Faith and the Fall of Jericho

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

People say a person’s strength is money. They tell you that if you have money, you have everything: you can buy whatever you want; you are all-powerful. Some, even more brazen and shameless, say, “If you have the god down here, you have God above.” That is how they speak, my brothers and sisters. They consider the person with money to be strong.

Others say a person’s strength is intelligence, rather than money. Still others say it lies in rank and position. Whoever holds a high office, they say, has the knife and gets to cut the melon.

Others say a person’s strength is skill. Some say it is science, and nowadays people prize science above all. “Can’t you see what science can do?” they ask. “Look at man, a little worm, for what is man but a little worm? Science took that little worm, put him inside a tube, a rocket, and sent him up among the stars. What greater proof do you need that science has tremendous power?”

But, my brothers and sisters, beyond money, beyond skill, beyond science, beyond human intelligence, beyond all these things, there is something else. And that something will overcome money, skill, intelligence, great building complexes and palaces, rockets, everything.

What is it? Did you hear? Do you have ears? Sadly, people today have stopped up their ears. The devil has sealed them with wax. They strain to catch every voice in the world, eager to hear what this or that radio station says. Yet, though they have ears, it is as if they cannot hear.

Today, here in the Church, we heard from the mouth of the Apostle Paul that there is a power greater than all the worldly powers people have discovered or may yet discover. Sadly, in our time we have forgotten it.

And what is that power? Faith. That is what he says. If you want to see what faith is, set aside the newspapers, magazines, romances, and novels, and open a blessed book, an immortal book: Holy Scripture. Read chapter eleven of the Epistle to the Hebrews. There the Apostle Paul, speaking in the Holy Spirit, praises neither beauty nor money nor anything else. He praises faith and recognizes it as the greatest power in the world.

For faith works miracles, miracles upon miracles, countless miracles. Can you count the hairs on your head? The sand by the sea? The drops in the oceans? The stars in the sky? If you can count the hairs on your head, the grains of sand, the leaves on the trees, or the stars in the sky, then, my brothers and sisters, you can count the miracles that faith in Christ has worked, works now, and will work until the end of the ages.

One sermon would not be enough. Three hours would not be enough. I could speak from morning until evening, until midnight,

I could speak for weeks, and still never finish telling of the miracles our faith works. Ours is no false religion. If it were false, my dear ones, then let us burn it all. I would agree with the atheists. If it were false, why should we live a lie?

Take the vigil lamps, the baptismal fonts, everything. Set it all on fire, bring down the churches, be done with priests and bishops, and live for ourselves. Why live a lie? It must be either a lie or the truth. But it is no lie. The stars might be false, man might be false, everything might be false. One thing is not false:

what our Lord Jesus Christ said. Years, centuries, millennia will flow by like rivers into the ocean, but the words of our Christ will never pass away. He said it, and His word is true: “Heaven and earth will pass away, but My words will by no means pass away.”

Such is faith, and the praise of faith is enough for us. The Apostle tells us there are not enough days or hours to recount all these things, as you might sit and tell the stories of your family. He says plainly that there is not enough time.

“Time would fail me,” he says, “to tell of Gideon, Samson, Jephthah, David and Solomon.” There is not enough time to tell of all these things. So allow me to tell you just one of the countless miracles worked by faith.

The miracle, he says, is recounted in a verse of the eleventh chapter of the Epistle to the Hebrews, which was read, a passage from it was read today. What does it say, then? It is an old story: down in the Holy Land, near the Jordan River, eight kilometers from its eastern bank, there was, there was, it no longer exists, there was, it no longer exists; take note of that, there was a famous city.

It had streets, squares, and palaces. It was a wealthy city, built on a very fertile plain. In its rich houses there was so much silver and gold that they weighed it on great scales.

There was so much gold and silver that, as the saying goes, you could shovel it up.

They had every good thing the earth could offer. And what else did they have? They had a fortress too. As you know, cities in those days had walls and strong fortifications, double and triple walls built of great stones. They felt secure inside their city. They feasted and enjoyed themselves. They had money; they had everything. But there was one thing they lacked: faith. They did not believe in the true God. So the years passed without a care, with their money, their wives and children, their work and their trade. Isn’t that how we live too? But destruction will come while you are counting your coins and your gold, while you are embracing a woman given over to corruption, while you are playing cards and blaspheming God.

