Resolution of Questions 3

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the unchanged Greek original is the authoritative text.

A first question goes like this: Is it such a bad thing for a Christian to enjoy himself, to dance, to sing? And why? I think a person ought to be sociable, to make friends, even with people who hold different ideas.

There's one word here I can't quite make out, but the sense is this: for a conscientious Christian, and not a hardened one of course, all of this should be done with measure, and he writes 'measure' in capital letters, and I underlined it in my turn as well, where the person himself will judge. Because I think that if he keeps refusing to take part in a dance, in a celebration the others invite him to, he stops being sociable, at the risk of being misunderstood. Thank you.

Well, the thanks belong to the one who submitted the question. Let's look at this, children: is it really a bad thing for a Christian to sing, to dance, to enjoy himself? I would tell you that the Christian too enjoys himself, and indeed he even dances, that 'Isaiah, dance!' and so on.

What we sing at a wedding, you know that it is literal, do you know that it is meant literally? That is, we are saying this there, let me explain it to you while we have the chance. 'Isaiah, dance!' and so on, which means leap, leap for joy, jump, dance, why? Because your prophecy has been fulfilled. Which prophecy? Where you said that the Virgin shall conceive in the womb and bear a son. The birth, then, of the Son of God as man upon the earth is nothing other than the union of Christ and His Church, and of this Mystery of the union of Christ and the Church, marriage, the union of man and woman, is a type, but it is also itself a Mystery. So, 'Isaiah, dance, leap for joy,' certainly.

Indeed, there are even some wall paintings we see there, frescoes in churches of course, from the Old Testament, where there is a kind of dance. So I would say that the Christian too enjoys himself, dances, and sings. One might say so for a moment. But be careful, let us put things in their proper order.

The Christian finds recreation, but he does not dance the dances of this world. The Christian sings, but he does not sing the songs of this world. He enjoys himself, but not with the amusements of this world. For the amusements of this world are sinful in their very nature, and many times they lead to tragic results.

And even if they do not lead to tragic results, we certainly have this result, results that are anti-spiritual. A spiritual person cannot use the same things the world uses.

It is not possible otherwise. Does the Apostle Paul not say, "If anyone is cheerful, let him sing psalms"? Does the Apostle Paul not say, "singing and chanting psalms," and so on?

And so we can chant, we can sing, we can move, we can rejoice, but always in the way that the Gospel tells us. We cannot do what the world does. What would you expect, for a young woman to go and dance today in a discotheque, yes, a disco, whatever you call it, to dance these modern dances. What would you think? I leave it to each man and each woman to consider for himself: if you went to such places, are you gaining spirit or losing it? Is that a place where a person becomes more spiritual, or where he loses even what he already has? Without needing many proofs, then, this is something plain to see. A Christian cannot find himself in such places.

and move in that manner of worldly people, he cannot, he must, he must, he must make this certain within himself. Listen to me carefully: if some girl, some young man, either went, or wants to keep going, I am sorry, it is his right, I am sorry if he goes, he should not, if he listens to the word of God, he should not. But if he does go, let him not say that this is what our Christianity teaches; he should know that it is not right before the Word of God.

This is not spirituality, and he should quickly repent and return. He should not live in this way. But the question goes on to say here, 'I think that a person ought to be sociable.'

And the question ends by saying that if someone does not take part in an invitation and so on, he stops being sociable. If they invite you, it says, to a dance, to a celebration where there will of course be dancing, and I don't know what else.

Here there is a confusion; we need to make a distinction. The worldly person is one thing, and the sociable person is quite another.

If you like, the worldly person is not sociable, and the Christian who is sociable is not worldly. Let me explain. Who is the worldly person? The one who dances, sings, who knows, moves in the way that young people mostly move today, and worldly people in general, the ones you find in places of amusement, at pornographic showings, filthy things and so on and so forth. That is what is called worldliness. What is sociability? Sociability is what the Apostle Paul says in summary.

To weep with those who weep and to rejoice with those who rejoice. To weep with those who weep and to rejoice with those who rejoice. That is, who weeps? Those who mourn. Who else weeps? Those who are sick.

To go to a hospital, to say a good morning to a sick person, to sit and keep him a little company, this is what the Lord said: I was sick and you visited Me. To keep him company, to go to the house of a poor man, to give him something, to listen to his story, his pain, and so on. To rejoice over something that happens and is a joyful thing, the other person has health or has had some success, to rejoice over it, not to envy, but to rejoice. In general, whatever happens within the community to become my heartbeat, both as joy and as sorrow. That is what is called a sociable person. Do you want to see that the worldly person is not sociable? If you tell such a worldly person to go to a hospital, he will answer you that he has such a sensitive little heart that he cannot bear to see sick people,

because he loses heart, and that is why he does not go; he is very sensitive. In other words, he has insensitivity and cannot understand the pain of society, and he puts it that way. And if now and then he offers his money for charitable causes, he does not offer it for free.

But what do they do, how many things do worldly people invent in order to shut the mouth of their own conscience? He tells you: a charity ball. That is, I will go there, I will dance, I will eat, I will drink, I will revel until the early hours.

But I soothe myself with the fact that the money I have paid to enter the hall where the reception, the dance, will take place goes to charitable purposes. But I am not giving it directly for a charitable purpose.

No, I cash it out by way of an entertainment. Is this called being social, or is it called merely worldly? What would you think? If Christ came, would He say to this man, 'Well done, my friend, now come into My Kingdom'? And for what exactly?

Do you feel pity for the poor? Why are you dancing and drinking, and your money goes to charitable causes, if you please. So we have to understand this, my children: the social person is one thing, and the worldly person is something else entirely.

Let me come into your own world, into your school, and show you how the social person appears and how the worldly person appears. Pay attention, the worldly one first. The girl will wear a different dress every day to go to school.

She won't wear the same one, now that the school smock has been abolished, the symbol of true democracy. The smock is the symbol of true democracy, let me remind you. In Russia the politicians wear a tunic, a jacket, all of them identical, and in the army they all wear the same uniform. So why shouldn't the pupils wear a smock? Because there the rich boy, the rich girl will put on their flashy clothes, and the poor one will put on her patched ones.

The symbol of true democracy is the smock. From the moment the smock is abolished, inequality begins. Yes, yes, isn't it so? So every day they'll change their dresses. And their shoes too, I don't know what they keep changing so they can look different. But mainly the girls.

What do they have to chatter about during the breaks, and even during the lessons? Where they'll go in the evening, whom they've invited, how the party will be, what the party includes, what new records they've stocked up on, with new music, pop and so on.

That is how the pupil, the boy and the girl, appear within the school. Now the social pupil, the social girl, dresses simply. She doesn't change clothes all the time; she wears what she always wears.

He is a good pupil, she is a good pupil, because he thinks he shouldn't play truant and that he should learn his lessons. Nor does he mock the teachers, nothing of all that. Yes, he doesn't mock the teacher, because mocking is something antisocial.

Because he respects the teacher, he respects the instructor; he obeys the teacher, he obeys the instructor.

He is a good pupil, she is a good pupil; the other one beside him is not a good pupil, he couldn't solve the problems, not out of laziness, his mind just doesn't turn so fast. Not all minds turn at the same speed. The electric current is always fifty cycles, but people's minds have many different cycles; some with few cycles, some with many.

What will he do? 'Have you solved your problems?' he says to the one next to him. 'I couldn't manage the physics or the maths.' 'Come, let me help you, come to my house this afternoon and we'll go over them.' Listen, you know there are good pupils who have helped their classmates, holding a kind of tutoring class. I remember when I was younger, a boy younger than me would gather his whole class at his house and teach them.

That boy became a famous judge, I won't say his name, he became a famous judge of the most upright character, a fine man, wonderful. He would gather his fellow pupils in his room, and he was from a village, he rented a room in the town where he was, and there he would gather them all and show them all the lessons, answering their questions.

You know there are university students or pupils of the higher grades who teach pupils of the lower grades, mainly during the periods of competitions and examinations, certain things. You know that in their homes they have a blackboard and such things, I'm telling you what I've seen with my own eyes, and let's say a student of physics says to some children, 'Come to my house, let me tell you a few things, let me solve the questions you have about your subjects, your lessons, your physics lesson,' another about mathematics, and so on. That is called a social person.

And when he also notices that a fellow student, a classmate, has material needs, he'll mention it back home so that those material needs can be met. And when a student sees that the one next to him has problems, say, psychological problems, and he helps the one beside him by comforting him, by helping him; or when a classmate is in mourning, say his mother has died, or his father, he says a few kind words to him and consoles him. And higher still, the greatest social service of all: to show him the way of Christ.

The highest social offering. That is the social person. In the world of the school, the pupil. I ask, does the social person, the social pupil, have anything to do with the worldly pupil who thinks of nothing but how he'll dress and how he'll have fun and how he'll sin in all sorts of ways? Obviously there is no connection at all.

Therefore they can't tell us that we are unsociable; they will certainly tell us that we are not worldly. There has been a confusion in the term. That they will call us non-worldly is exactly something that confirms the very thing we would be striving for.

To not be worldly people, what could be finer! My children, pay attention, on the occasion of this question: we will be social people, we will never be worldly. And social people have their own ways of rejoicing and they have their recreations too; they have them and they rejoice far better than all the others, who when they return home will return drunk, but with a guilty conscience, but under the influence of drugs and tobacco, but with problems that arise during the party, getting mixed up with other people, quarrelling or forming illicit love affairs and so on. It is never possible for a male pupil or a female pupil, to return home and have joy and have peace within the soul. It is something inconceivable. So much for the question that was raised. For the few minutes that remain, let us look at one more thing.

"And let us commit our whole life unto Christ our God" is from the Divine Liturgy. How should we understand this complete surrender of our life into the hands of God? What does it presuppose from us, this complete surrender? If only it were complete surrender; but we do not reach the point of complete surrender into the hands of God.

A little child has complete abandonment into the hands of his parents. Christ said, if you do not turn and become like children, you will not enter the Kingdom of God. Of course, there are many elements and many sides we could speak about here, but I think one very basic point is this: if you do not entrust your life into the hands of God, you do not enter the Kingdom of God.

I beg you: when you dedicate yourself to God, or even come to the point of martyrdom, is this not a letting go, a surrender of ourselves into the hands of God? Am I to say, 'What about tomorrow? And if I die, what then?' I have nothing to fear, because I am in the hands of God.

A small child has nothing to fear. I remember once, I was on a bus, sitting right at the back. At one point there was a woman with a baby in her arms, along with the other passengers. But the vehicle braked very suddenly; the bus was moving at a fair speed, and it had to stop like that to avoid an accident.

And all of us passengers were thrown forward by the momentum we were carrying inside. Naturally we were all startled and showed how shaken we were. One little soul was not frightened: the baby in its mother's arms. Only that one was not afraid. Don't tell me it was simply because it was an infant. We are the real infants, the foolish ones, and that little one is the great one, precisely because it trusted in its mother's arms. A person is the true infant, the fool, when he does not entrust himself to the hands of God.

Yes, but here, when she speaks of surrender, I understand what she means, this person, most likely it must be a girl. She means, how am I to abandon myself into the hands of God? Then I will do nothing myself.

Children, to entrust myself to the love of God, to the providence of God, does not mean that I will stop acting on my own. Who told you such a thing?

On the contrary, I act, but under the providence of God. And when for a moment God says to me, stop, you are not to do this, it means I must not do it, and I do this without anxiety. Let me give you a small example.

Once, when I was serving as a soldier, my basic training was at Araxos; I served in the air force. Of course, we all wanted to go and see Patras.

