Faith, Hope, and Unity in Orthodox Life

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Once again, beloved listeners, here I am: an elder bishop, the oldest of all the bishops of the Church of Greece, by the mercy of God, standing at the podium of this Brotherhood of the Cross.

I hesitate to speak. You are the audience I can see: you have come from parishes across the city, and even from farther away, such as Corinth. But the audience is much larger. Thanks to modern technology, recordings carry the word of God, as though on the wings of the wind, to Australia, the North Pole, Sweden, and other places. Many people hear the word of God and write me letters.

Well, what shall we say tonight? I shall speak with... I would have preferred my period of service to have ended earlier, so that I could withdraw to the Holy Mountain and hide myself in a cave there, “turning toward myself and God,” as the Theologian says. The Gospel does not let me. It obliges me to remain at the borders of our homeland until the very last moment.

We must remain with the word of God and follow the example of John the Evangelist. He kept preaching in his old age. When he could no longer walk, his disciples supported him and brought him to the gathering of the Christians, where he preached the word of God.

His sermon was only three words: ‘My little children, love one another.’ ‘My dear children,’ he was saying, ‘love one another.’ And indeed, those three words hold the heart of the matter.

Before I go on to the new sermon, allow me to give a brief summary. The Apostle Paul recommends this. The Apostle Paul says, “To say the same things again is no trouble for me, and for you it is a safeguard.”

I do not tire of saying the same things again; it is beneficial. So what have we said in these sermons? God granted us the grace to give seven or eight of them. The first was the address I gave to the Holy Synod, in which I said that Greece is our small and glorious homeland.

Greece is one of the oldest nations in the world. Greece, the birthplace of the sciences, wisdom, and the arts, with her glorious past, is in danger today as never before. She is threatened by enemies abroad. He says radio broadcasts from Skopje threaten to erase Greece from the map of the Balkans, and alleges that some people in Bulgaria, Turkey, and Albania are working with them against Greece. But our homeland is in greater danger from us Greeks, from bad Greeks who do not do God's will. They are digging Greece's grave. And we mentioned one danger, Greece's first danger: the declining birth rate. Greeks no longer have children, none at all. A dog, a dog, a dog, a dog, a little dog.

We also spoke of abortions. The figure given was 500,000 abortions, a staggering number. Before long, schools and universities will close, and Greece will become a home for the elderly. Meanwhile, in our neighboring country, Turkey, one Turk dies in the morning, and twelve are born by evening.

Here, only one child is born. That is how great the difference is. Sadly, the state does not provide for struggling families with many children, who need support. Only where associations for large families exist, and I think large families are celebrating today, do these associations work and toil on their behalf. They are certainly worthy of praise.

Then, in the second sermon, we said that Greece faces another terrible danger: blasphemy. There was a time in Pontus, Asia Minor, and Greece when blasphemy was unheard of.

Socrates, accused of speaking against God, was condemned to drink hemlock. And now blasphemy is everywhere. It is a grave sin, a terrible sin.

I remind you once again of the simple words of Saint Kosmas of Aetolia: “Insult my mother, and I forgive you. Insult my eyes, and I forgive you. Strike me, beat me, even kill me, and I forgive you. But blaspheme Christ and the Most Holy Theotokos, and I cannot bear to look at you.” That is how it should be. John Chrysostom is stricter still. He says, “When you hear blasphemy, do not ignore it.”

Admonish him once, twice, three times, so that he may listen to you. Last Monday, gentlemen, we distributed signs against blasphemy, and I am certain you placed them where they are needed.

In the third sermon, we said that unity is a great thing, and that Greece has faced, and still faces, danger from division. Where is unity? Before Christ departed from His earthly life, before He crossed the Brook Kidron, He gave a final, wonderful discourse. As Nicodemus of the Holy Mountain says, one weeps when reading it. And what did He say at the end? ‘Father, that they may be one.’ He repeats it, repeats it five times, because the division of the world outside passed before His mind like a film.

Divisions, terrible divisions. Where do we find them? In our schools. There are psychologists and teachers today who say religious instruction should be removed from schools because, they claim, it harms unity.

And what would they put in its place? Sex education. People will come together in the streets like dogs and cats. And we would add another great danger: the finest occupation is being looked down upon. Of the thousands of occupations, many are unnecessary. They are products of the false civilization of our age.

What are these occupations? The first is that of the farmer. The farmer, we all need bread; without it we cannot live. It is the daily bread of the prayer, “Give us…” And in the short prayer Christ taught us, He urged us to ask for our daily bread. Sadly, we lived through the years of the Occupation, when a loaf of bread cost a million. And as Kosmas of Aetolia said, a handful of flour would come to be worth a handful of gold.

Let the child become a farmer, a shepherd, anything. Now that the borders with Albania have opened, Greeks are coming over, most of whom find work at once because there is a need for workers. If Greece’s land were cultivated as it should be, it could feed two or three times as many people. Yet parents want their child to be a teacher, a professor, anything but a farmer.

Parents want their child to be a doctor, an engineer, anything at all, even a priest. But a farmer? No, not a farmer. Not many years ago, or rather, during the dictatorship, an agricultural conference was held in Florina. They invited me, and I went. Everyone was there. Before speaking, I took a look around the gathering.

Everyone there was elderly, over seventy years old. So when they called on me, I said, ‘Long live the king!’ At the word ‘king,’ they were startled for a moment and wanted to seize me.

I said, “When I said, ‘Long live the king,’ I did not mean the king who is in London, the man, not him. I meant someone else: the farmer. And I sang his praises, I sang the farmer’s praises, and told him, ‘Without the farmer, even I cannot celebrate the Divine Liturgy.’”

Without bread and wine, the fruits of the farmer’s hard work, nothing can be done. So we are dying out as farmers, and even the European Economic Community and our allies are imposing strict measures against us.

They forbid us to grow certain crops. I have said it before: the European Economic Community is a superstate. It limits the planting of olive trees, forbids the planting of fruit trees, and restricts one thing after another. It treats our country as an archaeological nation, fit only for tourism and nothing more.

And now the poor farmers receive pensions; they are right to strike, they are right. What does a farmer get? After working in the fields for thirty years, he gets a pension of 30,000, a pension of 30,000. Meanwhile, judges, officers, generals, members of parliament, and others, including university professors, receive pensions of 300,000. It was an injustice.

I said that we should not join the European Economic Community, because it is a superstate. Let me remind you of the scandal at the ministry, when the Jehovah’s Witnesses were given special privileges: they alone were exempted from military service.

So I went to the ministry and protested as a member of the Holy Synod. The late minister, Averoff, went to a drawer, took out a paper, and said, “Look, we have a decision from Europe requiring us to accept them.”

I pretended I could not hear him. “I’m deaf; I can’t hear you. Speak louder,” I said. The late minister shouted at the top of his voice. Then I told him, “I thought I had come to see the foreign minister of Greece.”

“Now I see that I have not come to see the foreign minister. Greece has ceased to exist. There is a superstate, the monstrous Beast with seven heads spoken of in the Apocalypse.” We also began explaining the Creed.