Everything is gone, the palaces, the streets, everything. And how did the earthquake happen? You ask me? You ask me? Don’t you believe the Scriptures? Ask the archaeologist, who kept digging and digging and digging. “We did not believe the Scriptures,” he says. “What the Scriptures say is a lie.”

So unbelievers and atheists spent money trying to disprove the Scriptures.

They took pickaxes and dug and dug, until they found it all buried beneath the earth, a hundred or two hundred meters down: all that grandeur, all the falsehoods of this world. Would you find it strange if the same thing happened one day among you here in Athens? If any escape that destruction, my brothers and sisters, remember my words. I am a sinner; I am not worthy even to bow down at your feet, but I believe in the Gospel. What do I believe? Remember this: some disaster will come. And if any remain, perhaps they will be a few shepherds high in the mountains, a few herdsmen in their huts, who go and drink water with a sponge.

Here, all the filth has gathered, all the debauchery, all the corruption. Yesterday I was reading, what was I reading? Just think about it. Where are we headed? Do you understand where we're headed? Just think about it. In earlier days, you could search and search here in Athens, throughout Greece, and you would not find a divorce.

Husbands and wives did not separate. Only the grave separated them. Nothing else did. But last year, they say, the courts here in Athens received fourteen thousand divorce petitions over unfaithfulness and adultery. Where are we headed? We have rotted to the core. How does Almighty God bear with us?

Every so often, He shakes the earth beneath us for a second, as though to say, “I am here. I am here.” We are shaken for a little while, and then we settle down again. We are like chickens startled and scattered by a hawk. Once the hawk flies away, they calm down and come back out into the field.

That is how people behave. Now, Jericho is in the Jerusalem area. Anyone who visits the Holy Land can take a car farther down to where the Jordan River flows into the Dead Sea and see that there are some Bedouin huts there now.

Its former glory is gone. Huts will stand here. Huts. O city of sin, city of adultery, city of blasphemy, city where the poor and the weak are exploited: you will pay for all your sins, with interest and compound interest. They are written in God’s ledgers.

The Israelites came, led by a man of God. What was his name? Joshua, the son of Nun. They looked up at that great fortress. They had scarcely any weapons, only slings. “Our general, our leader,” they said, “this is going to be difficult.”

“Let us go around it farther up, or they will finish us off. All they have to do is throw stones down on us and crush us. Then they will crush us completely.” “No,” Joshua told them, “we will stay here. We will conquer them.” Some laughed. “Imagine us bringing down those great walls with our slings! Walls!” “We will stay here,” he said. “God has told me Jericho will fall without anyone shedding blood, without our touching a thing.” How? “Listen to what you must do. Take the Ark.” What is the Ark? Think of how, on Great Friday, we have the Epitaphios, with the crucified Christ in it; we adorn him with flowers and carry it around and around and around and around.

In earlier times, when the Epitaphios was carried around and brought people to tears, ask people in Asia Minor what miracles took place as the Epitaphios was carried around and around. The dead were raised. Now, now God’s wrath will fall upon us. We carry the Epitaphios around and around the church while blaspheming God.

So, just as we have the Epitaphios adorned with flowers, they had the Ark. Inside it were the tablets on which the Ten Commandments were written. “Put the Ark in front,” Joshua told them. “The priests will follow with trumpets, and the people will come behind them. Go around the fortress: once, twice, three times, until the seventh time. Then the trumpets will sound, and you will see what happens.”

Let us see what happened. They put the Ark in front. The priests and chanters sang as they went around. Once, twice, three times, and on the seventh time, the trumpets sounded. Trumpets like those of the Apocalypse! And at once, there was an earthquake.

The walls fell, and the barefoot Israelites went in, like Bedouins, and cut them all down. They set the city on fire and plowed it under. And one, only one woman was saved, only one was saved, only one was saved. A queen? A rich woman? She was a poor little thing. And a sinner, yes, a sinner. What was she? A prostitute, a prostitute, Rahab. She was saved.

Because she believed in God. For there are, don’t act so high and mighty with me, among these sinful women whom a filthy society has reduced to rags...

There are diamonds, my dear friends, even in this city.

