Paul’s Humility, Self-Examination, and Christ’s Mercy for Sinners

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Once again, dear listeners, both longtime and new, those of you in Athens, where I have preached the Word of God for thirty-five or thirty-six years: now I have grown old, and from one day to the next I expect to leave this vain world.

I often say that I am departing by express train for the other world, the real world, the heavenly world. Now that I am nearing ninety, I would dearly like to go to the Holy Mountain, find a skete and a cell, and give up my soul there. I too say, “Remember me, Lord, when You come into Your Kingdom.” But I need to be here, since I am also a member of the Synod, in the Synod where we hope...

At any rate, we hope to find a solution to a problem in the Church. Now, an icon here encourages me. I have an icon in my office at the Holy Metropolis of Florina. What is this icon? It depicts Balaam. What did Balaam prophesy?

He taught, but one day he did not follow the command of Christ and God. Instead, he went against God’s command, and for that reason the donkey would not go forward. The donkey would not go forward and spoke to Balaam: “Do you not see the angel before me, who is preventing me from going where you command?” So may the God who enlightens Balaam’s donkey enlighten me also, his unworthy servant, who feel my sinfulness more deeply, so that I may teach here in the hall tonight.

Let me briefly recall what we have said. What did we say? In our earlier sermons here in the hall this year, we spoke first of the danger facing our people. This historic nation, with three thousand years of history, reached as far as the River Ganges with Alexander the Great, and as far as the pyramids on the Nile. It is in danger as never before.

There are two: one is a lack of education, spelled with epsilon-iota, and the other a lack of children, spelled with iota. Both are happening. As for the first, lack of education: accursed was the day when the minister said from the floor of Parliament that today we bury the Greek language, the ancient language of the Greeks. Now a lack of education and a poverty of words prevail in our schools.

In our school there is division, in Parliament division, everywhere division. Even in the Church, which ought to be a guardian of concord, we again have division. And division is the ruin of the nation. As we said and recalled, Kemal, the victor in Asia Minor, said these important words: “Do not think that we defeated the Greeks. We did not defeat them militarily. The Greeks were defeated politically because of their divisions. Division overcame them.” Wherever the Greeks fought, men like Plastiras and the others fought like their ancient forebears. The third danger, we said, is a great failing of our people: blasphemy. Blasphemy is widespread in Greece, and it has not been overcome. It is a grave sin, as I have told you.

At the end, I handed out signs, and I want to believe that all the signs have found a suitable place where people can see them. Thus the saint, I remind you, Saint Cosmas, used to say: ‘If you insult my mother, I forgive you. If you insult my father, I forgive you.’

‘But if you blaspheme and insult the Most Holy Theotokos and Christ, I cannot bear to look at you.’

And John Chrysostom is even stricter than Saint Cosmas of Aetolia. He used to say that if you happen to hear someone blaspheming, scold him, rebuke him. Do you have a tongue? Scold him.

Fourth, we mentioned something curious that we should do, which you will remember. What is it? You tell me. Tell me what the last thing is that we do. Who will remember, who remembers, that animals teach us, that the waters teach us?

Let us give examples of animals that teach us. I forgot to mention one animal, an exceptionally grateful and intelligent animal: the dog. A dog is grateful. You throw it a bone; you feed a child for years on end, and the child does not even say thank you.

Throw a dog a bone, and it says thank you by wagging its tail. The Odyssey, that wonderful poem, tells us that when Odysseus returned to his homeland of Ithaca, worn to rags, no one recognized him. No one except his dog, Argos. Argos wagged his tail and died.

What teachers animals can be! We have spoken about that. Today we will move on. What shall we explain? Briefly, one of the sayings of the Apostle Paul. And who is Paul? John Chrysostom says: ‘If you want to see how high a human being can rise, remember Paul. If you want to see how far into corruption a human being can descend, remember Judas.’

So Paul, the Apostle to the Nations, writes to his disciple Timothy in his first pastoral epistle. He writes these few words, and I ask that they be impressed deeply on the hearts of every one of us: ‘This is a faithful saying and worthy of all acceptance: Christ Jesus came into the world to save sinners, of whom I am the foremost.’

There is both height and depth in this saying. What does it tell us? The Gospel is no fairy tale. The Gospel is no mythology like the tales of the ancient Greeks, who imagined the summit of Olympus as the home of gods who indulged in every excess on that mountain.

The Gospel has reality, a reality of its own. And what is the greatest event in that reality? The greatest event is that Christ came down here to earth. To earth for what purpose? To save sinful people.

The Apostle Paul says, ‘I am the foremost.’ Paul’s humility has three levels, three widening circles. In the smallest circle, he considered himself the most sinful of all the Apostles.

Then the circle grew wider, and he says, “I am more sinful than all the faithful, all Christians.” Finally, the circle grew wider still, and he says, “I am more sinful than all people of all generations.” Oh, what depth of humility! Humility is the first virtue we must acquire. Such depth of humility. The model of humility is the Lord Jesus Christ, who, as a man, humbled himself to the point of death, even death on the Cross.

In the Church, at the Prothesis, the table of oblation, there is an icon of Christ called “Extreme Humility.” That is the path we too must follow. But humility differs from false humility. Some people speak falsely about themselves. They do not truly believe what they say; they have no humble spirit. Those who are proud of themselves despise others and regard them as worthless and unworthy of attention.

I remember once, when I was traveling through Macedonia in my youth, I reached the outskirts of a village. It was evening, and a man came toward me. I said, ‘Good evening, my sinful brother.’

‘What did you say, calling me a sinful brother? You priests and bishops carry on shamefully. You are the sinners; I am the best man!’ I took note of him, apologized, and fixed him in my mind. When I reached the village, I asked the priest, ‘What sort of man is he?’ ‘Oh,’ he said, ‘whom did you meet? He is the worst man in the village. He has raided all the chicken coops.’ Do you understand? That, that was the story. We too have a false opinion of ourselves.

As Aesop says, each of us carries two bags, two sacks. We keep our own sins behind our backs and the sins of others in front of us. That is what people are like. A great truth. What must we do? We must acquire humility. How do we acquire humility, this virtue without which one cannot see the face of God?

We must learn to find fault with ourselves. What does that mean? It means examining ourselves. When I was younger, I went to the Holy Mountain. Once, in the forest, I heard a man speaking very harshly. I thought he was insulting another monk. But he was speaking to himself, calling himself names and rebuking himself.

There is also false humility. In the life of Saint Hierotheos, Metropolitan of Patras, we read of a man from Patras who regularly visited the Metropolitan’s house and spoke at length about his own faults. But Saint Hierotheos realized that he was not being sincere.

When the man came again, the Metropolitan challenged him, saying, “I don’t believe what you say, because someone from Patras came and told me you’re a scoundrel.” “Me, a scoundrel? I’m the best man there is!” he replied. Then what was all that talk of yours? False humility.