And the sergeant comes into our barrack room and says, who wants to go to Patras? It was after the meal and we were all stretched out on our beds. So everyone got up to go to Patras.

Then I got up too, but I was right at the far end of the room, so I reached the door last. All the others rushed out quickly to climb into the truck and go to Patras. When I reached the first gate, the first door of the room, the sergeant put out his hands, the air force sergeant put out his hands and says to me, go back inside.

I tell him, I want to go to Patras too. Go inside, he tells me. But I too want to go to Patras. Go inside, he says to me. So I went back in, what else could I do? And needless to say, the others were taken off to clean the latrines; they never went to Patras at all.

This happens to us, children, many times in our life. God blocks our way, and we grumble and say, there, you see, I should never have abandoned myself to the providence of God. Yes, yes, but later on we watch others, and the very things they enjoyed turn sour on them.

So what must we do? We must truly abandon ourselves into the hands of God. We must say, my Lord, let whatever You will come to pass, though this does not mean that I will stop moving my hands, it does not mean that I will stop caring for myself, because the providence of God is not only this, it is not only to receive passively.

In the desert, take note, God sent down the manna, but then man, the people, the whole nation, had to gather the manna, knead it, bake it, and make bread. What does this mean here? Here the people had abandoned themselves to God, and God provides for them, yet they still had to gather the manna, bake it, and eat it.

When they entered the land of Canaan, the manna no longer fell. Now we have a new form of God's providence: now He sends the rain and the good weather, so that they may sow and reap and have their bread to eat.

So you see that the providence of God is joined together with man's hard work and his foresight. But the question also tells us something very important: what does it require of us? If we are to abandon ourselves, that is, to lay ourselves upon God, children, it requires the following: it requires faith, obedience, and love.

If I do not believe in God, not in His existence but in His providence; not in His existence, but in His providence, then it is impossible for me to go forward and lay myself in the hands of God. So I will believe, I will believe in His good providence, and I will have obedience. The sergeant said to me, what did he say? Go inside. And I grumbled. When God plants His foot somewhere and says to you, you will not pass through here. There was a time, you know, when I was trying to get into the Higher School of Commerce; of course I failed, I failed. Back then I would not have dared to say it, I would have thought it a disgrace, but now I say it even publicly. I am not ashamed now.

It was as if God had planted His foot out in front there, like the sergeant, and said to me, you will not get into this school, you will not get into this school. There were tears; I had even said that I would never laugh again in my life, and needless to say I have laughed very many times since.

This is what man is, this is what man is, he grumbles against the will of God. So, obedience to what God permits, and love for God, love for Jesus Christ. If we have love, then whatever Christ offers us, even if He should offer us martyrdom, even martyrdom, we do not stop loving Him. That is why the Apostle Paul says, who shall separate us from the love of Christ? Sword, height, depth, death, life? Nothing.

Love, then, is a great, great element. So, to close this question, I note for you something I have written down from the Wisdom of Sirach. Chapter 38, verse 9: My child, it says, in your sickness do not be negligent, but pray to the Lord, and He will heal you.

When you fall ill, do not neglect this; make your prayer, and God will make you well. And then it says, further down, and go to the doctor. Someone will say, either I will pray and not go to the doctor, or I will go to the doctor and pray. Don't you think that both of these are mistaken? I will both pray and go to the doctor. This is what the providence of God and my own effort together mean. Never, ever forget this.

And I come to one last thing; two minutes remain, one more short little question, this one, so that I may settle the account, because it has gathered up many questions. It asks, can we have contact with people of another religion, for example, if we find ourselves abroad and they offer us hospitality? Children, we certainly can, in the sense of going to a house, paying a visit, or being given hospitality abroad. But in gatherings of worship, never.

We will not go, let us say, into a church, Roman Catholic or Protestant, to pray together. Never, never, never, never. We will not make common prayer with heretics and those of other religions. That is, heretics who belong to the Christian family, but heretics all the same.

On the matter of faith we will stand apart. In other things, going to their home or having them come to ours, that does not matter much, so long as it is occasional and not systematic, because there is a danger that we may suffer some harm, that the Protestant or the Roman Catholic may influence us, and then our faith may be damaged. That is all for today, my children.

And now, my children, we come to the line of questions. This question is written, and it certainly shows great piety, but as I told you, it is written on a small slip of paper. It says: is a person's salvation an individual matter or not? Thank you. The one asking writes 'thank you.'

So indeed, let us see whether a person's salvation is an individual matter or not. We could say, and we will analyze it, that a person's salvation, my children, is through the Church and in the Church.

Now here I used the dative case as well, which may be a little difficult for you. It means with the Church, that is, with the help of the Church and within the Church. Because it can be 'with the help' but still be outside the Church.

We might say, with the doctors inside the hospital. Because I can have the doctors but outside the hospital. That is what 'in the Church' means, forgive me, through the Church and in the Church. Therefore, since the Church is the body of Christ, the members of Christ, the faithful, then for me to be saved I must become a member of the body of Christ, I must be grafted into it. That is, I cannot be saved just like that, without being united to the body of Christ, to the Church. So it is not possible for me to be saved that way; to be saved I must be saved within the Church together with the other people, and at the same time with the means the Church provides.

For this very reason it is an oxymoron to say, listen to the oxymoron, to say 'a private Divine Liturgy.' It is something said by our people, by our faithful. What does a private Divine Liturgy mean? It is contradictory. For 'liturgy' comes from 'litos' and 'ergon': 'litos' means public and 'ergon' means work, 'litos-ergon,' liturgy, so it means a public work. But when we say public, it means it is not the work of one person. So I cannot say a public work and then have a private public work. That is what it means when I say I have a private liturgy; it does not stand, it does not stand. Which means the Liturgy is not something that can be done by one person alone. You know, a priest cannot celebrate the Liturgy by himself. Do you know why? Because he is alone, not from a technical standpoint.

Not because there is no chanter to chant, but because the Divine Liturgy cannot be conceived without at least two persons being present.

At least two persons, even if the second person is a baby, but a baptized one, sitting on a chair, not chanting. Because it is not a matter of technique, it is a matter of essence, which is expressed here in the Divine Liturgy. Through the whole body of persons, the body of Christ is expressed. One member does not make up the body, but many members make up the body. So I cannot say I will be saved by myself, that I will celebrate a Liturgy for myself. I remember once, long ago, we used to hold some services here in a little church, at Saint Athanasios, which is behind Saint Nicholas. Some services, they were for young people, there were many children, very early, five in the morning.

There in the neighborhood I see that we hold services once a week. And once they say to me, you know, you have a private liturgy. Why do you say private, I ask. You should know we wanted to come but I hesitated in case it was a private liturgy. You cannot close the doors and say I have no part with another person. It is an unthinkable thing. No, I say, please, what does private mean? You will come to the Liturgy. So, I cannot be saved by myself; I will be saved within the Church and with the Church, with the things the Church provides me, her Mysteries. Do you know where this position of being saved by myself exists? In Protestantism, because every Protestant is regarded as an authority himself; by himself he reads Holy Scripture, by himself he interprets it, and to put it a little more comically, by himself he sneezes and by himself he says 'bless you.'

That is, you know, this is why we have as many authorities for interpreting Holy Scripture as there are Protestants. Can we say this for ourselves, can we each interpret Holy Scripture however we want? No, we will take the interpretation that the Church gives; we cannot use subjective, individual interpretations. Apart from what I will say, it is what the Church says, that is, it fits; I can make a new formulation, but the spirit will be the same, I cannot step outside the Church. So we are saved within the Church and through the Church; we might put it differently, I am saved through Christ, through Christ Jesus; otherwise I cannot be saved.

Of course, this does not mean that I should not struggle on my own; that is, the personal factor remains. The Church gives me these things, I am incorporated into the Church, but I must also have, we might say, my own personal struggle. This personal struggle, however, is not 100 percent personal: I struggle, but there is also the grace of God, because without the grace of God what will I do? So the personal factor remains, the factor of personal work, personal labor, but all of this incorporated within the Church. So much for this question. Another question has come in.

I do not know whether I should have raised this question of yours or not, but it seems self-evident, yet apparently it has ceased to be self-evident. Listen: should children also do chores at home, or should they occupy themselves only with their schoolwork?

Here it is now.

Of course, for a child to write something like this, either they're given this kind of direction at school, or in their own home. A teacher, a professor, might say, 'You don't need to do any chores, just focus on your studies.' Or even the mother, because sadly this does happen, especially with the girl, will say, 'No, my child, don't busy yourself with anything else, with anything, with anything around the house. You just sit with your lessons. We want you to come first, to be top of the class. Don't bother with anything in the house.' And then, of course, all this girl is left with are her top marks, when she can't even make a cup of coffee. She puts her 20 in the briki, boils it, and drinks it.

Little children, these things are incomprehensible, and not only incomprehensible but also unnatural. Take note, they are unnatural. You know that the human body has need, or rather a person has need to work as a whole, both with the spirit and with the body.

If we raise people who work only with their minds, we will let their bodies waste away. And on top of that we will bring on fatigue, mental fatigue especially. Because mental fatigue shows up in the brain, just as physical fatigue shows up in the spinal cord. So there has to be a balance. I've been reading, so now I'll go out and do some manual work. Of course, nowadays, precisely because we don't do manual labor, we do a little exercise at home instead. From the standpoint of physical balance, I'd say that's fine. But it isn't psychological balance. Why not? Because a person needs to do real work, not just hop around on a beam or lift a few weights to bring balance to his body, to his whole body and soul. So he reads for many hours, then gets up and does a bit of exercise. No. He needs to do actual work, not exercise alone.

And work is what the word says, to do work. The place of work is mainly the home. And if we are in a village, we have the possibility for something more expansive: we go to our field, to our garden, to our animals; if we are in the city, we go to our father's shop, to our father's work.

A man may be a surgeon, whatever he is, and we will help him, or in his business, whatever it is; in other words, we have to work. Or a young woman, at home, she will do the housework. A young woman should not forget that, of course, she can get an education, we spoke about this in one of your earlier questions, she can learn her letters, we will not stop her. It is a fine thing to have wisdom, both in a man and in a woman, to have knowledge; it is a fine thing. But it is a very ugly and infuriating thing to see a woman who knows many things, who has wisdom, and yet does not know how to lift a finger, and her whole house reeks, and she does not know how to wash her clothes and iron them.

It is a very, very strange and ugly thing, while we must not forget, yes, education is a fine thing, that a woman's vocation is first to be a homemaker, a mother, and a wife, first of all. Any girl who refuses this vocation, mother and wife, and I am not speaking of a girl who would want to consecrate herself, that is another paragraph, and there she will find meaning, whatever meaning she will find, I am not speaking of that, but if she refuses motherhood, that is, to stand as a mother and to stand as a wife, and instead looks to and throws her weight onto other things, onto education, onto a profession and so on, a day will come when she will regret it.

A day will come when she will feel her soul empty, she will feel that she deviated from her vocation and that her life was not filled, her soul was not filled. So take note, be good students, but the chores are chores. You will always find time, above all the girls, to do the housework, and they must gradually undergo an initiation into what is called homemaking. We will begin with sweeping, take note of it, the most basic thing one might say, sweeping, yes, but then homemaking is not just to sweep, to wash, to cook, to make sweets, to tidy up. Do you know what homemaking means? Listen, it is what the word says, economy, oikonomia, a term used even by the ancients; indeed Xenophon wrote a treatise, the Oikonomikos, and it refers to the matter of keeping my house, you know how, not in the sense of learning a few things.

to manage things, I said cooking, sweeping and so on, but how you'll organize your home and keep it organized. Here's a small example: it isn't enough to know how to cook; you have to do something more. You open your refrigerator in the evening and see what was left over, and that leftover in the fridge, tomorrow, what can become of it, how can it be transformed? If you can do that, then I can tell you that you're entering into economy, knowing how to keep your home, economy.

