do not hesitate to put them even into our school textbooks. And then the harm is dreadful, because now the young Greeks learn things that are not correct.

Things that concern Greek history, and things that concern this science as well, such as Darwinism.

What could we say about all this? Well, children, leave aside what the grown-ups will do. And the children themselves, I remember, it happened in our own day too. I will not say much more on this point, on how it was done and how we received help to do this thing; what is needed is to be able to make a critique.

One, two, three pupils, boys and girls, will stand up, and they will speak with courtesy. Pay attention, with courtesy. Forgive me, professor, of course the school textbook says these things, but I think they are not correct. And especially if he is a good student, well-read, or has been helped by his parents or by some other persons, he is in a position to make this critique and to say that the matter is not so, but is thus and thus.

So there must be a critique and a counter-argument, not only a statement but also a counter-statement. And I always stress: courteously. We will not speak insolently to our teachers. Rather, we will speak as good interlocutors.

Like a pupil who wants to learn and investigates his subject. So, do not hesitate to do this wherever the need arises. But if you say to me, as often happens with university students, and indeed students of theology, that something may come up which the student does not accept; of course, I will write it as the professor's book or the school textbook says it, I will write it as it says, because otherwise they will give me a zero, and then what happens? I must be an excellent student, write flawlessly, hold my objections, and then the professor cannot give me a zero; it is my right to hold this view.

But if I am not a good student, if I am a mediocre student, then I have no choice but to write what the book says, yet within myself I will reject what is being taught. We might say, suppose the first Christians had to go to school, the children of the first Christians had to go to school, what were they to do? To learn their letters.

Do not go far afield; take John Chrysostom, who studied under a renowned teacher of rhetoric, Libanius, a philosopher and orator who had his own school, of course. What did John Chrysostom do there? He took those things he needed; the things he ought not to take, since Libanius was an idolater, he rejected.

Of course, as lessons he may not have rejected them; he rejected them in his life. What did Basil the Great and Saint Gregory the Theologian do when they came to wise Athens, which was, however, idolatrous? They learned their letters, they learned their letters. So, even though idolatry is not taught in the lessons themselves, what did they do, did they start to curse their teachers? Far from it; they could make a critique, most probably yes.

But they learned those things there, and they served them as foundations, so that later, when they would be the preachers from the pulpit and the writers, they could strike at all these things, could strike them down. So then, children, as you see, we can make a critique, we can have our counter-argument, we will also learn the things that are said, we will sit our examinations according to the lessons as they are, but we will never accept these positions. And indeed, if these positions should multiply, in all the schools of Greece, and the teachers should protest to their administration that our pupils do not accept these things, would that it happened somewhat like this, but unfortunately it does not happen.

Then of course many of those who compile these school textbooks would consider whether they ought to put in these positions or those. So much for this question. And here is another, pay attention to it; it says: there is often talk of the effects of a certain political party on our spiritual course.

It is commonly accepted that this or that party acts as a hindrance to our Christian faith. How can the various parties affect our Christian standing positively or negatively, and by what criteria should our party alignment be made?

Children, I could say much to you, but I will say only a couple of words. And hear me: I consider it a true calamity at this moment in Greece, a true calamity I consider it, that the student world, that is, the school-going and university-going youth, has become politicized. It is a true calamity. Our youth ought to be in the arena of education and knowledge, and not going out onto the pavement to lose their lessons, to shout slogans, and so on.

The trouble is that it has gone too far, and I do not know, perhaps it will become worse further on, I do not know, when we abandon our lessons and go out onto the pavement and shout in favor of this or that party. It is, I tell you, a misfortune, it is a misfortune; this will bring forth many evil things, and first of all it will bring forth a generation of the unlettered.

Our youth will remain unlettered. There is no time left for education. I condemn, it is my right to do so, all those things as well that go on inside the school: that we elect a president, a council, that we confront the teachers, that we exclude them from the classroom while we hold our council, and that we go to protest and to impose our will.

And especially in the following manner: that if some fellow pupil of ours is expelled, we stage a walkout, a strike, an abstention, we do not come in formation, because, and so on, and his punishment will be pardoned, and many other such things. These things are not good things; I speak sincerely and objectively, I am not speaking in favor of anyone, I speak objectively, as far as I can understand that I am speaking objectively.

These are not good things; they do not serve the education of our young people, our new generation. So to all of this I would answer that the young must not become politicized. It is one thing to vote. You here do not vote; the university student votes, anyone over eighteen. The pupil in primary school or high school is not supposed to vote, since we finish high school at eighteen, so we do not vote, but the university student does vote. It is one thing to vote, which is both a duty and a right; I have both the duty and the right to cast my vote. And it is another thing to vote for the one I judge worthy, the one I have weighed in order to judge him, and not because he will do me a favor in some affair of mine.

And it is another thing altogether to be a politicized person; these are two different things. If, at this moment, with some young people listening to me here, my voice could of course be heard farther afield, where would it be heard, and who would heed it? So many people can speak at this moment and yet remain unheard.

But to you whom I have before me, I would say: do not become politicized. As for voting, your parents, or you yourselves once you are grown, will vote. But take care, do not become politicized, so that you do no harm to yourselves.

Look to your lessons, look to your school, and set everything else aside. Politicization is not for you. With these very few words I have also answered this third question. Now the first question: what meaning does it have for Christians that history is divided into before Christ and after Christ?

It is a fine question, and rather original, as a question from young people of course. What meaning does it have for us Christians? Indeed, it has a very great meaning. What does it mean that the birth of Christ was set as the reckoning point of history? It means that history was cut, historically, into two pieces: what we call before Christ and what we call after Christ. And the astonishing thing is that this measuring of time was accepted not only by Christians but also by non-Christians.

Even though, of course, it is well known that every people had its own way of measuring time. You know this, do you not? You know that the ancient Greeks measured by Olympiads, the Romans measured from the founding of Rome, the Hebrews measured from the creation of the world, and the Babylonians and all the other peoples measured, each having its own starting point.

And if you want yet another example, after Christ we have the Muslims, who measure from the birth of Muhammad. There was therefore a varied and, we might say, rich system of measurement. The ancient Greeks, as I told you, measured every four years, by Olympiads. Or there were various other starting points for measuring time. One difficulty we have in fixing something historically is precisely that there was this very great variety in the measuring of time; there was no single, unified reckoning of time.

What is astonishing is that peoples who did not become Christians use the Christian chronology. So if you go to China or to Japan, they may indeed have their own reckoning, but alongside it they place the Christian one. The Hebrews, in a periodical they publish (it is called Chronika, a Greek one), place two dates: the first expresses the reckoning from the creation of the world, and the other from the birth of Christ, even though they are not Christians. What does this mean? It means that there were no great world-historical events, no towering, great persons who by their personality and their greatness could impose themselves upon history.

Only Christ imposed Himself; here is the astonishing thing. For us, children, the value lies in this: that the birth of Christ stands as a landmark in history, which means that for us it is of great importance that we are Christians.

Because this has worth: I am a Christian, Christ is a great person, He is a very great person, He imposed Himself upon all the events and all the persons of history. And so the world is divided historically into two great pieces: into the history before Christ and the history after Christ. And likewise, what is the center of the earth? As you know, the ancient Greeks regarded Delphi as the navel of the earth, that is, its center. And there, in the Museum of Delphi, there is preserved a sculpture said to be the omphalos, which marked the point of the navel of the earth.

But what is the navel of the earth, what is the center of the earth? Delphi, with its amphictyonies and the Delphic spirit. Do you know what delphos, delphi means? This is why there were the amphictyonies and the Delphic spirit. Delphos means belly, it means womb. Brother, sister, take note: in adelphos the alpha is not privative, it is collective, and when we say adelphos it means that you and I, who are brothers, came out of the same womb, from the same delphos. So this is what delphi means: the belly that gives birth to many persons who are brothers among themselves.

As I told you, the alpha is collective. So the center of the earth is Delphi. Others would say that the center of the earth is Rome, or whatever else. Children, the center of the earth is Golgotha.

Whether we want it or not.

In time, history was cut in two, before and after Christ. In space, the world was cut in two, or rather, it came to have a center, and that center is the Cross of Christ, and the Cross of Christ was planted upon Golgotha.

So the center of the earth, I would even say the center of the universe, not merely of the earth, is Golgotha, because Christ will come to judge the world, and the whole universe will be made new. It will be changed, says the Evangelist John in the Apocalypse, the Book of Revelation, and the Apostle Peter says it too, and the Old Testament says it: I saw, he says, new heavens and a new earth. By virtue of what will this new heaven and new earth come to be? By virtue of the God-Man person of Christ and of the sacrifice of Christ upon Golgotha. This has worth for us Christians, immense worth. Today people boast and say, I am a Rotarian, I am a Freemason,

or I belong to this or that football team, or to this or that learned society, and so on. Before the title 'I am a Christian,' all of these grow pale. My dear children, let us not be ashamed to say that we are Christians. So this division of time, with the birth of Christ as its starting point, has very great worth indeed.

Another question says: when Satan presents himself before a person in the form of God, does God always reveal something of the devil, such as, for example, horns, a tail, and so on? Not always, children, not always. The devil comes to tempt a person and appears, as the Apostle Paul says, as an angel of light. And the strange thing, says the Apostle Paul, speaking on account of certain people who were warring against the faith yet had the name of being faithful,

these false brethren, as the Apostle Paul calls them, he calls them dogs, evil workers, the Apostle Paul calls them. And he says there: what is so strange, if this Satan, the devil, transforms himself into an angel of light, that his instruments too, his followers, should also appear clothed in the fleece of the sheep, of goodness and of virtue?

So then, not always. And how will the faithful one be saved? Here, take note of something.

Suppose you ever happened to see something like this, perhaps in your sleep, it can happen. You would want to be able to discern whether it is from God or from the devil. Take note. If you have humility, much humility, and you are not ready to accept it, then be sure, children, that God will show you a sign in that false vision and false dream, in a false christ that presents itself, and in a false Theotokos, and in a false saint, He will show a little sign that you will notice, and at once you will say: this is from the devil. When will this happen? When we possess humility. When we possess humility. When we do not possess it, then God lets the vision appear as it is, and the person is deceived. His delusion is his punishment, because he is proud.