‘Tell me his name,’ the man said, ‘so I can go and kill him.’ That is how fierce a person can become, even while claiming humility. I also remember a story in the sayings of the elders about a man who had been condemned to death.

Crowds gathered on both sides of the road, children, women, and men, and they spat at the condemned man.

There was also an ascetic who knelt and prayed, saying, “Why don’t you pray for him? I pray because, if the grace of God were not with me, I would do what he did, and even worse.” This is true humility. Christ came into the world to save sinners, of whom I am the first. We must have a deep sense of our repentance, as the thief on the Cross did when he said... Now, how do we acquire humility? How is humility acquired? In the following ways. First, there is a fine, very inexpensive book, which I think you can find in any bookshop, called The Spiritual Mirror. I do not know whether you have read it, but I ask you to study it. What does The Spiritual Mirror say? A Russian ascetic painted the human heart and placed within it the seven deadly sins as great beasts.

Pride, the root of evil, appears as a peacock. It spreads its feathers and imagines itself the most beautiful bird in the world.

Lust appears as a goat, the lewdest animal in the world, and gluttony as a pig that keeps eating and is never satisfied. And so on: all the passions are depicted through the beasts of the dawn.

But then, by the grace of God, those beasts departed, and what had been a dwelling place of demons became a dwelling place of God. So we must be very watchful.

The third book is an excellent one written by Saint Nicodemus the Hagiorite: Unseen Warfare. Come, then, all of you, young and old, men and women.

Monks, monastics, forward into the struggle. And this call, “into the struggle,” is repeated.

From a famous man of the stage, an actor named Mirat, I do not know whether he is alive or has probably died, who wrote a book called “Into the Struggle,” comes the account that down in America, in a country there called Paraguay, the Jesuits created an ideal state, a state, and some people there were happy. But afterward it suffered a great decline...

We must struggle against it; it is a great struggle. At the end of his book, he writes about Holy Communion. And now, all of you who are getting ready, we are preparing to partake of the Holy Mysteries. What does Kosmas, Nikodemos the Athonite, say we should do?

Our life, take a board and write on it: ‘Life, human life, is communion.’ We partake continually; people partake continually.

We share in the material gifts God has given us. At this very moment, for example, we share the air. What a great gift it is! Take the air away from our planet, and there is none for us to breathe. There is no air on other planets. As we have said many times, our planet is the jewel of creation. The air moves around us. If you can hear the preaching of the Gospel here now, it is because sound travels through the air. Take the air away, and nothing can be heard, even by ears able to hear. We also share the sunlight: its rays travel from far away and light up the whole world. We share water and other gifts as well. We share the word of God, bread, and life. Above them all, the jewel of all these forms of communion, is Holy Communion. It is a sacred moment before which the angels tremble, for the angels and archangels...

…the human being, the precious Body of Christ, the precious Blood of Christ. Holy Communion is a great, mysterious communion. I recommend Unseen Warfare for study. It is the book of the late teacher and father of the Church, Eusebios Matthopoulos, founder of the Zoe Brotherhood, and beautifully describes the struggle we must undertake and presents a daily pattern for a life of sanctification. There is another book, translated into every language, The Imitation of Christ. It says that a humble peasant who believes in Christ, repents, and weeps for his sins is infinitely greater than a philosopher who spends the night counting the stars in the sky.

These are the few things we had to say. Christ came into the world to save sinners, of whom I am the foremost. We must believe this firmly, regard ourselves as sinners as Paul did, and ask God for mercy.

Sadly, we live in an evil age, an age under Satan’s influence. Those who believe are few, and they will become fewer still. So we must watch ourselves carefully and live according to the will of God.

These are very evil times. A few days ago, I received a letter from a student that made a strong impression on me. He lives in Agia Paraskevi. If he is here, let him come forward. Is that student here?

In his letter he points to a danger. In America, he says, they are going to show a film about the life of Christ that portrays Christ as having a lover, Mary Magdalene. And worse still, let the sun shudder and the earth groan! One of these days, an earthquake may strike and the earth be destroyed, the earth, the entire planet.

Well, it goes on to say that Christ, shudder, O sun, and groan, O earth! Shudder, O sun, and groan, O earth!, that Christ is homosexual. Such dreadful things. And now, most recently, this film is to come to Greece as well. Kazantzakis is the greatest blasphemer of the ages; he describes Christ in the foulest terms.

So, sadly, when that film is ready to be shown here in Greece, we must all rise up, children, fathers, women, and men, and condemn it. We must not let such a film be shown in our country.

Well, who is he? Who is he? Bravo, bravo. Is that him? Come, come here. We will answer your letter. The public prosecutor must look into this as well. And there is more. Sadly, they say our Constitution is now to be amended. As Makrygiannis said, our Constitution begins: ‘In the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, now and ever and…’

The so-called intellectuals want to erase it. They have even gone so far as to say that religion should not be taught in schools, that religious education is unnecessary, while sex education should be taught. A young student here drew attention to what those gentlemen wrote at the time. Insult the president of the republic or someone else, and you can be punished under the law. But insult Christ and the Most Holy Theotokos, and in their eyes it counts for nothing.

I was a military priest, and I remember soldiers blaspheming, noncommissioned officers blaspheming, officers and generals blaspheming. I could not bear it, so I went to headquarters, appeared before the chief of staff, and told him.

‘I have something to tell you. The people love Queen Frederica,’ I said, ‘because she visits all the border posts, sees the soldiers, and comforts them in their struggle. But some soldiers and officers do not love Frederica. They insult her in the foulest language.’

‘What did you say? They insult Frederica? Report them and have them executed!’ ‘But don’t worry,’ I told him. ‘No one insults Frederica. No one. They insult someone who is a hundred times, a million times greater than Frederica.’

And that someone is the Most Holy Theotokos (All-Holy). What did he say? At that point he fell silent. He was no longer interested. This morning I said that every house we live in groans, and that an earthquake will come because of the blasphemies spoken inside it.

From the time the foundation is laid until the house is finished, everyone blasphemes, blasphemes, blasphemes. And one day Athens will shake to its foundations, I prophesy. Not because I am a prophet; I am a sinner, as you are. But I believe in the Scriptures, and I believe in the Apocalypse of the Lord, which you do not read more often. That is all: I believe something bad will happen in the world, because the day of punishment and vengeance for our sins will come.

I want to close with this. Earlier we spoke about a film on television called ‘The Life of Christ.’ But Christ is without sin. Nor is he the only one on earth who did not sin.

He can say, “Who can convict me of sin?” The Lord Jesus Christ flashes and thunders, and he is magnificent. He is our Christ, whom all nature praises. So I want to say this: suppose a life were shown on television, our own life, as they show the life of Jesus. Today’s Gospel speaks of this. Fearsome is the Gospel, fearsome, fearsome is the Gospel.