When you have some object and you say, this, what could it be useful for, let me not throw it away. Today, you know, we shop from the stores and so on, and when something isn't of use to us, we throw it away, my children. And then again, when we need something, we go and shop all over again.

Yes, but you'd have to have an enormous wallet to be shopping constantly. You need to have a storeroom where you put your materials, and there you make the lovely combinations, because you know economy. How is that done? Pay attention and you'll see. You have something, certain materials.

What can we make from these materials? Do you remember what our ancient literature says: we love beauty with simplicity, we cultivate beauty frugally, I don't know if you've been taught this at school, 'philokaloumen met' eftelias.' What does that mean? I make beautiful things, a friend of beauty, I love beauty, I love the beautiful, I make beautiful things with frugality. What is frugality, eftelia? The nothing, the cheap, the worthless thing, that which is fit to be thrown away. You make use of what is fit to be thrown away. So when sometimes I hear that in a city the garbage is being put to use, that there will be an industry that puts the garbage to use, glory to You, O God, one says, what a fine thing this is. This is what it means to know how to organize your life, your work, your materials, how you use them, and so on.

Therefore, only when we learn this, that is, to make the combinations, to use the materials we have and so on, only then can we say that we have become good keepers of a home. This isn't only for the woman, it's also for the man.

It isn't only for the man, it's also for the woman. And it isn't simply that we took our wages, we put the money in a box, go on, spend it, go on, and afterward, what comes of it? We count the money too and we say, it's enough for us, rather than ending up, ten days before, we got our wages and we still need twenty more for the month to close, and we go looking for loans and we go to our fund and take advances, I'll use the word, we take an advance, always taking from ahead, what will become of that? At some point there will be debts. No, my children, no advances, no loans, nothing. We count how much we have, that's how much we spend. We spend a little less than what we have.

And so we move forward. This is called economy. How will you be initiated, my girl, how will you be initiated into homemaking? If from a five-year-old child you don't learn to put the slippers back in their place, to do a little sweeping, and so on, that's where we'll begin; the initiation is gradual, and you'll have the joy of creating. Learning, learn as much as you want, but not at the expense of that element, we're addressing the girls especially, above all that element which constitutes the mission and the calling of a woman. So much for this question too.

There's a follow-up question from last time. We said in the previous lesson that the social student is good at his studies. But we have cases where worldly students are better than the social ones, that is, than the Christians.

And further, when the social students ask for help, why doesn't Christ give it to them for this, so they become good students? Why, then, how can the social students become good when often their intellectual shortcomings are greater than those of the worldly ones?

It's very simple. When we said they should be good students, we mean that they should have philotimo, that sense of conscientious love of honor. Listen, my children, and we'll explain.

When a child who has received certain capacities from God, and capacities differ among people, but we see that he isn't lazy, he's hardworking, he gets a fourteen out of twenty, but he works, he works. This child has that sense of honor, and indeed, if you like, it has been proven in life, it's even an object of study in psychology. I've noticed this thing in my own life, it has been observed and studied by psychology. Students with a fourteen, because they were hardworking, came to accomplish far more in their lives than students with a twenty, who have suffered the so-called top-student complex.

You know, there's the top-student complex, and it's this: I taught my surroundings and myself always to get top marks, and they haven't gotten used to some failure or to a lower grade, and they panic before the fact that I might not perform.

I remember one student, top of his class, the flag-bearer, and so on and so forth, not here in Larisa but in Athens. This boy, my children, went to sit the university entrance exams here, for the Law School; he walked in, got frightened, and left.

They say to him, why did you leave? He says, I don't know, I wouldn't have come first. My child, go in last and come out first, if you want to study, but go in. The next year came, he enters the law school again to sit the exams, he leaves again, because he had trained his surroundings to get top marks and he was afraid to face a possible failure, or even to come second.

He developed a complex; in the end he went to Germany and ended up a laborer digging in the roads. And he came back here once, now well on in years, past thirty, to tell me that he had to do something, because this was now the last train of his life.

The complex of being a top student, I've seen this in people and I've weighed it, I tell you, psychology explains it too. That's why the student, the average one, but conscientious, hardworking, why average, because he doesn't have many capacities.

He accomplishes more. All these things I'm telling you, do you know where they're confirmed? In a fable of Aesop. Who came out first, the Tortoise or the Hare? The Hare said, I'll run, let me lie down and sleep, I'll take five steps, I've reached the finish, no worries.

The tortoise said, "I am slow," and from that very moment she began to walk. So it is with the person who does not have much. He knows it; he is aware that he does not have many abilities. He begins to study, he begins to work, and he passes everyone else. Yes, this is the reality. In any case, be afraid of getting "excellent" marks. Not for any other reason, but because not only do we have pride and many other things, we also become grade-chasers, hunters after marks.

A great danger, a great danger. We made grades the purpose of our life, to show off, vainglory, pride, and so on. None of that; a hardworking person. The social student, then, that is, the one who has understood his identity as a Christian, not as a worldly person, but as a social person as we said in our previous question, whatever powers God gave him, whatever abilities God gave him, those he will work, with much patient endurance.

Remember what the Lord says, that one ear of grain yields a hundredfold, another sixtyfold, and another thirtyfold. Each of us has his own measure of ability, so let us not be anxious about being first in the class. Let us be diligent, let us be good, hardworking students.

So much for the question we clarified.

Since a little time remains, here is a small question, two small questions. Why is it that beside the icon of Jesus Christ, on the icon screen of every church, we find the icon of Saint John the Forerunner?

My children, remember when John the Evangelist and his brother James asked the Lord that, when He came in His glory, they might sit one at His right hand and one at His left. And the Lord told them that this was not theirs to decide; rather, those would sit at His right and at His left for whom it had been prepared.

And you know that the Theotokos holds the first place after Christ, and she is always at Christ's right hand; indeed, in what is called the Deesis, she is on the right. Yet that place is on the left in relation to us, just as it is on the side where the women stand.

But the Theotokos is at Christ's right hand, and at His left is Saint John the Baptist. Why? Because the Lord said that John is the greatest among those born of women. He is the greatest who was ever born of a woman, the greatest.

Therefore, this is why he is at Christ's left hand, because he is the greatest among those born of women. And the other question: why, beneath the Crucifixion of Christ, is there a skull?

Of course, someone might say superficially that, since we have the Crucifixion of Christ, we have death, and the skull is the symbol of death, just as on a little bottle that holds poison we place a skull.

But that is not what it is about. There is a tradition, but pay attention, the thing is symbolic, that where Christ was crucified was the tomb of Adam, and so the skull of Adam was there, and thus the blood of Christ that flowed from the Cross redeemed Adam. It is not necessary that it be Adam's actual skull, my children, that is not the essential point.

For the blood of Christ already redeemed not only Adam but also all his descendants, wherever, in whatever part of the earth they had been buried. Besides, the souls were in Hades, and Christ went down to Hades to save Adam and Eve there, and all who had fallen asleep from the beginning of the ages.

So it is a symbol; it is the skull of Adam, but a symbol that He came to save Adam, that is, the whole human race, because the whole human race descends from Adam. That is all, my children, for today's questions.

Μια πρώτη απορία λέγει τα εξής: Είναι τόσο κακό ένας χριστιανός να διασκεδάζει, να χορεύει, να τραγουδά; Και γιατί; Νομίζω ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι κοινωνικός, να αποκτά παρέες, ακόμα και με διαφορετικές ιδέες.

Μια λέξη εδώ που δεν τη βγάζω, για έναν ευσυνείδητο χριστιανό και όχι να είναι πορωμένος βέβαια, όλα αυτά με ένα μέτρο, και το μέτρο το έχει με κεφαλαία γράμματα, το υπογράμμισα και εγώ με τη σειρά μου, που θα κρίνει ο ίδιος, γιατί νομίζω ότι αρνείται να παραβρεθεί συνέχεια σε ένα χορό, μια γιορτή που τον προσκαλούν οι άλλοι, παύει να είναι κοινωνικός, με κίνδυνο να παρεξηγηθεί. Ευχαριστώ.

Λοιπόν, το ευχαριστώ ανήκει εις εκείνον που υπέβαλε την απορία. Για να δούμε εδώ παιδιά, πράγματι είναι κακό πράγμα ένας χριστιανός να τραγουδάει, να χορεύει, να διασκεδάζει; Εγώ θα σας έλεγα ότι και ο χριστιανός διασκεδάζει και μάλιστα και χορεύει, εκείνο το «Ησαΐα χόρευε» και λοιπά.

Που λέμε στον γάμον, ξέρετε ότι είναι κυριολεξία, το ξέρετε ότι είναι κυριολεξία; Δηλαδή λέμε το εξής εκεί, να σας το εξηγήσω με την ευκαιρία. Ησαΐα χόρευε και λοιπά, που θα πει χοροπήδα, χοροπήδα, να πηδάς, να χορεύεις, γιατί, γιατί η προφητεία σου επραγματώθηκε; Ποια προφητεία; Που είπες ότι η Παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν, η γέννησις λοιπόν του Υιού του Θεού ως ανθρώπου εις την γη, δεν είναι παρά η Ένωσις Χριστού και Εκκλησίας Του οποίου μυστηρίου ενώσεως Χριστού και Εκκλησίας, τύπος, αλλά και μυστήριον είναι ο γάμος, ανδρός και γυναικός, συνεπώς η Ησαΐα χόρευε, χοροπήδα, βεβαίως.

Μάλιστα υπάρχουν και κάποιες τοιχογραφίες που βλέπουμε εκεί, τοιχογραφίες σε ναούς εννοείται, από την Παλαιά Διαθήκη, που υπάρχει ένα είδος χορού. Θα έλεγα λοιπόν ότι και ο Χριστιανός διασκεδάζει, χορεύει και τραγουδά. Θα έλεγα κανείς για μια στιγμή. Προσέξτε όμως, να βάλουμε τα πράγματα στη σειρά τους.

Ο Χριστιανός ψυχαγωγείται, αλλά δεν χορεύει τους χορούς του κόσμου τούτου. Ο Χριστιανός τραγουδά, αλλά δεν τραγουδά τα τραγούδια του κόσμου τούτου. Διασκεδάζει, αλλά όχι τις διασκεδάσεις του κόσμου τούτου. Διότι οι διασκεδάσεις του κόσμου τούτου είναι αυτόχρημα αμαρτωλές και οδηγούν σε αποτελέσματα τραγικά πολλές φορές.

Κι αν δεν οδηγήσουν σε τραγικά αποτελέσματα, οπωσδήποτε έχουμε τούτο το αποτέλεσμα, αποτελέσματα αντιπνευματικά, δεν μπορεί ένας πνευματικός άνθρωπος να χρησιμοποιεί αυτά τα οποία χρησιμοποιεί ο κόσμος.

Δεν είναι δυνατόν, δεν λέγει ο Απόστολος Παύλος ευθυμή της ψαλέτω, δεν λέγει άδοντες και ψάλλοντες και τα λοιπά ο Απόστολος Παύλος.

