Christ’s Call to Repentance and Gratitude

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

With God’s help, beloved Christians, we, unworthy as we are, celebrated the great feasts.

On Christmas night, we heard the divine Gospel once again: “Glory to God in the highest, and on earth peace, goodwill among men.” On the first of the month, seven days later, we were present in spirit at the feast of the circumcision of our Lord Jesus Christ. On that day the divine Child was given the sweetest of all names: Jesus Christ.

Then, at the Feast of Lights, we all went in spirit to the waters of the Jordan. There we saw the heavens open, the Holy Spirit descend in the form of a dove, and the heavenly Father confirm the truth of His word.

And today, the Sunday after the Feast of Lights,

as the Gospels tell us, after His Baptism He did not remain at the Jordan River. He crossed the Jordan and went deep into the wilderness. There He stayed for forty days, fasting and praying. He struggled against the powers of darkness and overcame the temptations. Then He appeared before the world as a teacher, the one true Teacher.

So today the Gospel shows us the Lord beginning His work as Teacher, His work of saving the world. My beloved, it is especially striking, and it would greatly benefit us, to learn what the first sermon of our Lord Jesus Christ was.

What were His first words? The last word spoken by our Lord Jesus Christ was “It is finished.” That final word has great meaning. And in the same way, the first word the Lord spoke when He began to teach has great meaning.

So what was the first word the Lord spoke when He began His work as Teacher?

That is the work of a preacher, of one who proclaims the Gospel, of a theologian. Our Lord was unlike us preachers today. We say a great deal, but convey very little. Our Lord said little, yet His words carried great meaning. His preaching began with a single word, and that word means so much.

That one word holds such deep meaning that, if only we could all put it into practice, it would be enough to make the world happy. It would be enough to turn earth into heaven. What is that word? My beloved, it is “Repent.” Do I need to explain it? Is there anyone here in the Church who does not understand it? We all know, more or less, what it means. And we all feel that something must change. Something must change in each of us.

Something must change in the family. Something must change within the Church. Something must change in our society. Something must change. If it does not, things will go badly for every one of us, without exception.

We who live on this earth must understand that if nothing changes, if we ourselves do not change, we are in danger. We have reached such a point, and the earth and all its living creatures have reached such a point, that unless something changes, this earth of ours may become one vast cemetery.

What must the world do to be saved? Those who govern nations, those learned people, propose various plans, one plan after another. Yet all their plans fail, despite their goodness and their desire to see those plans succeed. Why do they fail?

They fail, my beloved. Where do they stumble? They make plans; there are wise people, great politicians, powerful rulers who make plans to save humanity. They think, rack their brains, and come up with various plans.

Why do these plans fail? Where do the plans of the whole world stumble? The world's plans stumble at one point: let us not praise the human person too much. It is over the human person that we stumble: despite the progress he has shown in recent years and all the achievements of science, he has undergone a deep corruption. Let the poets say what they will, let the philosophers say what they will, and let everyone say what they will: the human person is evil; evil is within his nature, and his wickedness has corrupted him.

We are no longer as we were when we came from the hands of the Creator. We lean toward evil. Our passions and vices have corrupted us so deeply that they have become a second nature.

The human mind no longer thinks rightly. The heart no longer loves God. The will is no longer strong enough to do what God desires. Our nature has turned toward evil. As our ancestors used to say, “It is not easy to change an evil nature.” It is no easy thing to change human nature. Here is the heart of the matter, the great mystery overlooked by those who set out to put humanity right.

In other words, you can take a beggar, a criminal, or anyone at all and dress him up in all sorts of clothes. You can put him in green today, yellow tomorrow, then red. You can give him every kind of suit.

However many times you change his suit, he remains the same person. Something must change. Those various people who promise to put humanity right make suits. But whether a person lives under a democracy, a tyranny, an authoritarian regime, or any other system, deep down he remains evil.

And no system can change him within. Unless a person changes inwardly, from the inside, there can be no real change in the world around us.

Yes, human nature has turned toward evil, so deeply that, to give you an example...

Changing this is so difficult. Is it an easy thing? Is it even possible? Is it an easy thing? Could it ever happen? It's like asking a person to change, to change inwardly, morally, religiously, spiritually. It's like telling, what shall we say, a cat not to eat mice.

It would be like telling a fox to stop eating chickens, a wolf to stop eating lambs, or a hawk to stop eating doves. It would be like telling a lion to give up meat and eat grass instead.

It would be like telling these animals to change their nature, or telling ravens to stop feeding on carrion. That is how hard it is for a human being to change. Is there any power in the world that can change a person?

My dear friends, I have neither the strength nor the time to explain this great mystery of human wickedness. I will say just one thing, on the authority of the Scriptures and the examples we have seen: there is a power that can change a person.

And the power is this: if it were possible, if it were possible, we Christians should think very deeply about this, if the world could, if a person could save himself through the various systems, if a person could save himself, Christ would not have come down into the world. His coming means that no power but God can change a person. Christ has worked His great miracle, and He still works it: He changes a person from within. He does not change the clothes, the face, or outward things. He does not change the systems; He does not change those things. Above all, He changes the heart.

He changes people's hearts; He changes what is inside a person. And those who heard Christ’s preaching, those who heard this call, “Repent,” this “Repent,” underwent this profound inner, inner revolution against themselves.

Well, they heard the preaching of the Gospel; they heard the call, “Repent.” Greedy people heard it, people who would not give their own angel a drink of water. Robbers and murderers heard it, people whose hands were stained with blood.

Sinful women heard it, women whom the devil had drawn into impurity. A woman who was a great sinner heard it too. And we see the greedy man, we see him change through and through and sell all his possessions.

We see the murderer kneel and weep before the Crucified Christ. We see the sinful woman weep before Him and ask for His mercy. We see wolves become lambs.

We see the wicked and corrupt person transformed. This miracle of changing a human being is possible only through Christ. My dear friends, I will say no more. “Repent” is heaven’s bell ringing out. Its call is heard in every age. Christ’s voice has traveled from the Jordan River and has reached even us.

Repent, repent! That call reaches our generation too: a generation that has sinned greatly, that has wandered far from God, that has sinned as no generation before it.

Will there be ears in our time, in our generation, to hear Christ’s voice calling, “Repent”? Will there be men and women, young and old, who decide to change their lives so that the whole world may change?

My brothers and sisters, we have come to a time that I have warned you about again and again. People have stopped their ears with wax and refuse to hear the words of our Christ.

They no longer want to hear the words our Lord spoke. But, my brothers and sisters, we have reached such a point that, if the world will not heed the Lord’s trumpet call to wake up, there must be a change. People’s thinking must change. Their hearts must change.

If we do not begin to think differently, we will be, as we were saying, at the edge of a precipice. Humanity, this is no fable, humanity, as the Apocalypse says, the whole world hangs by a thread; humanity hangs by a thread.

If we do not repent, all of us, young and old, rich and poor, right and left, black and white and red, people of every color, if we do not undergo the repentance that the Lord calls everyone to today, if we do not show this true repentance, then, my dear ones, you ask me? What will happen then? What will happen? Are you asking me, a sinner, what will happen if we do not repent? If you, the woman who dishonors her husband, do not repent; if you, the man who blasphemes God, do not repent; if you, the child who strikes your father, do not repent; if you, the rich man who takes the poor man's bread, do not repent; if you, the poor man who blasphemes and grumbles against God, if none of us, young or old, from palace to hut, repents, if clergy and laity alike, all of us, do not show true repentance and remain unrepentant, then, my brothers and sisters, then, if we remain unrepentant, if even 1966 is a year of unrepentance...

If, on top of the sins we committed in previous years, we add new blasphemies, new acts of fornication, new acts of adultery, new crimes, injustices, and thefts; if this orgy continues on earth, if this orgy continues on earth and the earth has now become driven by Satan; if, my brothers and sisters, this sinful world continues, then, my brothers and sisters, do not ask me.

If you believe in the Crucified Christ, go home and open the books of the prophets. Open the last book, the Apocalypse, and you will see what will happen to the world. My brothers and sisters, I have no strength left. I cannot go on.

What will happen is so terrible, so terrible, so dreadful, so astonishing that all humanity will be unable to bear it. If I speak plainly of these things, which I cannot recount to you, what will happen to the unrepentant world? My knees tremble, my tongue falters, my eyes fill with tears, and my heart feels ready to break. My brothers and sisters, my brothers and sisters, have you no hearts, no feeling? Where do we stand? And if we do not repent, or if we do not stop blaspheming God’s name, or if a wife does not respect her husband, or if a husband does not respect his wife, or if we do not put an end to injustice and exploitation, or if we keep playing the devil’s same old tune, my brothers and sisters, the stones beneath our feet and the stars in heaven will become thunderbolts, the stones beneath our feet will become snakes that devour us, the rivers will surge upon us, and the entire earth will be thrown into upheaval. While we still have time, let us repent, through the intercessions of the Most Holy Theotokos and all the Saints. Amen.

My dear Christians, carrying out the directive of the Holy Archdiocese, I came here today to speak. I will speak to you plainly. I do not know whether you will listen to what I have to say.

For sadly, in years gone by, over ten years, over twenty years...