We said that the Creed is marked by precision. It is like pure gold. Every word matters; even a single letter matters. I mentioned Arius, who wanted to add one letter, an iota, changing “of one essence” to “of similar essence.”

Being of similar essence is one thing; being of one essence is another. A human being, too, can be of similar essence: by cultivating his conscience, he can progress from the image of God to His likeness. But only one is of one essence with the Father: our Lord Jesus Christ, the second person of the Holy Trinity. Father, Son, and Holy Spirit, thrice-radiant Godhead, have mercy on the world and on us sinners.

We were saying that we must keep the Creed of our faith. We noted this here at the end, as we began the Creed. Why does it say “I believe”? We stressed and explained this too: our faith must be personal.

The Creed says, “I believe.” Each Orthodox Christian belongs to the Church and can say, “my Church, my Christ, my God,” just as the Apostle Thomas said, “My Lord and my God,” and just as a husband says “my wife” and a wife says “my husband.”

That is how closely we too must be bound to Christ. And even if we suppose, if we suppose, for days will come like the days of Noah and the days of Sodom, that such days of flood, of spiritual flood, come, and even if you are the only one left on the planet saying, “I believe,” the many will not prevail.

The one will prevail, and that one is the slain Lamb of the Apocalypse, the victor over this age. That is what we said, my beloved. I also gave another sermon that made a great impression, on what the animals can teach us.

And I mentioned, I mentioned many examples from the Hexaemeron, from the wonderful homilies of Saint John Chrysostom, of Saint Basil the Great, who says, “Look at the animals. A dog is grateful. You throw it a bone and it wags its tail; it says ‘thank you’ with its tongue.”

If a turtledove’s mate is killed, the female does not pair with another turtledove. Yet nowadays, women can hardly wait for their husbands to die so they can pair with another man. That is the state of things. Animals teach us.

Then we explained a saying of the Apostle Paul: “This saying is trustworthy and worthy of all acceptance: Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am the first.” We spoke about humility, a lofty virtue, and said that Paul’s humility moves through three circles.

The first circle concerns the sinfulness of the Apostles; the second, the sinfulness of all believers; and the third, the sinfulness of all people. When we visit patients in a hospital, each one feels that no one suffers quite as much as he does. He says, “No one is in pain like I am.”

In the same way, a Christian must be aware of his own sinfulness. This is not false humility but true humility. We gain it through self-reproach, as we have explained, and by reading that wonderful book, The True Mirror.

It is also gained by reading The Unseen, The Unseen Warfare, which men of God wrote, and through the late Eusebios Matthopoulos’s book, The Destiny of Man. These are the things we say. Now we will move on to the eighth sermon. Fortunately, Mr. Fliakos is here too. He is a fine teacher and the director of our boarding house; he works hard and has made 220 cassette tapes that travel around the world. We do not take a single drachma.

We take nothing from our books, from the books we have written, or from anything else. We distribute them free or offer them to people for a very small price, and we use the money we collect for practical and research purposes. These things are known, but sometimes they need to be said to remind people of the truth. Today is the feast of John Climacus. I would like to speak about him and the wise book he wrote.

“Be perfect!” Perfect. Just as someone who wants to climb Mount Olympus labors to reach it and, upon reaching the summit, sees a wonderful sight, so it is with the Christian. There is a ladder of virtue. We climb this ladder, climb, climb, climb. The angels urge us on: “Be perfect.” No one is perfect, even if we climb the Alps and even the Himalayas, the highest mountains on earth.

Keep climbing, climbing, climbing. Angels and archangels urge us on. Are we perfect? However far we advance, we remain imperfect people seeking a perfection we cannot attain in this world. Today is the feast of Saint John Climacus. Now we shall finish our sermon on the Creed. What have we said? That besides faith, we have hope.

Speaking of faith, we mentioned the Apostle Paul. He tells us what faith is and names fifteen men of the Old Testament who worked great wonders through faith.

Even the dead were raised, and the sick were healed. Carrel, a famous writer of our century who wrote the book Man, also reports that people whom doctors had given up on were healed through prayer.

Prayer has great power. It works tremendous miracles; it even raises the dead. We also spoke of Columbus as an example of faith. He believed there was a new land beyond the Atlantic Ocean, built a ship, gathered a crew, and sailed for days and nights until at last he reached its shores. Glory to God! Yet that land was given another name, America, rather than being named after Columbus.

And the striking thing is that when the people saw him, they cried out, “He has come! He has come!” Who is the One whose coming we await? The hope of the world is Christ. Where should we place our hope? In the Lord. There are many other hopes, but they are vain.

One person puts his hope in money. Like Midas, he thirsts for gold. Midas begged God to turn everything he touched into gold. His wish was granted, but when he sat down to eat, even his food turned to gold, and he was starving.

Well, that is not perfect. Then there are other hopes. One person has glory, as Solomon did. Another has worldly power, as Napoleon did, and so on. Yet none of them is satisfied. Hope is necessary throughout a person’s life.

Hope is for things not seen. I once read about two Greeks who went to London as emigrants. Five million Greeks live abroad, and they are a great strength for our nation.

These two men went there to work. They were poor. Onassis, too, left Greece very poor, went abroad, worked, and acquired an immense fortune. But Saint Kosmas of Aetolia says, “I do not condemn you for being rich.”

“Keep a portion for yourself.”

Give the rest to the poor, to the poor, to the widow and the orphan, and even strip yourself bare. And if you cannot give everything, give half. You cannot give half? Give half of that, half of that; give a tenth, give something. You will not give? Well, what can I say to you? You are not doing it now, you are not doing it now, you are not doing it now. I must tell you that you will not be in the Kingdom of Heaven.

So, hope. These two foreigners in England went bankrupt. One despaired and took his own life. The other made the sign of the Cross, began to work, came into wealth, and became a benefactor; and he says, “I was a human being.” So people hope. A woman hopes that her husband will be affectionate toward her. Children hope; young and old alike hope.

Hope is necessary, hope, in this world. When you take away hope, there is no longer life. Take away hope, and there is despair. Indeed, in the Gospel we see a man hanging from a tree on Great Friday. That man is Judas.

Judas’s love of money was the cause. Look, O lover of money, at the man who resorted to a noose for its sake. Judas took his own life. And so many others take their own lives, take their own lives, because they have no hope in life. By contrast, Peter sinned too...

And he denied Christ in the court of the chief priests, and before a servant girl he denied Christ, he denied Christ. Then the rooster crowed, and he remembered the Lord’s words, repented sincerely, and wept bitterly. And God forgave the Apostle Peter, and he became an Apostle and remained an Apostle.

So there is hope; there is no need to say more. It is even said of Judas that if he had repented, God would have forgiven him. Christ, who forgave everyone, would have forgiven Judas too. But he was not forgiven, and he hanged himself.

And so we must say that in the darkness in which we live, repentance is necessary, and there is hope. We preachers must cultivate hope, because the preacher, as one commentator says, is the cock, the rooster.