Συνεπώς, μπορούμε να ψάρουμε, μπορούμε να τραγουδήσουμε, μπορούμε να κινηθούμε, να χαρούμε, αλλά όμως με τον τρόπο που υπαγορεύει, λέγει δηλαδή το Ευαγγέλιο. Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι που λέγει ο κόσμος. Τι θα περιμένατε, το να πάει μια κοπέλα να αγόρει σήμερα σε μια δισκοτέκ, Ναι, δίσκο, πως τα λέτε εκεί, να χορέψει αυτούς τους συγχρόνους χορούς. Τι θα πιστεύατε, το αφήνω ο καθένας και η καθεμιά να το σκεφτεί, αν πήγες αυτούς τους τόπους, προσέθεσαι πνεύμα ή αφήρεσαι πνεύμα, εκεί έχει τον τρόπο να γίνει πνευματικότερος ο άνθρωπος ή να χάσει εκείνο που έχει κιόλας. Αναφισβητήτως λοιπόν χωρίς πολλές αποδείξεις είναι κάτι που είναι φανερό Δεν μπορεί ο χριστιανός να βρεθεί εις αυτούς τους τόπους

και να κινείται με αυτόν τον τρόπον των κοσμικών, δεν μπορεί, πρέπει να το, να το, να το, μέσα του να το σιγουρέψει αυτό, προσέξτε με, αν κάποια κοπέλα, κάποιος νέος, ή πήγε, ή θέλει να πηγαίνει, λυπούμαι, δικαίωμά του, λυπούμαι αν πηγαίνει, δεν θα πρέπει, αν ακούει λόγο Θεού, δεν θα πρέπει, Αλλά εάν πηγαίνει, μη πει ότι αυτό το λέει ο Χριστιανισμός μας, θα πρέπει να ξέρει ότι δεν είναι σωστά απέναντι στον Λόγο του Θεού.

Δεν είναι πνευματικότητα αυτό και ότι πρέπει γρήγορα να μετανοήσει και να επανέλθει. Δεν πρέπει να ζει με τον τρόπο αυτό, αλλά λέγει εδώ στη συνέχεια η απορία, νομίζω ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι κοινωνικός.

Και τελειώνει η απορία με το να λέγει ότι αν κανείς δεν μετέχει σε μια πρόσκληση και λοιπά, παύει να είναι κοινωνικός. Αν σε καλέσουν λέγει σε ένα χορό, σε μια γιορτή που εννοείται θα γίνει χορός και δεν ξέρω τι.

Εδώ υπάρχει ένα μπέρδεμα, πρέπει να κάνουμε μια διάκριση. Άλλο πράγμα είναι ο κοσμικός άνθρωπος και άλλο πράγμα είναι ο κοινωνικός άνθρωπος.

Αν το θέλατε, ο κοσμικός δεν είναι κοινωνικός και ο χριστιανός που είναι κοινωνικός δεν είναι κοσμικός. Εξηγώ, ποιος είναι ο κοσμικός άνθρωπος, εκείνος που χορεύει, τραγουδάει, ξέρω εγώ, κινείται κατά τρόπο όπως κινούνται σήμερα οι νέοι κυρίως και γενικά οι κοσμικοί άνθρωποι, που τους κάνεις, που τους βρίσκεις, στα κέντρα διασκεδάσεως, σε προβολές πορνό, βρώμικα πράγματα και λοιπά και λοιπά. Αυτό λέγεται κοσμικότης. Τι είναι κοινωνικότης; Κοινωνικότης είναι αυτό που περιληπτικά λέγει ο Απόστολος Παύλος.

Κλαίειν μετά κλαιόντων και χαίρειν μετά χαιρόντων. Να κλαις με αυτούς που κλαίνε και να χαίρεις με αυτούς που χαίρουν. Δηλαδή, ποιοι κλαίνε, οι πενθούντες. Ποιοι άλλοι κλαίνε, οι ασθενούντες.

Να πάω σε ένα νοσοκομείο, να πω μια καλημέρα σε έναν άρρωστο, να καθίσω να του κάνω λίγο συντροφιά, είναι αυτό που είπε ο Κύριος, ήμουν άρρωστος και με επισκεφθήκατε, να του κάνω μια συντροφιά, να πάω στο σπίτι ενός πτωχού, να του δώσω κάτι, να ακούσω την ιστορία του, τον πόνο του και το καθεξής, να χαρώ για κάτι που γίνεται και είναι χαρούμενο πράγμα, ο άλλος έχει υγεία ή έχει μια επιτυχία, να χαρώ για αυτό, να μην ζηλέψω, να χαρώ. Γενικά ό,τι υπάρχει μέσα στο κοινωνικό σύνολο να γίνεται το χτυποκάρδι μου και σαν χαρά και σαν λύπη. Αυτό λέγεται κοινωνικός άνθρωπος. Θέλετε να δείτε ότι ο κοσμικός δεν είναι κοινωνικός; Αν πείτε σε έναν τέτοιον άνθρωπο κοσμικό να πάει σε ένα νοσοκομείο θα σας απαντήσει ότι έχει τόσο ευαίσθητη καρδούλα που δεν αντέχει να βλέπει αρρώστους

γιατί πιάνει λιποψυχία και γι' αυτό δεν πηγαίνει, έχει πολύ μεγάλη ευαισθησία, δηλαδή με άλλα λόγια έχει αναισθησία και δεν μπορεί να καταλάβει τον πόνο της κοινωνίας και το λέγει έτσι και αν καμιά φορά προσφέρει τα χρήματά του για λόγους φιλανθρωπικούς, δεν τα προσφέρει τσάμπα.

Αλλά τι κάνουν, πόσα επινοούν οι κοσμικοί άνθρωποι για να κλείνουν και το στόμα της συνειδήσεώς των; Σου λέγει φιλανθρωπικός χορός, δηλαδή θα πάω εκεί, θα χορέψω, θα φάω, θα πιω, θα γλεντήσω έως πρωίες.

Αλλά με καθησυχάει στο γεγονός ότι τα χρήματα που έχω δώσει για να μπω μέσα στην αίθουσα που θα γίνει η δεξίωσις, ο χορός, πάνε για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Αλλά δεν τα δίνω όμως κατευθείαν για φιλανθρωπικό σκοπό.

Όχι, τα ξαργυρώνω διαμέσου μιας διασκεδάσεως. Αυτό λέγεται κοινωνικό της ή λέγεται μόνο κοσμικό της; Τι θα πιστεύατε; Εάν ήρθε ο Χριστός θα έλεγε σε αυτόν, καλώς έπραξες άνθρωπε, και έλα στην Βασιλεία μου. Γιατί ακριβώς;

Λυπάσαι τους πτωχούς; Γιατί χορεύεις και πίνεις και τα χρήματά σου πάνε σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, αν είναι δυνατόν. Πρέπει λοιπόν να το καταλάβουμε παιδιά, άλλο πράγμα ο κοινωνικός και άλλο πράγμα ο κοσμικός.

Να έρθω στο δικό σας το χώρο, μέσα στο σχολείο σας, πώς εμφανίζεται ο κοινωνικός άνθρωπος και πώς ο κοσμικός άνθρωπος. Προσέξτε, ο κοσμικός πρώτα. Η κοπέλα κάθε μέρα θα ντύνεται διαφορετικό φόρεμα για να πάει σχολείο.

Δεν θα βάλει το ίδιο, αφού καταργήθηκε η ποδιά, το σύμβολο της αληθινής δημοκρατίας, η ποδιά είναι το σύμβολο της αληθινής δημοκρατίας, να σας το θυμίσω, στη Ρωσία οι πολιτικοί φοράνε ένα καζάκο, ένα σακάκι, όλοι ομοιόμορφο και στο στρατό φοράνε όλοι ομοιόμορφη στολή, γιατί οι μαθητές λοιπόν να μην φορούν ποδιά, διότι εκεί ο πλούσιος, η πλουσία θα βάλει τα φανταχτερά της και η πτωχή θα βάλει τα μπαλωμένα.

Σύμβολον αληθινής δημοκρατίας είναι η ποδιά. Απ' τη στιγμή που καταργείται η ποδιά αρχίζει η ανισοκρατία. Ναι, ναι, ή δεν είναι έτσι; Λοιπόν, κάθε μέρα θα αλλάζουνε φουστάνια. Αλλά και τα γόβια δεν ξέρω τι μπορεί να αλλάζουν για να φαίνονται διαφορετικά. Κυρίως όμως τα κορίτσια.

Τι έχουν να κουβεντιάζουν στα διαλείμματα, ακόμα και τις ώρες των παραδόσεων, που θα πάνε το βράδυ, ποιους καλέσανε, πώς θα είναι το πάρτι, τι περιέχει το πάρτι, ποιες πλάκες εφοδιάστηκε καινούργιες, με καινούργια μουσική, ποπ και τα λοιπά.

Αυτό είναι όπως εμφανίζεται ο μαθητής και η μαθήτρια μέσα στον χώρο του σχολείου. Ο κοινωνικός μαθητής τώρα και η κοινωνική μαθήτρια, ντύνεται απλά. Δεν αλλάζει ρούχα όλη την ώρα, αυτά που φοράει πάντα.

Είναι καλός μαθητής, καλή μαθήτρια, γιατί σκέπτεται ότι ούτε πρέπει να το σκάει και ότι πρέπει να μάθει γράμματα. Ούτε κάνει καζούρα στους καθηγητάς, τίποτα από όλα αυτά τα πράγματα. Ναι, δεν κάνει καζούρα στον καθηγητή, διότι είναι αντικοινωνικό αυτό να κάνει καζούρα.

Διότι σέβεται τον καθηγητή, σέβεται τον δάσκαλο, υπακούει στον καθηγητή, υπακούει στον δάσκαλο.

Είναι καλός μαθητής, καλή μαθήτρια, ο άλλος δίπλα δεν είναι καλός μαθητής, δεν μπόρεσε να λύσει τα προβλήματα, όχι από τεμπελιά, το μυαλό του δεν παίρνει πολλές στροφές, όλα τα μυαλά δεν είναι ίσων στροφών, το ρεύμα είναι πάντα 50 περιόδων, αλλά το μυαλό των ανθρώπων έχει πολλάς περιόδους, άλλοι με λίγες περιόδους, άλλοι πολλάς περιόδους.

Τι θα κάνει; Έλυσες τα προβλήματά σου; λέει στον πλαϊνό. Δεν μπόρεσα ούτε της φυσικής, ούτε μαθηματικά, έλα να σε βοηθήσω, έλα σπίτι μου το απόγευμα να τα πούμε. Ακούτε, ξέρετε ότι υπάρχουν καλοί μαθηταί που έχουν βοηθήσει τους συμμαθητάς των, κάνοντας ένα είδος φροντιστηρίου. Θυμούμαι όταν ήμουν εγώ νεότερος, ένα παιδί μικρότερο από μένα, στο σπίτι του μάζευε όλη την τάξη του και τους έκανε μάθημα.

Αυτός έγινε διάσημος δικαστικός, δεν θα πω το όνομά του, έγινε διάσημος δικαστικός, ακεραιοτάτου χαρακτήρος, ωραιότατος, θαυμάσιος, μάζευε τους μαθητάς του στο δωμάτιό του και ήταν από χωριό, νοίκιαζε δωμάτιο στην πόλη που ήταν και εκεί τους μάζευε όλους και τους έδειχνε όλα τα μαθήματα στις απορίες τους.