And you accuse them, thinking you are someone great in this world. God can bring a rose out of a dung heap, because He is great and mighty and merciful, and He loves sinners who repent. The city was laid waste. Then a strong wind blew in from the desert and brought sand that covered it like a shroud over the dead. Now archaeologists dig and dig to find the ruins of Jericho beneath it. That is the story. “But why are you telling me old stories?”

You ask me, “Do they matter?” Yes, they matter. What significance do they have? They teach us many things, as you have heard. What do they teach us, among other things? That a person’s life in this world, that the life of someone living in this false world, full of vanity, in this life full of lies and fraud, in this world where the Christian above all lives, is not a straight, level road.

Life is no smooth paved road where you can drive along in a limousine and enjoy yourself. Life is an uphill climb. Doing our duty is an uphill climb. Life is a Golgotha. The road before us is strewn with thorns that draw blood.

Those who know this especially well are people raising families: those who entered Holy Matrimony honorably, who work in factories, who have a wife and children. They feel how steep the road is, how much it is a Golgotha.

It is no small thing today to raise six or seven children and struggle on. Every night a father lies awake wondering how to clothe them, how to feed them, how to send them to school, and how to provide for his daughters’ futures.

He can become overwhelmed with worry and anguish.

You see it among poor families, but I have no time to tell you about them. A man may have sacks full of gold coins and so many ships they seem to fill the sea, yet his family may be miserable; everything will be in utter turmoil. And another man, a father of seven living in a hut right here, you may see God work a miracle in his home. There are so many such stories. You see, just the other day I saw a family man whom I knew.

I knew him thirty years ago, back in his village. He came and put down roots up on Tourkovounia. He worked and struggled, and faced great hardship. Then he said, “Didn’t I see God’s miracle? My children found work, my daughters got married. Glory to You, O God.”

How many such miracles does God work among His people? And not only in the lives of the poor. Every one of you has a story. If only I had the time, I would come down among you and ask, unless you are ungrateful.

I would call one of you, then another: “Come here. Tell us.” Each of you is a miracle of God. You are alive; you breathe. You have seen miracles in your own home. Do not be ungrateful. Open your mouth and say, “Glory to You, O God.”

Even if all you have is a crumb to eat, a little bread to put in your mouth, say, “Glory to You, O God.” Your eyes, your ears, your health, your children, your life, everything comes from God. Glory to You, O God. Every Greek home has its own miracle.

If God had not watched over us, if God had not watched over us, there would be no Greeks left in the world. We are alive because God wills it.

Wherever we dig, wherever we dig, we will find bones...

Not because the powerful want it. “If only it were possible,” someone used to say. “Ah, those Greeks, ah, those Greeks! If we could still, if we could, during the years of the Occupation...” They took our wheat; they took our oil. We had no oil to light the lamps in the church. There was no antidoron. I am speaking to the elders with white hair, and to the young who do not know what hardship in this world means. The priest had no antidoron, the blessed bread distributed after the Liturgy, to give out. There was no oil for the lamps, and the church had gone dark. They took our oil; they took everything. People went hungry and died in the streets. What did they say? What did one of them say? “Ah,” he said, “if only we had a machine! We do not have one, but if we could find one, we would take even the air from you, so that you would die of suffocation.”

Our great God saved our homes. To this day, God saves us despite all our sins. Brothers, the history of Greece, not only the lives of our families and our people, but the life of our country too, is full of stories and great miracles. They are written into our personal lives, our family lives, and the life of our nation.

I am coming to the end, but let me mention this. In our own times, at the beginning of our century, who were those poor people, almost as if armed with slings? We Greeks. There were only a handful of us then, a handful of us, but we were united and loved one another. We had no parties or divisions. Our Greece was of one soul. Poor as we were, almost like Bedouins, we crossed Olympus and reached the outskirts of Thessaloniki.

Thessaloniki was a fortress, with its cannons and its army. Yet the city fell without a nose being bloodied. On the feast of Saint Demetrios, our young men entered and raised our flag over Hagia Sophia and the White Tower.

Is that not a miracle? And then there was another day, outside Ioannina, at Bizani. Foreigners said Bizani would become the grave of Greece. But there too, with Christ’s help, our young men prevailed. Ioannina fell, and the people rejoiced.