What a mysterious thing the villagers’ clock is! In the many districts I traveled through, the rooster was the alarm clock; it crowed. The rooster could be heard, and the villagers woke up, took their farming tools, and cultivated the land.

The rooster is the natural alarm clock in the villages. An ordinary clock can break, but this clock does not, for God has wound it. The rooster crows at night as if to say, “Wake up and repent.” Everything calls us inward. Yet when a fierce wind and storm are raging, a person may fail to hear even a hundred roosters. So it is today: people no longer hear the voice of conscience, which is a great proof. Once an unbeliever asked an astronomer, “Do you believe?” “I believe.” “Do you have proof?” “I do. Every star is a proof.” But there is something greater than the stars: the voice of conscience, that powerful voice of conscience.

Cain, after killing Abel, could not sleep. There was also an emperor of Constantinople who killed his brother. Though he was emperor, he could find no peace. He kept moving from place to place, to the mountains, to the lakes, to the islands, everywhere.

Every night his brother appeared to him, holding a cup full of blood, and said, “Brother, drink your brother’s blood,” until he took his own life. That is the human conscience. These are the few things I wanted to say, my dear Christians, and I hope that during this time you too... And I ask especially, as I said, I shall be in Florina, where I have now been for twenty-seven years, for there our border region and frontier line are in danger from the enemies of our people. I pray that I may end my life there, and I have directed in my will that they bury me on Hill 1922, where the young military priest fought in the mountains for faith and country. We have erected a cross there that shines all night, visible from our city and the surrounding area. And it is a miracle that a woman from the monastery, whose husband did not believe in God, saw the cross in a dream, saw that there was a cross.

The citizen climbed onto the cross, kissed it, and glorified God. That is where I too want to be buried, to meet the same end as Mavilis, who, as I said, was killed there at Driskos near Ioannina and said: “My God, my homeland, you have given me many honors, but the greatest honor is to die for one’s homeland.” We must live in such a way that what he says comes to pass: we must correct the wrongs among us and set those wrongs right, so that a holy day may come when we can say: “Greece, Greece, Greece, hold me in your heart, Greece, so that you may attain greatness of every kind.”

Next Sunday we will have the final sermon. Please, all of you, come early so that we can finish this sermon. Then, with your prayers, on Tuesday or Wednesday, we will do what we can, with our limited strength, to resolve the matter concerning the bishops.

Our bishops are divided, terribly divided. This is no easy matter. Separating is the easiest thing in the world; it is easy for a husband and wife to separate. Remaining united is something great and blessed.

We pray for unity of faith: a united Greece, from the youngest to the oldest, men, women, children, officers, soldiers, airmen, workers, the poor and the needy, all united. As a united Greece, you will be better off today.

The Apostles and the Holy Fathers of the Church give us an example of unity. “Come,” they say.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκη Τίμιε Πρόεδρο μου Αποστόλων 12 Οι δάσκαροι και πατέρες Εκκλησίες όσοι και μάρτυρες εκείσαιντες τεφανωθέντες πείσαιντε προς πρεσβείαν προς τον Κύριον τότε ευθύνεται ο ψυχάς εγώ όταν αμήν

Και πάλιν προσφιλές ακροατήριο, και πάλιν ο γέροντας Επίσκοπος, ο γεροντότερος όλων των Επισκόπων της Εκκλησίας της Ελλάδας, ελέει του Θεού, ευρίσκομαι στο βήμα του Συλλόγου τούτου, του Συλλόγου της Αδελφότητος «Σταυρός».

Να ομιλήσω, διστάζω. Είστε ορατόν ακροατήριον, το είπαμε, εσείς δηλαδή που από διάφορες ενορίες της πόλεως και από άλλα ακόμα μέρη, ως από την Κόρινθο, είστε ακόμα το ορατόν ακροατήριον, και το ακροατήριον είναι πολύ περισσότερο, διότι χάρη στην εφεύρεση της επιστήμης βγαίνουν κασέτες οι οποίες ως επί πτερύγων ανέμων μεταφέρουν τον Λόγο του Θεού μέχρι Αυστραλίας, μέχρι Βορείου Πόλου, μέχρι Σουηδίας και άλλων μερών, και ακούν πολλοί άνθρωποι τον Λόγο του Θεού και μου γράφουν διάφορα γράμματα.

Μάλιστα, τι θα είπαμε απόψε; Θα ομιλήσω με... Εγώ θα προτιμούσα να τελείωνε πριν το στάδιο της υπηρεσίας μου και να αποσυρθώ πέρα στο Άγιον Όρος και εκεί σε κάποια σπηλιά να κρύψω τον εαυτό μου, για να, λέει ο Θεολόγος, εαυτώ και Θεώ συστρεφόμενος. Δεν με αφήνει το Ευαγγέλιο. Με υποχρεώνει μέχρι τελευταίας στιγμής να βρίσκομαι στα σύνορα της Βυζητάτης μας Πατρίδος.

Είμαστε με τον Λόγο του Θεού και μάλλον να μιμηθούμε τον Ιωάννη τον Ευαγγελιστή, που στην γηραιότητά του εκήρυττε πάντοτε, αλλά μετά, όταν γέρασε πλέον και δεν μπορούσε να βαδίσει, υποβασταζόμενος από τους μαθητάς του μετέβαινε στη σύναξη των Χριστιανών και εκεί εκήρυττε τον Λόγο του Θεού.

Και ολόκληρο το κήρυγμά του ήταν τρεις λέξεις: «Τεκνία μου, αγαπάτε αλλήλους». Αγαπητά παιδιά μου, λέει, αγαπάτε ο ένας τον άλλο. Και πράγματι, στις τρεις αυτές τις λέξεις υπάρχει εισμό.

Μάλιστα, προτού να προχωρήσω μες στο νέο κήρυγμα, θα μου επιτρέψετε να κάνω μία σύντομη περίληψη. Είναι συνιστώμενη από τον Απόστολο Παύλο. Λέγει ο Απόστολος Παύλος ότι τα αυτά μεν λέγειν εμοί ουκ οκνηρόν, υμίν ασφαλές.

Το να ειπώ όλα τα ίδια λόγια είναι ωφέλιμο, εγώ δεν κουράζομαι. Τι είπαμε λοιπόν στα κηρύγματά μας; Μας αξίωσε ο Θεός να κάνουμε 7 ή 8 κηρύγματα. Ποια ήταν τα κηρύγματα που κάναμε; Το πρώτο κήρυγμα που κάναμε ήταν η εισήγηση που κάναμε στην Ιερά Σύνοδο και είπα ότι η Ελλάδα είναι η μικρά μας και ένδοξος πατρίς.