What does the Gospel say? The books will be opened, and hidden things will be made known. On that screen, our life will be shown. The deeds we have done, the deeds we have done with our bodies, will be shown.

The words we have spoken will be shown. The tongue has no bones, yet it can break bones. Even our thoughts will be shown. Tell me what you think about, and I will tell you who you are. Everything will be brought to light, our thoughts, everything.

A person will stand naked. I ask you: which of you wants to add such a film? I, at least, feel my sinfulness, and I do not want to. I do not want to. None of us wants to, and yet I shall dare to present such a film.

We must all be ready for the struggle, for our holy Church, for our Orthodoxy, and for our nation, with its long history. Our nation must not die in our day. May it live and flourish.

Now I am leaving again for the border, for Florina, where there is great danger and where our soldiers and officers guard the frontier. For there is a small Rainbow faction there whose activities, I believe, threaten our homeland.

I remain there and pray, like Mavilis, who fell at Driskos and said, ‘Greece, my homeland, you have bestowed many honors on me. But the greatest honor is to die for you.’ And I remain there, a bishop of ninety years, waiting.

I guard Thermopylae, not merely in words, but in deed.

May the Lord have mercy on us all. If, through your prayers, we return again, I ask you to pray for me. I need your prayers. I see that Satan, like a roaring lion, seeks someone to devour, and I take care to keep watch over these things. I also hope that Father Kloutsos, a clergyman worthy of every respect, will have his appeal concerning the Church matter heard. For I see that the Archbishop now senses that his life is drawing to a close and will consider some way to resolve the ecclesiastical matter, which is a...

Angrina, and may everyone breathe and glorify the Father, the Son, and the Holy Spirit, unto the ages of ages.

Sing of Christ and Greece with a strong, resounding voice. He brought him up to the border, then came up to the border and sang, and our soldiers wept with emotion. Greece and Orthodoxy, and eternal life with Christ, the King of the Ages. Amen.

And they would add a refrain even amid the struggles and the sufferings.

Thank you.

There is a little boy here too. Where is he? There he is. He is one of the three thousand children who come to the camp in the summer and stay there. Even then, this boy stood out for his learning. And now I hear that ... his father.

His father is a builder. He fell from a height at a construction site and was injured. How is your father? Is he well? He’s better? Good. Now you’ll chant for us. And what will you be when you grow up?

A priest? Or else a priest?

You won’t become a priest? Bravo. That’s unusual. Come now, go ahead and chant. It won’t do, it won’t do.

One soul, one people, everyone up. Through the prayers of our Holy Fathers.

Παναγία Δέσποινα, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Απόστολοι οι Δώδεκα, Πατέρες και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας, Όσιοι και Μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και στεφανωθέντες, πρεσβεύσατε προς Κύριον του ελεηθήναι τας ψυχάς ημών. Αμήν.

Και πάλι, προσφιλές ακροατήριο, παλαιοί και νέοι ακροατές, όσοι ευρίσκεσθε εν Αθήναις, όπου εγώ επί 35 to 36 χρόνια κηρύττω τον Λόγο του Θεού. Τώρα εγώ πλέον εγέρασα και από ημέρα σε ημέρα περιμένω να εξέλθω εκ του ματαίου τούτου κόσμου.

Όπως λέγω συνήθως, με το εξπρές αναχωρώ με τον άλλο κόσμο, τον πραγματικό κόσμο, τον ουράνιο κόσμο. Θα επιθυμούσα πολύ τώρα στα γεράματά μου, που πλησιάζουν τα 90 χρόνια, να πάω στο Άγιον Όρος, να βρω μια σκήτη, ένα κελί και εκεί να παραδώσω την ψυχή μου. Λέγω κι εγώ: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη Βασιλεία Σου». Αλλά ανάγκη είναι να βρίσκομαι εδώ, δεδομένου ότι είμαι και συνοδικό μέλος της Συνόδου, στη Σύνοδο που ελπίζουμε

Ελπίζουμε τέλος πάντων ότι θα δώσουμε μια λύση σε ένα πρόβλημα εκκλησιαστικό. Τώρα, εδώ με ενθαρρύνει μια εικόνα. Στην Ιερά Μητρόπολη Φλωρίνης, στο γραφείο μου έχω μια εικόνα. Τι είναι η εικόνα αυτή; Η εικόνα αυτή εικονίζει τον Βαλαάμ. Τι τον Βαλαάμ προφήτησε;

Η δίδασκε, αλλά μια ημέρα δεν επορεύτηκε σύμφωνα με την εντολή του Χριστού και του Θεού, αλλά πήγαινε αντίθετα με την εντολή του Θεού, και δι’ αυτό ο όνος δεν προχωρούσε. Δεν προχωρούσε ο όνος και απευθύνθηκε στον Βαλάμ: «Δεν βλέπεις ενώπιόν μου τον άγγελο, ο οποίος με αποτρέπει από το να πορευθώ σύμφωνα με τη δική σου εντολή;» Έτσι λοιπόν ο Θεός που φωτίζει την όνο του Βάλαμ ας φωτίσει και εμένα, τον ανάξιο δούλον του, που αισθάνομαι βαθύτερα την αμαρτωλότητά μου, να διδάξω απόψε στην αίθουσα.

Κάνουμε μία περίληψη. Τα αυτά με λέγει όχι γνιρώνει, μην είναι ασφαλές. Τι ήθελα να είπαμε; Ότι στα προηγούμενα κηρύγματα που κάναμε εδώ στην αίθουσα φέτος, είναι το πρώτο, είπαμε, ο κίνδυνος της φυλής. Το ιστορικό αυτό έθνος, που έχει ιστορία τρία χιλιάδες χρόνια, που έφτασε με το Μέγαν Αλέξανδρο μέχρι το Γάγκη ποταμό, τας πυραμίδας στον Νείλο ποταμό, κινδυνεύει όσον ουδέποτε άλλοτε.

Είναι δύο. Ο ένας είναι εκ της ολιγοπαιδείας με έψιλον γιώτα και ο δεύτερος είναι εκ της ολιγοπαιδίας με γιώτα. Και τα δύο συμβαίνουν. Το πρώτο, ολιγοπαιδεία, είναι η μέρα εκείνη κατηραμένη κατά την οποία ο υπουργός της είπε στο βήμα της Βουλής ότι σήμερα θα απτωμέν την ελληνική γλώσσα, την αρχαία γλώσσα των Ελλήνων, και επικρατεί στα σχολεία ολιγοπαιδεία και λεξιπενία.