If you ask me what kind of humility I should have, well, first of all I should be a humble person in my whole life, but on this particular matter, how can I show that I have humility, how do I understand what I am calling humility? Like this: I will never be eager to bow down and worship anything that appears before me, if I keep in mind that the Lord told me to be careful and on my guard. What did He tell us? 'Behold, here is Christ, behold, there He is,' they will tell you. Do not believe it. Here is a very beautiful example from two ascetics. Once the devil appears as Christ and says to an ascetic, 'I am Christ.' Now what should have happened, not in sleep but wide awake, what should have happened here?

Christ told us, the ascetic answers, that people will say, 'Behold, here is Christ, behold, there He is,' do not believe it. Christ told us, they will tell you, 'Here is Christ here, here is Christ there,' do not believe it. The moment he spoke these words, which were humility, that is, he showed humility, he held fast to what Christ had said, the one thought to be Christ vanished, it was the devil. And a second example: again the devil appears to an ascetic and says to him, 'I am Christ.' Do you know how many have fallen for it, do you know how many bowed down and worshipped, do you know how many lost their minds, went mad? They worshipped the devil, they went out of their senses. And then that ascetic sighed and said:

Who am I to be worthy to see Christ? I ask for nothing but to see him when the Resurrection of the dead comes. And the devil vanished. This is what humility means. Did you want to see what pride looks like? Then listen. The moment I see this supposed Christ, I go out into the neighborhood, and for the rest of my life I go around saying, you know, I saw Christ, I saw the Most Holy Theotokos. And I boast, I am full of pride, wanting to show everyone that I am something. People come to me very often, men and women, and when I try to correct something in their life, it happens that they say nothing in confession. Listen carefully to me: they say nothing. Fine, but you commit no sin at all? We have nothing to confess.

But is it possible? We are sinners, we are all human beings. And he answers you at once, to shut your mouth: 'You know, I saw Christ, I rejoice greatly.' That is exactly your delusion: that you say you saw Christ. And you go so far as to say that you have no sins. Why?

You draw this conclusion: 'Since I saw Christ, it means I have no sins.' Here is the great delusion, which is due to the pride of man, and I believe you have understood how the matter stands. And I come to a third question: fasting in adolescence, how should an adolescent deal with his family in the case where his fasting is hindered?

Here I would have a great many things to say, but I will limit myself to only a very few, and it will be, we might say, a skeleton of a rich subject. Take note, children, fasting is a commandment of God, and we are obliged to keep the commandments of God.

Precisely because the first-created ones did not keep the commandment of fasting, God said, you shall not eat from the fruit. Fasting, not eating; fasting, that is, you shall not eat. This is what fasting means: fasting.

The first-created ones transgressed the commandment of God. Which commandment? The commandment of fasting, and they sinned and lost Paradise. You see, then, that this commandment, which some think is a small one, the commandment of fasting, and that it does not matter much, was therefore far from small. Not to say that they distort it and say that what enters does not harm, but what comes out, and many other things that have nothing to do with fasting, but are the Lord's teaching on another subject.

Fasting, then, is a commandment of God, but it is a commandment that has a very rich pedagogical character.

When we say pedagogical, it means especially this commandment, which is also the first one that was given in Paradise, and which, we might say, is also introductory to the rest of the virtues, introductory. That is why, you know, among the deadly sins, which are seven, the first sin, the one that introduces the rest of the sins, is gluttony, which is the opposite of fasting.

If gluttony is the gate of the deadly passions, then evidently fasting is the gate of the virtues. But because it is, we might say, an introductory virtue, it has a very rich pedagogical character, chiefly and above all for childhood, adolescence, and youth. For the pedagogical value of fasting is so rich that I would need a great deal of time to sit and analyze this point for you. But I would tell you, when I can say 'no,' in just a few words, when I can say 'no' because God says no, this means, first, that I have a trained intellect that grasps the will of God; second, I have a will tempered like steel so that I can say 'no.'

It is no easy thing to be able to say no. When, for example, the sirens of sin call out to me, can I say no? And in this life, how many things there are that call out to me and lead me into sin. I can say no only if I steel my will. And what steels my will? Virtue, the commandment of fasting. Because if I say no to food, I will also say no to immorality.

Did you hear that? Did you take note of what I said? If some child asks me how I can remain continent, how I can avoid the sins of the flesh, I would say: learn to fast, with all the consistency the thing requires. What does that mean? Learn to say 'no,' and when you learn to say 'no' to foods, you will learn to say 'no' to the pleasures as well, and this has very great value and importance.

But when I say 'no,' because my will is tempered like steel, the feeling does not remain a stranger to it, because I love the God who tells me 'no,' so that in this way I can remain a stranger to sin and far from it.

So, my intellect grasps the commandment. My feeling agrees with what God says. And I love God for what He tells me. I do it with joy. And my will is tempered like steel. If a person manages to build...

I do not know with what words I should often speak to you. I want to speak and I am hindered. I do not know how to make you understand me, and many times I search to find the words, and I tell you truly, I am hindered, to build a beautiful character: intellect, will, and feeling.

If a person builds these, does he not become a beautiful personality? There you have the pedagogical value of the commandment of fasting. And so that you will not forget how important this is, I need only remind you of a very characteristic example from Holy Scripture.

When the captivity of the Southern Kingdom, that is, of Judah, came about under Nebuchadnezzar, he dragged the whole people off, of course, to Babylon; and among the captives were four splendid young men. They were not really grown men; they were young boys, like adolescents. These young men, these children, were under twenty years of age.

They were the so-called Three Youths and the renowned Daniel, who in age was a little older than the other three children. They were from the tribe of Judah, they were of royal descent, they were children of nobility. This carries weight, what I am saying, that they were children of nobility, because it is presumed that they had learned in their home to be like children of nobility.

But look and see: when they were carried off to Babylon and the king took from all the peoples he had enslaved, for Babylonia was an empire there at that time, he took the choicest of the young men and brought them to his palace.

He used, you might say, the tests of his day. The screening process of his era. And out of all of them, all the Hebrews, all the captives, he chose only these four boys. Only these four boys. Think what a strict selection that was.

And he gave orders that they attend lessons inside the palace, and even that they eat from the king's own food.

Now since they were noble-born children, one might say, allow me the expression, how fortune had favored them to find themselves once again in a royal setting. But what fortune, and how were they favored? They believed neither in luck nor in favors. They believed in God, and in God alone.

And then, when they saw the foods of the Babylonians that the Law of Moses forbade, things like pork, roasted veal, all browned and crisped, they said, ah, no, no. Fasting. So they go and tell the cook. And the cook in that time was also a counselor to the king, a kind of general too. I don't have more time to explain to you the why and the how, but in fact the one who burned Jerusalem was the cook of Nebuchadnezzar, and he was the one who plundered it.

And the Fathers give it a mystical interpretation, like this. Look, they say, Jerusalem is the Church, it is the soul, and by whom was it plundered? By the cook, by gluttony, by the foods. So they go and say to the cook, we beg you, we want only legumes and vegetables. Impossible, he says, because if the king notices that you're growing weak, then woe to me. So they tell him, for ten days give us legumes, and if you see that we've grown weak, then give us from the meats that you have on the king's table. And God enlightened him. Listen, because this is also an answer to what I said earlier, to the question, how are we to deal with our family when they don't believe?

God enlightened him, and he says, all right. And they ate legumes.

When the days had passed, the royal cook saw that they were rosy and healthy, and in the end he agreed never to give them anything from the king's table. The other children, now students in the school inside the palace, would go and take those crisped, browned little pigs, and bring them right up to their noses. But these four never ate. Pay attention, not even once. Not even once. And when the time of the examinations came, the king himself wanted to test the wisdom of the students. Do you know what he found?

That the only ones worthy of wisdom were these four young men, and all the rest he sent away. Because, of course, when you eat well and drink well, do you know what the ancient Greeks used to say? That a wide belly, that is, eating too much, does no good, it does not produce a fine intellect, it does not make a sharp mind, you cannot think well.

Eat well, drink well, and then go and study, go and study, go and pray. You can't even pray, you can't even read, once you've eaten too well. These young men, precisely because they ate foods that were not heavy and fatty and so on, were sharp as well, their minds cut like a razor, and they rose to the highest offices, both Daniel and the three youths. How were they able one day to say to that Nebuchadnezzar, we will not bow down to the golden image of Marduk, the god, the patron of Babylon? They had learned to say no to food, and so when they found themselves in the furnace, another miracle there, God protects them, and they are not burned.

Children, I'd like to say a couple more words about your parents. You will ask, mother, father, mother, I don't know, will you cook me something special? It's no great thing. To put a potato, a legume on the side, to make me a vegetable dish, and to have it be a fasting meal, that is no hard thing. And then the girls, because I believe a girl raised this, perhaps you should learn to cook your own food as well, if your mother won't cook it. If your household insists, well, we have dangerous reactions these days, because supposedly it would be a bad thing to say, if you put meat in front of me to eat, I won't eat it, I'll eat plain bread.

I'll teach you, my dear mother, to cook me the fasting food. And do you know what the great thing is? Be sure of this. You will teach your very own parents to begin to fast. When? When you have steadfastness. Don't bend. It is the steadfastness that fasting gives, when we love it and learn it, and it forms in us a character of steel, a beautiful character.

And this character is built only through fasting in Christ. That's all for today, children.

Λέει μια απορία, απαντώντας σε προηγούμενο μάθημα, σε μια απορία σχετική με το γάμο και την αγαμία· αναφέρατε πως αυτό που θα ακολουθήσει ο νέος ή η νέα, είναι θέμα της εσωτερικής κλίσεως του ατόμου, το κλι με γιώτα, και της κλίσεως του Θεού, το κλη με ήτα, δηλαδή κλήση. Θα σας το πω πιο κάτω, εμείς πώς θα μπορέσουμε να καταλάβουμε την κλήση του Θεού, το κλήση με ήτα;

Για τον δρόμο που θα ακολουθήσουμε, όχι μόνο για το θέμα του γάμου, αλλά και για όλα τα σοβαρά ζητήματα της ζωής μας. Κλίσεις με γιώτα θα πει αυτό που έχω και που λέγεται έφεση. Δηλαδή, λέω, έχω κλίση να γίνω μηχανικός.