Η Ελλάδα, η οποία είναι από τα αρχαιότερα έθνη του κόσμου, η Ελλάδα, η πατήρ των επιστημών και της σοφίας, των τεχνών, για το ένδοξο παρελθόν της, κινδυνεύει σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, κινδυνεύει από εξωτερικούς εχθρούς. Εξωτερικοί εχθροί είναι οι Σκοπιανοί, οι οποίοι μέρα και νύχτα, με το ραδιόφωνό τους, μας απειλούν, όταν μας βρήκαν από το χάρτη των Βαλκανίων. Και ασυνοείς με τους Βουλγάρους και με τους Τούρκους και με τους Αλβανούς επιχειρούν τα μέγιστα κακά εναντίον της πατρίδας. Αλλά περισσότερο κινδυνεύει η πατρίδα από εμάς τους Έλληνες, τους κακούς Έλληνες που δεν εκτελούν το θέλημα του Θεού. Αυτοί ανασκάβουν το λάκκο της Ελλάδας. Και αναφέραμε έναν κίνδυνο, τον πρώτο κίνδυνο της Ελλάδας: είναι η υπογεννητικότητα. Δεν γεννούν πλέον παιδιά οι Έλληνες, τίποτε. Σκύλο, σκύλο, σκύλο, σκύλο, σκυλάκι.

Και είπαμε ότι οι εκτρώσεις φρίξανε λίγο να στερεύσουν εκεί. Έδωσαν 500.000 εκτρώσεις. Πολύ πράγμα, λέγονται λίγο. Εντός ολίγου σχολεία θα κλείσουν και πανεπιστήμια θα κλείσουν και γηροκομείο θα γίνει η Ελλάς, καθ' ον χρόνο η γειτονική μας χώρα, η Τουρκία. Ένας πεθαίνει Τούρκος το πρωί και μέχρι το βράδυ 12 γεννιούνται.

Εδώ ένας γεννιέται. Τόσο πολύ είναι η διαφορά. Και δυστυχώς και το κράτος δεν λαμβάνει μέριμνα για τους ταλαιπώρους πολυτέκνους, οι οποίοι έχουν ανάγκην ενισχύσεως. Μόνο όπου υπάρχουν σύλλογοι πολυτέκνων, και νομίζω σήμερα εορτάζουν οι πολύτεκνοι, αυτοί κοπιάζουν και μοχθούν, δεν αφαίρουν και είναι άξιοι πάντως επαίνου στην κυσιακόμωση.

Είπαμε κατόπιν ότι δεύτερο κήρυγμα είπαμε ότι λάσκη δεν έβηκε από ένα άλλο φοβερό κίνδυνο. Ο δε κίνδυνος αυτός είναι η βλαστημία. Ήταν η μέρα, ήταν εποχή στον πόντο στη Μικρασία στην Ελλάδα που δεν υπούρεται η βλαστημία.

Ο Σωκράτης, ο οποίος κατηγορείται ότι βρίζει τον Θεό, καταδικάζεται να πιει το κώνειο. Τώρα βλασφημία, φοβερό αμάρτημα, τρομερό αμάρτημα.

Υπενθυμίζω ότι ακόμα μια φορά, και πάντοτε, τα απλά λόγια του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, που είπε ότι βρίζεις τη μάνα μου, συγχωρώ, βρίζεις τα μάτια μου, συγχωρώ. Αυτά, με χτυπάς, με δέρνεις, με σκοτώνεις, συγχωρώ. Βλαστημείς Χριστό και Παναγιά, δεν έχω μάτια να σε δω. Αυτό πρέπει να είναι. Ο δε Ιωάννης ο Χρυσόστομος, αυστηρότερος ακόμα, λέει: «Ακούεις βλασφημία; Μην αδιαφορήσεις.»

Συμβούλευσέ τον μια φορά, δυο φορές, τρεις φορές να σε ακούσει. ? Ταυτόχρονα, τέλος δεύτερα, μοιράσαμε στον κύριο, κύριό μου, αντιβλασφημικές πινακίδες. Και είμαι βέβαιος ότι τοποθετήσατε όπου πρέπει.

Τρίτο κήρυγμα, κατόπιν είπαμε ότι η ενότητα είναι μεγάλο πράγμα και ότι η Ελλάδα κινδύνευσε και κινδυνεύει από τη διαίρεση. Πού η ενότητα; Ο Χριστός, προτού να χωρίσει εκ του επιγείου του βίου, προτού να περάσει πέραν του χειμάρρου των Κέδρων, έκανε μια τελευταία ομιλία, θαυμάσια ομιλία, που, λέει ο Νικόδημος ο Αγιορείτης, όταν τη διαβάζει κανείς κλαίει. Και τι είπε τέλος του λόγου του; «Πάτερ, ίνα ώσιν εν». Το επαναλαμβάνει, το επαναλαμβάνει πέντε φορές, διότι ως κινηματογραφική ταινία πέρασε ενώπιον της διανοίας του η τέραση του εξωτερικού κόσμου.

Διέρεσες, τρομερά οι διέρεσες. Πού είναι οι διέρεσες, στα σχολεία μου. Υπάρχουν τώρα ψυχολόγοι, διδάσκαλοι, όπου λέγουν ότι να σβήσουν από τα σχολεία το θρησκευτικό μάθημα, γιατί το θρησκευτικό μάθημα, λέει, βλάπτει την ενότητα.

Και τι να βάλουν; Να βάλουν άλλο μάθημα, τη σεξουαλογία. Σαν τα σκυλιά και τα γατιά θα σμίγουν μέσα στους δρόμους οι χριστιανοί των αιώνων. Και προσθέτουμε και εμείς ακόμα από έναν κίνδυνο μεγάλο. Και ο κίνδυνος αυτός είναι ότι υποτιμάνεται το άρεστο επάγγελμα. Το άρεστο επάγγελμα είναι 3.000 επαγγέλματα, τα οποία περισσότερα από αυτά, αν το περάσουμε από το κόσκινο, τα περισσότερα είναι άχρηστα, άχρηστα, δεν χρειάζονται, περιττά είναι. Τα δημιούργησε ο ψευτοπολιτισμός των αιώνων μας.

Τι είναι αυτά τα επαγγέλματα; Το πρώτο επάγγελμα είναι ο γεωργός. Ο γεωργός, το ψωμί το χρειαζόμαστε όλοι μας. Χωρίς ψωμί δεν μπορούμε να ζήσουμε. Είναι ο άρτος ο επιούσιος, δος ημίν. Και στη μικρά μας προσευχή που είπε ο Χριστός, συνέστησε να ζητούμε τον άρτο τον επιούσιο. Δυστυχώς γνωρίσαμε τα χρόνια της Κατοχής, όπου ένα καρβέλι είχε ένα εκατομμύριο. Και όπως είπε ο Κοσμάς ο Αιτωλός, ότι θα φτάσει μια φούχτα αλεύρι, μια φούχτα χρυσάφι.

Παιδιά, γεωργία να γίνει, βοσκός να γίνει, τίποτα να γίνει. Τώρα που ανοίξαν τα σύνορα στην Αλβανία, να, και έρχονται οι Έλληνες ως επί το πλείστον, οι οποίοι αμέσως απορροφώνται διότι έχουν ανάγκη, και αν η γη της Ελλάδας καλλιεργείται όπως πρέπει, θα μπορούσε να θρέψει διπλάσιο και τριπλάσιο πληθυσμό. Τίποτα, το παιδάκι τους, δάσκαλο το παιδάκι τους, καθηγητή το παιδάκι τους.