In earlier times, a preacher would speak somewhere, say one word, and Christians would put a hundred into action. Today Christians hear a hundred, even a thousand sermons, yet do not put into action a single thing they hear. Why is that? If we want to know why the word of God bears no fruit in the hearts of most Christians today...

It can be found by almost everyone: the reason, I say, why the word bears no fruit can easily be found. Open the Gospel and you will find a beautiful parable of the Lord Jesus Christ that speaks to this very question: the parable of the Sower. There you will see why the heavenly seed, the words of the Lord, does not take root in people’s hearts today.

So, my dear friends, I do not know whether you will listen to the few simple words I have to say. But even if no one in this congregation listens to the words of the Gospel, I will have spoken, and I will bear no guilt for keeping silent.

My dear friends, I have a grievance to bring before you.

It is not my own grievance. Who am I to complain about you? I have come to tell you of a grievance of the Lord Jesus Christ. You may ask, “Did you have a vision?” No, my brothers and sisters. Visions do occur, and the saints see them.

I am no saint, and I have had no vision. I have not seen the Lord Jesus Christ, so I cannot say that I saw Him and that He spoke to me. But though I have not seen Him, my dear friends, I have heard His voice.

“What? Can Christ’s voice be heard? Jesus Christ is now in the heavens, above the stars and galaxies. How, then, can His voice be heard down here?” And yet, my brothers and sisters, His voice can be heard. First of all, Christ’s voice is heard in the heart of each one of us.

If we are willing to listen to what our heart says, we will hear Christ’s voice there. His voice is heard at every step of our lives; His voice is heard in the forests and throughout all creation.

Even a leaf stirred by the wind speaks to us with Christ’s voice. Above all, though, Christ’s voice is heard clearly, unmistakably, in the Holy Gospel.

So the Gospel we heard today contains a grievance of Jesus Christ. Do you hear Christ’s grievance? Do you hear it? “Yes,” you may say, “but surely His grievance was against the people of His own time.”

“It was not against us, who live in the twentieth century.” But what if we, the people of the twentieth century, have shown ourselves worse than those against whom Jesus spoke? What would we say then? What is this grievance of Christ that passes through the centuries and reaches us today? When did Christ complain? Our Lord seldom complained during His earthly life.

One of the very few occasions on which the Lord voiced His complaint is recounted in the Holy Gospel. What does it say? Christ, walking on foot with His disciples from village to village, reached the outskirts of a town.

As He approached, He heard a voice from a ridge above the town: a powerful cry rising from many mouths. Loud as a trumpet, it called out, “Have mercy on us!”

Who were these people outside the town, up on the ridge, calling for Christ’s help? What did they want? Money? If a rich man, a millionaire, had come at that moment and offered them sackfuls of gold coins, even his entire fortune, they would not have accepted it.

What use is money when a person is sick, threatened by an illness no one can cure? Money is useless then. What use are gold coins? At most, gold can buy you a golden basin to cough your blood into.

But blood is blood, whether a rich man in his palace coughs it into a golden basin or a poor man in his hut coughs it onto the ground because he has not even a handkerchief. Whether it falls on a handkerchief, on the earth, or into a golden basin, whether you are in a splendid hospital or anywhere else, it is still blood. The illness is not cured. So money was not what those people on the ridge were asking for. They were poor, yes, but something else troubled them far more: they were sick.

They suffered from a disease that, until recently, was considered incurable, a disease people regarded as a curse from God. They had leprosy. As the preacher describes it, their blood did not flow properly through their bodies. They felt a constant itching; their flesh decayed, their ears and noses fell away, and their faces became disfigured. The most handsome man could become wretched to look at, and the most beautiful young woman could lose her beauty. Worst of all, the endless itching kept them from sleeping, and there was no cure.

That is why they were driven from their homes and towns. They had to live outside, in caves, and a bell was hung around their necks to warn others to stay away.

So there they were: ten lepers, shut out of society, their homes, and their families. When they saw Christ coming up toward the ridge, they raised their voices like trumpets and cried out together, “Have mercy on us!” Did Christ ignore them? Did He close His ears? Far from it!

The Lord, whose love is boundless and whose compassion is as vast as the ocean, heard their cry and resolved to heal them, without doctors, clinics, or medicine.

For He is the physician of souls and bodies. He resolved to heal them, but to test their faith He sent them to the priests, who, according to the custom of that time, would confirm that they had been healed.

As they happily made their way to the priests, the miracle happened right there on the road. The scales fell away, and they were healed at once. Just as scales cling to a fish, so the scales of that dreadful disease had clung to the lepers’ bodies.

Everything that covered their bodies fell away. They were cleansed, and their skin became smooth and clear as velvet. What did they do? What should they have done? They should have thanked Christ at once.

How should they have shown their gratitude? According to the custom and the provisions of the Law of Moses, anyone who was healed was to bring a gift to God, for God holds the keys to human life.

Having seen this great miracle of healing, they should have brought God some gift. They should have shown Him their gratitude. But they were poor, desperately poor.

Still, they had hands. They could have bent down, picked a few wildflowers, made a bouquet, and brought it to Christ to show their gratitude.

They were poor, but they had tongues. They could have gone to Christ and said a few words. Yet they picked no wildflowers, and they spoke no words. They did nothing at all. They simply turned their backs on Christ, and each went home to his wife and children.

They completely forgot Christ, their Benefactor. Only one returned, and he was a foreigner, an outsider to their faith, as the Gospel says. Only he felt deeply the duty to give thanks. He came and fell at Christ’s feet.

They could not lift him from the ground. He kept kissing the feet of our Christ and saying, “Christ, I thank You.”

My brothers and sisters, the Gospel tells us of ten. Nine of them were ungrateful, and one was grateful. But today I do not see just ten. Count them with me: ten, a hundred, a thousand, ten thousand, a hundred thousand, a million.

I see two million. Where are those two million? This is a curse for us, not a blessing. A curse for us, not a blessing. If we were a blessed nation, Athens would have no more than fifty thousand people.

A hundred thousand at most. So this is a curse for us, not a blessing: here in Athens, within this very area...

Piraeus, Athens, the surrounding districts, from Tourkovounia to Perama, two million Greeks have gathered here. Almost all of Greece has gathered here. If I climbed high up Mount Lycabettus or Mount Parnitha and looked out, even with telescopes I could not count them all. But the state’s statistics have counted them. You will see that we have passed two million and are moving toward three million here, on account of our sins, under the curse of God.

With two million people here, if they all attended church, these old churches would not be enough. No new churches were built; we still rely on the old churches.

We have repaired and repaired again the churches our forebears built. Cinemas spring up like mushrooms, one after another, because they cannot hold the crowds that flock to them. We should have twice as many churches, four times as many, vast churches that could hold everyone.

Our churches are crowded only at Christmas and Pascha, on the great feasts. On an ordinary Sunday, people feel no need to come to church early in the morning and stay for an hour. By the clock, from “Blessed is the Kingdom” to “Through the prayers of our holy fathers,” it takes an hour. Not even an hour. God gives each person 168 hours by the clock.

Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday: 168 hours in all. And out of those 168 hours, God says to each person, “Come to church for one hour and thank Me.” You have no candle, you have nothing to offer? Open your mouth. Make your tongue a harp and speak to the great Maker and Creator who lets you live, for every beat of your heart, every pulse, every breath is a gift from God. Come, then, kneel and give thanks for the wife He has given you, for your children, your health, your free homeland, and all the material and spiritual blessings you enjoy in this world.

Come, then, and thank God. Yet of the two million living in this great cesspool, this new Babylon, which God will punish severely for many reasons, some come to church only now and then, when there is a memorial service for a relative.

But every Sunday is a memorial. If we believe in God, it is not chiefly the memorial of a relative, a father, a mother, or a king. Every Sunday is a memorial.

If we believe this, every Sunday is a remembrance of our Lord Jesus Christ. As we say in the Divine Liturgy, remembering His Cross, His Tomb, His Resurrection, and Christ’s glorious Second Coming. These are the things we say; yet when you hold a memorial service for your father, you come, but you do not come at the time you should. But there is no Church.

If people truly took part in the life of the Church, these matters would fall into place.

So on Sunday, you come for a memorial service. I am not against memorial services. No. Remembering the departed is a duty of gratitude and love, a bond that reaches into eternity. We are not Protestants or millenarians who would abolish memorial services. But I want to say this: just as you hurry to the memorial service for your relative, hurry also to the remembrance we keep each Sunday, the remembrance of our Lord Jesus Christ. He loved you more than your mother, your wife, your children, or anyone in the world, and showed it through His precious blood.

That is what Sunday is: an enduring remembrance of Christ. Yet people do not come. Of the two million, how many come? Of the ten lepers, one went to Christ. If only the same proportion held here. It does not. Not even one, do you hear what I am saying? Not even one in a hundred, or two in a hundred at most, or three in a hundred.

So we took pencil and paper and went to the churches. One Sunday in July, we counted those attending worship in Piraeus, Faliro, Smyrna, and the surrounding suburbs. How many do you think we found in all those churches? Thirty thousand! One in a hundred!

So we are worse than the ten lepers. At least one of those ten returned. Among us, it is doubtful whether even one in a hundred comes here to thank God.

Christ’s lament, ‘Was there no one who returned to give thanks to God?’, still applies to us. Today, scarcely one Christian in a hundred comes to thank God.