Έχω μια κλίση ειδικά να κρατάω κατσαβίδι ή να κάνω σχέδια ή είμαι καλλιτέχνης. Μια κλίση να ζωγραφίζω. Κλίσεις λοιπόν με ι θα πει έφεση της ψυχής για κάτι. Κλήσεις με η θα πει κάλεσμα από το καλό, και το κάλεσμα αυτό το κάνει ο Θεός.

Ο Θεός βεβαίως πρέπει να σας πω ότι καλεί βάσει της κλίσεως που έχει ο άνθρωπος, το κλι με ι γιώτα. Είναι τρία μεγάλα πράγματα που πρέπει ένας ιδίως νέος να γνωρίσει. Είναι οι κλίσεις με ι, είναι οι κλήσεις με η και οι ικανότητες. Μπορεί κάποτε να έχω μία κλίση με ι, μία έφεση προς κάτι, αλλά να μην έχω την ικανότητα ή τις ικανότητες να ανταποκριθώ σε αυτή την κλίση.

Και βέβαια οι ικανότητες, ανάλογα με το πράγμα, το αντικείμενο, μπορεί να είναι πνευματικές, δηλαδή διανοητικές, μπορεί να είναι συναισθηματικές ή βουλητικές, μπορεί να είναι ακόμη και σωματικές, αυτές οι ικανότητες που πρέπει να ανταποκριθούν σε εκείνη την κλίση που έχω.

Έχω κλίση, επί παραδείγματι, να γίνω ποδοσφαιριστής, αλλά πάσχω από ρευματισμούς, δεν μπορώ βεβαίως να γίνω ποδοσφαιριστής. ή έχω μία υπερτροφική καρδιά, ή τέλος πάντων η καρδιά μου δεν ανταποκρίνεται, ενώ η βιολογική μου καρδιά δεν ανταποκρίνεται στο να τρέχω σε εκείνο το γήπεδο.

Έτσι, έχουμε την κλίση, επιθυμώ, το βλέπω στον ύπνο μου, λέγαμε και προηγουμένως, το επιθυμώ, αλλά δεν μπορώ όμως να ανταποκριθώ, διότι δεν έχω ικανότητες. Πρέπει λοιπόν, εάν ο Θεός μέσα μου μου έχει βάλει κάποια κλίση, γιατί κλίσεις υπάρχουν πολλές, ξέρετε.

Είναι τα λεγόμενα ενδιαφέροντα· αν, επί παραδείγματι, πάτε με το σχολείο σας σε ένα εργοστάσιο. και έχει πολύ ενδιαφέρον το εργοστάσιο αυτό και σας βάλει ο καθηγητής των ελληνικών έκθεση, θα γράψετε όλοι ότι θέλετε να γίνετε μηχανικοί σε εκείνο το εργοστάσιο, διότι εδημιουργήθηκε ενδιαφέρον. Αυτό όμως είναι ψευδοενδιαφέρον, ή καλύτερα, ακριβέστερα, είναι ενδιαφέρον αλλά είναι ψευδοκλήσεις.

Ο άνθρωπος έχει μία κλίση· αυτές οι πολλές κλίσεις που υπάρχουν ανταποκρίνονται σε κάποια ενδιαφέροντα πρόσκαιρα. Και συνεπώς δεν μπορούμε να πούμε ότι αποτελούν την κυρία κλίση του ανθρώπου. Το να ανακαλύψει ο άνθρωπος την κυρία του κλίση δεν είναι πάντα εύκολο, είναι αληθές.

Να ανακαλύψει ακόμα τις ικανότητές του απέναντι σε αυτή την κλίση, και αυτό πάντα δεν είναι εύκολο. Και αυτό είναι αληθές. Θα σας έλεγα ότι όταν κανείς μόνο είναι ταπεινός θα μπορέσει να ανταποκριθεί στο να δει κλίση και ικανότητες.

Εγώ, επί παραδείγματι, ας πούμε ότι μ' αρέσει η Βυζαντινή μουσική. Αν δεν μπορώ να ψάλλω, δεν έχω την ικανότητα να ψάλλω, δεν μπορώ. Μ' αρέσει αλλά δεν μπορώ. Αν έχω τώρα την ταπείνωση και πω ότι δεν μπορώ.

Παρά τις προσπάθειες κάποτε, ξέρετε, μπορούμε να ξεχώσουμε από μέσα, από το έδαφος της υπάρξεώς μας, ένα ταλέντο, ναι, δεν αντιλέγω, αλλά είναι κάτι όμως και που φαίνεται, αν θέλετε, φαίνεται, φαίνεται, όπως τα αρχαία καμιά φορά είναι θαμμένα, κάτι μπορεί να εξέχει από πάνω, από το έδαφος, και μπορεί να πει κανείς, να, εδώ υπάρχει αντικείμενο ανασκαφής.

Αλλά εάν έχω ταπείνωση θα πω, δεν έχω το ταλέντο να ψάλλω· εάν δεν έχω ταπείνωση, τότε θα προσπαθώ να ανταποκριθώ στην επιθυμία μου, στην κλίση μου, για να μην πω ότι μπορεί κάποτε να φτάνω και να γίνουμε και γελοίοι.

Έτσι βλέπετε ανεβαίνουν πάνω στο ψαλτήρι οι άνθρωποι που κανείς λέει πω πω πω, από εκείνους που πάνε και κυκλώνουν το ψαλτήρι σε μια λειτουργία, σε μια αγρυπνία το περιτριγυρίζουν και θέλουν να ψάλλουν και αυτοί. Να ήταν πραγματικά έφεση της ψυχής. Πολλές φορές είναι κενοδοξία, είναι προβολή και λέει κανείς πω πω πω, υποφέρουν τα αυτιά μας όταν ακούμε αυτά τα ξεφωνήματα, τα παράξενα πράγματα Αδελφέ μου, λίγο ταπείνωση, δεν κάνω για ψάληση, τελείως Έτσι, αν έχουμε ταπείνωση, κάποτε βρίσκουμε την πραγματική μας ικανότητα που ανταποκρίνεται στην πραγματική μας κλίση Τι θα λέγατε τώρα, η κλίση που θα μας κάνει ο Θεός, το κλίσης με ήτα;

Θα είναι κάτι που θα αναφέρεται έξω από τις ικανότητές μου και την κλίση που μου βάλω ο Θεός; Ποιος μου έδωσε τις ικανότητες; Τι είμαι εγώ; Ό,τι είμαι, από το Θεό είμαι. Και η κλίση εις, η έφεση, από πού ήρθε; Από το Θεό. Πώς είναι δυνατόν τώρα ο Θεός να με καλέσει σε κάτι ερήμην κλίσεως και ικανότητας; Είναι δυνατόν; Πρέπει λοιπόν να πω ότι η κλίση που θα δεχθώ από το Θεό θα είναι σύμφωνη με εκείνα που υπάρχουν μέσα μου, ως καταβολές, ως ικανότητες, ως επιθυμία. Αυτό που σας δείχνω, σας είπα, προσέξατέ το, επειδή υπάρχει και υπάρχουν γραφεία συμβουλής επαγγελματικού προσανατολισμού, υπάρχουν καθηγητές ειδικοί πάνω στα θέματα αυτά, υπάρχουν τεστ, δεν ξέρω τι υπάρχει, πολλά υπάρχουν, βασικά και θεμελιακά είναι αυτά που σας είπα.

Κλήσεις με Ι, ικανότητες και κλήσεις με Ι. Βεβαίως, εκείνοι που συμβουλεύουν βάσει ορισμένων δυνατοτήτων, το κλήσεις με Ι δεν το συμπεριλαμβάνουν. Μην ξεχνάμε ότι ο κάθε άνθρωπος έχει ένα σκοπό στη ζωή και ο Θεός προορίζει τον κάθε άνθρωπο, όχι σκοπό για τη σωτηρία.

Βέβαια όλα πρέπει να απολήγουν στη σωτηρία. Αλλά εν τη αυτή περιπτώσει, το να υπηρετηθεί η Εκκλησία, η κοινωνία να υπηρετηθεί, όλα αυτά ο Θεός πώς θα τα επιτελέσει; Όταν βάλει αυτές τις ικανότητες, αυτά τα, θα λέγαμε, τα ταλέντα, τα χαρίσματα, τα βάλει μέσα στον άνθρωπο, και τότε τα χαρίσματα αυτά, τα ταλέντα αυτά, οι ικανότητες αυτές, οικοδομούν την Εκκλησία και δοξάζεται ο Θεός.

Βέβαια λέμε Εκκλησία, διότι περί της Εκκλησίας πρόκειται, ενώ κάποιος μη εκκλησιαστικός θα έλεγε κοινωνία Όπως θέλετε πάρτε το, το σωστό είναι διά την Εκκλησία Έτσι, πώς εγώ μπορώ να ξέρω για πού είμαι, στη συγκεκριμένη απορία, είμαι για το γάμο, είμαι για την αγαμία;

Εδώ είναι συγκεκριμένη απορία, διότι πολλές φορές τα επαγγέλματα και εκεί μπερδευόμαστε, αλλά δεν μιλάω για το επάγγελμα Μιλώ για τη συγκεκριμένη απορία, γιατί λέει έστω και σε άλλα ζητήματα σοβαρά της ζωής μας, παίρνω όμως αυτό Παιδιά, ειλικρινά δεν είναι εύκολο να ανακαλύψεις σε τι σε θέλει ο Θεός, σε αυτό ή σε εκείνο Αλλά προσέξατε, εκείνο το οποίο θα προσπαθήσουμε να κάνουμε εμείς θα είναι να τηρούμε τις εντολές του Θεού

Όταν τηρούμε τις εντολές του Θεού, έρχεται κάποια στιγμή και καταλαβαίνουμε σε τι μας θέλει ο Θεός, για πού είμαστε ικανοί, αρκεί να τηρούμε τις εντολές του Θεού Εάν ένα παιδί μπορεί να ρωτήσει αυτή την ερώτηση που έγινε την περασμένη φορά, ότι πώς μπορώ να ταιριάξω με ένα αγόρι, δηλαδή με προοπτική πορνικής φιλίας ή με προοπτική το γάμο Αν είναι με προοπτική το γάμο δεν υπάρχει θέμα αυτή τη στιγμή, διότι είσαι μικρή κοπέλα και δεν μπορείς να ασχοληθείς με το θέμα αυτό Έτσι μερικά πράγματα, έρχεται ένα πλήρωμα του χρόνου και μέσα σε αυτό το πλήρωμα του χρόνου καταλαβαίνουμε Δεν μπορούμε πρόωρα να ερωτήσουμε, μπορούμε να ερωτήσουμε αλλά θα περιμένουμε

Μέχρι που να έρθει αυτό το πλήρωμα του χρόνου για να δούμε για πού είμαστε, τι πρέπει να κάνουμε Εκείνο που είπε ο Κύριος σε εκείνον τον πλούσιο νεανίσκο, τήρησον τας εντολάς Εμείς θα ζούμε τη χριστιανική ζωή, κάποια στιγμή θα μας το δείξει ο Θεός Διότι τι είναι παρακαλώ η δεύτερη δεκαετία της ζωής του ανθρώπου, τι είναι η εφηβεία;

Η εφηβεία στα θέματα αυτά αγαμίας γάμου είναι αλλοπρόσαλλη, είναι γεμάτη από πειρασμούς Μέσα σε αυτούς τους πειρασμούς, τους ασίγαστους πειρασμούς, μπορείς να βγάλεις συμπέρασμα, αν κάνεις για αυτό ή κάνεις για εκείνο; Το συμπέρασμά σου θα είναι ψευδές, θα είναι λανθασμένο. Όταν πεις πω πω, περνάω τους πειρασμούς, δεν κάνω για την αγαμία, και όταν πας την τρίτη δεκαετία της ζωής σου, βλέπεις ότι έπεσες έξω, και μπορεί κάποτε να μετανοήσεις γιατί επείγεσαι στον γάμο, Όταν βλέπεις τον εαυτό σου ότι ήσουν για την αγαμία.