Στη σχολή μας τη διαίρεση, στη Βουλή τη διαίρεση, παντού διαίρεση, στην εκκλησία που έπρεπε να είναι ο κύριος της ομονοίας, και εκεί πάλι έχουμε τη διαίρεση. Και η διαίρεση είναι καταστροφή του έθνους. Και όπως είπαμε και υπενθυμίσαμε, ο Κεμάλ, ο νικητής της Μικράς Ασίας, είπε τα εξής σπουδαία λόγια: «Μην νομίζετε ότι νικήσαμε τους Έλληνες. Δεν τους νικήσαμε στρατιωτικώς. Οι Έλληνες ενικήθηκαν λόγω της διαιρέσεως πολιτικώς. Η διαίρεση τους κατενίκησε». Όπου επολέμησαν οι Έλληνες, όπως ο Πλαστήρας και οι άλλοι, επολέμησαν ως οι αρχαίοι πρόγονοί των. Τρίτος κίνδυνος, είπαμε, είναι ένα μεγάλο ελάττωμα της φυλής μας, η βλασφημία. Βλασφημούν πρώτα στην Ελλάδα, δεν νικούν τα βλασφημία. Μεγάλο αμάρτημα αυτό, σας ομίλησα και σας.

Σας μοίρασα στο τέλος πινακίδες που θέλω να πιστεύω ότι όλες οι πινακίδες ευρήκανε κατάλληλον μέρος να τις δουν. Έτσι, ο Άγιος, υπενθυμίζω, ο Άγιος Κοσμάς έλεγε: «Λοιπόν, υβρίζεις τη μάνα μου, συγχωρώ, υβρίζεις τον πατέρα μου, συγχωρώ,

Βλαστημείς, υβρίζεις την Παναγία και τον Χριστό, δεν έχω μάτια να σε δω».

Είναι και ο Χρυσόστομος αυστηρότερος του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Έλεγε ότι αν βρεθείς και ακούς τον άλλον να βλαστημά, μάλωσέ τον, έλεγξέ τον. Έχεις γλώσσα; Μάλωσέ τον. ?

Τέταρτον, είπαμε περίεργο, Κύριέ μου, να κάνουμε το οποίο θα ενθυμίσετε. Ποιο είναι; Το πείτε εσείς, πέστε ποιο είναι το τελευταίο, Κύριέ μου, που κάνουμε. Ποιος θα ενθυμίσετε, ποιος θα ενθυμείτε, ότι τα ζώα μας διδάσκουν, τα υδρά μας διδάσκουν.

Για να φέρουμε παραδείγματα ζώων, τα οποία διδάσκουν. Λησμόνησα μόνο για ένα ζώο, το οποίο είναι ευγνωμονέστατο και ευφυέστατο ζώο. Είναι ο σκύλος. Ο σκύλος είναι ευγνώμων. Πετάς ένα κόκκαλο, το παιδί το τρέφεις χρόνια ολόκληρα και ένα ευχαριστώ δεν σου λέει.

Στον σκύλο του πετάς ένα κόκαλο και σου λέει «ευχαριστώ», κουνάει την ουρά του. Λέει η Οδύσσεια, το έξοχο αυτό ποίημα, ότι όταν ο Οδυσσεύς επέστρεψε ράκος πλέον στην πατρίδα, την Ιθάκη, κανείς δεν τον εγνώρισε, κανείς. Ένας μόνος τον εγνώρισε, ο σκύλος του, ο Άργος, ο οποίος κουνούσε την ουρά του και ψόφησε.

Διδάσκουν λοιπόν τα ζώα, τα είπαμε αυτά. Τώρα σήμερα θα προχωρήσουμε. Τι θα ερμηνεύσουμε; Θα ερμηνεύσουμε συντόμως ένα από τα ρητά του Αποστόλου Παύλου. Ο δε Παύλος τι είναι; Εάν θες να δεις, λέει ο Χρυσόστομος, μέχρι ποιο σημείο φτάνει ο άνθρωπος, ενθυμού τον Παύλο. Εάν θες να δεις μέχρι σημείο διαφθοράς καταλήγει ο άνθρωπος, ενθυμού τον Ιούδα.

Λοιπόν ο Παύλος, ο Απόστολος των Εθνών, ο Απόστολος των Εθνών, γράφων προς τον Τιμόθεο, προς τον Τιμόθεο, Τιμόθεο, τον μαθητή του, την πρώτη του ποιμαντορική επιστολή, γράφει, λέει, τα εξής ολίγα, τα οποία παρακαλώ να εντυπωθούν βαθιά μες στην καρδιά μας, όλων μας ανεξαιρέτως: Ότι πιστός ο λόγος και πάσης αποδοχής άξιος, ότι Χριστός Ιησούς ήλθεν εις τον κόσμον αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος ειμί εγώ.

Ύψος και βάθος έχει το ρητόν αυτό. Τι λέει; Ότι επάνω στη γη, ότι το Ευαγγέλιο δεν είναι παραμύθι. Το Ευαγγέλιο δεν είναι μυθολογία. Από τις μυθολογίες των αρχαίων Ελλήνων που εφαντάζονταν την κορυφή του Ολύμπου, εκείνη η κατοικία των θεών που όργιαζαν επάνω στο όρος εκείνο.

Το Ευαγγέλιο έχει πραγματικότητα, σε ίδια πραγματικότητα. Το δε πραγματικότητας, το μεγαλύτερο γεγονός ποιο είναι; Το μεγαλύτερο γεγονός είναι ότι ο Χριστός κατέβηκε εδώ κάτω στη γη. Στη γη για ποιο σκοπό; Για να σώσει τους αμαρτωλούς ανθρώπους.

Ο Απόστολος Παύλος, ότι πρώτος εγώ είμαι, εγώ είμαι πρώτος, και έχει η ταπείνωση του Παύλου τρεις βαθμίδας, τρεις κύκλους ταπεινώσεως. Ο μικρότερος κύκλος ταπεινώσεως είναι αυτός που λέγει, είναι ο κύκλος ότι θεωρούσε τον εαυτό του αμαρτωλότερο όλων των Αποστόλων.

όλων των Αποστόλων. Μετά προχώρησε ο κύκλος και έγινε ευρύτερος και λέγει ότι είμαι αμαρτωλότερος όλων των πιστών, των χριστιανών. Και τέλος, έγινε ευρύτερος ο κύκλος και λέγει ότι είμαι αμαρτωλότερος όλων των ανθρώπων, όλων των γενεών. Ω, ποιο βάθος ταπεινώσεως! Ταπείνωση είναι η πρώτη αρετή που πρέπει να αποκτήσουμε. Βάθος ταπεινώσεως. Υπόδειγμα ταπεινώσεως είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος ως άνθρωπος εταπείνωσε εαυτόν μέχρι θανάτου, θανάτου δε Σταυρού.