Someone at an air base told me about it. It is one of the largest bases in our country’s air force, with about six or seven hundred young men there. The commander said that on Sunday the airmen were free to go to church if they wished, and free to stay away if they did not.

When the airmen heard that they were free to go to church and would not be led there like a flock, fewer than twenty of the six hundred airmen, officers, and noncommissioned officers went to the Church of Christ.

Some of the officers played backgammon, with women on either side of them. Say this aloud and people take offense. Yet go to Ankara or Afyonkarahisar, among the Turks who hate us: when the call sounds from the mosque, all the soldiers and airmen are faithful to their mosques.

And then we expect our country to prosper and be blessed! If those six hundred airmen heard that the king was coming to their base, every one of them would appear with polished buttons, neatly turned out, standing stiffly at attention before him.

We are not against the king or those in authority. But here we are called to receive the King of all. Do we believe that or do we not?

Come, let us welcome the King. When an earthly king arrives, and he too is only a man, a shadow and a wisp of smoke today, soon to vanish, our officers stand tall, the bell rings at the base, and twenty soldiers present themselves there. The earthly king appears; everyone is present, standing at attention before him. Well, we are worse than the ten lepers, than the nine lepers, who felt no need to thank God. Worse even than the nine. Why are we worse than the nine? All right, we were worse, but why were we worse even than the nine? For what reason? Not only because our proportion is less than one percent, but for one particular reason. What reason? If you can find it, I will finish. I have no strength to continue preaching. I do not even have the patience. But listen.

I dare say that our wretchedness is greater than that of the nine ungrateful lepers. They did not climb a hill and make insulting gestures at Christ. They simply proved ungrateful. They forgot Him. They did not pick flowers to make Him a garland, and they did not return to Him. They forgot Him.

They did not climb all the way up the hill to make insulting gestures at Christ with all twenty fingers. Certainly not. Yet we not only stay away from church: as the bells ring, as our priests celebrate the Divine Liturgy, as angels and archangels descend, yes, angels and archangels, upon our holy altars, at the hour of the dread sacrifice, thousands, even millions, of foul and unclean mouths open while ‘Take, eat, drink’ is chanted here in the Church, while angels and archangels join their voices with those of our priests and bishops.

At that very hour, they open their mouths. But what kind of mouths are these? No flowers come out of their mouths; no sweet-singing nightingales come out of their mouths. Snakes and scorpions come out of their mouths.

Better for a scorpion or a snake to come out of your mouth than the poison of filthy, blasphemous words. There is no city or village, no hillside or island, no shore, train, airplane, warship, or barracks, no corner of Greek soil, where Christ is not blasphemed.

And then there is the grave matter of Christ: ‘My people, what have I done to you? Instead of loving me, you raised me upon the Cross; instead of manna, you gave me gall, and instead of water, vinegar.’ We offered vinegar to the Lord. Are we, then, or are we not worse than those ungrateful Jews, who did not have the same obligation we have?

But you will say to me, ‘Does God need us?’ He has no need of us, worms that we are. Even if we empty the churches, even if a frenzy of unbelief and atheism takes hold of us, and that hour is coming, even if we set fire to our bell towers, blow them up, and burn them, even if we empty the churches, empty them so that no one sets foot inside a church...

Even if we lie on our backs, blaspheming and making insulting gestures at heaven with all twenty of our fingers, millions in Africa, Japanese and Chinese people, and people throughout the world, fall down and worship God.

And if we do not worship Him and do not believe in Him, our soil, our dead, our graves, our mountains, and our sea, where once there were sanctified bones, will rise up everywhere and cry out that we are ungrateful, an ungrateful and unworthy nation. Even the stones beneath our feet will cry out, ‘One is Holy, one is Lord, Jesus Christ, whom you, children of the Greeks, praise and exalt unto all ages.’

Με την βοήθεια του Θεού, αγαπητοί μας χριστιανοί, εορτάσαμε, ημείς οι ανάξιοι, τας μεγάλας εορτάς.

Στην νύχτα των Χριστουγέννων, ακούσαμε για μία ακόμη φορά στην ζωή μας το θείον Ευαγγέλιον. Ακούσαμε το «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Την πρώτη του μηνός, μετά επτά ημέρας, παρέστημε νοερώς εις την εορτή της περιτομής του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, εις την εορτή κατά την οποία εις το Θείον Βρέφος εδόθη το όνομα το γλυκύτερον από όλα τα ονόματα, το όνομα Ιησούς Χριστός.

Τότε, κατά την εορτή των Φώτων, όλοι μας νοερώς επορεύθημεν εις τα Ιορδάνια ύδατα και εκεί είδαμε τους ουρανούς να ανοίγονται, το Πνεύμα το Άγιον εν είδει περιστεράς να κατέρχεται και τον Άγιο Πατέρα να βεβαιεί του λόγου του ασφαλεύσου.

Σήμερον δε, Κυριακή μετά τα Φώτα,

όπως διηγούνται τα Ευαγγέλια, μετά το βάπτισμα δεν έμεινε εις τον Ιορδάνιο ποταμό. Αλλά επέρασε τον Ιορδάνη ποταμό, επήγε στην βαθιά την έρημο, εκεί έμεινε σαράντα ημέρας, ενήστευε και προσηύχετο, επάλεψε με τις σκοτεινές δυνάμεις, ενίκησε τους πειρασμούς και μετά εμφανίζεται πλέον εις τον κόσμο ως διδάσκαλος, ως ο μοναδικός διδάσκαλος.

Σήμερα λοιπόν το Ευαγγέλιο μας παρουσιάζει τον Κύριο ότι άρχεται το έργο του το κοσμοσωτήριον, το έργο του διδασκάλου. Είναι, αγαπητοί μου, εξόχως περίεργον αλλά και εξόχως ωφέλιμον να μάθουμε ποιο υπήρξε το πρώτο κήρυγμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Ποιες ήταν οι πρώτες λέξεις; Η τελευταία λέξη η οποία εσφράγισε τα χείλη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού είναι η λέξη «Τετέλεσται». Αλλά όπως η τελευταία λέξη την οποία είπε ο Κύριος έχει μεγάλη σημασία, κατά παρόμοιον τρόπον και η πρώτη λέξη την οποία είπε ο Κύριος, αρχόμενος του διδασκαλικού του έργου, έχει μεγάλη σημασία.

Ποια λοιπόν είναι η πρώτη λέξη την οποία είπε ο Κύριος όταν ήρχισε το έργο το διδασκαλικό;

Έργο του ιεροκήρυκος, του κήρυκος, του θεολόγου. Ο Κύριός μας δεν ομοίαζε με εμάς τους σημερινούς ιεροκήρυκας, οι οποίοι λέγουμε πολλά και τα νοήματά μας είναι ολίγα. Ο Κύριός μας έλεγε ολίγα, αλλά τα λόγια του είχαν μεγάλη σημασία. Το κήρυγμα του Κυρίου, η πρώτη λέξη η οποία έφυγε από τον Κύριο, είναι μία λέξη, αλλά η λέξη αυτή έχει τόση μεγάλη σημασία.

Μεγάλα νοήματα, ώστε η λέξη αυτή και μόνη, εάν είναι το δυνατόν, εάν θέλαμε να την εφαρμόσουμε όλοι, έφτανε η λέξη αυτή να κάνει τον κόσμο ευτυχή, έφτανε η λέξη αυτή να μεταβάλει τη γη εις ουρανόν. Ποια είναι η λέξη αυτή; Είναι, αγαπητοί μου, η λέξη «Μετανοείτε». Είναι, αγαπητοί μου, ανάγκη να ερμηνεύσουμε τη λέξη αυτή; Υπάρχει εδώ μέσα στην Εκκλησία κανένας ο οποίος να μην νοεί την λέξη αυτή; Όλοι μας πάνω κάτω γνωρίζουμε τι σημασία έχει η λέξη αυτή και όλοι μας αισθανόμεθα ότι κάτι πρέπει να αλλάξει, κάτι πρέπει να αλλάξει στο άτομό μας.

Κάτι πρέπει να αλλάξει στην οικογένεια, κάτι πρέπει να αλλάξει μες στην εκκλησία, κάτι πρέπει να αλλάξει μες στην κοινωνία μας, κάτι πρέπει να αλλάξει. Και αν δεν αλλάξει, δεν πάει όλοι μας, είτε από όλους μας ανεξαρτήτως.

Οι άνθρωποι κατοικούν επάνω σε αυτή τη γη, καταλαβαίναμε ότι εάν δεν αλλάξει κάτι, εάν δεν αλλάξουμε, εάν δεν γίνει κάποια αλλαγή, τότε υπάρχει κίνδυνος. Αυτός ο πλανήτης που κατοικούμε, φτάσαμε σε τέτοιο ένα σημείο, όλοι μας, έφτασε η γη σε ένα τέτοιο σημείο και ο πλανήτης και όλα τα έμβια, ώστε αν δεν γίνει κάποια αλλαγή, υπάρχει κίνδυνος σε αυτή τη γη μας να γίνει νεκροταφείο απέραντο.