Άρα λοιπόν θα πρέπει να βγούμε από μια περιοχή, τουλάχιστον κρίσιμη περιοχή, τουλάχιστον. Να κατασιγάσουν μερικά πράγματα μέσα μας, να κατασταλάξουν. Και εκεί θα αρχίσουμε να βλέπουμε τον εαυτό μας. Μέχρι τότε τι πρέπει να κάνω; Θα το πω για τρίτη φορά.

Θα τηρώ τις εντολές του Θεού. Μάλιστα επάνω στο σημείο αυτό, μου φαίνεται να σας το πω μια περασμένη φορά. Θα το ξαναπώ όμως, ότι λέει ο Απόστολος Παύλος, θα επιθυμούσα όλοι σας, λέει στους Κορινθίους, να είσαστε όπως είμαι εγώ.

Πώς είπε ο Απόστολος Παύλος, άγαμος, θα επιθυμούσε, μάλιστα, αλλά λέει ο ίδιος, ο οποίος είναι μέσα σε μια πραγματικότητα. Αλλά έκαστος ίδιον χάρισμα έχει, δεν είναι μικρότερο χάρισμα ο γάμος, δεν είναι μικρό χάρισμα ο γάμος.

Ούτε μικρό χάρισμα να γεννάς παιδιά και να ανατρέφεις παιδιά. Είναι χάρισμα να φέρεις στον κόσμο παιδιά και να τα κάνεις σωστούς ανθρώπους. Θα το πω άλλη μια φορά, είναι χάρισμα. Αρκεί να σκεφτείτε ότι η μητέρα δεν πρέπει με τίποτε άλλο να ασχοληθεί.

Ούτε με γραφεία, ούτε με εμπόρια, ούτε με τη χωροφυλακή, ούτε με το στρατό. αλλά με την αγωγή των παιδιών. Γιατί; Γιατί είναι πολύ μεγάλο κεφάλαιο και δεν επαρκεί για τίποτε άλλο, παρά μόνο γι' αυτό. Για να καταλάβετε ότι για να μεγαλώσεις παιδιά κατά σωστό τρόπο πρέπει να έχεις το ταλέντο, το χάρισμα γι' αυτό.

Γι' αυτό λέει ο Απόστολος Παύλος, έκαστος ίδιον χάρισμα έχει. Εμένα να με βάλετε να νταντέψω παιδιά, θα σας πω βαριέμαι, Θα το πετάξω στο μπίτι από το παράθυρο, γιατί κλαίει. Βέβαια, δεν το πετάξω. Τρόπος του λέγειν, δεν έχω, δεν μπορώ.

Να μεγαλώσω παιδιά. Το να κάνω σε εσάς μάθημα, μπορώ. Να μεγαλώσω παιδιά, όπως μεγαλώνει μια μάνα και ένας πατέρας το παιδί, δεν μπορώ. Δεν έχω το χάρισμα, έχω κάτι άλλο. Βλέπετε, έτσι, πότε θα το δω αυτό;

Όταν περάσω, σας είπα, από μια εποχή, ηλικία που δεν μπορώ να κρίνω. Υπάρχει φουρτούνα, δεν μπορώ να κρίνω, αλλά μέχρι τότε θα πάρω ως δεδομένο αυτό που είπε ο Απόστολος Παύλος, δηλαδή θα βάλω μπροστά μου ότι θα μείνω άγαμος, εάν είναι παιδιά να παντρευτώ, δηλαδή έχω το χάρισμα να παντρευτώ, τίποτα δεν θα με κρατήσει, απλούστατα θα παντρευτώ.

Ποιο το κέρδος; Ότι μέχρι τότε εφύλαξα τον εαυτό μου από την αμαρτία, από την ανηθικότητα, γιατί; Διότι αν από νωρίς βάλω στον εαυτό μου την σκέψη ότι θα έπρεπε να παντρευτώ, θα κάθομαι να κοιτάζω ποιος είναι αυτός και ποια είναι αυτή, και πως είναι έτσι και πως είναι έτσι, αυτά όμως θα με βλάψουνε, οπότε λέγω δεν θα παντρευτώ.

Όταν θα έρθει η ώρα και θα ειδώ μέσα μου την επιθυμία αυτή να παντρευτώ, τότε θα έχω γλιτώσει από τους πειρασμούς της ανηθικότητας. Αν πάλι ο Θεός με προορίζει να μείνω άγαμος, τότε έχω και μία προϋπόθεση.

Η οποία προϋπόθεση δεν είναι άχρηστη δια τον γάμον, διότι λέει ότι είχα εντρυφήσει σε εκείνο το θαυμάσιο βιβλίο του. Ποιο θεωρείται παλιό; Δεν είναι παλιό, τα Αγνά Νιάτα. Λέει, παιδί μου, μείνε εσύ αγνός, και η αγνότητα για τα παιδιά σου θα είναι ευκολότερη, γιατί θα έχει δημιουργηθεί μία καταβολή, θα λέγαμε, υπέρ της εγκρατείας. Και αυτό είναι το μεγάλο κέρδος και το μεγάλο κεφάλαιο. Αυτά είχα να πω για την απορία αυτή, και έρχομαι σε μία δευτέρα.

Όπως ξέρουμε, πολλά από τα σχολικά βιβλία περιέχουν γεγονότα και θεωρίες αντίθετα από τον χριστιανισμό. Ποια θα πρέπει να είναι η στάση μας πάνω σε αυτά; Πολύ σωστά. Προσέξτε, παιδιά, πάνω σε αυτό. Βέβαια δεν είναι φαινόμενο της εποχής, είναι το φαινόμενο και άλλων εποχών.

Στην εποχή που εγώ επήγαινα σχολείο, τότε θυμούμαι ότι εστρέφοντο εναντίον του Βυζαντίου και λεγόταν ότι το Βυζάντιο ήταν ο σκοτεινός μεσαίωνας.

Φαίνεται ότι έπρεπε να ανακαλυφθεί το Βυζάντιον από τους Ευρωπαίους, γιατί εμείς δεν κάνουμε τίποτε άλλο παρά να πιθηκίζουμε, ότι που είναι οι ξένοι το δεχόμαστε και εμείς. Και δεν μπορούμε πάνω στην ίδια μας κληρονομιά να κρίνουμε και να απλωθούμε. Αυτό είναι ένα μειονέκτημά μας, γιατί είμαστε κονφορμιστές, δηλαδή μιμούμεθα, σαν να μην θέλουμε μόνοι μας να ενεργήσουμε σε κάτι. Είναι κάτι περίεργο, μας κατατρώγει και μας καταρρημάζει η ξενομανία.

Έτσι υπήρχε η αντίληψη από κάποιους συγγραφείς που είχαν γράψει κάποια βιβλία για το Βυζάντιο, ότι δεν είναι αξιόλογο το Βυζάντιο, ούτε από φιλοσοφικής πλευράς, ούτε από τέχνης και λοιπά, ότι είναι τίποτα, άνευ σημασίας.

Και υπήρχε μία στροφή προς την κλασική αρχαιότητα, η οποία, όπως ελέγετο, λέγεται και σήμερα αυτό, εβλάφθηκε από τον σκοτεινό μεσαίωνα του Βυζαντίου.

Βέβαια ήρθαν πάλι οι Ευρωπαίοι. Αυτά θυμάμαι ελέγοντο την εποχή που ήμουν εγώ στο σχολείο, στο μάθημα της ιστορίας.

Έπρεπε, φαίνεται, να έρθει πάλι η Ευρώπη και να πουν, να ανακαλύψουν πρώτα-πρώτα την εικόνα. Είδατε τι θέμα γίνεται γύρω από την εικόνα, γιατί έχουμε αυτούς τους ιεροσύλους που κλέπουν τις εικόνες και τις πουλούν αστρονομικά ποσά και τις βγάζουν έξω από τα σύνορα της Ελλάδος, κατά εγκληματικότατων τρόπων, γιατί έχουν αξία.

Πρώτα δεν είχαν αξία. Βέβαια το θέμα είναι πώς εκτιμάται ένα αντικείμενο. Τώρα, επειδή είπαν ότι έχει αξία η βυζαντινή τέχνη, τώρα βεβαίως και μια παλιά εικόνα, τώρα έχει αξία. Α, δηλαδή άρχισε να επανατοποθετείται το θέμα της τέχνης του Βυζαντίου, ναι.

Σήμερα οι εικόνες, οι δικές μας αυτές, οι λατρευτικές εικόνες, στολίζουν τα σαλόνια και τα μουσεία των Ευρωπαίων.