Εκκλησία που πηγαίνουμε στην πρόθεση, στην κόγχη, εκεί υπάρχει η εικόνα του Χριστού που λέει «Άκρα Ταπείνωση». Αυτή πρέπει να βαδίσουμε και εμείς. Αλλά η ταπείνωση διαφέρει από την ψευτοταπείνωση. Υπάρχει μια διάθεση ψευδολογίας. Λέγουν οι άνθρωποι δεν πιστεύουν, δεν έχουν ταπεινό φρόνημα. Οι περήφανοι για τον εαυτόν τους περιφρονούν τους άλλους, θεωρούν τους άλλους μηδαμινούς και αναξίους λόγου.

Και είναι γεγονός ότι όταν μια φορά περιόδευα την Μακεδονία στη νεότητά μου, λοιπόν έφτασα σ' ένα χωριό απ' έξω. Ήτανε βράδυ, ήταν ένας άνθρωπος και έρχεται προς το μέρος μου. Λέω: «Καλησπέρα, αμαρτωλέ αδελφέ».

Τι είπες, ρε αμαρτωλέ αδερφέ; Σεις οι παπάδες και οι δεσποτάδες κάνετε όργια, σεις είστε αμαρτωλοί, εγώ είμαι ο καλύτερος άνθρωπος. Τον εντύπωσα, ζήτησα συγγνώμη, τον εντύπωσα μες στο μυαλό μου και όταν πήγα στο χωριό ρώτησα τον παπά: «Τι είναι αυτός ο άνθρωπος;» «Ωχ», λέει, «ποιον συνάντησες; Είναι ο χειρότερος άνθρωπος του χωριού, ερήμαξε τα κοτέτσια». Κατάλαβες; Αυτό, αυτό ήταν η ιστορία. Έτσι λοιπόν και εμείς έχουμε ψευδοφρόνημα για τον εαυτό μας.

Και όπως λέει ο Αίσωπος, έκαστος εξ ημών έχει δύο πήρας, δύο σάκους. Στον ένα σάκο έχουμε τα αμαρτήματα που είναι πίσω από την πλάτη μας, τα δικά μας τα έχουμε πίσω και τα αμαρτήματα των άλλων τα έχουμε μπροστά. Τοιούτος είναι ο άνθρωπος. Μεγάλη αλήθεια. Τι πρέπει να κάνουμε; Πρέπει να αποκτήσουμε ταπείνωση. Πώς αποκτάται η ταπείνωση, η αρετή αυτή, άνευ της οποίας δεν είναι δυνατόν να δει το πρόσωπο του Θεού;

Πρέπει να αποκτήσουμε αυτομεμψία. Τι θα πει αυτομεμψία; Να ελέγχουμε τον εαυτό μας. Μάλιστα, έλεγχος του εαυτού μας λέγεται αυτομεμψία. Λέγουν ότι στο Άγιον Όρος, που πήγα νεότερος, όπου ήμουν, στο δάσος μέσα άκουσα έναν να υβρίζει, πολύ να υβρίζει. Υπέθεσα ότι υβρίζει τον άλλον καλόγερο. Δεν ύβριζε τον άλλον καλόγερο, ύβριζε τον εαυτό του, τον ονόμαζε αυτό και λοιπά.

Ενώ η ψευδοταπείνωση είναι ότι στο βίον ενός Αγίου, του Αγίου Ιεροθέου, Μητροπολίτου Πατρών, λέγουν ότι επήγαινε τακτικά στο σπίτι, στη Μητρόπολη, ένας Πατρινός και κατηγορούσε πολύ τον εαυτόν του. Αλλά ο Άγιος Ιερόθεος, ο Πατρών, ο Μητροπολίτης αντελήφθηκε ότι δεν λέει την αλήθεια.

Και όταν ξαναπήγε, το αμφισβήτησε, λέει: «Αυτά που λες δεν τα πιστεύω, γιατί ήρθε κάποιος πατριώτης, μου λέει, ήρθε από την Πάτρα και μου είπε ότι είσαι παλιάνθρωπος». «Παλιάνθρωπος εγώ; Εγώ είμαι ο καλύτερος άνθρωπος», το λέει. Μα τότε αυτά που έλεγες λόγαρα τι ήταν; Ψευτοταπείνωση.

«Πες μου», λέει, «το όνομά του να πάω να τον σκοτώσω». Τέτοια αγριότητα έχει ο άνθρωπος και λοιπά, ψευτοταπείνωση. Θυμούμαι επίσης, στα γεροντικά είναι γραμμένο ότι κάποτε καταδικάστηκε ένας άνθρωπος εις θάνατον να εκτελεστεί.

Και δεξιά και αριστερά στο δρόμο μαζεύει ο κόσμος, πολλοί, μικροί, γυναίκες, άντρες, και τον φτύνανε, τον φτύνανε τον κακούργο.

Ήταν και ένας ασκητής, ο οποίος γονάτισε και προσεύχετο και έλεγε: «Γιατί δεν προσεύχεσαι γι' αυτόν; Προσεύχομαι γιατί, αν δεν ήταν η χάρις του Θεού μαζί μου, αυτά που έκανε αυτός και άλλα χειρότερα ακόμα θα έκανα». Αυτή είναι η αληθινή ταπείνωση. Χριστός ήρθε στον κόσμο αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος είμαι εγώ. Πρέπει να έχουμε βαθύ το αίσθημα της μετανοίας μας, όπως το είχε και ο ληστής επάνω στον σταυρό, που είπε... Τώρα, πώς αποκτάται η ταπείνωση; Η ταπείνωση πώς αποκτάται; Αποκτάται με τα εξής. Πρώτον, υπάρχει ένα βιβλίο, ωραίο βιβλίο, που μπορείτε, νομίζω, σε όλα τα βιβλιοπωλεία, πολύ φθηνό, που λέγεται «Πνευματικός καθρέφτης». Δεν ξέρω αν το έχετε διαβάσει. Παρακαλώ να το μελετήσετε. Τι λέει αυτός ο πνευματικός καθρέφτης; Ότι ένας ασκητής Ρώσος ζωγράφισε την καρδιά του ανθρώπου και μέσα στην καρδιά του ανθρώπου έθεσε ως μεγάλα θηρία τα 7 θανάσιμα αμαρτήματα.

Και τα αμαρτήματα συμβολίζονται ως εξής: Η μεν υπερηφάνεια, που είναι ρίζα των κακών, παρουσιάζεται με τον ταώ, με το παγόνι, που ανοίγει τα φτερά του και νομίζει και φαντάζεται κανείς ότι είναι το ωραιότερο πτηνό του κόσμου.

Η ασέλγεια παρουσιάζεται ως τράγος, που είναι το ασελγέστερο ζώο του κόσμου. Η λαιμαργία παρουσιάζεται ως χοίρος, ο οποίος συνεχώς τρώει και δεν ευχαριστείται. Και ούτω καθεξής, όλα τα πάθη εικονίζονται με τα θηρία της αυγής.