But I see miracles like these in your home, in society, and in the nation. What is needed today, my brothers, is to believe. Whoever has faith, give me, give me, I have said it a thousand times, give me, give me a dram of faith.

Faith, a dram of faith. Just as a dram of uranium is enough to make a rocket, one dram of uranium, an ounce, a few drams of uranium metal are enough to make a rocket that can snatch you from here and hurl you up among the stars. Does anyone have any? Give me a dram of faith, the faith our fathers had, though they had no schooling or degrees and no learning. Give me the faith of our fathers, with which they built a kingdom. You can have your money, your silver, your hundredweights of goods; you can have everything. Faith is what we need. Where there is faith, even the stones bloom with roses. Where there is faith, the desert becomes a garden. Where there is faith, Christ says, you can go to a mountain, make the sign of the Cross, and the mountain will move. Even the hardest things, what is impossible for human beings is possible with God. So here is the conclusion: let us keep our faith, the faith of our fathers.

Faith wipes away our tears. Faith comforts us and gives us courage. It points us to the stars in heaven and says, ‘There is our homeland, our eternal homeland.’

Λένε ότι η δύναμη του ανθρώπου είναι τα λεπτά. Σου λέει, άμα έχει λεπτά, έχει τα πάντα, αγοράζει, είναι παντοδύναμος. Και κάποιοι ακόμα πιο αυθάδεις, πιο αναίσχυντοι, σου λένε ότι όποιος έχει τον κάτω Θεό έχει τον άνω Θεό. Έτσι λένε, αδελφοί μου, θεωρούν άνθρωπο δυνατό αυτόν που έχει λεπτά.

Λοιπόν, άλλοι πάλι λένε ότι η δύναμη του ανθρώπου δεν είναι τα λεπτά, αλλά είναι η εξυπνάδα. Άλλοι λένε ότι η δύναμη του ανθρώπου είναι τα αξιώματα και οι θέσεις. Ότι όποιος έχει μεγάλο πόστο, αυτός έχει μαχαίρι και κόβει πεπόνι.

Άλλοι πάλι λένε ότι η δύναμη του ανθρώπου είναι η τέχνη. Άλλοι λένε ότι είναι η επιστήμη, αλλά στην εποχή μας πιο παραπάνω θεωρούν την επιστήμη. Δεν βλέπεις τι κάνει η επιστήμη, σου λέει; Δεν βλέπεις που πήρε τον άνθρωπο, ένα σκουληκάκι, γιατί τι είναι ο άνθρωπος; Ένα σκουληκάκι είναι. Τον πήρε, το σκουληκάκι αυτό, το έβαλε μέσα σε ένα σωλήνα, σε έναν πύραυλο, και τον τίναξε επάνω στα άστρα. Τι άλλο μεγαλύτερο θέλεις για να δεις ότι η επιστήμη είναι μια δύναμις τεράστια;

Αλλά, αδέλφια μου, και παραπάνω από τα λεπτά, και παραπάνω από την τέχνη, και παραπάνω από την επιστήμη, και παραπάνω από την εξυπνάδα του ανθρώπου, και παραπάνω από όλα, υπάρχει κάποιο άλλο. Και αυτό το άλλο θα νικήσει, και τα λεπτά θα νικήσει, και την τέχνη θα νικήσει, και την εξυπνάδα θα νικήσει, και τα συγκροτήματα, τα μέγαρα θα νικήσει, και τους πυραύλους θα νικήσει, και τα πάντα.

Ποιο είναι; Το ακούσατε; Έχετε αυτιά; Δυστυχώς βούλωσαν σήμερα οι άνθρωποι τα αυτιά τους. Ο διάβολος εβούλωσε τα αυτιά των ανθρώπων με βουλοκέρι, και ενώ έχουν τεντωμένα τα αυτιά τους να ακούσουν όλες τις φωνές του κόσμου, τι λέει το τάδε ραδιόφωνο, τα τεντώνουν, εντούτοις όμως, τα αυτιά τους, λες και είναι, έχουν αυτιά, αλλά αυτιά δεν έχουν.

Λοιπόν, σήμερα εδώ μέσα στην εκκλησία ακούσαμε από το στόμα του Αποστόλου Παύλου, ακούσαμε εκείνο το λόγο που λέγει ότι παραπάνω από όλες τις εγκοσμίους δυνάμεις που βρήκε ο άνθρωπος και μπορεί να βρει, ότι παραπάνω είναι μια άλλη δύναμη που δυστυχώς τη λησμονήσαμε στα χρόνια μας.