Ώστε λοιπόν ανακάλυψαν τι; Μάλιστα βοήθησε σε αυτό και η σύγχρονη τέχνη, η οποία δεν είναι στον χώρο, είναι στο επίπεδο. Και επειδή είναι και αντιρεαλιστική η εποχή μας, στο θέμα, στον τομέα της τέχνης, γι' αυτό, επειδή τα στοιχεία αυτά τα συναντούν στην εικόνα τη βυζαντινή, η οποία δεν είναι στον χώρο, δεν είναι τρισδιάστατη και δεν είναι και ρεαλιστική, δηλαδή νατουραλιστική, αλλά είναι αντιρεαλιστική, αντινατουραλιστική, γι' αυτόν τον λόγο έχει σήμερα μία βυζαντινή εικόνα, έχει πάρα πολύ μεγάλη αξία.

Έρχεται να θεωρηθεί ότι είναι πρόδρομος της συγχρόνου τέχνης η βυζαντινή τέχνη. Δείγματα δεν είναι οι εικόνες που πουλιούνται τόσο πανάκριβα; Τι γίνεται πάνω σε αυτό; Βέβαια, είτε δεν κάνουν καλές εκτιμήσεις οι ξένοι, είτε διότι μισούν την Ελλάδα και δεν θα ήθελαν να αναδειχθεί η Ελλάδα, αυτό είναι γνωστό, λένε διάφορες θεωρίες.

Τρέχουμε εμείς, τις παίρνουμε τις θεωρίες αυτές, δεν διστάζουμε να τις βάλουμε και στα σχολικά μας εγχειρίδια. Και τότε το κακό είναι φοβερό, διότι πια οι νέοι Έλληνες μαθαίνουν πράγματα που δεν είναι σωστά.

Που αφορούν στην ιστορία την ελληνική, που αφορούν και σε αυτή την επιστήμη, όπως είναι ο δαρβινισμός.

Σε αυτά όλα τι θα μπορούσαμε να πούμε; Λοιπόν, παιδιά, έξω το τι θα κάνουν οι μεγάλοι. Και τα ίδια τα παιδιά, θυμάμαι, εγίνετο στην εποχή μας. Δεν θα πω μόνο πιο πολύ πάνω στο θέμα αυτό, το πώς εγίνετο και το πώς πήραμε τη βοήθεια να το κάνουμε αυτό το πράγμα, θα πρέπει να γίνει κριτική.

Θα σηκωθούν ένας, δυο, τρεις μαθηταί, μαθήτριες, θα σηκωθούν και θα πουν με ευγένεια. Προσέξτε, με ευγένεια. Με συγχωρείτε, κύριε καθηγητά, βέβαια το βοήθημα του εγχειριδίου το σχολικό λέγει αυτά, αλλά νομίζω ότι δεν είναι σωστά. Αν μάλιστα είναι καλός μαθητής, διαβασμένος ή έχει βοηθηθεί από τους γονείς του ή από κάποια άλλα πρόσωπα, είναι σε θέση να κάνει αυτή την κριτική και να πει ότι δεν είναι τα πράγματα έτσι, αλλά είναι έτσι και έτσι.

Πρέπει λοιπόν να υπάρχει μία κριτική και ένας αντίλογος, όχι μόνο λόγος αλλά και αντίλογος. Υπογραμμίζω πάντοτε ευγενώς. Δεν θα μιλήσουμε με αυθάδεια στους καθηγητάς μας. Αλλά θα μιλήσουμε ως καλοί συνομιλητές.

Όπως ένας μαθητής που θέλει να μάθει και ερευνά το αντικείμενό του. Λοιπόν, αυτό μην το διστάσετε να το κάνετε οπουδήποτε βρεθεί ανάγκη. Αλλά αν μου πείτε, όπως συμβαίνει πολλές φορές με τους φοιτητές, και μάλιστα φοιτητές της θεολογίας, που μπορεί να μπει ένα πράγμα το οποίο να μην το δέχεται ο φοιτητής. Βέβαια, θα το γράψω όπως το λέει το βιβλίο του καθηγητού ή το εγχειρίδιο το σχολικό, θα το γράψω όπως το λέγει, γιατί αλλιώς θα με μηδενίσουν και τότε τι γίνεται; Πρέπει να είμαι άριστος μαθητής, να γράψω άψογα, να έχω τις αντιρρήσεις μου και τότε δεν μπορεί να με μηδενίσει ο καθηγητής, δικαίωμά μου να έχω αυτή την άποψη.

Αλλά εάν όμως δεν είμαι καλός μαθητής, είμαι μέτριος μαθητής, τότε δεν πρέπει παρά να γράψω ό,τι λέει το βιβλίο, αλλά από μέσα μου θα απορρίψω εκείνο το οποίο διδάσκεται. Θα λέγαμε, αν υποτεθεί ότι οι πρώτοι χριστιανοί έπρεπε να πάνε σχολείο, τα παιδιά των πρώτων χριστιανών έπρεπε να πάνε σχολείο, τι έπρεπε να κάνουν; Να μάθουν γράμματα.

Μην πάτε μακριά, πάρετε τον Ιερό Χρυσόστομον, ο οποίος εμαθήτευσε σε ονομαστόν διδάσκαλον της ρητορικής, τον Λιβάνιον, φιλόσοφος, ρήτωρ, είχε σχολή, βέβαια. Τι έκανε εκεί ο Ιερός Χρυσόστομος; Επήρε εκείνα που του εχρειάζονταν, εκείνα που δεν έπρεπε, διότι ο Λιβάνιος ήταν ειδωλολάτρης, τα απέρριψε.

Βέβαια, ως μαθήματα μπορεί να μην τα απέρριψε, τα απέρριψε στη ζωή. Τι έκανε ο Μέγας Βασίλειος και ο Άγιος Γρηγόριος, ο Θεολόγος, όταν ήρθαν στη σοφή Αθήνα, αλλά ειδωλολατρική; Έμαθαν γράμματα, έμαθαν γράμματα. Άρα και στα μαθήματα δεν διδάσκεται η ειδωλολατρία, τι έκαναν, άρχισαν να βρίζουν τους καθηγητάς τους; Κάθε άλλο, μπορούσαν να κάνουν κριτική, πιθανότατα ναι.

Έμαθαν όμως εκείνα εκεί, τους χρησίμευσαν ως θέσεις, ώστε αργότερα, όταν θα ήσαν οι κήρυκες του Άμβωνος και οι συγγραφείς, αυτά όλα να τα πλήξουν, να τα χτυπήσουν, ώστε λοιπόν παιδιά, όπως βλέπετε, μπορούμε να κάνουμε κριτική, μπορούμε να έχουμε τον αντίλογό μας, θα μάθουμε και τα οποία λέγονται, θα γράψουμε τις εξετάσεις μας σύμφωνα με τα μαθήματα που είναι, αλλά ουδέποτε θα δεχθούμε αυτές τις θέσεις. Αν μάλιστα πυκνώσουν αυτές οι θέσεις, σε όλα τα σχολεία της Ελλάδος, και οι καθηγητές διαμαρτυρηθούν στην διεύθυνσή τους ότι οι μαθητές μας δεν δέχονται αυτά, μακάρι να γίνεται κάπως έτσι, αλλά δυστυχώς δεν γίνεται,

τότε βεβαίως θα σκεφτούν πολλοί εκείνοι οι οποίοι συντάσσουν αυτά τα σχολικά εγχειρίδια, αν πρέπει να βάλουν αυτές ή εκείνες τις θέσεις. Αυτά και με αυτή την απορία. Και μία άλλη, προσέξατε την, λέγει· Συχνά γίνεται λόγος για τις επιπτώσεις κάποιου κόμματος στην πνευματική μας πορεία.

Είναι κοινά παραδεχτό ότι το Α ή Β κόμμα δρα ανασταλτικά στη χριστιανική μας πίστη. Πώς τα διάφορα κόμματα μπορούν να επιδράσουν θετικά ή αρνητικά στη χριστιανική μας ιδιότητα, με ποια κριτήρια πρέπει να γίνεται η κομματική μας κατάταξη;

Παιδάκια, θα μπορούσα πολλά να σας πω αλλά δεν θα πω παρά μόνο δύο λόγια. Και ακούσατέ με, θεωρείτε αληθινή συμφορά αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, αληθινή συμφορά θεωρείτε ότι ο μαθητόκοσμος, δηλαδή η μαθητιώσα και η φοιτητιώσα νεολαία πολιτικοποιήθηκε. Είναι αληθινή συμφορά. Θα έπρεπε η νεολαία μας να είναι στο στίβο της μορφώσεως και της γνώσεως και όχι να βγαίνει στο πεζοδρόμιο να χάνει μαθήματα, να φωνασκεί και τα λοιπά.

Το θέμα είναι ότι έχει παραγίνει και δεν ξέρω, θα γίνει ίσως και χειρότερα παρακάτω, δεν ξέρω, όταν αφήνουμε τα μαθήματά μας και βγαίνουμε στο πεζοδρόμιο και φωνάζουμε υπέρ του Α ή του Β κόμματος. Είναι, σας λέγω, δυστύχημα, είναι δυστύχημα, αυτό θα βγάλει πολλά κακά πράγματα, πρώτα-πρώτα θα βγάλει μια γενεά αγραμμάτων.

Η νεολαία μας θα μείνει αγράμματη. Δεν μένει καιρός για μόρφωση. Εγώ κατακρίνω, δικαίωμά μου είναι έτσι, και όλα εκείνα που γίνονται μέσα στο σχολείο, να βγάλουμε πρόεδρο, συμβούλιο, να βρεθούμε μπροστά στους καθηγητές, να μην τους έχουμε μέσα στην τάξη όταν κάναμε εμείς το συμβούλιό μας, και να πάμε να διαμαρτυρηθούμε και να επιβληθούμε.

Και μάλιστα με τον εξής τρόπο, ότι αν αποβληθεί κάποιος συμμαθητής μας, να κάναμε εμείς αποχή, απεργία, αποχή, δεν ερχόμαστε με σύνταξη, διότι και τα λοιπά, θα του χαριστεί η ποινή και άλλα πολλά. Αυτά τα πράγματα δεν είναι καλά πράγματα, ειλικρινά μιλάω αντικειμενικά, δεν μιλάω υπέρ κανενός, μιλάω αντικειμενικά όσο μπορώ να καταλαβαίνω ότι μιλάω αντικειμενικά.