Γιατρό το παιδάκι τους, μηχανικό το παιδάκι τους, ό,τι θέλεις, παπά, αυτός γεωργός; Όχι γεωργός. Δεν είναι πολλά χρόνια, ή μάλλον επί δικτατορίας, εις τη Φλώρινα γινότανε συνέδριο, γεωργικό συνέδριο. Και με κάλεσαν εκεί και πήγα και ήταν όλοι. Ε, μη πατημένο μιλήσου, παρατήσε λίγο μια ματιά στο συνέδριο.

Ήτανε όλοι γέροι, γέροι, δικαιωμένοι, άνω των 70 ετών. Τότε κι εγώ είπα, όλοι που με φωνάξατε, τους είπα, ζήτω ο βασιλεύς. Κι όμως ακούσανε το «βασιλεύς» και ταράχθηκαν επί στιγμής και ήθελαν να με πιάσουνε.

Λέω εγώ, όταν είπα «ζήτω ο βασιλεύς», δεν εννοούσα τον βασιλέα που είναι στο Λονδίνο, ο άνθρωπος, όχι αυτό. Λοιπόν, εννοώ κάτι άλλο: τον γεωργό. Και του έψαλα, του έψαλα τον ύμνον, τον γεωργό, και του είπα: χωρίς τον γεωργό ούτε εγώ μπορώ να κάνω λειτουργία.

Χωρίς άρτον και χωρίς οίνον, που είναι προϊόντα του γεωργού κοπιώδη, δεν γίνεται τίποτα. Σβήνουμε λοιπόν και ως γεωργικών απομέθεινων, ακόμα δε και η ΕΟΚ και οι σύμμαχοι, να βάλουμε αυστηρά μέτρα εναντίον μας.

Και μας απαγορεύουν να καλλιεργήσουμε ορισμένα. Το είπα εγώ αυτό, ότι η ΕΟΚ είναι υπερκράτος. Και περιορίζει να φυτεύουμε ελιές, απαγορεύει να φυτεύουμε δέντρα καρποφόρα, απαγορεύει το ένα. Και χαρακτηρίζει την πατρίδα μας αρχαιολογικόν έθνος, έθνος κατάλληλον μόνον για τουριστικά ταξίδια, τίποτα άλλο περισσότερο.

Και τώρα οι ταλαίπωροι γεωργοί είναι παίρνουν σύνταξη, έχουν δίκιο που κάνουν απεργία, δίκιο έχουν. Τι παίρνει ένας γεωργός; Επί 30 χρόνια να δουλεύει στα χωράφια, παίρνει 30.000 σύνταξη, 30.000 σύνταξη. Καθή στιγμή, καθή στιγμή, καθή στιγμή, καθή στιγμή, προδικαστέ, πρωτοδίκαιρο, παγίτε, αξιωματικοί, στρατηγοί, βουλευτές κλπ. παίρνουν καθηγητή επανεπιστημίου άρτων 300.000 σύνταξη. Αδικία ήτανε.

Και πρέπει, εγώ το είπα ότι δεν πρέπει να πάμε στην ΕΟΚ, η ΕΟΚ είναι υπερκράτος. Σας υπενθυμίζω ότι όταν σηκώθηκε, όταν σκανδαλώδεις ενέργειες τότε στο Υπουργείο, έκαναν τους χιλιαστάς προνομιούχους, είναι οι μόνοι που δεν υποχρεώνονται σε στρατολογία, σε στράτευση.

Λοιπόν, πήγα στο Υπουργείο και διαμαρτυρήθηκα ως συνοδικός. Και είπε ξαφνικά, βλέπω τον Υπουργό, τον Μακαρίτη, τον Αβερό που επλησίαζε ένα συρτάρι, έβγαλε ένα χαρτί και λέει: «Να, εδώ έχουμε απόφαση, έχουμε της Ευρώπης απόφαση, που μας υποχρεώνει να τους δεχθούμε».

Εγώ τότε προσποιήθηκα ότι δεν άκουγα. Λέω: «Είμαι κουφός, δεν ακούω, φωνάξτε περισσότερο». Και φώναξε ο μακαρίτης με όλη τη φωνή του. Και μετά του είπα, λέω: «Εγώ νόμιζα ότι ήρθα στον Υπουργό των Εξωτερικών της Ελλάδας».

Τώρα καταλαβαίνω ότι δεν ήρθα στον Υπουργό των Εξωτερικών. Έσβησε η Ελλάδα. Υπάρχει το υπερκράτος, το υπερθηρίον με το οποίο μιλεί η Αποκάλυψη, με τις 7 κεφαλές». Μιλήσαμε επίσης, εισήλθαμε και στην ερμηνεία του Συμβόλου της Πίστεως.

Και είπαμε ότι το Σύμβολο της Πίστεως το διακρίνει ακρίβεια, είναι χρυσός ακριβώς. Ακρίβεια, ακρίβεια, και μία ακόμα λέξη, και τι λέγω; Ένα γράμμα ακόμα έχει σημασία. Και ανέφερα τον Άριο, ο οποίος ήθελε στο ομοούσιος να γράψει ένα γιώτα, το γιώτα, ομοιούσιος.

Άλλο ομοιούσιος και άλλο ομοούσιος. Ο ομοιούσιος είναι και ο άνθρωπος, ο οποίος δύναται καλλιεργών την συνείδησή του να φτάσει και να γίνει από το κατ' εικόνα εις το καθ' ομοίωσιν. Ενώ ένας είναι ο ομοούσιος, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, το δεύτερον πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, Τρισήλιος Θεότης, ελέησε τον κόσμο και εμάς αμαρτωλούς.

Τα αυτά λέγαμε ότι το σύμβολο της πίστεώς μας πρέπει να το τηρήσουμε. Παρατηρήσαμε εδώ εις το τέλος, αρχίσαμε το Πιστεύω. Γιατί λέει «Πιστεύω»; Το ετονίσαμε και αυτό, το εξηγήσαμε ότι πρέπει η πίστη μας να είναι ατομική.

Διότι προβλέπει το Πιστεύω, λέμε «Πιστεύω», μεν πιστεύω, δηλαδή ατομικός χριστιανός ο Ορθόδοξος συνδέεται με την Εκκλησία και λέγει «η Εκκλησία μου, ο Χριστός μου, ο Θεός μου», από το κατά τρόπον του βραινόντοι, και όπως ο Απόστολος Θωμάς είπε «ο Κύριός μου και ο Θεός μου», και όπως ο άντρας λέει «η γυναίκα μου» και η γυναίκα λέει «η γυναίκα, ο άντρας».

Έτσι και εμείς πρέπει να είμαστε συνδεμένοι. Και αν υποθέσουμε ακόμα, αν υποθέσουμε, διότι θα έρθουν ημέρες ώσπερ ημέρες Νώε και όπως ημέρες Σοδόμων, και τότε αν έρθουν τέτοιες ημέρες κατακλυσμού, πνευματικού κατακλυσμού, και ένας ακόμα να μείνεις μέσα στον πλανήτη να λες «πιστεύω», δεν θα νικήσουν οι πολλοί.