Αλλά είδε κατόπι χάρη στον Θεό και τα θηρία αυτά έφυγαν και η κατοικία των δαιμόνων έγινε η κατοικία του Θεού. Μεγάλη προσοχή λοιπόν χρειάζεται.

Το τρίτο βιβλίο είναι ένα έξοχο βιβλίο που έγραψε ο Νικόδημος ο Αγιορείτης. Ο Αόρατος Πόλεμος. Εμπρός, εμπρός, μικροί, μεγάλοι, άντρες, γυναίκες,

Μοναχοί, καλόγεροι, εμπρός στον αγώνα. Και αυτή «στον αγώνα» είναι μια φωνή που επαναλαμβάνεται.

Από έναν διάσημο, ένα σκηνικό, ένα θεατρίνο, τον Μιράτ, που δεν ξέρω αν ζει ή θα πέθανε μάλλον, ο οποίος έχει γράψει ένα βιβλίο «Εις τον Αγώνα», ότι κάτω στην Αμερική, σε μια χώρα εκεί, την Παραγουάη, εκεί οι Ιησουίτες δημιούργησαν μια ιδεώδη πολιτεία, την πολιτεία, και ήτανε ευτυχισμένοι κάποιοι εκεί. Αλλά κατόπιν μεγαλύπτωσε...

Βασιλεία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγέλιο, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγέλιο, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου, Ευαγγελία των Ουρανών, Γέννησης της Θεοτόκου.

Εναντίον, εναντίον, το διαγώνω, μεγάλος αγώνας. Στο τέλος του βιβλίου του γράφει περί της κοινωνίας και όλοι τώρα που ετοιμάζεστε, προετοιμαζόμεθα να κοινωνήσουμε των Αγίων Μυστηρίων. Τι πρέπει, λέγει ο Κοσμάς, ο Νικόδημος ο Αγιορείτης;

Η ζωή μας, πάρε έναν πίνακα και γράψε στον πίνακα εκεί: Ζωή, ζωή του ανθρώπου, την κοινωνία είναι. Κοινωνούμε συνεχώς, κοινωνούν συνεχώς.

υλικών και πραγματικών αγαθών του Θεού. Ως παράδειγμα, την ώρα αυτή κοινωνούμε του αέρος. Μεγάλο αγαθό. Αφήνεις τον αέρα από τον πλανήτη και δεν υπάρχει αέρας εις άλλους πλανήτας, γιατί, όπως είπαμε κατ' επανάληψη, ο πλανήτης μας είναι ο αδάμας της δημιουργίας. Αέρας, φυσά αέρας. Και αν αυτή την ώρα ακούετε εσείς εδώ το κήρυγμα του Ευαγγελίου, θα ακούετε ότι είναι ο αέρας. Κι αν αφαιρεθεί ο αέρας, τότε δεν ακούγεται πλέον τίποτε, όσο κι αν υπάρχουν αυτιά ικανά ν' ακούσουν. Κοινωνούμε του ηλίου, των ακτίνων του ηλίου που έρχονται από μεγάλη απόσταση και φωτίζουν τον κόσμο ολόκληρο. Κοινωνούμε ακόμα του ύδατος και άλλων αγαθών. Κοινωνούμε του λόγου του Θεού, του άρτου, της ζωής και, παραπάνω απ' όλα, ο αδάμας, η κοινωνία των κοινωνιών, είναι η θεία κοινωνία. Είναι ιερά στιγμή που τρέμουν οι άγγελοι, διότι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι

...τον άνθρωπο, το τίμιο σώμα του Χριστού, σώμα του δέντρου, ευωτερίου του, το τίμιο αίμα του Χριστού. Θεία Κοινωνία, μεγάλη, μυστηριώδης κοινωνία. Ταύτα είναι το βιβλίον «Αόρατος Πόλεμος», που το συνιστώ προς μελέτη, που είναι το βιβλίον του αειμνήστου διδασκάλου και πατρός της Εκκλησίας, του Ευσεβίου Ματθοπούλου, του ιδρυτού της Αδελφότητος Ζωή, που περιγράφει θαυμάσια μέσα τον αγώνα που πρέπει και παρουσιάζει η ημερησία διάταξη ζωής αγιασμού. Υπάρχει και το βιβλίον του άλλου, το οποίο είναι μεταφρασμένο σε όλες τις γλώσσες και είναι η «Μίμησις του Χριστού», που είναι σπουδό των βιβλίων και το οποίο λέγει ότι ένας ταπεινός χωρικός που πιστεύει στον Χριστό και μετανοεί και κλαίει τα αμαρτήματά του είναι απείρως ανώτερος ενός φιλοσόφου που μετράει τη νύχτα τα αστέρια του ουρανού.

Ταύτα τα ολίγα είχαμε να είπαμε. Χριστός ήρθε στον κόσμο αμαρτωλούς σώσαι, ων πρώτος ειμί εγώ. Αυτό πρέπει να το πιστεύουμε ακραδάντως. Και θεωρούμε και εμείς, όπως ο Παύλος, τον εαυτό μας αμαρτωλό και ζητούμε το έλεον στον Θεό.

Δυστυχώς ζούμε σε έναν αιώνα σατανικό, πονηρόν αιώνα, που οι πιστεύοντες είναι ολίγοι και ακόμα θα γίνουν ακόμα λιγότεροι εις τον κόσμο τούτο. Λοιπόν, πρέπει να έχουμε προσοχή στον εαυτό μας και να προσέχουμε στον εαυτό μας, ώστε να ζούμε κατά το θέλημα του Θεού.

Είναι μια εποχή πολύ σατανική. Προ ημερών έλαβα ένα γράμμα από κάποιον φοιτητή που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση. Κατοικεί στην Αγία Παρασκευή. Εάν είναι εδώ αυτός, να παρουσιαστεί. Είναι εδώ αυτός ο φοιτητής;

Επίσης, ο οποίος έγραψε μια επιστολή και επισημαίνει τον εξής κίνδυνο, ο οποίος κίνδυνος λέει το εξής: ότι στην Αμερική θα προβάλλουν, τι θα προβάλλουν; Προβάλλουν τη ζωή του Χριστού, θα προβάλλουν τη ζωή του Χριστού, την ερωτική ζωή του Χριστού, ότι ο Χριστός είχε ερωμένη, ερωμένη τη Μαγδαληνή, τη Μαρία. Και ακόμα περισσότερο, φρίξον ήλιε, αναστέναξον γη, όπου καμιά μέρα βγήκε ένας σεισμός και η γη εξουδενωθεί, η γη, ολόκληρος ο πλανήτης.