Τι πρέπει να κάνει ο κόσμος για να σωθεί; Αυτοί που κυβερνούν τα έθνη, αυτοί οι σοφοί προτείνουν διάφορα σχέδια, το ένα σχέδιο επάνω στο άλλο σχέδιο. Μα όλα τα σχέδιά τους, παρόλη την καλοσύνη και την καλή διάθεση, αυτά τα σχέδιά τους να βγουν, αποτυγχάνουν. Γιατί αποτυγχάνουν;

Αποτυγχάνουν, αγαπητοί μου. Πού σκοντάφτουν; Φτιάχνουν σχέδια, υπάρχουν σοφοί άνθρωποι, πολιτικοί μεγάλοι, ισχυροί κυβερνήτες που φτιάχνουν σχέδια για να σώσουν την ανθρωπότητα και σκέφτονται και στύβουν τα μυαλά τους και βγάζουν διάφορα σχέδια.

Γιατί τα σχέδια αυτά αποτυγχάνουν; Πού σκοντάφτουν τα σχέδια του κόσμου ολοκλήρου; Τα σχέδια του κόσμου σκοντάφτουν σε ένα σημείο: ότι ας μη επαινούμε πολύ τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος, που σκοντάφτουμε στο σημείο εκείνο, ότι ο άνθρωπος, παρόλη την εξέλιξη την οποία τελευταία χρόνια παρουσιάζει, παρόλα αυτά τα επιτεύγματα της επιστήμης, ο άνθρωπος έχει υποστεί μίαν ριζική διαφθορά. Ο άνθρωπος έχει, ας λένε οι ποιητές και ας λένε οι φιλόσοφοι και ας λένε όλοι, ο άνθρωπος είναι κακός, έχει μέσα στην φύση του η κακία του, διέφθειρε τον άνθρωπο.

Δεν είναι πλέον άνθρωπος όπως βγήκε από τα χέρια του Δημιουργού, ο άνθρωπος κλίνει προς το κακό. Τα πάθη και οι κακίες του διέφθειραν τον άνθρωπο μέχρι αυτού του σημείου, ώστε τα πάθη και οι κακίες του έγιναν δευτέρα φύσις.

Το μυαλό του ανθρώπου δεν σκέφτεται πλέον σωστά, η καρδιά του πλέον δεν αγαπάει τον Θεό, οι θελήσεις του πλέον δεν είναι ισχυρές για να εκτελέσει εκείνα τα οποία θέλει ο Θεός. Είναι λοιπόν, η φύσις του είναι πονηρά και όπως έλεγαν οι αρχαίοι προγονείς μας, φύσιν πονηράν μεταβαλεῖν οὐ ῥᾴδιον, δεν είναι εύκολο πράγμα να αλλάξει η φύση στον άνθρωπο, εδώ είναι το μεγάλο κουμπί, εδώ είναι το μεγάλο μυστήριον, εδώ είναι εκείνο το οποίο αγνοούν όλοι αυτοί που ασχολούνται με την διόρθωση της ανθρωπότητας.

Μπορεί με άλλα λόγια να πάρεις ένα ζητιάνο ή να πάρεις έναν κακούργο ή να πάρεις έναν άνθρωπο να τον στολίσεις με διάφορες φορεσιές. Μπορεί έναν άνθρωπο να τον βάλεις σήμερα πράσινα, αύριο να τον βάλεις κίτρινα, να τον βάλεις κόκκινα, να τον βάλεις όλα τα κοστούμια.

Όσα κουστούμια και αν τα αλλάξεις, ο άνθρωπος παραμένει ο ίδιος. Πρέπει να αλλάξει κάτι. Κουστούμια φτιάχνουν αυτοί οι διάφοροι οι οποίοι υπόσχονται την διόρθωση ανθρωπότητας. Αλλά ο άνθρωπος, είτε υπό δημοκρατία, είτε υπό τυραννία, είτε υπό αυταρχικό καθεστώς, είτε οποιονδήποτε είναι, ο άνθρωπος εις το βάθος του παραμένει κακός.

Κακός, και κανένα σύστημα δεν μπορεί να τον αλλάξει εσωτερικώς. Εάν ο άνθρωπος δεν αλλάξει εσωτερικώς, εάν ο άνθρωπος δεν αλλάξει από μέσα, από μέσα δεν μπορεί να γίνει καμία ουσιαστική αλλαγή στον εξωτερικό κόσμο.

Ναι, είναι πονηρά λοιπόν η φύση του ανθρώπου και είναι τόσο πονηρά ώστε, για να φέρω ένα παράδειγμα...

Είναι τόσο δύσκολο αυτό. Είναι εύκολο πράγμα; Είναι δυνατόν; Είναι εύκολο πράγμα; Μπορεί ποτέ; Είναι σαν να λέμε, να αλλάξει ο άνθρωπος, το να αλλάξει ο άνθρωπος εσωτερικώς, ηθικώς, θρησκευτικώς, πνευματικώς ο άνθρωπος, είναι σαν να λέμε, τι να λέμε, στον ποντίκι, στη γάτα να μην τρώει τα ποντίκια.

Είναι σαν να λέμε στην αλεπού να μην τρώει τις κότες. Είναι σαν να λέμε στον λύκο να μην τρώει τα αρνιά. Είναι σαν να λέμε στο γεράκι να μην τρώει τα περιστέρια. Είναι σαν να λέμε στο λιοντάρι να μην τρώει κρέας, αλλά να τρώει γρασίδι, χόρτο.

Είναι σαν να λέμε στα ζώα αυτά να αλλάξουν τη φύση τους. Σαν να λέμε στα κοράκια να μην τρώνε ψοφίμια. Τόσο δύσκολο είναι στον άνθρωπο να αλλάξει. Υπάρχει καμία δύναμη στον κόσμο που μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο;

Αγαπητοί μου, δεν έχω δυνάμεις ούτε έχω καιρό στη διάθεσή μου για να σας εξηγήσω το μεγάλο αυτό μυστήριο της ανθρωπίνης κακίας. Ένα μόνο λέγω, στηριζόμενος επάνω στις Γραφές και επάνω στα παραδείγματα: ότι υπάρχει μια δύναμη η οποία μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο.

Και η δύναμη είναι αυτή: εάν μπορούσε, εάν μπορούσε, εμείς οι χριστιανοί να σκεφτόμαστε πολύ βαθιά, εάν μπορούσε ο κόσμος, εάν μπορούσε ο άνθρωπος να σωθεί μόνος του με τα διάφορα συστήματα, εάν μπορούσε να σωθεί ο άνθρωπος μόνος του, δεν θα κατέβαινε ο Χριστός στον κόσμο. Για να κατέβει κάτω ο Χριστός στον κόσμο, σημαίνει ότι καμιά άλλη δύναμη δεν μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο παρά μόνο ο Θεός. Και ο Χριστός έκανε το θαύμα του και το κάνει το θαύμα το μεγάλο, ότι αλλάζει τον άνθρωπο εσωτερικώς. Δεν αλλάζει τα κουστούμια, δεν αλλάζει τη φάτσα, δεν αλλάζει τα εξωτερικά. Δεν αλλάζει τα συστήματα, δεν αλλάζει αυτά. Αλλάζει προπαντός της καρδιάς

Καρδιάς των ανθρώπων, αλλάζει μέσα το εσωτερικό του ανθρώπου, και όσοι ακούσανε το κήρυγμα του Χριστού, όσοι ακούσανε το «μετανοείτε» αυτό, το «μετανοείτε», υπέστησαν αυτήν την βαθία, την εσωτερική, εσωτερική επανάσταση εναντίον του εαυτού τους.

Λοιπόν, ήκουσαν το κήρυγμα του Ευαγγελίου, το ήκουσαν το «μετανοείτε», το ήκουσαν φιλάργυροι άνθρωποι που δεν δίνανε νερό στον άγγελό τους, το ήκουσαν ληστές και φονιάδες που είχαν βάψει τα χέρια τους μες στο αίμα.

Το ήκουσαν γυναίκες αμαρτωλές, κουρέλια, βρωμερά κουρέλια που τα χρησιμοποίησε ο διάβολος διά την ακαθαρσία, το ήκουσαν μεγάλη αμαρτωλή. Και βλέπουμε τον φιλάργυρο, βλέπουμε να αλλάζει όλος δι' όλου και να τα πουλάει όλα τα υπάρχοντά του.

Βλέπουμε τον φονιά να γονατίζει και να κλαίει μπροστά στον Εσταυρωμένο και βλέπουμε την αμαρτωλή γυναίκα να κλαίει μπροστά στον Εσταυρωμένο και να ζητεί το έλεός Του. Και βλέπουμε οι λύκοι να γίνουν αρνιά.

Βλέπουμε τον κακό και τον διεφθαρμένο άνθρωπο να μεταβάλλεται. Αυτό το θαύμα της μεταβολής του ανθρώπου μόνο κοντά στον Χριστό είναι δυνατό να γίνει. Αγαπητοί μου, δεν σας λέγω περισσότερα. Το «μετανοείτε» είναι η καμπάνα του ουρανού. Το «μετανοείτε» ακούεται σε κάθε εποχή. Διαβαίνει η φωνή του Χριστού από τον Ιορδάνη ποταμό και έφτασε και μέχρις ημών.