Θα νικήσει ο ένας, ο δε ένας είναι το σφαγμένο αρνίο της Αποκαλύψεως, ο νικητής του αιώνα. Τα αυτά λέγαμε, αγαπητοί. Επίσης ένα άλλο κύριο μου έκανα με περίεργο κύριο μου, το οποίο εντοκοσίασε πολύ, είναι τα ζώα διδάσκων.

Και ανέφερα, ανέφερα παραδείγματα πολλά από την Εξαήμερον των θαυμασίων ομιλιών του Ιερού Χρυσοστόμου, του Ιερού Μεγάλου Βασιλείου, που λέγει ότι κοιτάξτε τα ζώα. Το σκυλί είναι ευγνώμον. Ένα κόκαλο το πετάς και κουνάει την ουρά του, λέει «σε ευχαριστώ» με τη γλώσσα.

Τα τρυγόνια, σκοτώντας τα τρυγόνια, δεν ζευγαρώνει πλέον το θηλυκό τρυγόνι με άλλο τρυγόνι. Έτσι, κι αλλάζεις ακόμα για το τραγούδι το άλλο. Ενώ τώρα, γυναίκες, δεν βλέπουμε πότε να πεθάνει ο άνθρωπος να ζευγορώσει με άλλον άνθρωπο. Μια και αυτή είναι η κατάσταση. Μας διδάσκουν τα ζώα.

Έπειτα εξηγήσαμε του Αποστόλου Παύλου ένα ρήμα, ότι «πιστος ο λογος και πασης αποδοχης αξιος, οτι χριστος ιησους ηλθεν εις τον κοσμον αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω». Ομιλήσαμε περί ταπεινοφροσύνης, υψηλής αρετής, και είπαμε η ταπεινοφροσύνη του Παύλου κινείται σε τρία επίπεδα, σε τρεις κύκλους.

Ο πρώτος κύκλος είναι η αμαρτωλότητα όλων των Αποστόλων, ο δεύτερος κύκλος είναι η αμαρτωλότητα όλων των πιστών και ακόμα η αμαρτωλότητα όλων των ανθρώπων. Και όπως όταν πάμε στο νοσοκομείο και επισκεφτούμε τους αρρώστους, ο κάθε άρρωστος θεωρεί τον εαυτόν του πιο βαριά, σου λέει «δεν πονεί άρρωστος όπως πονώ εγώ».

Έτσι λοιπόν και η χρημοκρασιανότηση έχει συνείδηση, όχι ψευδοταπείνωση αλλά πραγματική ταπείνωση, η οποία αποκτάται αφενός δι' αυτομεμψίας, τα εξηγήσαμε αυτά, αποκτάται της αναγνώσης ενός βιβλίου, θαυμασίου βιβλίου, «Ο πραγματικός καθρέφτης».

Αποκτάται δι' αναγνώσεως του Αοράτου, Αοράτου Πολέμου που έγραψαν οι άνθρωποι του Θεού και ακόμα με το βιβλίο του αειμνήστου Ευσεβίου Ματθόπουλου «Ο προορισμός του ανθρώπου». Τα αυτά λέγομεν. Τώρα θα εισάρθουμε πλέον στο 8ο κήρυγμα, στο 8ο, στο 1ο κήρυγμα. Είναι και ευτυχώς ο κύριος Φλιάκος, αξιόλογος αυτός καθηγητής και διευθυντής του οικοτροφίου μας, εργάζεται πολύ και έχει 220 κασέτες κατασκευάσει, οι οποίες ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο. Εμείς δραχμή δεν παίρνουμε.

Ούτε από τα βιβλία μας, ούτε από τα βιβλία που γράψαμε, ούτε από τίποτε άλλο. Δωρεάν τα μοιράζουμε και τα δίνουμε στον κόσμο αντί ελαχίστης τιμής, και τα χρήματα που συλλέγουμε τα διαθέτουμε για πραγματικούς και ερευνητικούς σκοπούς. Είναι γνωστά, αλλά πρέπει και να λέγονται καμιά φορά για να υπενθυμίζουμε την αλήθεια. Τώρα σήμερα ευρισκόμεθα. Η εορτή του Ιωάννη της Κλίμακος. Θα ήθελα να μιλήσω για τον Ιωάννη της Κλίμακος, ο οποίος έγραψε σοφό βιβλίο.

Γίνεστε τέλειοι! Τέλειοι. Και όπως αυτός ο οποίος θέλει να ανεβεί στον Όλυμπο κοπιάζει, όταν ανεβεί στον Όλυμπο βλέπει ένα θαυμάσιο θέαμα, ούτω πως και ο Χριστιανός. Είναι μια κλίμαξ αρετής. Στην κλίμακα αυτή ανεβαίνουμε, ανεβαίνουμε, ανεβαίνουμε, ανεβαίνουμε. Οι άγγελοι μας προτρέπουν: «Γίνεστε τέλειοι». Κανείς δεν είναι τέλειος, και αν ανεβούμε πάνω στις Άλπεις και ακόμα ανεβούμε πάνω στα Ιμαλάια, που είναι το υψηλό αιτάνονο στους ανθρωπότητες.

και συνεχώς ανεβαίνετε, ανεβαίνετε, ανεβαίνετε. Άγγελοι και Αρχάγγελοι μας προτρέπουν. Είμαστε τέλειοι; Εμείς δε οι άνθρωποι, οσοδήποτε και να είμαστε τέλειοι, είμαστε όμως ατελείς άνθρωποι που ζητούν την τελειότητα, η οποία είναι ανέφικτο πράγμα εις τον κόσμο. Λοιπόν, σήμερα του Αγίου της Κλίμακος. Τώρα εμείς εδώ θα συμπληρώσουμε το κήρυγμα επάνω στο σύμβολο της πίστεως. Τι θα είπαμε; Ότι εκτός της πίστεως έχουμε την ελπίδα.

Είπα, για παράδειγμα, για την πίστη αναφέραμε τον Απόστολο Παύλο, ο οποίος δίνει τον ορισμό της πίστεως και αναφέρει ονόματα 15 αντρών της Παλαιάς Διαθήκης, οι οποίοι έκαναν θαύματα μεγάλα διά της πίστεως.

Μάλιστα και νεκροί ακόμα αναστήθησαν και άρρωστοι θεραπεύτησαν, θεραπεύτησαν άρρωστοι. Ο δε Καρέλ, διάσημος συγγραφέας του αιώνα μας, που έγραψε το βιβλίον «Ο άνθρωπος», ο άνθρωπος αυτός λέγει εκεί, αναφέρει ότι άνθρωποι οι οποίοι απογοητεύθησαν από τους ιατρούς εθεραπεύθησαν διά της προσευχής.