Και ποια είναι αυτή η δύναμις; Λέγει, είναι η πίστις. Αυτό λέγει. Λέγει, όποιος θέλει να δει τι είναι η πίστις, ας ανοίξει πια, ας αφήσουμε πια τις εφημερίδες, τα περιοδικά, τα ρομάντζα, τα μυθιστορήματα, ας τα ανοίξουμε όλα αυτά, ας τα αφήσουμε και ας ανοίξουμε ένα ευλογημένο βιβλίο, ένα βιβλίο αθάνατο, την Αγία Γραφή. Ας διαβάσουμε την προς Εβραίους Επιστολή, το 11ο κεφάλαιο της προς Εβραίους Επιστολής, για να δούμε εκεί μέσα ότι ο Απόσ Απόστολος Παύλος, εν Πνεύματι Αγίω ομιλών, ψάλλει όχι την ομορφιά, ψάλλει όχι τα λεπτά, ψάλλει όχι τίποτε άλλο, αλλά εγκωμιάζει και ξέρει ως υψίστην δύναμιν του κόσμου την πίστη.

Ότι η πίστη κάνει θαύματα, θαύματα, μύρια θαύματα, αναρίθμητα θαύματα. Μετράς τις τρίχες της κεφαλής σου; Μετράς την άμμο της θαλάσσης; Μετράς τις σταγόνες των ωκεανών; Μετράς τα άστρα του ουρανού; Αν μπορείς να μετρήσεις τις τρίχες της κεφαλής σου ή την άμμο της θαλάσσης ή τα φύλλα που έχουν τα δέντρα ή αν μπορέσεις να μετρήσεις τα άστρα του ουρανού, θα μπορέσεις, αδελφοί μου, να μετρήσεις τα θαύματα που έκανε, κάνει και θα κάνει μέχρι συντελείας των αιώνων η πίστη στο Χριστό.

Όχι ένα κήρυγμα, όχι τρεις ώρες, από το πρωί μέχρι το βράδυ να μιλάω, μέχρι τα μεσάνυχτα,

εβδομάδες να μιλάς, δεν τελειώνουν τα θαύματα που κάνει η πίστη μας. Δεν έχουμε μια ψεύτικη θρησκεία. Αν είναι, αγαπητοί μου, ψεύτικη θρησκεία, να βάλουμε φωτιά. Συμφωνώ και εγώ με τους αθέους. Αν είναι ψεύτικη θρησκεία, γιατί να ζούμε στο ψέμα;

Να πάρουμε τα καντήλια, να πάρουμε τις κολυμπήθρες, να πάρουμε τα πάντα. Να βάλουμε φωτιά, να τινάξουμε τους ναούς, να ξεμπερδέψουμε με τους παπάδες και δεσποτάδες και να ζούμε δι’ εαυτόν. Γιατί να ζούμε στο ψέμα; Ή ψέμα ή αλήθεια. Αλλά ψέμα δεν είναι. Μπορεί και τα άστρα να είναι ψέμα και ο άνθρωπος είναι ψέμα και όλα να είναι ψέμα. Ένα δεν είναι ψέμα.

Αυτά που είπε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Χρόνια, αιώνες, χιλιετηρίδες θα κυλάνε, όπως κυλάνε τα ποτάμια στον ωκεανό, μα τα λόγια του Χριστού μας δεν ξεφεύγουν, διότι είπε εκείνος, τα είπε και ο λόγος είναι αληθινός: Ότι ο ουρανος και η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσιν.

Λοιπόν, η πίστις είναι αυτή και μας φτάνει το εγκώμιο της πίστεως. Και μας λέγει ότι δεν φτάνει μέρες και ώρες να διηγείται κανείς, όπως κάθεσαι και διηγείσαι τα πράγματα τα οικογενειακά σου. Έτσι λοιπόν δεν υπάρχει χρόνος, το λέει καθαρά.