Ξέρετε ότι υπάρχουν φοιτητές ή μαθητές μεγάλων τάξεων που δείχνουν σε μαθητάς μικροτέρων τάξεων, σε περιόδους κυρίως διαγωνισμών, εξετάσεων, ορισμένα πράγματα. Ξέρετε ότι μέσα στα σπίτια τους έχουν ένα πίνακα και πράγματα που τα έχω δει, σας λέω αυτά που έχω δει, και λέει ας πούμε ένας φοιτητής που είναι της φυσικής, Λέει σε κάποια παιδιά, ελάτε στο σπίτι να σας πω μερικά πράγματα, να σας λύσω απορίες γύρω από τα θέματά σας, τα μαθήματά σας, το μάθημά σας φυσικής, άλλος των μαθηματικών και ούτω καθεξής, αυτός λέγεται κοινωνικός άνθρωπος.

Όταν ακόμα αντιλαμβάνεται ότι ένας συμμαθητής, μία συμμαθήτρια έχει ανάγκες υλικές, θα το πει παραπέρα στο σπίτι του να καλυφθούν οι υλικές ανάγκες όταν ακόμα ο μαθητής και η μαθήτρια βλέπουν προβλήματα να υπάρχουν στον πλαϊνό τους ας πούμε ψυχολογικά προβλήματα και βοηθήσουν τον πλαϊνό τους παρηγορώντας τον, βοηθώντας τον ή πενθεί ένας συμμαθητής, ξέρω εγώ, πεθανή μάνα του, ο πατέρας του να του πει δύο λόγια καλά, να τον παρηγορήσει και ακόμα η υψίστη κοινωνική προσφορά να του δείξει το δρόμο του Χριστού.

Η υψίστη κοινωνική προσφορά. Αυτός είναι ο κοινωνικός άνθρωπος. Στον χώρο του σχολείου, ο μαθητής. Ερωτώ, έχει καμία σχέση ο κοινωνικός άνθρωπος, ο κοινωνικός μαθητής, με τον κοσμικό μαθητή που δεν σκέπτεται παρά πώς θα ντυθεί και πώς θα διασκεδάσει και πώς θα αμαρτήσει ποικιλοτρόπως; Δεν υπάρχει προφανώς καμία σχέση.

Συνεπώς, δεν μπορούν να μας πουν ότι είμαστε ακοινώνητοι, θα μας πουν βεβαίως ότι δεν είμαστε κοσμικοί. Έχει γίνει σύγχυση στον όρο, το ότι θα μας πουν μη κοσμικούς, ακριβώς είναι κάτι που μας βεβαιώνουν εκείνο που θα επιδιώκαμε.

Να μην είμαστε κοσμικοί άνθρωποι, τι ωραιότερο πράγμα! Παιδιά, προσέξτε, με την ευκαιρία της απορίας, θα είμαστε κοινωνικοί άνθρωποι, ποτέ δεν θα είμαστε κοσμικοί. και οι κοινωνικοί άνθρωποι έχουν τους τρόπους τους να χαρούν και έχουν και τις ψυχαγωγίες τους, έχουν και χαίρονται πολύ καλύτερα από όλους τους άλλους οι οποίοι όταν γυρίσουν σπίτι τους μα μεθυσμένοι θα γυρίσουν, μα με τύψη συνειδήσεως, μα υπό την επήρεια των ναρκωτικών και του τσιγάρου, μα από προβλήματα που θα δημιουργηθούν κατά τη διάρκεια της δεξιώσεως, μπερδεύτηκαν με άλλα πρόσωπα, τσακώθηκαν ή συνήψαν παρανόμους ερωτικές σχέσεις και τα λοιπά. Δεν είναι δυνατόν ποτέ να γυρίσει πίσω στο σπίτι του ένας μαθητής, μια μαθήτρια, και να έχει χαρά και να έχει ειρήνη μες στην ψυχή. Είναι κάτι αδιανόητο. Αυτά για την απορία που ετέθη. Για τα λίγα λεπτά που μένουν, για να δούμε κάτι ακόμα.

Και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα, είναι από τη Θεία Λειτουργία. Πώς εννοείται αυτή η τέλεια εγκατάλειψη της ζωής μας στα χέρια του Θεού, τι προϋποθέτει από μας, τελεία εγκατάλειψη; Μακάρι να ήταν τελεία εγκατάλειψη, αλλά που δεν φτάνει να είναι τελεία εγκατάλειψη στα χέρια του Θεού.

Ένα μικρό παιδί έχει μία τελεία εγκατάλειψη στα χέρια των γονιών του. Ο Χριστός είπε, εάν δεν στραφείτε να γίνετε σαν τα παιδιά, στη Βασιλεία του Θεού δεν μπαίνετε. Βέβαια πολλά στοιχεία και πολλές πλευρές μπορούσαμε να πούμε εδώ, αλλά νομίζω μια πολύ βασική είναι η εξής, αν δεν εμπιστευθείς στα χέρια του Θεού τη ζωή σου, δεν μπαίνεις στη Βασιλεία του Θεού.

Σας παρακαλώ, όταν αφιερώνεσαι στο Θεό ή φθάνεις ακόμα στο μαρτύριο, δεν είναι ένα άφημα, μια εγκατάλειψη του εαυτού μας στα χέρια του Θεού. Διότι λέγω αύριο τι θα γίνει Και αν πεθάνω τι θα γίνει Δεν έχω τίποτα να φοβηθώ Γιατί είμαι στα χέρια του Θεού

Το μικρό παιδί δεν έχει τίποτα να φοβηθεί. Μια φορά θυμάμαι σε ένα λεωφορείο που ήμουν, πίσω πίσω καθόμουν, κάποια στιγμή ήταν μια κυρία με ένα μωρό στην αγκαλιά της και οι άλλοι επιβάτες. Φρενάρισε το όχημα όμως, πολύ απότομα, είχε αρκετή ταχύτητα το αυτοκίνητο, για να αποφευχθεί ένα δυστύχημα.

Και όλοι οι επιβάτες πήγαμε μπροστά από την κεκτημένη ταχύτητα που είχαμε μέσα. Φυσικά όλοι τρομάξαμε και δείχναμε θορυβημένοι. Μια ψυχούλα δεν τρόμαξε. Το μωρό στην αγκαλιά της μάνας του. Μόνο εκείνο δεν τρόμαξε. Μη μου πείτε ότι ήταν μωρό. Εμείς είμαστε μωροί και εκείνο είναι σπουδαίο, γιατί ακριβώς εμπιστευόταν στα χέρια της μάνας του. Μωρός είναι ο άνθρωπος όταν δεν εμπιστεύεται τον εαυτό του στα χέρια του Θεού.

Ναι, αλλά εδώ όμως, όταν λέγει εγκατάληψη, καταλαβαίνω ότι θέλει να πει εκείνος ή εκείνη, μάλλον κοπέλα πρέπει να είναι, ότι δηλαδή πώς θα εγκαταλείψω τον εαυτό μου στα χέρια του Θεού, δεν θα κάνω εγώ τίποτε.

Παιδιά, το να εμπιστευτώ τον εαυτό μου στην αγάπη του Θεού, στην πρόνοια του Θεού, δεν σημαίνει ότι εγώ δεν θα αυτενεργώ. Ποιος σας το είπε αυτό το πράγμα;

Αντιθέτως, ενεργώ, κάτω από την πρόνοια του Θεού. Και όταν για μια στιγμή ο Θεός μου πει, σταμάτα, δεν το κάνεις αυτό, σημαίνει, δεν πρέπει να το κάνω, χωρίς να αγωνιώ. Θα σας πω ένα μικρό παράδειγμα.

Μια φορά, όταν υπηρετούσα στρατιώτης, μάλιστα τη βασική εκπαίδευση στον Άραξο, στην αεροπορία υπηρέτησα. Βέβαια όλοι θέλαμε να δούμε την Πάτρα.

Και μπαίνει ο λοχίας εκεί στον θάλαμό μας και λέει ποιος θέλει να πάει στην Πάτρα. Ήταν μετά το φαγητό και είμαστε όλοι ξαπλωμένοι στα κρεβάτια μας. Όλοι σηκώθηκαν λοιπόν για να πάνε στην Πάτρα.

Τότε σηκώθηκα και εγώ, ήμουν όμως εγώ τέλος τέλος του θαλάμου και έφτασα τελευταίως. Όλοι οι άλλοι βγήκανε γρήγορα γρήγορα για να μπουν στο φορτηγό να πάνε στην Πάτρα. Όταν έφτασα εγώ πρώτης πύλης, πρώτης πόρτας του θαλάμου, έβαλε ο λοχίας εκεί τα χέρια του, ο σμηνίας τα χέρια του και μου λέει πήγαινε μέσα.

Του λέω θέλω να πάω και εγώ στην Πάτρα, πήγαινε μέσα μου λέει, θέλω και εγώ να πάω στην Πάτρα, πήγαινε μέσα σου λέω, πήγα μέσα, τι να κάνω. Βέβαια περιττώ να σας πω ότι οι άλλοι πήγανε στα αποχωρητήρια για καθάρισμα, δεν πήγανε στην Πάτρα.

Αυτό συμβαίνει, παιδιά, πολλές φορές στη ζωή μας. Μας εμποδίζει ο Θεός και εμείς δυσανασχετούμε και λέμε, να, να, έπρεπε να μην εγκαταλείψω τον εαυτό μου στην πρόνοια του Θεού. Ναι, ναι, αλλά μετά θα δούμε άλλους, εκείνα που απήλαυσαν να τους βγαίνουν ξινά.

Θα πρέπει συνεπώς, τι θα πρέπει, θα πρέπει να εγκαταλείπουμε πραγματικά τον εαυτό μας στα χέρια του Θεού. Να λέμε ο Κύριός μου ότι θέλει να γίνει, χωρίς να σημαίνει ότι δεν θα κινώ τα χέρια μου, χωρίς να σημαίνει ότι δεν θα φροντίζω για τον εαυτό μου, διότι η πρόνοια του Θεού δεν είναι μόνο, δεν είναι μόνο παθητικά να δέχομαι.

Ο Θεός στην έρημο, προσέξτε, έριξε το μάνα, έπρεπε τώρα ο άνθρωπος, οι άνθρωποι, ο λαός, να μαζέψει το μάνα, να το ζυμώσει, να το ψήσει και να φτιάξει ψωμί. Τι σημαίνει εδώ; Εδώ οι άνθρωποι είχαν εγκαταλείψει τον εαυτό τους στο Θεό, προνοεί ο Θεός για αυτούς, αλλά έπρεπε όμως να μαζέψουν το μάνα, να το ψήσουν και να το φάνε.

Όταν μπήκαν στη γη Χαναάν, το μάνα δεν έπεφτε πια, τώρα έχουμε νέα μορφή προνοίας του Θεού, τώρα θα στείλει τη βροχή και τον καλό καιρό να θερίσουν, να σπείρουν και να θερίσουν για να έχουν να φάνε το ψωμί τους.

Βλέπετε λοιπόν ότι η πρόνοια του Θεού συνδυάζεται με την εργατικότητα και την προβλεπτικότητα του ανθρώπου, αλλά λέγει και κάτι πολύ σπουδαίο, τι προϋποθέτει από εμάς; Αν υποτεθεί ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε, δηλαδή να αποθέσουμε τον εαυτό μας εις τον Θεό, παιδιά, προϋποθέτει τα εξής, προϋποθέτει πίστην, υπακοήν και αγάπη.