Μετανοείτε, μετανοείτε. Φτάνει και στην γενεά μας, φτάνει στην γενεά μας, σε μια γενεά η οποία έχει αμαρτήσει πολύ, σε μια γενεά η οποία έχει φύγει μακριά από τον Θεό, σε μια γενεά η οποία ημάρτησε όσο ουδέποτε άλλη γενεά.

Άραγε στην εποχή μας, στην γενεά μας, θα βρεθούν αυτιά για να ακούσουν την φωνή αυτή του Χριστού, το «μετανοείτε»; Άραγε θα υπάρχουν άντρες και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, οι οποίοι θα αποφασίσουν να αλλάξουν τη ζωή τους για να αλλάξει ο κόσμος ολόκληρος;

Αδελφοί μου, φτάσαμε σε χρόνια που ο κόσμος, όπως είπα χίλιες φορές, ετόνιζα χίλιες φορές. Ο κόσμος, οι άνθρωποι, κλείσανε τα αυτιά τους με βουλοκέρι και δεν θέλουν να ακούνε τα λόγια του Χριστού μας.

Δεν θέλουν πλέον να ακούνε τα λόγια που είπε ο Κύριός μας. Αλλά, αδερφοί μου, φτάσαμε, όπως λέει, και σε ένα σημείο τέτοιο που, αν ο κόσμος δεν θέλει να ακούσει το εγερτήριο σάλπισμα το οποίο λέει ο Κύριος, φτάσαμε σε ένα τέτοιο σημείο που, αν δεν γίνει μια αλλαγή, για να αλλάξουν τα μυαλά των ανθρώπων, εάν δεν αλλάξουν οι καρδιές.

Εάν δεν αρχίσαμε να σκεφτόμαστε διαφορετικώς, θα είμαστε, λέγαμε, σε ένα σημείο, ώστε είμαστε στο άκρο του κρημνού. Η ανθρωπότης, δεν είναι παραμύθι αυτό. Η ανθρωπότης, όπως λέει και η Αποκάλυψη, όπως λέγονται τα εμβουλία, ο κόσμος όλος κρέμεται από μια κλωστή, κρέμεται η ανθρωπότης.

Εάν δεν μετανοήσουμε, εάν δεν μικροί και μεγάλοι, πλούσιοι και πτωχοί, δεξιοί και αριστεροί, μαύροι και άσπροι και κόκκινοι και όλων των χρωμάτων, εάν δεν υποστούμε την μετάνοια αυτή την οποία σήμερα ο Κύριος συνιστά σε όλους, εάν δεν δείξουμε αυτή τη μετάνοια τη πραγματική, τότε, αγαπητοί μου, και εμένα με ρωτάτε; Τότε τι μέλλει να γίνει; Τι μέλλει να γίνει; Εμένα τον αμαρτωλό ρωτάτε τι μέλλει να γίνει αν δεν μετανοήσουμε; Εάν εσύ η γυναίκα που ατιμάζεις τον άντρα σου δεν μετανοήσεις, εάν εσύ ο άντρας που βλαστημάς τον Θεό δεν μετανοήσεις, εάν εσύ το παιδί που χτυπάς τον πατέρα δεν μετανοήσεις, εάν εσύ ο πλούσιος που αρπάζεις το ψωμί του πτωχού δεν μετανοήσεις, εάν εσύ ο πτωχός που βλαστημάς και γογγύζεις εναντίον του Θεού, εάν όλοι μας, μικροί και μεγάλοι, από τα ανάκτορα μέχρι την καλύβη δεν μετανοήσουμε, εάν κληρικοί και λαϊκοί και όλοι μας δεν δείξουμε μετάνοια πραγματική και μείνουμε αμετανόητοι, τότε, αδέρφια μου, τότε, αμετανόητοι αν μείνουμε, εάν και το 1966 είναι έτος αμετανόητος.

Εάν κοντά στα αμαρτήματα που διαπράξαμε στα προηγούμενα χρόνια προσθέσουμε και νέας βλασφημίας και νέας πορνείας και νέας μοιχείας και νέα κακουργήματα και αδικίας και κλοπάς, εάν εξακολουθήσει το όργιον αυτό μέσα στη γη, εάν απάνω στη γη εξακολουθήσει το όργιον αυτό και η γη πλέον έγινε σατανοκίνητος, εάν, αδελφοί μου, εξακολουθήσει αυτός ο αμαρτωλός κόσμος, τότε, αδελφοί μου, μη ρωτάτε εμένα.

Αν πιστεύετε στον Εσταυρωμένο, αν πηγαίνετε στα σπιτάκια σας, ανοίξτε τους προφήτες, ανοίξτε το τελευταίο βιβλίο, την Αποκάλυψη, και τότε θα δείτε τι θα γίνει στον κόσμο. Δεν έχω δύναμη, αδερφοί μου, δεν δύναμαι να συνεχίσω.

Αυτά τα οποία θα συμβούν είναι τόσο τρομερά, τόσο τρομερά, τόσο απαίσια, τόσο καταπληκτικά, που δεν θα αντέξει η ανθρωπότης ολόκληρος. Εάν λέω γύμνα αυτά όσα δεν δύναμαι να σας διηγηθώ, τι θα συμβεί στον αμετανόητο κόσμο; Τα γόνατά μου τρέμουν, η γλώσσα μου τραυλίζει, τα μάτια μου δακρύζουν, η καρδιά μου πάει να σπάσει. Αδελφοί μου, αδελφοί μου, δεν έχετε καρδιές, δεν έχετε αίσθημα; Πού βρισκόμεθα; Και εάν δεν μετανοήσουμε ή αν δεν παύσουμε να βλαστημάμε το όνομα του Θεού ή αν η γυναίκα δεν σεβαστεί τον άντρα της ή αν ο άντρας δεν σεβαστεί τη γυναίκα ή αν δεν παύσουμε τις αδικίες και εκμεταλλεύσεις ή αν εξακολουθήσουμε το ίδιο βιολί του διαβόλου, αδελφοί μου, και οι πέτρες που πατούμε και τα αστέρια του ουρανού θα γίνουν αστροπελέκια, και οι πέτρες που πατούμε θα γίνουν φίδια να μας φάνε, και τα ποτάμια θα ορμήσουν επάνω μας, και η γη ολόκληρη θα αναστατωθεί. Έως έχουμε καιρό, ας μετανοήσουμε διά πρεσβειών της Παναγίας Θεοτόκου και πάντων των Αγίων. Αμήν.

Εμείς, εκτελών, αγαπητοί μου χριστιανοί, εντολή της Ιεράς Αρχιεπισκοπής, ήρθον σήμερον εις το νερόν του το νεόν διά να ομιλήσω. Θα σας ομιλήσω απλά. Δεν ξέρω εάν θα ακούσετε τα λόγια που θα σας πω.

Διότι δυστυχώς στα παλιά τα χρόνια, μέσα στα δέκα χρόνια, μέσα στα είκοσι χρόνια

Από κάποιο μέρος ο ιεροκήρυκας ομιλούσε, ένα λόγο έλεγε και εκατό έκαναν οι χριστιανοί. Τώρα, στα σημερινά μας χρόνια, εκατό, χίλια κηρύγματα ακούνε οι χριστιανοί, μα ούτε ένα δεν κάνουν από εκείνα που ακούνε. Ποια είναι η αιτία; Αν θέλουμε να μάθουμε την αιτία για την οποία σήμερα ο λόγος του Θεού δεν καρποφορεί στις καρδίες των περισσότερων χριστιανών.

Δύναται υπό όλων σχεδόν, η αιτία, λέγω, για την οποία ο λόγος δεν καρποφορεί, δύναται να ευρεθεί ευκόλως. Εάν ανοίξει κανείς το Ευαγγέλιο, θα δει εκεί κάπου κάποια ωραία παραβολή του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, μια παραβολή που μιλεί σχετικώς επάνω εις το θέμα αυτό, την παραβολή του Σπορέως, και εκεί θα δει για ποιο λόγο σήμερα ο σπόρος ουράνιος, ο οποίος είναι τα λόγια του Κυρίου, δεν ριζώνουν μέσα στις καρδιές των ανθρώπων.

Δεν γνωρίζω λοιπόν, αγαπητοί μου, εάν θα ακούσετε τα απλά και σύντομα Λόγια τα οποία θα σας πω. Αλλά και αν κανένας ακόμα εδώ μέσα στο εκκλησίασμα δεν υπάρχει ο οποίος να ακούσει τα Λόγια του Ευαγγελίου, εγώ είπα και λάλησα, αμαρτίαν ούτε έχω.

Έχω, αγαπητοί μου, λοιπόν να σας εκφράσω ένα παράπονο.

Παράπονο, όχι ειδικό μου παράπονο, διότι ποιος είμαι εγώ για να παραπονεθώ για σας; Έρχομαι, λέγω, να εκφράσω ένα παράπονο, ένα παράπονο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Μπα, μήπως είδες όραμα; Όχι, αδελφοί μου. Οράματα, και υπάρχουν οράματα, οράματα βλέπουν οι Άγιοι.

Εγώ Άγιος δεν είμαι για να δω όραμα. Δεν είδα λοιπόν τον Κύριον ημών Ιησού Χριστό για να μπορέσω να πω ότι τον είδα και μου είπε κάτι. Αλλά εάν, αγαπητοί μου, δεν είδα τον Κύριον ημών Ιησού Χριστό, ήκουσα την φωνή του.