Α, επιλείψει με ο χρόνος διηγούμενον, λέει, τα περί Γεδεών, Σαμψών, Ιεφθάε, Δαβίδ τε Σολομών. Όλα αυτά, λέει, δεν φτάνει ο χρόνος να τα διηγηθούμε. Γι' αυτό θα μου επιτρέψετε, από όλα αυτά τα αναρίθμητα θαύματα που κάνει η πίστις, να σας ειπώ ένα και μόνο θαύμα.

Το θαύμα το οποίο διηγείται, λέγει, σε κάποιο στίχο των ενδέκατων κεφαλαίων της προς Εβραίους επιστολής που ανεγνώσθη, οποίας περικοπή ανεγνώσθη σήμερα. Τι λέει δηλαδή; Είναι μια παλιά ιστορία, ότι κάτω στην Αγία Γη, κοντά στον Ιορδάνη ποταμό, 8 χιλιόμετρα μακριά από την ανατολική του όχθη, εκεί κοντά υπήρχε, υπήρχε, δεν υπάρχει πια, υπήρχε, δεν υπάρχει πια, για να σημειώσετε το αυτό, υπήρχε μια ξακουσμένη πόλη.

Είχε δρόμους, είχε πλατείες, είχε παλάτια, ήταν πλούσια, πλουσία πόλη, γιατί ήταν εκτισμένη μέσα σε μια ευφορωτάτη πεδιάδα. Είχαν μέσα στα σπίτια τους, τα πλούσια σπίτια, είχαν μέσα το ασήμι και το χρυσάφι και το ζυγίζαν με το καντάρι.

Τόσο πολύ, με το φτυάρι που λέει ο λόγος, να κάνουν τα χρυσάφια και τα ασήμια.

Είχαν όλα τα αγαθά της γης. Ακόμα δε τι είχανε; Είχαν ακόμα και κάστρο, όπως ξέρετε ότι οι παλιές πολιτείες είχανε και τείχη, είχανε κάστρα δυνατά, κάστρα διπλά και τριπλά χτισμένα με μεγάλα λιθάρια και ήτανε πλέον μέσα εκεί, μέσα στην πόλη τους. Γλεντούσαν, διασκεδάζανε, κάνουνε, δείχνανε, λεφτά είχανε, όλα τα είχανε, αλλά ένα δεν είχανε: την πίστη. Δεν πιστεύανε στον αληθινό Θεό. Έτσι περνούσαν τα χρόνια τους ξέγνοιαστοι, με τα λεφτά τους, με τα χρήματά τους, με τις γυναίκες τους, με τα παιδιά τους, με τις δουλειές τους, με τα εμποριά τους. Έτσι περνούσαν. Αλλά όπως περνάμε και εμείς, δεν περνάμε έτσι; Αλλά θα έρθει η καταστροφή την ώρα που μετράς το παραδάκι σου και το χρυσάφι, και την ώρα που αγκαλιάζεις τη διαφθαρμένη γυναίκα, και την ώρα που παίζεις τα χαρτάκια σου και βλαστημάς το Θεό.

Πάνε τα πάντα, τα παλάτια, τα δρόμια, τα πάντα. Και μόνο πώς έγινε ο σεισμός; Με ρωτάτε; Ρωτήστε τα αστιαλίδια. Με ρωτάτε; Δεν πιστεύετε στην Γραφή; Ρωτήστε τον αρχαιολόγο, ο οποίος και σκάβανε και σκάβανε και σκάβανε. Δεν πιστεύαμε στην Γραφή. Λέει, ψέματα είναι αυτό που λέει η Γραφή.

Πιάσανε λοιπόν, ξοδέψανε οι άπιστοι και οι άθεοι για να διαψεύσουν την Γραφή.

Πήραν αξινάρια, σκάβανε, σκάβανε, θα βρήκανε κάτω μέσα στη γη, θαμμένα 100 to 200 μέτρα, όλα τα μεγαλεία, όλες τις ψευδιές του κόσμου. Το θέλετε παράξενο να γίνει καμιά μέρα μέσα σας εδώ στην Αθήνα; Αν θα γλιτώσουν, αδέρφια, από αυτή την καταστροφή, θυμάστε το λόγο μου. Είμαι αμαρτωλός, δεν είμαι άξιος να προσκυνήσω στα πόδια σας. Αλλά πιστεύω στο Ευαγγέλιο. Τι πιστεύω; Ότι, θυμηθείτε, θα γίνει καμιά καταστροφή και αν θα μείνουν κάτι βοσκοί πάνω στα ψηλά βουνά, κάτι τσοπαναραίοι μες στις καλύβες που πάνε και πίνουν νερό με τη σφούγγα.