Αν δεν πιστεύω στο Θεό, όχι στην ύπαρξή Του, στην πρόνοιά Του. Όχι στην ύπαρξή Του, αλλά στην πρόνοιά Του. Είναι αδύνατο να προχωρήσω να αποθέσω τον εαυτό μου στα χέρια του Θεού. Θα πιστέψω λοιπόν, θα πιστέψω στην αγαθή του πρόνοια, θα έχω υπακοή. Εμένα μου έλεγε ο σμηνίας, τι μου έλεγε; Πήγαινε μέσα. Εγώ δυσανασχετούσα. Όταν ο Θεός βάζει το πόδι του κάπου και σου λέει δεν θα περάσεις εδώ. Κάποτε ξέρετε επιχειρούσα να μπω στην Ανωτάτη Εμπορική, βέβαια απέτυχα, απέτυχα. Δεν θα τολμούσα τότε να το πω και θα το θεωρούσα ντροπή, τώρα όμως το λέω και δημοσίως. Δεν ντρέπομαι τώρα.

Είχε, σαν να είχε βάλει ο Θεός το πόδι του μπροστά εκεί, σαν τον λοχία, και μου λέει δεν θα μπεις σε αυτή τη σχολή, δεν θα μπεις σε αυτή τη σχολή. Κλάματα, είχα πει ότι δεν θα γελάσω ποτέ στη ζωή μου, περιττό να σας πω ότι γέλασα πάρα πολλές φορές στη ζωή μου.

Αυτός είναι ο άνθρωπος, αυτός είναι ο άνθρωπος, δυσανασχετεί στο θέλημα του Θεού. Υπακοή λοιπόν, σε αυτό που επιτρέπει ο Θεός, και αγάπη στον Θεό, αγάπη στον Ιησού Χριστόν. Άμα έχουμε αγάπη, τότε ό,τι μας προσφέρει ο Χριστός, και το μαρτύριο ακόμα να μας προσφέρει, και το μαρτύριο, δεν παύουμε να τον αγαπούμε. Γι' αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος, τις ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού; Μάχαιρα, ύψος, βάθος, θάνατος, ζωή; Τίποτα.

Η αγάπη λοιπόν είναι ένα σπουδαίο, σπουδαίο στοιχείο. Για να κλείσω λοιπόν την απορία αυτή, σας σημειώνω από τη Σοφία Σειράχ κάτι που έχω γράψει. 38,9 τέκνο λέγει Εν αρρωστήματί σου μη παράβλεπε, αλλ' εύξαι Κυρίω, και αυτός ιάσεταί σε.

Όταν λέει αρρωστήσεις, μην το παραβλέπεις αυτό, κάνε προσευχή και θα σε κάνει καλά ο Θεός, και λέει πιο κάτω και πήγαινε στον γιατρό. Θα πει κάποιος ή θα προσευχηθώ και δεν θα πάω στον γιατρό ή θα πάω στον γιατρό και θα προσευχηθώ. Δεν νομίζετε πως είναι και τα δύο λανθασμένα; Και θα προσευχηθώ και θα πάω στον γιατρό. Αυτό θα πει η πρόνοια του Θεού και η δική μου η ενέργεια. Αυτό μην το ξεχάσετε ποτέ σας.

Και έρχομαι σε μία, μένουν δύο λεφτά, μία ακόμα απορίουλα σύντομη, είναι η εξής για να εξοφλήσω, γιατί έχει θερίσει πολλές απορίες, λέγει μπορούμε να επικοινωνούμε με άτομα άλλης θρησκείας, παραδείγματος χάρη αν βρεθούμε στο εξωτερικό να μας φιλοξενήσουν, παιδιά μπορούμε βεβαίως με την έννοια να πάμε σε ένα σπίτι, να πάμε σε μια επίσκεψη ή στο εξωτερικό να μας φιλοξενήσουν, αλλά σε λατρευτικές συνάξεις, ποτέ.

Δεν θα πάμε ας πούμε σε ένα ναό, Ρωμαίο-Καθολικό ή Προτεσταντικό, να προσευχηθούμε μαζί Ποτέ, ποτέ, ποτέ, ποτέ, κοινή προσευχή δεν θα κάνουμε με αιρετικούς και αλλοθρήσκους. Ή αιρετικούς δηλαδή της χριστιανικής οικογενείας, αλλά αιρετικούς.

Στο θέμα της πίστεως θα είμαστε χωριστά. Σε άλλα πράγματα, να πάμε σπίτι τους ή να έρθουν στο δικό μας, αυτό δεν έχει πολύ σημασία, και εφόσον είναι έκτακτο και όχι να είναι συστηματικό, διότι υπάρχει κίνδυνος να πάθουμε κάτι κακό, να μας επηρεάσει ο Προτεστάντης ή ο Ρωμαιοκαθολικός, και τότε να πάθουμε βλάβη στην πίστη μας. Αυτά παιδιά για σήμερα.

Και ερχόμεθα τώρα παιδιά στη σειρά των αποριών. Γράφει αυτή η απορία, η οποία βεβαίως είναι μεγάλη ευσέβεια, αλλά όπως σας είπα γραμμένη σε μικρό χαρτάκι. Λέγει, η σωτηρία του ανθρώπου είναι ατομική υπόθεση ή όχι. Ευχαριστώ. Το ευχαριστώ γράφει ο Ερωτών.

Πράγματι λοιπόν για να δούμε η σωτηρία του ανθρώπου είναι ατομική υπόθεση ή όχι. Θα μπορούσαμε να πούμε, και θα το αναλύσουμε, ότι η σωτηρία του ανθρώπου είναι, παιδιά, είναι διά της εκκλησίας και εν τη εκκλησία.

Τώρα εδώ χρησιμοποίησα και την δοτική που ίσως να σας είναι λίγο δύσκολη. Θα πει με την εκκλησία, δηλαδή με τη βοήθεια της εκκλησίας και μέσα στην εκκλησία. Γιατί μπορεί να είναι το με τη βοήθεια αλλά να είναι έξω από την εκκλησία.

Θα λέγαμε με τους γιατρούς μέσα στο νοσοκομείο. Γιατί μπορώ να έχω τους γιατρούς έξω όμως από το νοσοκομείο Αυτό θα πει εν τη Εκκλησία, συγγνώμη, Διά της Εκκλησίας και εν τη Εκκλησία Συνεπώς, αφού η Εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού, είναι τα μέλη του Χριστού, είναι οι πιστοί Και εγώ για να σωθώ πρέπει να γίνω μέλος του σώματος του Χριστού, πρέπει να γίνω σύμφυτος Δεν μπορώ δηλαδή να σωθώ έτσι απλώς χωρίς να είμαι ηνωμένος με το σώμα του Χριστού με την Εκκλησία Άρα δεν είναι δυνατό να σωθώ έτσι, για να σωθώ θα πρέπει να σωθώ μέσα στην Εκκλησία μαζί με τους άλλους ανθρώπους και ταυτοχρόνως με τα μέσα που παρέχει η Εκκλησία

Γι' αυτό ακριβώς το λόγο είναι οξύμορον το να πω, ακούστε το οξύμορον, να πω, ιδιωτική θεία λειτουργία Είναι κάτι που λέγεται από τους ανθρώπους μας, από τους πιστούς μας, τι θα πει ιδιωτική θεία λειτουργία, είναι αντιφατικό Διότι λειτουργία από το λίτος λάμδα έψιλον γιώτα περισπωμένη ταυ όμικρον σίγμα, λίτος θα πει δημόσιος και έργον, λίτος έργον, λειτουργία, θα πει λοιπόν δημόσιον έργον, μα το λέμε δημόσιον, σημαίνει δεν είναι ενός ανθρώπου Δεν μπορώ λοιπόν να λέγω δημόσιον έργον, έχω ιδιωτικόν δημόσιον έργον, αυτό θα πει όταν λέγω έχω ιδιωτική λειτουργία, είναι, δεν στέκεται, δεν στέκεται, που σημαίνει η λειτουργία δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνεται από ένα πρόσωπο μόνο, ξέρετε ένας ιερεύς μόνος του δεν μπορεί να λειτουργήσει, ξέρετε γιατί, γιατί είναι μόνος του, όχι από τεχνικής πλευράς,

Όχι διότι δεν υπάρχει ένας ψάλτης για να ψάλει, αλλά διότι δεν νοείται η Θεία Λειτουργία χωρίς να είναι παρόντες τουλάχιστον δύο πρόσωπα

τουλάχιστον δύο πρόσωπα, έστω το δεύτερο πρόσωπο να είναι ένα μωρό, βαφτισμένο όμως, και να κάθεται στην καρέκλα, να μην ψάλει Γιατί δεν είναι θέμα τεχνικής, είναι θέμα ουσίας, που εκφράζεται εδώ στη Θεία Λειτουργία, με το σύνολο των προσώπων, εκφράζεται το σώμα του Χριστού Ένα μέλος δεν αποτελεί το σώμα, αλλά πολλά μέλη αποτελούν το σώμα, έτσι, δεν μπορώ να λέγω θα σωθώ μόνος μου, ότι θα κάνω λειτουργία για τον εαυτόν μου Θυμόμαι κάποτε παλιά, κάναμε εδώ σε ένα εκκλησάκι, στον Άγιο Αθανάσιο, που είναι πίσω από τον Άγιο Νικόλαο Κάτι λειτουργίες, ήταν για νέους, ήταν πολλά παιδιά, πολύ πρωινές, πέντε το πρωί

Εκεί στη γειτονιά βλέπω ότι κάνουμε λειτουργίες μια φορά την εβδομάδα Και μια φορά μου λένε, ξέρετε, έχετε ιδιωτική λειτουργία, γιατί θα πει ιδιωτική λέγω Να ξέρετε θέλαμε να έρθουμε αλλά δίσταζα μήπως είναι ιδιωτική λειτουργία Δεν μπορείς να κλείσεις τις πόρτες και να πεις δεν έχω με άλλον άνθρωπο Είναι αδιανόητο πράγμα Όχι λέω παρακαλώ, τι θα πει ιδιωτική, θα έρχεστε στη λειτουργία Λοιπόν, δεν μπορώ να σωθώ μόνος μου, θα σωθώ μες στην Εκκλησία Και με την Εκκλησία, με εκείνα που θα μου παρέξει η Εκκλησία, τα μυστήριά της Ξέρετε που υπάρχει αυτή η θέση στο να σωθώ μόνος μου, στον Προτεσταντισμόν, διότι ο κάθε Προτεστάντης θεωρείται και μία αυθεντία, μόνος του διαβάζει την Αγία Γραφή, μόνος του και εξηγεί, για να σας το πω έτσι λιγάκι κομικότερα, μόνος του φτερνίζεται και μόνος του λέει γεια σου.

Δηλαδή, γι' αυτό, ξέρετε, έχουμε τόσες αυθεντίες ερμηνείας της Αγίας Γραφής, όσοι και οι Προτεστάντες Ενώ μπορούμε να το πούμε αυτό εμείς, μπορούμε να ερμηνεύσουμε την Αγία Γραφή ο καθένας όπως θέλει Όχι, θα πάρουμε την ερμηνεία που δίδει η Εκκλησία, δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε υποκειμενικές, ατομικές ερμηνείες Εκτός από αυτό που θα πω, είναι αυτό που λέει η Εκκλησία, δηλαδή ταιριάζει, μπορώ να κάνω μια καινούργια διατύπωση, αλλά θα είναι το πνεύμα το ίδιο, δεν μπορώ να βγω από την Εκκλησία Σώζουμε λοιπόν μέσα στην Εκκλησία και διά της Εκκλησίας, θα το λέγαμε αλλιώτικα, σώζομαι διά του Χριστού και Χριστού Ιησού, αλλιώτικα δεν μπορώ να σωθώ

Βεβαίως, δεν σημαίνει αυτό ότι δεν πρέπει να αγωνιστώ εγώ μόνος μου, δηλαδή μένει και ο παράγων πρόσωπο Η Εκκλησία μου δίδει αυτά, είμαι ενταγμένος μέσα στην Εκκλησία, αλλά πρέπει και να έχω, θα λέγαμε, τον ατομικό μου αγώνα Αυτός όμως ο ατομικός αγών δεν είναι 100% ατομικός, εγώ αγωνίζομαι, αλλά είναι και η χάρις του Θεού γιατί χωρίς τη χάρη του Θεού τι θα κάνω, μένει λοιπόν ο παράγον πρόσωπο, ο παράγον προσωπική δουλειά, προσωπική εργασία αλλά όλα αυτά ενταγμένα μέσα στην Εκκλησία. Αυτά με την απορία αυτή. Ήρθε μια άλλη απορία.