Μπα! Ακούεται η φωνή του Χριστού; Ο Ιησούς Χριστός τώρα είναι πάνω στα ουράνια, υπεράνω άστρων και γαλαξιών. Και συνεπώς πώς ακούεται εδώ κάτω η φωνή του; Και όμως, αδελφοί μου, ακούεται η φωνή του. Ακούεται η φωνή του Χριστού πρώτα πρώτα μέσα στην καρδιά του καθενός μας.

Αν θελήσουμε να ακούσουμε τι λέγει η καρδιά μας, θα ακούσουμε εκεί τη φωνή του Χριστού. Ακούεται η φωνή σε κάθε βήμα της ζωής μας, ακούεται η φωνή του μέσα στα δάση και μέσα στην ολόκληρη κτήση.

Και ένα φύλλο ακόμα του δέντρου που σείει ο άνεμος είναι μια φωνή του Χριστού. Προπαντός όμως η φωνή του Χριστού, καθαρά και κρυστάλλινη, διαυγής, διαυγεστάτη, η φωνή του Χριστού ακούεται μέσα εις το Ιερόν Ευαγγέλιο.

Ώστε μέσα εις το Ευαγγέλιο σήμερα που ακούσαμε υπάρχει το παράπονο του Ιησού Χριστού. Ακούετε το παράπονο του Χριστού; Ακούετε το παράπονο του Χριστού; Ναι, θα μου πείτε, θα ακούεται το παράπονο του Χριστού για τους ανθρώπους της εποχής του.

Όχι για εμάς τους ανθρώπους που ζούμε εις τον 20ο αιώνα. Και αν αποδείξαμε ότι εμείς οι άνθρωποι του 20ού αιώνα είμαστε χειρότεροι από εκείνους εναντίον των οποίων εξεφράστηκε ο Ιησούς, τι θα είπαμε; Ποιο είναι το παράπονο του Χριστού που διαβαίνει τους αιώνας και φτάνει μέχρις ημών; Πότε ο Χριστός παραπονέθηκε; Ο Κύριός μας σπανίως εις τη ζωή Του παραπονέθηκε.

Μία από τόσο λίγες φορές που ο Κύριος εξέφερε το παράπονό του είναι και αυτή η περίπτωση την οποία διηγείται το Ιερό Ευαγγέλιο. Τι λέγει; Ότι ο Χριστός, μαζί με τους μαθητάς του, βαδίζοντας με τα πόδια από χωριό σε χωριό, έφτασε απ' έξω από μία πόλη.

Προτού να φτάσει στην πόλη, ενώ επλησίαζε στην πόλη, επάνω σε μια ράχη, από ψηλά από κάποια ράχη, άκουσε μια φωνή, άκουσε μια ισχυρά φωνή που προήρχε από πολλά στόματα. Και η φωνή αυτή, η ισχυρά ως σάλπιγγα, έλεγε η φωνή αυτή: Ελέησόν μας!

Μα τι άραγε; Ποια ήταν η φωνή αυτή και τι ζητούσαν αυτοί οι άνθρωποι που ήταν έξω από την πόλη, επάνω στη ράχη, και ζητούσαν τη βοήθεια του Χριστού; Τι άραγε να ζητούσανε; Να ζητούσαν λεπτά; Μα την ώρα εκείνη, εάν κάποιος πλούσιος, εκατομμυριούχος, τους έδωνε ένα, τους έδωνε καντάρια, ολόκληρα καντάρια, τσουβάλια από χρήματα, από χρυσά νομίσματα, εάν τους έδωνε το θησαυρό ολόκληρο, δεν θα το δεχότανε.

Διότι τι να κάνουν τα χρήματα, όταν ο άνθρωπος είναι άρρωστος, όταν ο άνθρωπος κινδυνεύει από μίαν αθεράπευτον και ανίατον ασθένειαν; Τα χρήματα είναι άχρηστα. Τι να τα κάνεις τα χρυσά νομίσματα, τι να τα κάνεις το χρυσάφι; Μπορείς με το χρυσάφι πολύ πολύ να αγοράσεις μια χρυσή λεκάνη και να φτύνεις μέσα στη χρυσή λεκάνη το αίμα σου.

Μα όταν το αίμα είναι αίμα, είτε το φτύνει ο πλούσιος που κατοικεί μέσα στα μέγαρά του και στα παλάτια του μέσα σε μια χρυσή λεκάνη, είτε ο φτωχός που είναι στην καλύβα του και φτύνει το αίμα του πάνω στο χώμα γιατί δεν έχει ούτε μαντήλι να φτύνει, είτε εκεί, είτε σε μαντήλια, είτε σε χώματα, είτε σε χρυσές λεκάνες, είτε σε πολυτελέστατα νοσοκομεία, είτε όπου να είναι, αίμα είναι. Δεν θεραπεύεται. Συνεπώς αυτό που ζητούσαν τη στιγμή αυτοί οι άνθρωποι, αυτοί που που ήταν ψηλά στις ραχούλες, δεν ήταν φτωχοί, ήσανε φτωχοί αλλά είχαν κάτι άλλο που πονούσαν πολύ: ήσαν άρρωστοι.

Ήσαν άρρωστοι από μια ασθένεια η οποία μέχρι πρότινος ήτο αθεράπευτος. Ήσαν άρρωστοι από μια ασθένεια η οποία θεωρείτο θεοκατάρατος. Ήτο ασθένεια από λέπρα. Δηλαδή το αίμα τους δεν κυκλοφορούσε ομαλώς, το αίμα τους είχε μέσα δυσκολία να κυκλοφορήσει μέσα στα αγγεία του σώματός των και δι' αυτό αισθανόταν έναν κνησμό, αισθανόταν μια φαγούρα, σταματούσε το αίμα, έπηζε το αίμα, σαπίζανε τα κρεατά τους, έπεφταν τα αυτιά τους, έπεφταν οι μύτες, παραμορφωνόνταν το πρόσωπο του ανθρώπου, ο πιο όμορφος άντρας γινόταν ένας άθλιος, η πιο όμορφη κοπέλα γινόταν η πιο άσχημη κοπέλα και το χειρότερο από όλα, ύπνο δεν μπορούσανε γιατί τους έτρωγε μια διαρκής φαγούρα, ήταν άυπνοι και ήταν και αθεράπευτοι.

Γι' αυτό τους διώχνανε από τα σπίτια, τους διώχνανε από τις πόλεις, ήταν υποχρεωμένοι να κατοικούν έξω μέσα σε σπηλιές και τους κρεμνούσανε και ένα κουδούνι στο λαιμό για να χτυπάει το κουδούνι και να προειδοποιούνται οι άνθρωποι να φεύγουν μακριά από εκεί που ήταν λεπροί.

Τέτοιοι λοιπόν, δέκα τέτοιοι λεπροί, έξω από την κοινωνία, έξω από τα σπίτια τους, έξω από τις οικογένειές των, απάνω στην ψηλή ραχούλα, μόλις είδαν το Χριστό να ανηφορίζει, έκαναν τα στόματά τους χωνιά και σάλπιγγες Και φωνάξανε όλοι μαζί ελέησον μας Και ο Χριστός αδιαφόρησε; Ο Χριστός έκλεισε τα αυτιά του; Κάθε άλλο!

Ο Κύριος που είναι μια αγάπη απέραντος, που είναι ένας ωκεανός συμπαθίας και οικτιρμών, Ο Κύριος άκουσε την φωνή τους και απεφάσισε να τους θεραπεύσει. Να τους θεραπεύσει χωρίς γιατρούς, χωρίς κλινικές, χωρίς φάρμακα.

Γιατί αυτός είναι ο ιατρός ψυχών και σωμάτων, απεφάσισε να τους γιατρέψει. Αλλά για να δοκιμάσει την πίστη τους, τους έστειλε στους ιερείς για να πιστοποιήσουν οι ιερείς σύμφωνα με τα έθιμα της εποχής εκείνης το αποτέλεσμα της θεραπείας.

Και ενώ εκείνοι εβάδιζαν χαρούμενοι να πάνε στους ιερείς, τότε μέσα εις τον δρόμον, καθ' ην στιγμήν εβάδιζαν, τότε συνέβη το θαύμα. Πέσανε, εθεραπεύτησαν αμέσως. Όπως επάνω στο ψάρι είναι κολλημένα τα λέπια, έτσι επάνω στο σώμα του λεπρού είναι κολλημένα τα λέπια της καταραμένης ασθενείας.

Πέσανε λοιπόν όλα αυτά που ήταν πάνω στο σώμα, καθαρίστηκαν, το δέρμα τους έγινε βελούδο ολοκάθαρο. Και αυτοί τι έκαναν; Τι έπρεπε να κάνουν; Έπρεπε αμέσως να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους στο Χριστό.

Πώς να την εκφράσουν; Θα έπρεπε σύμφωνα με το έθιμο που υπήρχε, σύμφωνα με τις διατάξεις του Μωσαϊκού Νόμου, κάθε άνθρωπος που εθεραπεύεται έπρεπε να πάει δώρο στο Θεό, γιατί ο Θεός είναι εκείνος που κρατάει τα κλειδιά της ζωής των ανθρώπων.