Μεγάλη δύναμις προσευχής, τεράστια θαύματα κάνει, εγείρει νεκρούς εκ νεκρών. Τι αυτά λοιπόν, είπαμε το υπόδειγμα πίστεως ήταν και ο Κολόμβος, ο οποίος σκέφτηκε, προαισθάνθηκε και είπε ότι πέραν του Ατλαντικού Ωκεανού υπάρχει μια νέα χώρα και κατεσκεύασε πλοίον και το επάνδρωσε με ναύτας και ταξίδευσε μέρες και νύχτας και επιτέλους έφτασε στις ακτές εκείνες και δόξα τω Θεώ και η άγρη αυτή η κάτι της Αμερικής. Δυστυχώς η χώρα αυτή δεν ονομάζεται Κολομβία. Αγνώμων ο άνθρωπος, το ονόμασε με άλλο όνομα, τον Αμερικάνο, Αμερικανή, Αμερικανίτη.

Και εκεί το σπουδαίο είναι ότι οι άνθρωποι μόλις τον είδαν του λέγανε «Ήρθε εκείνος, ήρθε εκείνος, ήρθε εκείνος, ήρθε εκείνος». Ποιος είναι εκείνος; Η ελπίς του κόσμου είναι ο Χριστός. Τι είναι η ελπίς; Η ελπίς να έχουμε στον Κύριο. Ελπίδες πολλές υπάρχουν, μάταιες ελπίδες.

Ο άλλος ελπίζει στα χρήματα, όπως ο Μίδας έχει δίψαν χρήματος να αποκτήσει χρήματα, όπως ο Μίδας ο οποίος παρακαλούσε τον Θεό ό,τι πιάει να γίνει χρυσό. Τον άκουσε ο Θεός και ό,τι έπιανε να γίνει χρυσό, όπου πήγε το μεσημέρι να φάει και το πιάτο έγινε χρυσό και πέθαινε από την πείνα του.

Λοιπόν, δεν είναι τέλειον αυτό. Λοιπόν, έχουμε κατόπιν ελπίσεις. Άλλος έχει τη δόξα, όπως είχε ο Σολομών. Άλλος έχει τα Σιδωνάς, άστρατες και δάσες, ο Ναπολέων και λοιπά. Όλοι αυτοί δεν ικανοποιούνται όμως. Και η ελπίς είναι αναγκαία δια το οποίο είναι το άνθρωπο.

Ελπίς πραγμάτων ου βλεπομένων. Γιατί διάβαζα κάποτε ότι στην Αγγλία, στο Λονδίνο πήγαν δύο Έλληνες σε απόδημη. Διότι οι Έλληνες που είναι στο εξωτερικό είναι πέντε εκατομμύρια και είναι αυτό μια μεγάλη δύναμη για το έθνος μας.

Λοιπόν, εκεί που πήγε αυτό πήγανε να δουλέψουνε, πτωχαδάκια ήτανε. Ο Ωνάσης ο Χάρην που έβγαινε από την Ελλάδα πάμπτωχος μετέβηκε στα ξένα και δούλευσε με τεραστία περιουσία. Αλλά ο κόσμος ο Ετωλός λέει δεν σε κατηγορώ δε ότι είναις πλουσιός.

Να τα κρατήσεις ένα μερίδιο για τον εαυτό σου».

Τα υπόλοιπα να τα δώσεις στους φτωχούς, στους φτωχούς, της χήρας, του ορφανού, και να αποδύσεις τον εαυτό σου ακόμα. Και αν δεν μπορείς να δώσεις όλα, τα μισά. Δεν μπορείς να δώσεις τα μισά, δώσε το μισό, το μισό, δώσε το ένα δέκατο, δώσε κάτι. Δεν δίνεις; Ε, καλά, τι να σε κάνω; Τώρα δεν το κάνεις, τώρα δεν το κάνεις, τώρα δεν το κάνεις. Είμαι αναγκασμένος να σου πω ότι δεν θα είσαι στη βασιλεία των ουρανών.

Λοιπόν, ελπίδα. Αυτοί λοιπόν οι δύο ξένοι στην Αγγλία πτώχευσαν και ο ένας απελπίστηκε και αυτοκτόνησε. Ο δε άλλος έκανε το σταυρό του, άρχισε να εργάζεται και έπεσε σε περιουσία και έγινε και φιλάνθρωπος και λέει: «Ήμουν άνθρωπος». Ελπίζει λοιπόν, ελπίζει η γυναίκα ότι ο άνθρωπος θα της σταθεί στοργικός. Ελπίζουν τα παιδιά, ελπίζουν μικροί και μεγάλοι.

Η ελπίς είναι αναγκαία, η ελπίς, στον κόσμο τούτο. Και όταν αφαιρέσεις την ελπίδα, δεν υπάρχει πλέον ζωή. Αφαιρέσεις την ελπίδα, απελπισία πλέον. Και πράγμα έχουμε ότι στο Ευαγγέλιο βλέπουμε ότι από ένα δέντρο τη Μεγάλη Παρασκευή κρεμάστηκε ένας άνθρωπος. Είναι ο Ιούδας.

Ο Ιούδας, η αιτία είναι η φιλαργυρία του. Βλέπε, χρημάτων εραστά, τον δια ταύτα αγχόνη χρησάμενον. Αυτοκτόνησε ο Ιούδας. Και αυτοκτονούν τόσοι και τόσοι, αυτοκτονούν, διότι δεν ελπίζουν εις την ζωή. Ενώ αντιθέτως, ημάρτησε και ο Πέτρος...

Κι ηρνήθη τον Χριστό στο δικαστήριο των αρχιερέων και μπροστά σε μια υπηρέτρια ηρνήθη τον Χριστό, τον ηρνήθη τον Χριστό, και ελάλησε ο αλέκτωρ και μεμνήσθη του ρήματος του Κυρίου και μετενόησε ειλικρινώς και έκλαυσε πικρώς. Και ο Θεός τον συγχώρεσε τον Απόστολο Πέτρο και έγινε Απόστολος και έμεινε Απόστολος.

Ελπίζει λοιπόν, δεν χρειάζεται πολυλογία. Λέγεται ακόμα για τον Ιούδα ότι αν μετανοούσε, ο Θεός θα συγχωρούσε. Ο Χριστός, που συνεχώρησε πάντα, θα συγχωρούσε και τον Ιούδα. Ούτος δεν συνεχωρείται και απήγξατο.

Και συνεπώς πρέπει να είπαμε ότι το σκοτάδι που ζούμε είναι αναγκαία η μετάνοια, είναι ελπίς. Πρέπει να καλλιεργούμε εμείς οι ιεροκήρυκες την ελπίδα, διότι ο ιεροκήρυκας, όπως λέει κάποιος ερμηνευτής, είναι ο αλέκτωρος, ο πετεινός.

Τι μυστήριο πράγμα, το ρολόγιο των χωρικών. Εγώ που περιηγήθηκα πολλές επαρχίες, ήταν το ξυπνητήριο, φώναζε ο κόκορας. Ο αλέκτορας ακουγόταν και ξυπνούσαν οι χωρικοί και έπαιρναν τα εργαλεία τους, τα γεωργικά, και καλλιεργούσαν τη γη.