Δεν είναι καλά πράγματα, δεν είναι υπέρ της μορφώσεως της νεολαίας μας, της νέας μας γενεάς Γι' αυτό, σε όλα αυτά θα απαντούσα ότι δεν πρέπει η νεολαία να πολιτικοποιηθεί Άλλο πράγμα ψηφίζω, εσείς δεν ψηφίζετε, ο φοιτητής ψηφίζει, πάρα από 18 χρονών υποτίθεται ότι ο μαθητής του δημοτικού και του γυμνασίου δεν ψηφίζει γιατί βγάζουμε το γυμνάσιο 18 χρονών, δεν ψηφίζουμε, αλλά ο φοιτητής ψηφίζει, άλλο πράγμα ψηφίζω που είναι και καθήκον, είναι και δικαίωμα να ψηφίσω Άλλο πράγμα είναι αυτό να ψηφίσω, εκείνον που κρίνω, εκείνον που θα πρέπει να τον ζυγίσω για να τον κρίνω Και όχι γιατί θα με εξυπηρετήσει σε μία μου υπόθεση

Και άλλο πράγμα, είμαι πολιτικοποιημένος, είναι δύο διαφορετικά πράγματα Αν αυτή τη στιγμή που με ακούτε κάποια παιδιά εδώ, δεν θα μπορούσε η φωνή μου βεβαίως να ακουστεί πιο πέρα, πού να ακουστεί και ποιος θα την εισακούσει. Πόσοι και πόσοι μπορούν να μιλήσουν αυτή τη στιγμή, δεν θα γίνουν μη εισακουστοί.

Αλλά εσάς που έχω μπροστά μου, θα σας έλεγα, μη πολιτικοποιηθείτε σε ό,τι μπορεί οι γονείς σας ή εσείς, αν είσαστε μεγάλοι να ψηφίζετε, θα ψηφίζετε. Προσέξτε, μη πολιτικοποιηθείτε, για να μην ζημιώσετε.

Κοιτάξτε τα μαθήματά σας, κοιτάξτε το σχολειό σας και όλα τα άλλα, βάλτε τα εις την άκρη. Δεν είναι για σας η πολιτικοποίηση, αυτά με πολύ πολύ λίγα λόγια έχω να απαντήσω και σε αυτή την τρίτη ερώτηση Η πρώτη απορία, ποιο νόημα έχει για τους χριστιανούς ο χωρισμός της ιστορίας σε προ Χριστού και μετά Χριστόν

Είναι μια ωραία απορία και πρωτότυπος λίγο, σαν απορία από παιδιά εννοείται Τι νόημα έχει εμάς τους χριστιανούς, μάλιστα, έχει πολύ μεγάλο νόημα Τι θα πει ότι μπήκε ως χρονολόγηση της ιστορίας η γέννηση του Χριστού. Θα πει ότι η ιστορία κόπηκε ιστορικά σε δύο κομμάτια. Αυτό που λέμε προ Χριστού και αυτό που λέμε μετά Χριστόν. Και το καταπληκτικό είναι ότι έγινε αποδεκτή αυτή η μέτρηση του χρόνου όχι μόνο από χριστιανούς αλλά και από μη χριστιανούς.

Παρότι βεβαίως είναι γνωστό ότι κάθε λαός είχε τον δικό του τρόπο μετρήσεως του χρόνου, το γνωρίζετε αυτό έτσι, γνωρίζετε ότι οι αρχαίοι Έλληνες μετρούσαν με τις Ολυμπιάδες, οι Ρωμαίοι μετρούσαν από κτίσεως Ρώμης, οι Εβραίοι μετρούσαν από κτίσεως κόσμου, οι Βαβυλώνιοι και όλοι οι άλλοι λαοί μετρούσαν έχοντας μια αφετηρία.

Αν το θέλετε ακόμα, μετά Χριστόν έχουμε τους Μουαμεθανούς, οι οποίοι μετρούν από γεννήσεως Μουάμεθ Υπήρχε συνεπώς ένα ποικίλο και πλούσιο, θα λέγαμε, μετρικό σύστημα Οι αρχαίοι Έλληνες, σας είπα, κάθε 4 χρόνια μετρούσαν, με Ολυμπιάδες Ή ακόμη αφετηρίες ποικίλες, μετρήσεως του χρόνου Μια δυσκολία που έχουμε να προσδιορίσουμε κάτι ιστορικά είναι γιατί ακριβώς υπήρχε αυτή η πολύ μεγάλη ποικιλία μετρήσεως του χρόνου. Δεν υπήρχε δηλαδή μία ενιαία μέτρηση του χρόνου.

Εκείνο που καταπλήσσει είναι ότι λαοί που δεν έγιναν χριστιανοί χρησιμοποιούν την χριστιανική χρονολογία. Έτσι αν θα πάτε στην Κίνα ή στην Ιαπωνία, μπορεί βέβαια να έχουν και το δικό τους μέτρημα, βάζουν δίπλα και το χριστιανικό Οι Εβραίοι, ένα περιοδικό που εκδίδουν χρονικά λέγεται, ελληνικό είναι, βάζουν δύο χρονολογίες Η πρώτη εκφράζει την από κτίσεως κόσμου και την άλλη από γεννήσεως Χριστού, έστω και αν δεν είναι χριστιανοί Τι σημαίνει αυτό, δεν υπήρξαν μεγάλα γεγονότα κοσμοϊστορικά, μεγάλα πρόσωπα τρανά που να επιβάλλουν με την προσωπικότητά τους και με το μεγαλείο τους να επιβληθούν στην ιστορία

Μόνο ο Χριστός επεβλήθη, εδώ είναι το καταπληκτικό Η αξία για εμάς είναι παιδιά ότι η γέννηση του Χριστού στέκεται σταθμός στην ιστορία και που σημαίνει ότι για εμάς έχει πολλή σημασία το να είμαστε χριστιανοί

Διότι έχει αξία αυτό, είμαι χριστιανός, ο Χριστός είναι μεγάλο πρόσωπο, είναι πολύ μεγάλο πρόσωπο, επεβλήθη σε όλα τα γεγονότα και τα πρόσωπα της ιστορίας Έτσι, ο κόσμος είναι χωρισμένος ιστορικά σε δύο μεγάλα κομμάτια, στην ιστορία την προ Χριστού και στην ιστορία την μετά Χριστόν, όπως ακόμη Ποιο είναι το κέντρο της γης; Όπως τα γνωρίζετε, οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν σαν τον ομφαλόν της γης, το κέντρο δηλαδή της γης, τους Δελφούς Εκεί μάλιστα, στο Μουσείο των Δελφών, σώζεται, υπάρχει ένα γλυπτόν που λέγεται ότι είναι ο ομφαλός, δηλαδή έδινε το σημείο του ομφαλού της γης

Ποιος είναι ο ομφαλός της γης όμως, ποιο είναι το κέντρο της γης; Η Δελφή, με τις αμφικτιονίες τους και με το πνεύμα το δελφικόν. Ξέρετε τι θα πει δελφός, δελφή; Γι' αυτό οι αμφικτιονίες και το πνεύμα το δελφικόν. Δελφός θα πει κοιλία, θα πει μήτρα. Αδελφός, αδελφή, προσέξτε, αδελφός, το α δεν είναι στερητικό, είναι αθροιστικό και όταν λέμε αδελφός σημαίνει εγώ και εσύ που είμαστε αδέλφια βγήκαμε από την ίδια μήτρα, από τον ίδιο δελφόν. Αυτό λοιπόν θα πει δελφή, δηλαδή η κοιλιά που γεννάει πολλά πρόσωπα που μεταξύ τους είναι αδέλφια.

Σας είπα το Α είναι αθροιστικό Το κέντρο λοιπόν της Γης είναι η Δελφή Άλλοι θα λέγαμε ότι το κέντρο της Γης είναι η Ρώμη ή ό,τι άλλο Παιδιά, το κέντρο της Γης είναι ο Γολγοθάς

Είτε το θέλουμε, είτε δεν το θέλουμε

Χρονικά η ιστορία κόπηκε στα δυο, προ και μετά Χριστόν Χωρικά ο κόσμος κόπηκε στα δυο ή καλύτερα, αποτέλεσε, έχει ένα κέντρον και το κέντρον αυτό είναι ο Σταυρός του Χριστού και ο Σταυρός του Χριστού μπήχτηκε επάνω εις τον Γολγοθά.

Το κέντρον λοιπόν της γης, θα έλεγα ακόμη, το κέντρον του σύμπαντος, όχι της γης, είναι ο Γολγοθάς, διότι ο Χριστός θα έρθει να κρίνει τον κόσμο και το σύμπαν ολόκληρο θα γίνει καινούριο, Θα αλλαχθεί, λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη, αλλά και ο Απόστολος Πέτρος το λέγει και η Παλαιά Διαθήκη το λέγει Είδα, είδον λέει ουρανών καινών και γην καινήν, δυνάμει τίνος αυτός ο καινούριος ουρανός και η καινούρια γη, δυνάμει του θεανθρωπίνου προσώπου του Χριστού και της θυσίας του Χριστού επί του Γολγοθά Αυτό έχει αξία για εμάς τους χριστιανούς Μα τεραστία Σήμερα οι άνθρωποι καυχόνται και λέγουν ότι είμαι ροταριανός, είμαι τέκτων

ή ανήκω στην Α ή Β ποδοσφαιρική ομάδα ή στο Α ή Β επιστημονικών σωματείων κλπ Όλα μπροστά στην ιδιότητα είμαι χριστιανός ωχριούν Καλά μου παιδιά, μην ντρεπόμαστε να λέμε ότι είμαστε χριστιανοί Έχει λοιπόν πάρα πολλή αξία αυτή η διαίρεση του χρόνου με αφετηρία τη γέννηση του Χριστού

Μία άλλη απορία, λέει όταν παρουσιάζεται ο σατανάς μπροστά στον άνθρωπο με μορφή του Θεού ο Θεός πάντα κάτι φανερώνει από το διάβολο, όπως παραδείγματος χάρη κέρατα, ουρά κλπ Όχι παιδιά πάντα, όχι πάντα, έρχεται ο διάβολος να πειράξει τον άνθρωπο και εμφανίζεται όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος ως Άγγελος Φωτός Και το περίεργο λέει ο Απόστολος Παύλος εξ αφορμής κάποιων ανθρώπων που πολεμούσαν την πίστη αλλά είχαν το όνομα ότι είναι πιστοί

Αυτοί οι ψευδάδελφοι, όπως τους λέγει ο Απόστολος Παύλος, τους λέει κύνας, σκυλιά, κακούς εργάτας, τους λέει ο Απόστολος Παύλος Και λέγει εκεί, τι το περίεργο, εάν αυτός ο Σατανάς, ο Διάβολος, μετασχηματίζεται εις άγγελον φωτός, τότε γιατί και τα όργανά του, οι οπαδοί του να μην εμφανιστούν και εκείνοι με την προβιά του προβάτου, της καλοσύνης και της αρετής.