Αυτοί που είδαν το θαύμα αυτό το μεγάλο της θεραπείας, θα έπρεπε να κάνουν κάποιο δώρο στο Θεό. Και θα έπρεπε λοιπόν αυτοί να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους στο Θεό. Μα αυτοί ήταν φτωχοί, ήταν πάμπτωχοι.

Μα μπορούσαν να σκύψουν, χεράκια είχανε, και μπορούσαν να σκύψουν χάμος στο χώμα, να κόψουν μερικά αγρολούλουδα, να φτιάξουν ένα μπουκέτο και να το πάνε στο Χριστό για να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους.

Φτωχοί ήσαν, μα είχανε γλώσσα και μπορούσαν να πάνε στο Χριστό και να πούνε δυο λόγια. Μα ούτε λουλούδια κόψανε από την άγρια γη, ούτε γλώσσα λες δεν είχανε και δεν έκαναν τίποτε απολύτως. Μόνον γύρισαν τα νώτα στο Χριστό και πήγε ο καθένας στη γυναίκα του και στα παιδιά του.

Και εξέχασαν ολοτελώς τον Ευεργέτη Χριστό. Μόνον ένας, και αυτός ξένος προς τη θρησκεία, αλλογενής όπως λέει το Ευαγγέλιο. Μόνο αυτός αισθάνθηκε βαθιά το καθήκον της ευγνωμοσύνης. Αυτός ήρθε και έπεσε στα πόδια του Χριστού.

Και δεν μπορούσαν να τον σηκώσουν από χάμου. Φιλώντας τα πόδια του Χριστού μας. Και να λέγει συνεχώς: «Χριστέ, σε ευχαριστώ».

Αδελφοί μου, δέκα έχει το Ευαγγέλιο μέσα. Και από τους δέκα αυτούς, οι εννιά είναι αχάριστοι. Και ένας είναι ευγνώμων. Μα εγώ σήμερα δεν βλέπω δέκα. Εγώ σήμερα βλέπω, για μετρήστε. Δέκα, εκατό, χίλιους, δέκα χιλιάδες, εκατό χιλιάδες, εκατομμύριο.

Βλέπω δύο εκατομμύρια. Πού είναι αυτά τα δύο εκατομμύρια; Για την κατάρα μας, όχι για την ευλογία μας. Για την κατάρα μας, όχι για την ευλογία μας. Γιατί αν ήμασταν ευλογημένο έθνος, η Αθήνα δεν έπρεπε να έχει παραπάνω από πενήντα χιλιάδες.

Εκατό χιλιάδες. Για την κατάρα μας λοιπόν, δεν είναι ευλογία αυτό. Ότι εδώ στην Αθήνα μέσα, μέσα σε αυτό το τετράγωνο,

Πειραιάς, Αθήνα, περίχωρα, από Τουρκοβούνια μέχρι το Πέραμα, μαζευτήκαμε δύο εκατομμύρια Έλληνες. Όλη σχεδόν η Ελλάδα εδώ μαζεύτηκε. Συνεπώς, λοιπόν, σήμερα δεν βλέπω εγώ, αν ανεβώ επάνω ψηλά στο Λυκαβητό ή απάνω στην Πάρνηθα και ρίψω μια ματιά και αν έχω τηλεσκόπια και μπορέσω να μετρήσω τους ανθρώπους, ή μάλλον δεν τους μετρήσω εγώ αλλά τους μετρήσει η στατιστική του κράτους, θα δείτε ότι περάσαμε τα δύο εκατομμύρια και βαίνουμε προς τα τρία εκατομμύρια εδώ, για τα αμαρτήματά μας, για την κατάρα του Θεού.

Και από τα δύο εκατομμύρια άνθρωποι θα έπρεπε, εάν όλοι αυτοί οι άνθρωποι εκκλησιαζότανε, όχι αυτές οι παλιές εκκλησίες. Δεν κτιστήκανε παλιές εκκλησίες, δεν κτιστήκανε νέες εκκλησίες, παλιές εκκλησίες.

Εκκλησίες που χτίσανε οι παλαιοί τις διορθώσαμε, τις επανδιορθώσαμε. Θα έπρεπε, όπως οι κινηματογράφοι φυτρώνουν σαν μανιτάρια ο ένας επάνω στον άλλο γιατί δεν χωράει το κοπάδι που πηγαίνει μέσα, θα έπρεπε εμείς να έχουμε διπλάσιες, τετραπλάσιες, απέραντες εκκλησίες για να χωρέσει τον κόσμο όλο.

Μόνο η στενοχώρια των εκκλησιών είναι τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, τις μεγάλες γιορτές. Την Κυριακή δεν αισθάνονται την ανάγκη πρωί πρωί οι άνθρωποι να έρθουν εδώ στην εκκλησία να καθίσουν μια ώρα. Γιατί με το ρολόι, από το «Ευλογημένη η Βασιλεία» μέχρι το «Δι’ ευχών των Πατέρων», μια ώρα είναι. Ούτε μια ώρα. 168 ώρες με το ρολόι δίνει ο Θεός στον άνθρωπο.

Από Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, 168 ώρες. Και από τις 168 ώρες λέει στον άνθρωπο: «Έλα μια ώρα εδώ στην εκκλησιά να πεις ένα ευχαριστώ στον Θεό. Δεν έχεις κερί, δεν έχεις τίποτα να προσφέρεις; Άνοιξε τη γλώσσα σου, κάνε τη γλώσσα σου κιθάρα και πες στον μεγάλο Πλάστη και Δημιουργό που σε αφήνει, γιατί κάθε χτύπημα της καρδιάς σου, κάθε παλμός, κάθε αναπνοή σου είναι μια ευεργεσία του Θεού. Έλα λοιπόν να γονατίσεις, να ευχαριστείς για τη γυναίκα που σου έδωσε, για τα παιδιά, για την υγεία, για την πατρίδα την ελεύθερη, για όλα αυτά τα αγαθά, τα υλικά και τα πνευματικά, τα οποία απολαμβάνεις εδώ στον κόσμο.»

Έλα λοιπόν άνθρωπε να πεις ευχαριστώ στον Θεό. Και όμως από τα δυο εκατομμύρια που κατοικούν μέσα σε αυτή τη μεγάλη χαβούζα, σε αυτή τη νέα Βαβυλώνα που θα τιμωρήσει πολύ ο Θεός για πολλούς και διαφόρους λόγους, από τα δυο εκατομμύρια που μαζευτήκαν μόνο καμιά φορά, αν είναι ένα μνημόσυνο, κανένας συγγενής τους έρχονται.

Ενώ κάθε Κυριακή δεν είναι το μνημόσυνο του συγγενούς μας. Αν πιστεύουμε στον Θεό, κάθε Κυριακή είναι το μνημόσυνο. Όχι του συγγενούς μας, του πατέρα μας, της μάνας μας, του βασιλιά μας, του ενός. Κάθε Κυριακή είναι το μνημόσυνο.

Εάν το πιστεύουμε για το μνημόσυνο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, «μεμνημένοι», λέει, του Σταυρού, του Τάφου, της Αναστάσεως, της ενδόξου και πάλι του Χριστού παρουσίας. Αυτά λέμε, ώστε όταν κάνεις το μνημόσυνο του πατέρα σου, έρχεσαι και δεν έρχεσαι την ώρα που πρέπει να έρθεις, περιμένεις τον όχι, αλλά δεν υπάρχει εκκλησία.

Αν υπήρχε εκκλησία, ετακτοποιούνται αυτά τα ζητήματα.

Κυριακή λοιπόν που γίνεται όπως έρχεσαι, δεν είμαι εναντίον των μνημοσύνων, όχι. Καθήκον ευγνωμοσύνης, καθήκον αγάπης, σύνδεσμος αιωνιότητος είναι το μνημόσυνο. Δεν είμαστε προτεστάντες και χιλιαστές να καταργήσουμε τα μνημόσυνα. Αλλά θέλω να πούμε τούτο: όπως τρέχεις στο μνημόσυνο του συγγενούς σου, να τρέχεις στο μνημόσυνο της Κυριακής, που είναι το μνημόσυνο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος παραπάνω από τη μάνα σου και από τη γυναίκα σου και από τα παιδιά σου και από τον κόσμο σε ηγάπησε διά του τιμίου του αίματος.

Αυτή είναι η ιστορία της Κυριακής, που είναι το αιώνιο μνημόσυνο. Λοιπόν, δεν έρχονται οι άνθρωποι. Από τα δυο εκατομμύρια, ποιοι, πόσοι έρχονται; Ή αν έρχονταν από τους δέκα ένας πήγε στον Χριστό. Ή αν υπήρχε η ίδια αναλογία. Δεν υπάρχει η ίδια αναλογία. Ούτε ένας, ακούτε τι σας λέγω; Ούτε ένας στους εκατό ή δύο στους εκατό το πολύ ή τρεις εκατό.

Από τα δύο πήραμε μολύβι, πήγαμε σε εκκλησίες, μετρήσαμε μια Κυριακή τον Ιούλιο μήνα τους εκκλησιαζόμενους, και όλοι οι εκκλησιαζόμενοι μέσα στον Πειραιά, στο Φάληρο, στη Σμύρνη, δεξιά στα προάστια, από όλους τους μέσους των εκκλησίες, πόσοι νομίζετε βγήκανε? Τριάντα χιλιάδες! Ένας στους εκατό!