Δεν ξέρω αν έπρεπε να την πω την απορία σας αυτή ή όχι, αλλά δηλαδή σαν αυτονόητη φαίνεται όμως ότι έπαψε να είναι αυτονόητη. Ακούσατε, πρέπει να κάνουν και δουλειές τα παιδιά στο σπίτι ή να ασχολούνται μόνο με τα μαθήματά τους;

Εδώ είναι τώρα

Βέβαια, ένα παιδί για να το γράψει αυτό, ή στο σχολείο παίρνει τέτοιες κατευθύνσεις, ή και από το ίδιο του το σπίτι, όταν μπορεί ο δάσκαλος, ο καθηγητής να πει ότι δεν χρειάζεται να κάνετε δουλειές, εσείς στα μαθήματά σας να κοιτάτε. Ή ακόμη, η μητέρα, γιατί δυστυχώς συμβαίνει αυτό, Κυρίως για το κορίτσι, να λέει μη παιδί μου ασχολείσαι με τίποτα άλλο, με τίποτα, με τίποτα του σπιτιού, εσύ κάτσε τα μαθήματά σου, εμείς θέλουμε να γίνεις πρώτοι, αριστούχος, μην ασχολείσαι με τίποτα με το σπίτι. Και μετά βεβαίως τρώει το άριστά της μετά η κοπέλα αυτή που δεν ξέρει να ψήσει έναν καφέ. Βάλει στο μπρίκι το 20, το βράζει και το πίνει.

Παιδάκια, είναι ακατανόητα πράγματα αυτά και όχι μόνο ακατανόητα αλλά και αφύσικα. Προσέξτε, είναι αφύσικα. Ξέρετε ότι το ανθρώπινο σώμα έχει ανάγκη, καλύτερα ο άνθρωπος έχει ανάγκη να δουλέψει ολόκληρος και με το πνεύμα του και με το σώμα του.

Αν κάνουμε ανθρώπους που δουλεύουν μόνο με το πνεύμα τους, θα τους κάνουμε να ατροφήσει το σώμα τους. Διότι και θα επιφέρουμε και κόποση, μάλιστα διανοητική. Διότι η κόποση διανοητική εμφανίζεται στον εγκέφαλον, όπως και η κόποση η σωματική εμφανίζεται στον νοτιέων μυελών. Λοιπόν, πρέπει να υπάρξει μια ισορροπία. Διάβασα, θα βγω να κάνω μια χειρονακτική δουλειά. Βέβαια σήμερα, ακριβώς γιατί δεν κάνουμε την χειρονακτική ενεργασία, κάνουμε λίγο γυμναστική μέσα στο σπίτι. Θα έλεγα από μεν πλευράς ισορροπίας εντάξει. Αλλά δεν είναι όμως και ψυχολογική ισορροπία. Γιατί Διότι ο άνθρωπος πρέπει να κάνει εργασία Όχι να χοροπηδάει απαρός ένα δοκάρι Να σηκώνει κάποια βάρη για να φέρει ισορροπία Στην σωματική του κατασκευή Στην ψυχοσωματική του κατασκευή Ώστε διαβάζει πολλές ώρες Σηκώνεται τώρα και κάνει λίγο γυμναστική Όχι Αλλά πρέπει να κάνει εργασία Όχι γυμναστική μόνο.

Και η εργασία είναι ό,τι λέει η λέξη, να κάνω εργασία. Ο δε χώρος μιας εργασίας κυρίως είναι το σπίτι. Αν μάλιστα είμεθα σε χωριό, έχουμε την δυνατότητα για κάτι πιο απλωμένο, πηγαίνουμε και στο χωράφι μας, στο περιβόλι μας, στα ζωντανά μας, είμεθα μέσα στην πόλη, πάμε στο μαγαζί του πατέρα μας, πάμε στην εργασία του πατέρα μας.

Μπορεί να χειρουργήσει ο άνθρωπος, ότι είναι, θα τον βοηθήσουμε, ή στο εμπορικό του, ότι είναι, δηλαδή με άλλα λόγια, πρέπει να εργαστούμε, ή μια κοπέλα, στο σπίτι, θα κάνει τις δουλειές, δεν πρέπει να ξεχνάει μια κοπέλα, ότι μπορεί βέβαια να μάθει γράμματα, το λέγαμε σε μια περασμένη απορία σας, να μάθει γράμματα, δεν την εμποδίσουμε, είναι ωραίο πράγμα να έχουμε μια σοφία, και στον άνδρα και στη γυναίκα, μια γνώση, είναι ωραίο πράγμα Αλλά είναι πάρα πολύ άσχημο και εξοργιστικό να βλέπεις μια γυναίκα να ξέρει πολλά πράγματα, να έχει σοφία και να μην ξέρει να πιάσει τίποτα και το σπίτι της να βρωμάει ολόκληρο και να μην ξέρει να πλύνει τα ρούχα της και να τα σιδερώσει.

είναι πολύ πολύ περίεργο και άσχημο πράγμα, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε, ναι η μόρφωση είναι ωραίο πράγμα, ότι η αποστολή της γυναικός είναι πρώτα νοικοκυρά, μητέρα και σύζυγος, πρωτίστως, όποια κοπέλα αρνηθεί αυτήν την αποστολή, μητέρα και σύζυγος, δεν λέω για μια κοπέλα που θα ήθελα να αφιερωθεί, αυτό είναι άλλη παράγραφος, και εκεί θα βρει νόημα, ότι νόημα θα βρει, δεν μιλώ για αυτό, ότι αν αρνηθεί την μητρότητα, δηλαδή να σταθεί μητέρα και να σταθεί σύζυγος και να κοιτάξει και να ρίξει το βάρος σε άλλα πράγματα, στη μόρφωση, στο επάγγελμα και τα λοιπά, θα έρθει μια μέρα που θα το μετανιώσει.

Θα έρθει μια μέρα που θα αισθανθεί κενή την ψυχή της, θα αισθανθεί ότι παρέκλινε της αποστολής της και ότι δεν γέμισε η ζωή της, δεν γέμισε η ψυχή Γι' αυτό προσέξτε, να είστε καλές μαθήτριες, καλοί μαθητές, αλλά οι δουλειές, δουλειές Θα βρίσκετε πάντοτε χρόνο προπαντός οι κοπέλες να κάνουν τις δουλειές του σπιτιού και πρέπει σιγά σιγά να υφίστανται μία μύηση στο λεγόμενο νοικοκυριό Θα ξεκινήσουμε από το σκούπισμα, προσέξτε το, το πιο στοιχειώδες θα έλεγε κανείς, το σκούπισμα, ναι, μετά όμως νοικοκυριό δεν είναι να σκουπίσω, να πλύνω, να μαγειρέψω, να κάνω γλυκά, να συγυρίσω Ξέρετε τι θα πει νοικοκυριό, ακούσατε, ό,τι λέει η λέξη, οικονομία, οικονομία, είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται και από τους αρχαίους, μάλιστα ο Ξενοφών έγραψε ένα σύγγραμμα, ο οικονομικός, και αναφέρεται στο θέμα του να κρατώ το σπίτι μου, ξέρετε πως, όχι με την έννοια να μάθω μερικά πράγματα,

να τα φέρνω βόλτα, είπα να μαγειρεύω, να σκουπίζω και τα λοιπά, αλλά πως θα οργανώνω και θα διατηρώ στην οργάνωσή του το σπίτι μου, ένα μικρό παράδειγμα, δεν είναι αρκετό να ξέρεις πως θα μαγειρέψεις, αλλά πρέπει κάτι άλλο να κάνεις, να ανοίξεις το ψυγείο σου από βραδίς και να δεις τι σου επερίσευσε και αυτό που σου επερίσευσε στο ψυγείο, αύριο, τι μπορεί να γίνει, πως μπορεί αυτό να μετασχηματιστεί, Αν πετύχεις αυτό, τότε μπορώ να σου πω ότι μπαίνεις στην οικονομία, το να ξέρεις να κρατάς το σπίτι σου, οικονομία.

Όταν έχεις ένα αντικείμενο και λες αυτό, σε τι μπορεί να μου χρησιμεύσει, να μην το πετάξω, σήμερα ξέρετε ψωνίζουμε από τα καταστήματα και τα λοιπά και όταν κάτι δεν μας χρειάζεται, το πετάμε παιδιά μου. Και όταν πάλι κάτι χρειαστούμε, πάμε και ξαναψωνίζουμε.

Ναι, αλλά πρέπει να έχεις ένα πορτοφόλι τεράστιο για να ψωνίζεις διαρκώς. Πρέπει να έχεις μια αποθήκη που να βάζεις τα υλικά σου μέσα και εκεί να κάνεις τους ωραίους συνδυασμούς γιατί ξέρεις οικονομία. Πώς γίνεται αυτό; Προσέξτε να δείτε. Έχεις κάτι, κάποια υλικά.

Τι μπορεί να φτιάξουμε τα υλικά αυτά, θυμόσαστε τι λέγει η αρχαία μας γραμματεία, φιλοκαλούμεν μετ' ευτελείας, δεν ξέρω αν το έχετε μάθει στο σχολείο σας αυτό, φιλοκαλούμεν μετ' ευτελείας, τι θα πει αυτό, κάνω με ωραία πράγματα φίλος του κάλλους, αγαπώ την ομορφιά, φιλοκαλώ, κάνω με ωραία πράγματα μετ' ευτελείας, τι είναι η ευτέλεια, το τίποτα, το φτηνό, το τίποτα εγώ, Εκείνο που είναι για πέταμα. Εσύ αξιοποιείς εκείνο που είναι για πέταμα. Έτσι όταν καμιά φορά ακούω ότι σε μια πόλη αξιοποιούνται τα σκουπίδια. Θα υπάρξει μια βιομηχανία που θα αξιοποιεί τα σκουπίδια. Δόξα σου ο Θεός λέει κανείς τι ωραίο πράγμα αυτό. Αυτό λέγεται να ξέρεις να οργανώνεις τη ζωή σου, τη δουλειά σου, τα υλικά σου, πώς τα χρησιμοποιείς και τα λοιπά.

Συνεπώς, μόνο όταν μάθουμε αυτό, δηλαδή να κάνουμε τους συνδυασμούς, να χρησιμοποιούμε τα υλικά που έχουμε και λοιπά, μόνο τότε μπορούμε να πούμε ότι γίναμε νοικοκυραίοι. Αυτό δεν είναι μόνο για τη γυναίκα, είναι και δια τον άνδρα.