Ώστε λοιπόν, όχι πάντοτε, και πώς θα σωθεί ο πιστός, εδώ προσέξτε κάτι.

Θέλετε, αν ποτέ θα μπορούσατε να δείτε κάτι τέτοιο, στον ύπνο σας μπορεί, μπορεί. Θα θέλατε να μπορείτε να διακρίνετε, εάν είναι από το Θεό ή από το διάβολο, προσέξτε. Εάν έχετε ταπείνωση, πολύ ταπείνωση και δεν είσαστε έτοιμοι να δεχθείτε, τότε να είστε σίγουροι παιδιά ο Θεός θα σας παρουσιάσει σημάδι σε εκείνο το ψευτοόραμα και το ψευτοόνειρο, σε ένα ψευτοχριστό που παρουσιάζεται και σε μια ψευτοπαναγία και σε ένα ψευτοάγιο θα παρουσιάσει ένα σημαδάκι που εσείς θα το δείτε και αμέσως θα πείτε είναι από το διάβολο. Πότε αυτό θα γίνει; Όταν διαθέτουμε ταπείνωση. Όταν διαθέτουμε ταπείνωση. Όταν δεν διαθέτουμε τότε ο Θεός αφήνει να φανεί το όραμα όπως έχει και ο άνθρωπος πλανάται. Η πλάνη του είναι η τιμωρία του γιατί είναι υπερήφανος.

Αν μου πείτε τι είδους ταπείνωση να διαθέσω, καταρχάς στη ζωή μου να είμαι ταπεινός άνθρωπος, αλλά στο προκείμενο θέμα πώς μπορώ να δείξω να έχω ταπείνωση, πώς κατανοώ αυτό που λέω ταπείνωση ως εξής Δεν θα είμαι ποτέ πρόθυμος να προσκυνήσω οτιδήποτε παρουσιαστεί μπροστά μου, εάν έχω υπόψη μου ότι ο Κύριος μας είπε να είμαι προσεκτικός και επιφυλακτικός Τι μας είπε, ήδου ο Ωδε ο Χριστούς, ήδου εκεί θα σας πούν, μη πιστέψετε Ένα πολύ ωραίο παράδειγμα από δύο ασκητάς Κάποτε εμφανίζεται ο διάβολος ως Χριστός και λέγει σε έναν ασκητή ότι είμαι ο Χριστός, τώρα τι θα έπρεπε να γίνει, όχι στον ύπνο ξυπνητά, τι θα έπρεπε να γίνει εδώ

Ο Χριστός μας είπε, απαντάει ο ασκητής, Θα πουν οι άνθρωποι, Ιδού ώδε ο Χριστός, Ιδού εκεί, Μη πιστεύσετε. Ο Χριστός μας είπε, Θα σας πουν, Να ο Χριστός εδώ, Να ο Χριστός εκεί, Μη πιστεύσετε. Μόλις είπε τα λόγια αυτά, τα οποία ήταν ταπείνωση, δηλαδή θα είπε ταπείνωση, έμεινε σε αυτό που είπε ο Χριστός, άφαντος εγένετο ο νομιζόμενος Χριστός, ήταν ο διάβολος Και ένα δεύτερο, εμφανίζεται πάλι σε έναν ασκητή ο διάβολος και του λέει είμαι ο Χριστός, ξέρετε πόσοι την έπαθαν, ξέρετε πόσοι προσκύνησαν, ξέρετε πόσοι έχασαν το μυαλό τους, τρελάθηκαν Προσκυνούνται στον διάβολο, παρεφρόνησαν Και τότε εκείνος αναστέναξε και είπε

Εγώ είμαι ικανός να δω τον Χριστόν Εγώ δεν θέλω παρά να τον δω όταν θα γίνει η Ανάσταση των νεκρών Άφαντος εγένετο ο διάβολος Αυτό θα πει ταπείνωση Θέλατε να δείτε τι θα πει η περηφανία Ακούστε Μόλις δω τον νομιζόμενον Χριστόν, βγαίνω στη γειτονιά και σε όλη μου τη ζωή και λέω, ξέρετε, είδα τον Χριστό, είδα την Παναγία και καυχαίμαι, έχω υπερηφάνεια, για να δείξω στους άλλους ότι κάτι είμαι Έρχονται πολύ συχνά σε εμένα άνθρωποι και άνδρες και γυναίκες και όταν τους διορθώνω κάτι από τη ζωή τους, έστω ότι δεν λένε τίποτα στην εξομολόγηση Προσέξτε με, δεν λένε τίποτα, καλό, μα δεν κάνετε καμιά αμαρτία, δεν έχουμε τίποτα

Μα είναι δυνατόν, αμαρτωλοί, είμαστε όλοι άνθρωποι Και σου απαντάει αμέσως, για να σου βουλώσει το στόμα Ξέρεις, εγώ είδα τον Χριστό, χαίρομαι πολύ Αυτό είναι ακριβώς η πλάνη σου Το ότι λες ότι είδες τον Χριστόν Και φτάνεις να λες ότι δεν έχεις αμαρτίες, γιατί;

Βγάζεις το εξής συμπέρασμα, για να δω τον Χριστό Πάει να πει ότι δεν έχω αμαρτίες Εδώ είναι η μεγάλη πλάνη, που οφείλεται στην υπερηφάνεια του ανθρώπου, πιστεύω καταλάβατε πως έχει το πράγμα Και έρχομαι σε μία τρίτη απορία, η νηστεία στην εφηβεία, πώς πρέπει να αντιμετωπίζει ο έφηβος την οικογένειά του σε περίπτωση που του εμποδίζεται η νηστεία

Εδώ θα είχα πάρα πολλά πράγματα να πω, θα περιοριστώ όμως μόνο σε πολύ λίγα και θα είναι ένα, θα λέγαμε έτσι, ένας σκελετός ενός πλουσίου θέματος Προσέξτε παιδιά, η νηστεία είναι εντολή του Θεού και οφείλουμε να τηρούμε τις εντολές του Θεού

Επειδή ακριβώς δεν τήρησαν οι πρωτόπλαστοι την εντολή της νηστείας, είπε ο Θεός, δεν θα φάτε από τον καρπόν Νηστεία, όχι σιτεία, νηστεία δηλαδή, δεν θα φάτε, αυτό θα πει νηστεία, νηστεία

Οι πρωτόπλαστοι παρέβησαν την εντολή του Θεού, ποια είναι εντολή, την εντολή της νηστείας και αμάρτησαν και έχασαν τον παράδεισο Βλέπετε, ήταν συνεπώς μικρή αυτή η εντολή που νομίζουν μερικοί ότι είναι μικρή η εντολή της νηστείας και ότι δεν έχει πολύ σημασία για να μην πω πως τη διαστρέφουν και λέγουν ότι δεν βλάπτουν τα εισερχόμενα, αλλά τα εξερχόμενα και άλλα πολλά που δεν έχουν καμία σχέση με την νηστεία, αλλά είναι διδασκαλία του Κυρίου επάνω σε άλλο θέμα.

Η νηστεία λοιπόν είναι εντολή του Θεού, αλλά είναι μια εντολή η οποία έχει ένα πάρα πολύ πλούσιο παιδαγωγικό χαρακτήρα.

Όταν λέμε παιδαγωγικό σημαίνει ειδικά αυτή η εντολή η οποία είναι και η πρώτη που δόθηκε στον παράδεισο και η οποία θα λέγαμε είναι και εισαγωγική των υπολοίπων αρετών, εισαγωγική Γι' αυτό ξέρετε, στα θανάσιμα αμαρτήματα, τα οποία είναι επτά, πρώτον αμάρτημα, εισαγωγικόν των υπολοίπων αμαρτημάτων, είναι η γαστριμαργία, που είναι το αντίθετον της νηστείας.

Εάν η γαστριμαργία είναι η πύλη των θανασίμων παθών, τότε προφανώς η νηστεία είναι η πύλη των αρετών. Αλλά επειδή είναι μία εισαγωγική, θα λέγαμε αρετή, έχει ένα πάρα πολύ πλούσιο παιδαγωγικό χαρακτήρα, κυρίως κυριότατα για την παιδική εφηβική και νεανική ηλικία Γιατί η παιδαγωγική αξία της νηστείας είναι τόσο πλουσία που θα ήθελα πάρα πολύ χρόνο να καθίσω να σας αναλύσω αυτή τη θέση Όμως θα σας έλεγα όταν μπορώ να λέγω το όχι, με λίγα λόγια μόνο, όταν μπορώ να λέγω το όχι γιατί λέγει ο Θεός όχι Αυτό σημαίνει, πρώτον, ότι έχω μία εξησκημένη νόηση που συλλαμβάνει το θέλημα του Θεού Δεύτερον, έχω μία χαλυβδωμένη βούληση για να μπορώ να λέγω το όχι

Δεν είναι εύκολο πράγμα να μπορώ να λέγω το όχι Όταν, επί παραδείγματι, με καλούν οι σειρήνες της αμαρτίας, μπορώ να πω το όχι Και μέσα στη ζωή πόσα πράγματα είναι εκείνα που με καλούν και που με οδηγούν στην αμαρτία Μπορώ να πω το όχι, μόνο εάν χαλυβδώσω την βούληση Και τι μου χαλυβδώνει τη βούληση; Η αρετή, η εντολή της νηστείας Διότι άμα λέγω στο φαγητό όχι, θα πω και στην ανηθικότητα το όχι.

Το ακούσατε αυτό; Το προσέξατε αυτό που είπα; Αν μου πει κάποιο παιδί πως θα μπορέσω να μείνω εγκρατής, να αποφύγω τα σαρκικά αμαρτήματα, θα έλεγα, μάθε να νηστεύεις, με όλη τη συνέπεια του πράγματος, τι θα πει αυτό, μάθε να λέγεις το όχι, και όταν μάθεις να λέγεις το όχι στις τροφές, θα μάθεις να λες και το όχι στις ηδονές, και αυτό έχει πάρα πολύ μεγάλη αξία και σημασία.