Αυτή η μορδαντή σου εδώ μέσα, όλη η βρωμιά μαζεύτηκε, όλη η ακολασία, όλη η διαχωράτηση. Χτες διάβαζα, τι διάβαζα; Για σκεφτείτε, βρε πού πάμε, το καταλάβατε πού πάμε; Για σκεφτείτε. Πρώτα εδώ στην Αθήνα μέσα, στην Ελλάδα να ψάχνες, να ψάχνες, δεν έβρισκες διαζύγιο.

Δεν χωρίζανε τα αντρόγυνα. Μόνο το φτυάρι χώριζε το αντρόγυνο. Μόνο το φτυάρι τους χώριζε, τίποτα άλλο χώριζε. Τώρα, πέρσι λέει στο δικαστήριο εδώ μέσα στην Αθήνα, για μετρήστε, 14.000 αιτήσεις διαζυγίου για απιστία, για μοιχεία. Πού πάμε; Σαπίσαμε, σκουληκιάσαμε. Πώς μας ανέχεται ο Μεγαλοδύναμος;

Κάποτε κάποτε κουνάει κάτω τη γη για ένα δευτερόλεπτο, σαν να μας λέει «εδώ είμαι, εδώ είμαι». Ταραζόμαστε λιγάκι και ησυχάζουμε. Σαν τις όρνιθες που πετάει το γεράκι και ταράζονται και χάνονται, και όταν φεύγει το γεράκι ησυχάζουν πάλι και βγαίνουν στον κάμπο.

Λοιπόν, έτσι και μέσα στα Ιεροσόλυμα είναι η Ιεριχώ. Όποιος πάει στους Αγίους Τόπους, ας πάρει ένα αυτοκίνητο να βγει παρακάτω, εκεί που είναι ο Ιορδάνης ποταμός, που χύνεται κάτω στη Νεκρά Θάλασσα, να δει εκεί πέρα ότι υπάρχουν κάτι καλύβες Μπεντουίνων τώρα.

Πάει το μεγαλείο της. Καλύβια θα γίνουν εδώ. Καλύβια. Ω πόλη της αμαρτίας, ω πόλη της μοιχίας, ω πόλη της βλασφημίας, ω πόλη της εκμεταλλεύσεως των πτωχών και αδυνάτων ανθρώπων, θα πληρώσεις με τόκο και επιτόκιο όλα τα αμαρτήματα που είναι γραμμένα, είναι στα τεφτέρια του Θεού. Λοιπόν, πίστερος όλοι μα εκεί ήταν, στην Ιεριχώ ήταν. Όπου μια μέρα παρουσιάστηκα να παίξω η μπεδουίνη, όχι η μπεδουίνη.

Βγήκαν οι Εβραίοι, με ποιον επικεφαλής; Είχαν έναν άνθρωπο του Θεού, πώς το όνομά του; Ιησούς του Ναυή λεγότανε. Και τι έκανε αυτός, κοιτάξανε αυτοί σχεδόν άοπλη είχαν, κάτω σπετώνες είχαν Κοιτάξανε το κάστρο το μεγάλο, λέγει: «Στρατηγέ μου, αρχηγέ μας, εδώ τα πράγματα είναι δύσκολα».

Να στρίψουμε πάνω παρακάτω, γιατί μας φάγανε αυτοί. Μόνο ρίχνουν πετριές από πάνω μας και μας πλακώσαν. Μόνο να μας συντρίψουν τελείως ύστερα. Όχι, του λέει, εδώ θα μείνουμε. Θα τους κυριεύσουμε. Γελούσαν μερικοί. Άκου εκεί, με τις φεντόνες εμείς να γκρεμίσουμε ολόκληρα τείχη. Τείχη. Εδώ θα μείνουμε, λέει. Ο Θεός μου είπε ότι θα πέσει η Ιεριχώ χωρίς να ματώσει μύτη, του λέει. Χωρίς τίποτα να αγγίξεις. Πώς; Ακούστε τι θα κάνετε. Θα πάρετε την Κιβωτό. Ποια είναι η Κιβωτός; Όπως εμείς στη Μεγάλη Παρασκευή βάζουμε, έχουμε τον Επιτάφιο, μέσα στον Επιτάφιο είναι ο Σταυρωμένος και τον στολίζουμε λουλούδια και γυρίζουμε γύρω, γύρω, γύρω, γύρω.