Το ξυπνητήρι είναι, όπως λοιπόν υπάρχει ξυπνητήρι στα χωριά, το φυσικό ξυπνητήρι. Το ρολόι χαλάει, αλλά το ρολόι αυτό δεν το χαλάει, πώς το ακούρδισε ο Θεός. Λαλεί ο κόκορας νυχτός και μας λέει: «Ξυπνήστε και μετανοήστε». Όλα μας καλούν εντός. Αλλά όταν όμως φυσήξει άνεμος πολλός, καταιγίς σφοδρά, τότε όχι ένας κόκορας, εκατό κόκορες, δεν ακούει τη φωνή. Και αυτήν την εποχή δεν ακούνε πλέον τη συνείδηση, η οποία είναι μια μεγάλη απόδειξη. Ρώτησε κάποτε ένας άπιστος έναν αστρονόμο και του λέει: «Πιστεύεις;» «Δεν πιστεύω». «Έχεις αποδείξεις;» «Έχω αποδείξεις. Κάθε άστρο και μια απόδειξη». Αλλά παραπάνω από τα άστρα είναι κάτι άλλο: είναι η φωνή της συνείδησης. Τρομερή φωνή της συνείδησης. και ξυπνούσαν οι χωροϊκοί και έπαιρναν τα εργαλεία τα γεωρικά και καλλιεργούσαν τη γη το ξεμνητήρι είναι όπως λοιπόν υπάρχει ξεμνητήρι στα χωριά το φυσικό ξεμνητήρι τα ρολόι χαλάει αλλά το ρολόι αυτό δεν το χαλάει που το ακούρθησε ο Θεός λαλεί ο κόκκινο νυχτός και μας λέει ξυπνήστε και μετανοήστε Όλα μας καλούν εντός. Αλλά όταν όμως φυσίσει άνεμος πολλός, καταιγείς φωδρά, τότε όχι ένας κόκορας, εκατό κόκοροι λαλανάνε, δεν ακούει τη φωνή. Και τι αυτή είναι η εποχή, δεν ακούνε πλέον τη συνείδηση, η οποία είναι μία μεγάλη απόδειξη. Ρώτησαν κάποτε ένας άπιστος, έναν αστρονόμο, και του λέει πιστεύεις, ε πιστεύω. Έχεις αποδείξεις, έχω αποδείξεις. Κάθε άστρο και μία απόδειξη. αλλά παραπάνω από τα άστρα είναι κάτι άλλο. Είναι η φωνή της ενίδησης, τρομερή φωνή της ενίδησης. Ο Κάιν που σκότωσε τον Άβελ δεν μπορούσε να κοιμηθεί.

Ο Κάιν που εσκότωσε τον Άβελ δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Εγώ δέχτηκα ένα αυτοκράτορα της Κωνσταντινοπόλεως που εισκότωσε τον Αλαφώνη και είναι αυτοκράτορας, δεν μπορούσε να εισηγάσει. Άλλαζε τα μέρη, πήγαινε στα βουνά, στις λίμνες, στα νησιά, παντού.

Κάθε βράδυ παρουσιάζεται ο αδερφός του, που κρατούσε ένα ποτήριο γεμάτο αίμα, και του έλεγε: «Αδερφέ, πιες το αίμα του αδερφού σου», έως ότου αυτός αυτοκτόνησε. Και αυτή είναι η συνείδηση του ανθρώπου. Τα αυτά τα ολίγα είχα να είπω, αγαπητοί μου χριστιανοί, και θέλω να ελπίζω ότι την περίοδο αυτή και εσείς... Και παρακαλώ ιδιαίτερα, όπως είπα, εγώ θα έρθω να βρίσκομαι πάνω στη Φλώρινα, όπου είμαι 27 τώρα χρόνια, διότι εκεί και η προϋφρόνινά μας και η παραμεθόριος γραμμή κινδυνεύει από τους εχθρούς του γένους μας. Και εκεί παρακαλώ να αφήσω την ζωή μου, και έχω ορίσει στη διαθήκη μου να με θάψουν επάνω στο 1922, όπου εκεί ο νέος στρατιωτικός ιερεύς ηγωνίσθη υπέρ πίστεως και πατρίδος στα όρη, και έχουμε στήσει σταυρό, ο οποίος φεγγοβολεί όλη τη νύχτα, φέγγει μέσα στην πόλη μας, στην περιχώρα. Είναι δε θαύμα ότι μια κυρία από το μοναστήρι, που δεν επίστευε ο άντρας στον Θεό, είδε στο όνειρό της τον σταυρό, ότι υπάρχει σταυρός.

Εις τη φλόγα και ήρθε και ξυπόλυτος.

Ο πολίτης ανέβηκε πάνω στον σταυρό και ασπάστηκε τον σταυρό και δοξολόγησε τον Θεό. Εκεί λοιπόν θέλω και εγώ να ταφώ, να έχω και εγώ το τέλος του Μαβίλη, που, όπως είπα, όταν εκεί σκοτώθηκε στο Δρίσκο των Ιωαννίνων, είπε: «Θεέ μου, πατρίδα μου, πολλές τιμές μου έδωκες, αλλά πιο μεγάλη τιμή να πεθάνει κανείς για την πατρίδα». Έτσι πρέπει να ζήσουμε ώστε να πραγματοποιηθεί αυτό που λέγει, να διορθώσουμε τα κακά που έχουμε και ορθώσουμε τα κακά, εις τρόπον ώστε να έρθει μια άγια ημέρα που να πούμε: «Ελλάς, Ελλάς, Ελλάς, κλείσε με στην καρδιά σου την Ελλάδα για να σταθείς κάθε είδους μεγαλείων».

Και την άλλη Κυριακή θα κάνετε τελευταίο κήρυγμα και παρακαλώ να είστε εδώ πέρα όλοι ενωρίς για να τελειώσουμε το κήρυγμα αυτό. Και μετά με τις ευχές σας, και την Τετάρτη, Τρίτη θα προσπαθήσουμε με την ασθενή μας δύναμη να λύσουμε το θέμα των ιεραρχών.

Είναι διηρημένη η ιεραρχία μας, τρομερά διηρημένη. Δεν είναι εύκολο. Το να χωρίσουμε είναι το ευκολότερο πράγμα, το να χωρίσει το ανδρόγυνο είναι το ευκολότερο πράγμα. Το να μην είναι ενωμένο είναι σπουδαίο και μακάριο.

Ευχόμεθα ενότητα της πίστεως. Ηνωμένη Ελλάς, από μικρόν έως μεγάλο, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, αξιωματικούς, στρατιώτες και αεροπόρους και εργάτες και πτωχοί και πένητες, όλοι ηνωμένοι και ηνωμένη Ελλάς θα είστε καλύτερα σήμερα.

Και παράδειγμα ενότητος μας δίνουν οι Απόστολοι και οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας. Έλα, λένε.