Αλλά όταν λέγω το όχι, γιατί η βούλησής μου χαλιβδώνεται, το συναίσθημα δεν μένει ξένο, διότι εγώ αγαπώ το Θεό που μου λέγει το όχι για να μπορώ με τον τρόπον αυτόν να μένω ξένος και μακριά από την αμαρτία.

Έτσι, η νόησή μου συλλαμβάνει την εντολή. Το συναίσθημά μου συμφωνεί σε αυτό που λέγει ο Θεός. Και αγαπώ το Θεό για εκείνο που μου λέγει. Το κάνω με χαρά. Και η βούλησή μου χαλιβδώνεται. Αν ένας άνθρωπος καταφέρει να φτιάξει.

Δεν ξέρω με ποιες λέξεις πολλές φορές σας μιλήσω. Θέλω να μιλήσω και εμποδίζομαι. Δεν ξέρω να με καταλάβετε και ψάχνω να βρω πολλές φορές τις λέξεις και σας λέω αλήθεια εμποδίζομαι να φτιάξει ωραίο χαρακτήρα, νόηση, βούληση και συναίσθημα.

Αν τα φτιάξει αυτά δεν γίνεται μια ωραία προσωπικότητα; Να η παιδαγωγική αξία της εντολής της νηστείας. Και για να μην το ξεχάσετε αυτό, πόσο σπουδαίο είναι, δεν έχω παρά να σας θυμίσω ένα πολύ τυπικό παράδειγμα από την Αγία Γραφή.

Όταν έγινε η αιχμαλωσία του Νοτίου Βασιλείου, δηλαδή του Ιούδα, από τον Ναβουχοδονόσορα, εκείνος έσυρε όλο το λαό, βεβαίως, εις την Βαβυλώνα, μεταξύ των αιχμαλώτων και τέσσερα λαμπρά παλικάρια. Δεν ήσαν παλικάρια, ήσαν νέα παιδιά, σαν έφηβοι, ήσαν κάτω των 20 ετών τα παλικάρια αυτά τα παιδιά αυτά.

Ήταν οι λεγόμενοι τρεις παίδες και ο περιώνυμος Δανιήλ, ο οποίος στην ηλικία ήταν λίγο μεγαλύτερος από τα τρία άλλα παιδιά. Ήσαν από τη φυλή του Ιούδα, είχαν βασιλική καταγωγή, ήσανε αρχοντόπουλα. Αυτό βαραίνει που λέω, ήσαν αρχοντόπουλα, διότι υποτίθεται πως έμαθαν στο σπίτι τους να είναι σαν αρχοντόπουλα.

Κοιτάξτε όμως να δείτε, όταν μεταφέρθηκαν στην Βαβυλώνα και ο βασιλιάς πήρε από όλους τους λαούς που είχε υποδουλώσει, ήταν αυτοκρατορία η Βαβυλωνία εκεί τότε, Επήρε τους εκλεκτοτέρους νέους και τους έφερε στο παλάτι του.

Χρησιμοποίησε τα τεστ, θα λέγαμε, της εποχής του. Το δοκιμαστήριο της εποχής του. Μεταξύ αυτών, δηλαδή όλων των Εβραίων, των αιχμαλώτων, μόνο αυτά τα τέσσερα παιδιά, διάλεξε. Μόνο αυτά τα τέσσερα παιδιά, σκεφτείτε τι αυστηρή επιλογή έγινε.

Έδωσε δε εντολή να παρακολουθούν μαθήματα μέσα στο παλάτι και ακόμη να τρώνε από το φαγητό το βασιλικό.

Μα αφού σαν αρχοντόπουλα θα έλεγε κανείς, επιτρέψατε μου τη φράση, πόσο τα ευνόησε η τύχη για να ξαναβρεθούν πάλι σε βασιλικό περιβάλλον, ποια τύχη και πού ευνοήθηκαν. Δεν πίστευαν ούτε σε τύχες ούτε σε εύνοιες, πίστευαν στο Θεό και μόνο στο Θεό.

Και τότε όταν είδαν τα φαγητά των Βαβυλωνίων που τα απαγόρευε ο νόμος ο Μωσαϊκός, όπως χοιρινά, μοσχοψημένα, ροδοκοκκινισμένα, αυτοί είπαν, ααα, όχι, όχι, εντάξει, νηστεία, όχι, μάλιστα, πάνε και λένε στο μάγειρο, ο μάγειρος στην εποχή εκείνη ήταν και σύμβουλος του βασιλέως, Ήτο και ένα είδος στρατηγού, δεν έχω καιρό πιο πολύ να σας πω το γιατί και το πώς, μάλιστα εκείνος που έκαψε την Ιερουσαλήμ ήταν ο μάγειρος του Ναβουχοδονόσορος και την εσύλησε

Μυστικώς δε ερμηνεύεται από τους πατέρες ως εξής, κοίταξε λένε, η Ιερουσαλήμ είναι η εκκλησία, είναι η ψυχή και από ποιον εσυλήθη, από το μάγειρο, από τη γαστριμαργία, από τα φαγητά Λοιπόν, πάνε και λένε στον μάγειρο, σε παρακαλούμε πολύ, εμείς θέλουμε όσπρια και λαχανικά Αδύνατον λέει αυτός, διότι αν αντιληφθεί ο βασιλιάς ότι αδυνατίζετε, τότε αλίμονό μου εμένα Του λένε λοιπόν, δέκα μέρες να μας δίνεις όσπρια, και αν δεις και αδυνατίσουμε, τότε να μας δώσεις από τα κρέατα που έχετε στο τραπέζι του βασιλιά Τον φώτισε ο Θεός, ακούστε, είναι και απάντηση σε αυτό που είπα προηγουμένως που λέγει ερώτηση, πώς θα αντιμετωπίσουμε την οικογένειά μας που δεν πιστεύει

Τον φώτισε ο Θεός και λέγει εντάξει, έτρωγαν όσπρια

Όταν πέρασαν οι μέρες, ο βασιλικός μάγειρος είδε ότι ήταν ροδοκόκκινοι, συνεφώνησε τελικά να μην τους δώσει ποτέ από το βασιλικό τραπέζι Τα άλλα παιδιά, μαθητές πια στο σχολείο, μες στο παλάτι, πήγαιναν, έπαιρναν εκείνα τα ροδοκοκκινιστά, θα λέγαμε γουρουνόπουλα, και τους τα πήγαιναν στη μύτη. Αυτοί δεν έφαγαν ποτέ. Προσέξτε, ούτε μία φορά. Προσέξτε, ούτε μία φορά. Και όταν ήρθε ο καιρός των εξετάσεων, ο ίδιος ο βασιλιάς ήθελε να διαπιστώσει τη σοφία των μαθητών. Ξέρετε τι διαπίστωσε;

ότι οι μόνοι που ήσαν άξιοι σοφίας ήσανε μόνο αυτά τα τέσσερα παλικάρια και όλους τους άλλους τους έδιωξε. Γιατί, ε βέβαια, όταν τρως καλά, όταν πίνεις καλά, ξέρετε τι έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες, ότι πλατεία γαστήρ, δηλαδή τρως πολύ, δεν σου κάνει, δεν απεργάζεται λεπτό νουν, δεν φτιάχνει λεπτό μυαλό, δεν μπορείς να σκεφτείς καλά.

Φάε καλά, πιες καλά και πήγαινε να διαβάσεις, πήγαινε να διαβάσεις, πήγαινε να κάνεις προσευχή, ούτε προσευχή μπορείς να κάνεις, ούτε να διαβάσεις, άμα φας πολύ καλά Οι νέοι αυτοί, επειδή ακριβώς έτρωγαν τα φαγητά, εκείνα που δεν ήσαν πολύ λιπαρά και λοιπά και λοιπά, ήσαν και έξυπνοι, το μυαλό τους έκοβε ξηράφι και ανεδείχθησαν σε ύπατα αξιώματα και ο Δανιήλ και οι τρεις παίδες Πώς μπόρεσαν κάποτε να πουν σε αυτόν τον Ναβουχοδονόσορα, ότι δεν προσκυνούμε τη χρυσήν εικόνα του Μαρδούχ, του θεού, του πολιούχου της Βαβυλώνας Είχαν μάθει να λένε το όχι, στην τροφή, και έτσι όταν βρέθηκαν στο καμίνι, άλλο θαύμα εκεί, ο Θεός τους προστατεύει, και δεν καίγονται

Παιδιά, θα ήθελα να πω ακόμα δυο λόγια για τους γονείς σας, θα παρακαλέσετε, μητέρα, πατέρα, μητέρα, ξέρω εγώ, θα μου μαγειρεύεις κάτι το ιδιαίτερο, δεν είναι σπουδαίο πράγμα Το να βάλεις μια πατάτα, ένα όσπριο δίπλα και να μου το κάνεις ένα λαχανικό και να είναι νηστήσιμο, δεν είναι δύσκολο πράγμα Ύστερα οι κοπέλες, γιατί πιστεύω κοπέλα το ρίξε αυτό, πιθανώς μάθετε να μαγειρεύετε και εσείς το δικό σας το φαγητό, εάν η μητέρα σας δεν μαγειρεύει Αν το σπίτι σας επιμένει, έχουμε επικίνδυνες αντιδράσεις στην εποχή, γιατί τάχα θα ήταν κακό να πούμε, εάν μου βάζεις κρέας να φάω, δεν θα το φάω, θα φάω ψωμί σκέτο

Θα σε μάθω, μανούλα μου, να μου μαγειρεύεις το νηστήσιμο. Το σπουδαίο ξέρετε ποιο είναι. Να είστε σίγουροι γι' αυτό. Θα μάθετε τους ίδιους τους γονείς σας να αρχίσουν να νηστεύουν. Πότε, όταν έχετε σταθερότητα. Μη λυγίσετε. Είναι η σταθερότητα που χαρίζει η νηστεία όταν την αγαπάμε και τη μαθαίνουμε και μας κάνει ένα χαλίβδινο χαρακτήρα, ένα ωραίο χαρακτήρα.

Αυτός ο χαρακτήρας φτιάχνεται μόνο με την εν Χριστώ νηστεία Αυτά παιδιά για σήμερα