Λοιπόν, και λέει παρακάτω ακόμα ότι ο Χριστός, φρίξον ήλιε, αναστέναξον γη, φρίξον ήλιε, αναστέναξον γη, ότι ο Χριστός είναι ομοφυλόφιλος, αυτά τα φρικτά πράγματα. Και τώρα τελευταίως θα έρθει αυτό το έργο και στην Ελλάδα μας. Ο μεγαλύτερος βλάσφημος των αιώνων είναι ο Καζαντζάκης, ο οποίος περιγράφει τον Χριστό με τα βρωμερότερα λόγια.

Λοιπόν, δυστυχώς, όταν είστε όλοι έτοιμοι και όταν είναι έτοιμος να παρουσιαστεί εδώ στην Ελλάδα, τότε όλοι μας θα σηκωθούμε, μικρά παιδιά, πατέρες, γυναίκες και άντρες, να αποδοκιμάσουμε το έργο αυτό. Δεν θα επιτρέψουμε στην Ελλάδα μας να παιχτεί τέτοιο έργο.

Λοιπόν, ποιος είναι; Ποιος είναι; Μπράβο, μπράβο. Τόσο είναι; Έλα, έλα, έλα, έλα. Στο γράμμα, καλά, θα δώσουμε απάντηση. Πρέπει να πάει και ο εισαγγελέας, πρέπει να πάει. Όχι μόνον. Λοιπόν, δυστυχώς, το έθνος μας τώρα, θα γίνει, λέει, τροποποίηση του Συντάγματος, θα αλλάξει το Σύνταγμά μας, όπως είπε ο Μακρυγιάννης, είναι το μοναδικό Σύνταγμα στην Ελλάδα, λοιπόν, και αρχίζει: «Στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και».

Θέλουν να το σβήσουν οι κουλτουριάρηδες. Ακόμα φτάσανε στο σημείο να πούνε ότι στη θρησκεία, στα σχολεία δεν πρέπει να διδάσκονται θρησκευτικά. Δεν είναι ανάγκη βασικά, αλλά να διδάσκονται το μάθημα της σεξουαλογίας. Λοιπόν, εδώ ο νεαρός φοιτητής επισήμανε την επιστολή των κυρίων τότε. Λοιπόν, το να υβρίζει κανείς, να υβρίζει τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, να υβρίζει κανείς άλλον, τιμωρείται με το Σύνταγμα, αλλά να υβρίζει κανείς Χριστό και Παναγιά δεν είναι τίποτα εις τον κόσμο τότε.

Ήμουν στρατιωτικός ιερεύς και θυμούμαι ότι βλασφημούσαν οι στρατιώτες, βλασφημούσαν οι υπαξιωματικοί, βλασφημούσαν οι αξιωματικοί και οι στρατηγοί. Και δεν υπέφερα την κατάσταση και πήγα στο επιτελείο και παρουσιάστηκα ενώπιον του επιτελάρχου και το είπα.

έχω κάτι να σου πω. Τι, ότι στο στρατό λέω η Βασίλισσα Φρεντερίκη λέει την αγαπάει ο λαός Διότι επισκέπτεται τα φυλάκια όλα και βλέπει τους στρατιώτες και τους παρηγορεί στον αγώνα. Αλλά μερικοί στρατιώτες και αξιωματικοί δεν αγαπούν τη Φρειδερίκη και την υβρίζουν με τις χειρότερες λέξεις.

«Τι είπες; Υβρίζουν τη Φρειδερίκη; Καταγγελία και εκτέλεση!» «Αλλά», του λέω, «μην φοβάσαι, τη Φρειδερίκη δεν την υβρίζει κανείς, κανείς δεν τη βρίζει». «Αλλά βρίζουν εκείνη», λέω, «που είναι εκατό φορές, εκατομμύρια φορές ανώτερη από τη Φρειδερίκη».

Και αυτή είναι η Υπεραγία Θεοτόκος. Τι λέει; Μετά έπαυσε, δεν ενδιαφέρεται, δεν τον ενδιαφέρει. Σήμερα το πρωί έλεγα ότι κάθε σπίτι που κατοικούμε αναστενάζει και θα γίνει σεισμός. Από τις βλασφημίες που κάνουν μέσα.

Από την ώρα που μπαίνει το θεμέλιο μέχρι την ώρα που θα τελειώσει το σπίτι. Όλοι βλασφημούν, βλασφημούν, βλασφημούν. Και καμιά μέρα θα συσσειστεί η Αθήνα εκ θεμελίων, προφητεύω. Όχι διότι είμαι προφήτης, αμαρτωλός είμαι όπως είστε και εσείς, αλλά πιστεύω εις τας Γραφάς, πιστεύω εις την Αποκάλυψη του Κυρίου που δεν διαβάζετε περισσότερο, αυτό όλο, ότι θα συμβεί κάτι κακό εις τον κόσμο, διότι θα φτάσει η μέρα της τιμωρίας και εκδικήσεως των αμαρτημάτων μας.

Τα αυτά ήθελα να τελειώσω με το εξής. Μιλήσαμε πριν ότι θα παρουσιάσουν στην τηλεόραση μια ταινία, «Η ζωή του Χριστού», αλλά ο Χριστός είναι αμάρτητος. Ούτε επίσης είναι ο μόνος στη γη ο οποίος δεν ημάρτησε.

Ιστροπονώστε να δίνετε να λέγει ότι «τίς με ελέγξει περί αμαρτίας;» Αστράφτει και βροντά και είναι υπέροχος ο Κύριος Ιησούς Χριστός και είναι ο Χριστός μας, τον οποίο υμνεί πάσα η φύσις. Λοιπόν, θέλω να πω το εξής: αν υποθέσουμε ότι στην τηλεόραση παρουσιάζεται μια ζωή, η ζωή η δική μας, η ζωή παρουσιάζουν τον Ιησού, το λέει σήμερα το Ευαγγέλιο. Τρομερό το Ευαγγέλιο, τρομερό, τρομερό το Ευαγγέλιο.

Τι λέει το Ευαγγέλιο; Ότι τα βιβλία ανοιγήσονται και τα κρυπτά δημοσιευθήσονται. Και πάνω στην ταινία αυτή, την ταινία του κινηματογράφου, θα παρουσιαστεί η ζωή μας. Θα παρουσιαστούν τα έργα που κάναμε, θα παρουσιαστούν τα έργα που κάναμε διά του σώματος.

Θα παρουσιαστούν τα λόγια που είπαμε. Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τσακίζει. Θα παρουσιαστούν ακόμα οι σκέψεις μας. Πείτε μου τι σκέπτεστε να σας πω ποιος είστε. Λοιπόν, όλα αυτά θα παρουσιαστούν, οι σκέψεις, τα πάντα.

Γυμνός θα είναι ο άνθρωπος. Σας ρωτώ: ποιος από εσάς θέλει να προσθέσει μια τέτοια ταινία; Εγώ τουλάχιστον αισθάνομαι την αμαρτωλότητά μου, δεν θέλω, δεν θέλω. Κανείς από όλους δεν θέλει, και όμως θα τολμήσω να παρουσιάσω μια τέτοια ταινία.