Ώστε λοιπόν εμείς είμαστε χειρότεροι από τους δέκα λεπρούς, γιατί τουλάχιστον αυτοί, μέσα στους δέκα, ένας βρέθηκε, ενώ μέσα στους εκατό ζήτημα αν βρεθεί ένας να έρθει εδώ να πει το ευχαριστώ στον Θεό.

Συνεπώς, το παράπονο του Χριστού, «ούτε ένας μόνο επέστρεψε για να πει το ευχαριστώ στον Θεό», το παράπονο αυτό εξακολουθεί να ισχύει σε εμάς. Από τους εκατό χριστιανούς ούτε ένας σήμερα δεν έρχεται για να ευχαριστήσει τον Θεό.

Μου έλεγε ένας που είναι σε μια βάση αεροπορική, είναι σε μια από τις μεγαλύτερες βάσεις της αεροπορίας του κράτους μας, είναι περίπου 600 to 700 παιδιά. Εκεί λοιπόν είπε ο διοικητής ότι την Κυριακή οι σμηνίτες να είναι ελεύθεροι: όσοι θέλουν να πάνε στην εκκλησία, όσοι δεν θέλουν να μην πάνε.

Όταν ακούσαν οι σμηνίτες ότι είναι ελεύθεροι να πάνε στην Εκκλησία και να μην τους οδηγούν σαν κοπάδι, από τους 600 σμηνίτες, αξιωματικούς, υπαξιωματικούς που έχει ολόκληρο συμβάσεις, από τους 600 ούτε 20 δεν πήγαν στην Εκκλησία του Χριστού.

Οι μέραξοι αξιωματικοί παίζανε τάβλι και ήμουνε η γυναίκα στα δεξιά και αριστερά, άμα τα πείσανε αυτά είναι κακά. Αν πας όμως στην Άγκυρα, στον Αφιόν Καραχισάρ, εκεί που είναι οι τουρκαλάδες που μισούν, άμα χτυπεί το τζαμί, όλοι οι στρατιώτες και όλοι οι σμηνίτες είναι πιστοί στα τζαμιά τους.

Και έπειτα εμείς προκόπουμε, περιμένουμε προκοπή και ευλογία στον τόπο τούτο. Εάν όμως στη βάση αυτή που είναι 600 σμηνίτες άκουαν ότι ερχόταν ο Βασιλιάς, ούτε ένας δεν θα βρισκότανε να μην παρουσιαστεί με γυαλισμένα τα κουμπιά του και περιποιημένος και θα ήτανε κλαρίνο μπροστά στον Βασιλιά.

Δεν είμαστε εναντίον του Βασιλέως, εναντίον των εξουσιών. Αλλά εδώ, κύριε, ως τον Βασιλέα των όλων υποδεξόμενοι, τα πιστεύουμε ή δεν τα πιστεύουμε;

Ελάτε να υποδεχτούμε τον βασιλιά. Και όταν έρχεται ο βασιλιάς ο επίγειος, που είναι και αυτός άνθρωπος, σήμερα σκιά είναι και καπνός και διαλύεται, κορδώνει η αξιωματική μας, κτυπάει η καμπάνα μες στη βάση. Μες στη βάση 20 στρατιώτες παρουσιάζονται μόνο. Παρουσιάζεται ο βασιλιάς ο επίγειος, όλοι παρόντες, κλαρίνο μπροστά στον επίγειο βασιλέα. Λοιπόν, εμείς είμαστε χειρότεροι από τους 10 λεπρούς, από τους 11 λεπρούς, οι οποίοι δεν αισθάνθηκαν την ανάγκη να ευχαριστήσουν τον Θεό. Χειρότεροι ακόμα και από τους 9. Γιατί χειρότεροι από τους 9; Γιατί, καλά, τέλος πάντων, ήμασταν χειρότεροι, αλλά γιατί ήμασταν χειρότεροι και από τους 9 ακόμα; Για ποιο λόγο; Όχι μόνο διότι το ποσοστό μας είναι λιγότερο από 1%, αλλά ακριβώς για έναν λόγο. Ποιο λόγο; Αν μπορείτε να τον βρείτε, τελειώνω. Δεν έχω δυνάμεις να συνεχίσω το κήρυγμα. Δεν έχω ούτε σύσσεχτη υπομονή. Μα ακούστε.

Και τολμώ να πω ότι η αθλιότητά μου είναι μεγαλύτερη από την αθλιότητα των εννέα αχαρίστων, γιατί αυτοί οι εννιά δεν ανεβήκανε πάνω στη ραχούλα να αρχίσουν να μουτζώνουν τον Χριστό. Δεν το κάνανε αυτό το πράγμα. Αχάριστοι μόνο φανήκανε, ξεχάσανε τον Χριστό, δεν κόψανε λουλούδια να του κάνουν στεφάνι, ούτε πήγανε κοντά πάλι, τον ξεχάσανε.

Αυτοί δεν ανεβήκανε πάνω πάνω στη ραχούλα να μουτζώνουν με τα είκοσι δάχτυρά τους τον Χριστό, όχι δα, ενώ εμείς όχι μόνο δεν πατούμε στην εκκλησία, αλλά την ώρα αυτή που χτυπούνε καμπάνες, την ώρα αυτή που λειτουργούν οι παπάδες μας, την ώρα αυτή που κατεβαίνουν άγγελοι και αρχάγγελοι, ναι, άγγελοι και αρχάγγελοι, επάνω στα ιερά θυσιαστήριά μας, την ώρα της φρικτής θυσίας, να ξεναξυγεί, χιλιάδες, εκατομμύρια στόματα βρωμερά και ακάθαρτα ανοίγουν τα στόματά τους την ώρα που ψάλλουν εδώ στην εκκλησία «Λάβετε, φάγετε, πίετε», την ώρα που άγγελοι και αρχάγγελοι σμίγουν τις φωνές τους με τους ιερείς και αρχιερείς μας.

Την ώρα εκείνη ανοίγουν τα στόματά τους. Μα τι στόματα είναι αυτά; Μέσα από τα στόματά τους δεν βγαίνουν λουλούδια, μέσα από τα στόματά τους δεν βγαίνουν τρίγλυκα αηδόνια, από τα στόματά τους βγαίνουν φίδια και σκορπιούς.

Προτιμάτε να ανοίξει το στόμα σου, να βγει σκορπιός, να βγει φίδι, παρά να βγει φαρμάκι, παρά να βγουν λόγια ακάθαρτα, λόγια βλάσφημα. Δεν υπάρχει πόλη, δεν υπάρχει χωριό, δεν υπάρχει ραχούλα, δεν υπάρχει νησί, δεν υπάρχει ακρογιάλι, δεν υπάρχει τρένο, δεν υπάρχει αεροπλάνο, δεν υπάρχει πλοίο πολεμικό και στρατιωτικό, δεν υπάρχει στρατώνας, δεν υπάρχει μέρος της γης, της ελληνικής γης, που να μη βλαστημάται ο Χριστός.

Και έπειτα το πράγμα του Χριστού είναι μεγάλο. «Λαός μου, τι εποίησά σοι; Αντί του αγαπάν με, σταυρόν με ανεβάσατε, αντί του μάννα χολή και αντί του ύδατος όξος». Όξος προσφέραμε στον Κύριο. Είμεθα λοιπόν ή δεν είμεθα εμείς χειρότεροι από τους Εβραίους, από τους Ιουδαίους, τους αχάριστους, οι οποίοι δεν ήσαν σαν την υποχρέωση να έχουν;

Μα θα μου πείτε, και έχει ανάγκη από μας ο Θεός; Δεν μας έχει ανάγκη από μας τα σκουλήκια. Και αν εμείς αδειάσουμε τις εκκλησίες, και αν μας καταλάβει το αμόκ της απιστίας και αθεΐας, και έρχεται η ώρα αυτή, και αν βάλουμε φωτιά και τινάξουμε στον αέρα τα καμπαναριά μας και κάψουμε, και αν αδειάσουμε τις εκκλησίες, αν αδειάσουμε και δεν πατάει άνθρωπος στην εκκλησία.

Και αν εμείς ακόμα πέσουμε ανάσκελα και βλαστημάμε και φασκελώνουμε τον ουρανό με τα 20 δάχτυλά μας, και αν ακόμα κανείς δεν έχει έναν κέμπο εμάς, εκατομμύρια κάτω στην Αφρική, Ιαπωνέζοι, Κινέζοι, παντού του κόσμου, πέφτουν και λατρεύουν τον Θεό.

Και αν εμείς δεν τον λατρεύσουμε και αν εμείς δεν τον πιστεύσουμε, και τα χώματά μας και οι νεκροί μας και οι τάφοι μας και τα βουνά μας και η θάλασσά μας, που κάποτε ήταν αγιασμένα κόκκαλα, θα σηκωθούν παντού να φωνάξουν ότι είμαστε αχάριστοι, αχάριστον και ανάξιον έθνος. Και οι πέτρες που πατούμε ακόμα θα φωνάξουν ότι εις Άγιος, εις Κύριος, Ιησούς Χριστός, ον παίδες Ελλήνων υμνείτε και υπερυψούτε εις πάντας τους αιώνας.