Δεν είναι μόνο δια τον άνδρα, είναι και δια την γυναίκα. Και δεν είναι απλώς πήραμε το μισθό, τον βάλαμε σε ένα κουτί τα λεφτά, Άντε, ξόδευε, άντε, και μετά, και τι βγαίνει, μετράμε και τα χρήματα και λέμε, μας φτάνουν, όχι να βγαίνουμε ύστερα από 10 μέρες πριν, πήραμε το μισθό και ακόμη θέλουμε 20 να κλείσει ο μήνας και να γυρεύουμε δανεικά και να πηγαίνουμε στο ταμείο μας και να παίρνουμε μπροστάντζα, λέω τη λέξη αυτή, να παίρνουμε μπροστά, συνέχεια μπροστά τι θα γίνει, κάποτε θα γίνουν χρεώσεις, όχι παιδιά, ούτε μπροστά, ούτε δανεικά, ούτε τίποτα. Μετράμε πόσο φτάνουμε, τόσο ξοδεύουμε. Λίγο λιγότερο ξοδεύουμε από εκείνα που φτάνουμε.

Και έτσι προχωρούμε. Αυτό λέγεται οικονομία. Πώς θα μυηθείς κοπέλα μου, πώς θα μυηθείς στο νοικοκυριό, Αν από πέντε χρονό παιδάκι, δε μάθεις να πηγαίνεις τις παντόφλες στη θέση τους, να ψευτοσκουπίζεις, και λοιπά, από κει θα ξεκινήσουμε, η μύηση είναι προοδευτική, και θα έχετε τη χαρά της δημιουργίας, γράμματα, μάθετε όσα θέλετε, όχι εις βάρος όμως, εκείνου του στοιχείου, αποτεινόμαστε ιδιαιτέρως στις κοπέλες, κυρίως εκείνου του στοιχείου, που αποτελεί και την αποστολή και τον προορισμό μιας γυναίκας. Αυτά και για αυτήν την απορία.

Υπάρχει μια συμπληρωματική απορία από την περασμένη φορά. Είπαμε στο προηγούμενο μάθημα ότι ο κοινωνικός μαθητής είναι καλός στα μαθήματά του. Έχουμε όμως περιπτώσεις που κοσμικοί μαθητές είναι καλύτεροι από τους κοινωνικούς, δηλαδή τους χριστιανούς.

Ακόμη όταν οι κοινωνικοί μαθητές ζητούν βοήθεια, για αυτό το θέμα ο Χριστός δεν τους τη δίνει να γίνουν καλοί μαθητές δηλαδή; Γιατί, πώς μπορούν οι κοινωνικοί μαθητές λοιπόν να γίνουν καλοί όταν πολλές φορές οι νοηματικές τους ελλείψεις είναι περισσότερες από εκείνες των κοσμικών;

Είναι πολύ απλό, όταν είπαμε να είναι καλοί μαθητές εννοούμε να είναι φιλότιμοι, ακούστε παιδιά, θα εξηγήσουμε.

Όταν ένα παιδί που πήρε κάποιες δυνατότητες από το Θεό, οι δυνατότητες διαφοροποιούνται στους ανθρώπους Τον βλέπουμε όμως δεν είναι τεμπέλης, είναι εργατικός, παίρνει ένα δεκατεσσεράκι, δουλεύει όμως, δουλεύει Το παιδί αυτό έχει φιλοτιμία και μάλιστα αν το θέλετε στη ζωή έχει αποδειχθεί, είναι και ένα αντικείμενο μελέτης της ψυχολογίας Εγώ το έχω προσέξει η ζωή μου αυτό το πράγμα, έχει παρατηρηθεί και έχει μελετηθεί από την ψυχολογία Μαθηταί του 14, επειδή ήσαν εργατικοί, έφτασαν να αποδώσουν πολύ περισσότερα στη ζωή τους από τους μαθητάς του 20, που έχουν πάθει το λεγόμενο κόμπλεξ του αρίστου

Ξέρετε, είναι το κόμπλεξ του αρίστου, είναι το εξής, έμαθα το περιβάλλον μου και τον εαυτό μου να παίρνω πάντα άριστα και δεν έχουν συνηθίσει στο, στην κάποια αποτυχία ή στον μειωμένο βαθμό και τρομάζουν μπροστά στο γεγονός ότι μπορεί να μην αποδώσω.

Θυμάμαι έναν μαθητή, ήταν άριστο, σημεοφόρος και λοιπά και λοιπά, όχι εδώ στη Λάρισα, στην Αθήνα. Το παιδί αυτό, παιδιά, πήγε εδώ στο Πανεπιστήμιο Εξετάσεις, στη Νομική, μπήκε μέσα, φοβήθηκε και έφυγε.

Του λένε, γιατί έφυγες; Να λέει, ξέρω εγώ, δεν θα ερχόμουν πρώτος. Ρε παιδάκι, μπες τελευταίος και βγες πρώτος, άμα θες να διαβάζεις, αλλά μπες μέσα. Ήρθε η επόμενη χρονιά, ξαναμπαίνει πάλι στη σχολή, στη Νομική, να δώσει εξετάσεις, ξαναφεύγει πάλι, διότι είχε μάθει το περιβάλλον του να παίρνει άριστα και εφοβείτο να αντιμετωπίσει μία ενδεχόμενη αποτυχία ή ακόμη να έρθει και δεύτερος.

Έπαθε κόμπλεξ, στο τέλος πήγε στη Γερμανία, κατέληξε εργάτης να σκάβει στους δρόμους. Και ήρθε κάποτε εδώ σε μεγάλη πλέον ηλικία, περασμένα τα 30 του χρόνια, να μου πει ότι κάτι πρέπει να κάνει γιατί πλέον είναι το τελευταίο τρένο της ζωής του.

Το κόμπλεξ του να είμαι άριστος μαθητής, το έχω δει σε πρόσωπα αυτό και το έχω ζυγίσει, σας το λέγω, το εξηγεί και η ψυχολογία. Γι' αυτό ο μαθητής, ο μέτριος, αλλά φιλότιμος, εργατικός, γιατί μέτριος, δεν έχει πολλές δυνατότητες.

Αυτός αποδίδει πιο πολλά. Αυτά όλα που σας λέω, ξέρετε πού επαληθεύονται; Σε έναν μύθο του Αισώπου. Ποιος βγήκε πρώτος, η Χελώνα ή ο Λαγός; Ο Λαγός είπε, θα τρέξω, ας πέσω να κοιμηθώ, πέντε βήματα θα κάνω, έφτασα στο τέρμα, ξένοιασε.

Η Χελώνα είπε «Εγώ είμαι βραδυκίνητη» και άρχισε να περπατάει από την ίδια στιγμή. Έτσι και εκείνος που δεν έχει, ξέρω, έχει επίγνωση ότι δεν έχει πολλές ικανότητες. Αρχίζει να διαβάζει, αρχίζει να δουλεύει και περνάει όλους τους άλλους. Ναι, αυτή είναι η πραγματικότητα. Πάντως να φοβάστε το άριστα. Όχι τι άλλο, όχι γιατί μόνο έχουμε την υπερηφάνεια και πολλά άλλα, γινόμεθα και βαθμοθήρες, κυνηγοί των βαθμών.

Μέγας κίνδυνος, μέγας κίνδυνος. Κάναμε σκοπό της ζωής μας τη βαθμολογία, για να επιδειχθούμε, κενοδοξία, υπερηφάνεια κλπ. Τίποτα, εργατικός άνθρωπος. Ο κοινωνικός μαθητής λοιπόν, δηλαδή αυτός που κατενόησε την ιδιότητά του ως χριστιανός, όχι ως κοσμικός, ως κοινωνικός που λέγαμε στην περασμένη μας απορία, ό,τι δυνάμεις και αν του έδωσε ο Θεός, ό,τι ικανότητες και αν του έδωσε ο Θεός, αυτές θα δουλέψει, με υπομονή πολύ.

Θυμηθείτε εκείνο που λέει ο Κύριος, ότι άλλο, λέει, ο στάχυς έχει εκατονταπλάσια, άλλο εξηκονταπλάσια και άλλο τριακονταπλάσια. Ο καθένας έχει μια δυνατότητα, γι' αυτό μην είμαστε αγχωμένοι να είμαστε πρώτοι μαθητές, να είμαστε φιλότιμοι, να είμαστε καλοί εργατικοί μαθητές.

Αυτά για την απορία που διευκρινήσαμε.

Επειδή μένει κάτι λίγο, μια μικρή, δυο μικρές απορίες. Γιατί δίπλα από την αγιογραφία του Ιησού Χριστού, στο τέμπλο κάθε Ναού, βρίσκεται η αγιογραφία του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου;

Παιδιά, ενθυμηθείτε όταν ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής και ο αδελφός του ο Ιάκωβος ζήτησαν από τον Κύριον, όταν, λέει, θα έρθει στη δόξα σου, να καθίσουμε δεξιά σου και αριστερά σου. Και ο Κύριος τους είπε, δεν είναι δικό σας θέμα αυτό, αλλά δεν θα καθίσουν αριστερά μου και δεξιά μου, θα καθίσουν αριστερά μου και δεξιά μου εκείνοι στους οποίους δόθηκε.

Και ξέρετε ότι η Θεοτόκος κατέχει την πρώτη θέση μετά από τον Χριστόν, η οποία πάντα είναι στα δεξιά του Χριστού, μάλιστα στη δέηση τη λεγόμενη, είναι δεξιά. Αλλά και εκεί που είναι αριστερά σε σχέση με εμάς όπως είναι από την πλευρά των γυναικών.

Είναι όμως στα δεξιά του Χριστού η Θεοτόκος, στα αριστερά του είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής. Γιατί; Διότι ο Κύριος είπε ότι ο Ιωάννης είναι ο μείζων εν γεννητοίς γυναικών. Είναι ο πιο μεγάλος που ποτέ γεννήθηκε από γυναίκα, ο πιο μεγάλος.

Συνεπώς, γι' αυτό είναι εις τα αριστερά του Χριστού, διότι είναι ο μείζων εν γεννητοίς γυναικών. Και η άλλη απορία, γιατί κάτω από τη Σταύρωση του Χριστού βρίσκεται μία νεκροκεφαλή;

Βέβαια, η επιπόλαια θα μπορούσε κανείς να πει ότι εφόσον έχουμε τη Σταύρωση του Χριστού, έχουμε θάνατον και η νεκροκεφαλή είναι το σύμβολο του θανάτου. Όπως ακριβώς ένα μπουκαλάκι που έχει δηλητήριο βάζουμε μία νεκροκεφαλή.

Δεν πρόκειται περί αυτού. Υπάρχει μία παράδοση, προσέξτε όμως, είναι συμβολικό το πράγμα, ότι εκεί που εσταυρώθηκε ο Χριστός ήταν ο τάφος του Αδάμου, συνεπώς το κρανίον του Αδάμου, και έτσι το αίμα του Χριστού που έρρευσε από τον Σταυρόν ελύτρωσε τον Αδάμ. Δεν είναι απαραίτητο να είναι το οικείο του Αδάμου, παιδιά, δεν είναι το απαραίτητο.

διότι ήδη το αίμα του Χριστού ελύτρωσε όχι μόνο τον Αδάμ αλλά και όλους τους απογόνους του, όπου και αν, σε όποιο σημείο της γης και αν είχαν ταφεί. Εξάλλου οι ψυχές ήταν στον Άδη και ο Χριστός πήγε στον Άδη να σώσει εκεί τον Αδάμ και την Εύα και όλους τους απ' αιώνος κεκοιμημένους.

Συνεπώς, είναι ένα σύμβολο, το κρανίο του Αδάμ είναι, αλλά ένα σύμβολο ότι ήρθε να σώσει τον Αδάμ, δηλαδή όλο το ανθρώπινο γένος, διότι από τον Αδάμ κατάγεται όλο το ανθρώπινο γένος. Αυτά παιδιά σήμερα για τις απορίες.