Πρέπει να είμαστε όλοι έτοιμοι. Στον αγώνα, στον αγώνα, στον αγώνα για την Αγία μας Εκκλησία, για την Ορθοδοξία μας, για το έθνος μας το οποίο είναι ιστορικό και δεν πρέπει των ημερών μας να πεθάνει το έθνος αυτό, αλλά να ζει και να βασιλεύει.

Τώρα εγώ θα αναχωρήσω και πάλι για τα σύνορα, για τη Φλόρινα, εκεί που υπάρχει κίνδυνος μεγάλος και όπου οι στρατιώτες και οι αξιωματικοί μας φυλάσσουν τα σύνορα. Διότι εκεί είναι η Σκοπιανή, μια μικρά μειοψηφία του Ουράνιου Τόξου, που βυσσοδομεί εναντίον της μικράς μας πατρίδας.

Μένω εκεί και εύχομαι κι εγώ σαν τον Μαβίλη που έπεσε στον Δρίσκο ποταμό και είπε: «Ελλάδα πατρίδα, πολλές τιμές μου χάρισες». Αλλά η πιο μεγάλη τιμή είναι να πεθάνω για σένα. Κι εγώ μένω εκεί, ο γέρων επίσκοπος 90 ετών, και περιμένω εκεί.

Και φυλάσσω Θερμοπύλας, όχι λεκτικώς αλλά πραγματικώς.

Είθε ο Κύριος να ελεήσει πάντας εμάς και αν πάλι επιστρέψουμε με τις ευχές σας, ζητώ τις προσευχές σας. Έχω ανάγκη προσευχών. Βλέπω ότι ο σατανάς ως λέων ωρυόμενος ζητών καταπιεί και προσέχομαι να προσέχομαι αυτά. Και θέλω να ελπίζω ότι το εκκλησιαστικό θέμα, για το οποίο νομίζει ο Πάτερ Κλούτσος, σεβάσμιος κατά πάντα κληρικός, θα ακουστεί η παράκλησή του. Γιατί βλέπω ότι και ο Αρχιεπίσκοπος αντιλαμβάνεται πλέον το τέλος της ζωής του και θα σκεφτεί κάτι τρόπο ώστε να λυθεί και το ζήτημα των εκκλησιαστικών που είναι μια λάγα.

Αγκρίνα και όλοι ας αναπνεύσει και δοξάσει Πατέρα, Υιόν και Άγιο Πνεύμα εις αιώνας αιώνων.

Τραγούδα τον Χριστό και την Ελλάδα, αθανάτως, με φωνή ισχυρά και βροντώδη. Τον έφερε πάνω στα σύνορα και ήρθε πάνω στα σύνορα και τραγούδησε. και η στρατιότητα μας έκλαιγαν από συγκίνηση. Ελλάδα και Ορθοδοξία και ζωή αιώνια ως και Χριστός ο Βασιλεύς των Αιώνων. Αμήν.

Με την άδεια και την ευλογία του Αγίου Επισκόπου μας θα πω δύο άσματα χριστιανικά. Τις περασμένες φορές είπα ένα, αλλά επειδή αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστώ, σήμερα θα τραγουδήσω πρώτα για εκείνον και ύστερα για σας.

Θυμάμαι τον παππού και την γιαγιά στα χρόνια εκείνα τα παλιά. Μας φώναζαν κοντά τους και μας λέγανε όσα είδαν στη ζωή τους κι όσα ξέρανε. Μας μιλούσαν για την Πόλη, την Αγιά Σοφιά, που ήταν του Βυζαντιού όλη η ομορφιά.

Κουνούσε το κεφάλι και μας εφώναζε, κι ο καλός παππούς μας αναστέναζε. Κουνούσε το κεφάλι και μας εφώναζε: «Μεγαλώστε μάνι μάνι, να ανοίξετε πανιά, να πάρετε την Πόλη, την Αγιά Σοφιά.»

Και βάζαν ρεφρέν και μέσα στους αγώνες και στα μαρτύρια.

Μιλούσαν για τη Σμύρνη και κλαίγανε για τις αλύτρωτες πατρίδες, οι Τούρκοι που τις καίγανε. Κι ο καλός παππούς μας αναστέναζε, κουνούσε το κεφάλι και μας εφώναζε: «Να 'στε μονιασμένοι».

Μην τρωγόσαστε, την πίστη σας κρατήστε και μην φοβόσαστε. Πιο πάνω από το εγώ σας το έθνος βάλετε. Την πίστη σας κρατήστε και μη φοβόσαστε. Τα λάθη τα δικά μας μη ξανακάμετε. Πιο πάνω απ' το ε...

Σας ευχαριστώ.

Απόστολος ο Παύλος σαν έφτασε εκεί. Ο Απόστολος ο Παύλος σαν έφτασε εκεί.

Εκεί μίλησε.

Μίλησε για τον Χριστό σε γλώσσα ελληνική.

Χριστός, Ελλάδα, Ορθοδοξία.

Κύπρος, νησί Αγίων, γη μαρτυρική. Να 'σαι κομματιασμένη το θέλουν μερικοί.

Βόρειος Ήπειρος, Πόντος, πατρίδες ελληνικές, Καπαδοκία, Έφεσος. Σταμένες οι εκκλησίες, Καπαδοκία, Έφεσος, σταμένες οι εκκλησίες. Χριστός, Ελλάδα, Ορθοδοξία, αυτά τα τρία μία ουσία.

Τώρα κι ένας μικρός είναι εδώ πέρα. Πού είναι ο μικρός; Το χαδάκι είναι. Είναι από τις τρεις χιλιάδες παιδιά που έρχονται το καλοκαίρι στην κατασκήνωση και μένουν στην κατασκήνωση τα παιδιά αυτά, και αυτός ο μικρός διακρίνεται από τότε για τη μάθησή του. Και τώρα μαθαίνω ότι φυτά ο νότιο πατέρας.

Ο πατέρας του είναι χτίστης και έπεσε από τα ύψη του κτιρίου και είναι τραυματισμένος. Πώς πάει ο πατέρας σου, καλά; Καλύτερα είναι, καλά. Λοιπόν, τώρα θα μας ψάλλεις. Και όταν μεγαλώσεις τι θα γίνεις;

Παπάς, αλλιώς παπάς.

Παπάς δεν θα γίνεις, μπράβο. Σπάνιο φαινόμενο. Έλα τώρα, λέγε λοιπόν, ψάλλε. Δεν γίνεται, δεν γίνεται.

Μια ψυχή, ένας λαός, όλοι απάνω, δι' ευχών των Αγίων Πατέρων.