Άλλοτε ο Επιτάφιος, όταν γύριζε γύρω γύρω και έκανε δάκρυα, ρωτήστε στη Μικρά Ασία, όταν γύριζε γύρω γύρω ο Επιτάφιος, ποια θαύματα γινότανε. Νεκροί ανίσταντο. Τώρα, τώρα οργή Θεού θα πέσει επάνω μας. Κάνουμε τον Επιτάφιο γύρω γύρω στην εκκλησιά και βλαστημάμε τον Θεό.

Λοιπόν, έτσι είχαν, όπως έχουμε τον Επιτάφιο που είχαμε μέσα τον Εσταυρωμένο στολισμένο με λουλούδια, έτσι αυτοί είχαν την Κιβωτό και μέσα στην Κιβωτό είχαν τις πλάκες που ήταν γραμμένος ο Δεκάλογος. Λοιπόν, βάλτε μπροστά, λέγει, την Κιβωτό, πίσω θα είναι οι ιερείς, θα κρατούν σάλπιγγες, θα ακολουθάει ο λαός και θα γυρίσετε το κάστρο, μία, δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε, έξι, εφτά. Στην έβδομη φορά θα σαλπίσουν οι σάλπιγγες και θα δείτε τι θα γίνει.

Γυσματιά, ας δούμε τι έγινε Λοιπόν, βάλανε μπροστά την Κιβωτό, ψάλανε οι παπάδες και οι ψαλτάδες των Γυρίσανε μία, δύο, τρεις, στην έβδομη φορά. Σαλπίσανε οι σάλπιγγες του ουρανού. Οι σάλπινγκες της Αποκαλύψης, ναι Σαλπίσανε εκεί και αμέσως σεισμός.

Τα κάστρα πέσανε, μπήκανε μέσα οι ξυπόλυτοι, σαν Βεδουίνοι που ήτανε, και τους πετσοκόψανε όλους. Βάλανε φωτιά και αλέτρι, και ένας, μία μόνο σώθηκε, μία μόνο σώθηκε, μία μόνο σώθηκε. Βασίλισσα, πλούσια; Πτωχαδάκι ήτανε. Και αμαρτωλή, ναι, αμαρτωλή. Τι ήτανε; Πόρνη ήτανε, πόρνη, Ραχάβ. Αυτή σώθηκε.

Γιατί πίστευε στον Θεό, γιατί υπάρχουνε, μη μου κάνεις εμένα τον κάργα και τον υπερήφανο άνθρωπο, μέσα σ' αυτές τις αμαρτωλές γυναίκες που έγιναν κουρέλια της βρομεράς κοινωνίας.

Υπάρχουν διαμάντια, αγαπητέ μου, και μέσα από αυτή την πόλη,

Ευαγγελισμός, Ευα μου τσαμπούνας, λοιπόν, και κατηγοράς και νομίζεις πως είσαι κάτι μεγάλος στον κόσμο. Μπορεί μέσα από την κοπριά ο Θεός να βγάλει ρόδο, γιατί είναι μεγάλος και δυνατός και ευσπλαχνός και αγαπάει τους μετανοούντες αμαρτωλούς. Λοιπόν, γης Μαδιάμ, τίποτα. Και τώρα ήρθαν κατόπι, ήθανε μια άμμος, φύσηξε αέρας από την έρημο, φύσηξε αέρας δυνατός, έφερε άμμο και τη σαβάνωσε όπως σαβανώνεις τον νεκρό, σήκωσε την άμμο ο Θε της πόλεως και τη σκέπασε. Και τώρα αρχαιολόγοι σκάβουνε, σκάβουνε να βρουν κάτω τα ερείπια της Ιεριχούς, της πόλεως. Αυτή είναι η ιστορία. «Μα τι θες με παλιές ιστορίες

Εσύ μου λες, έχουν σημασία; Μα έχουν σημασία. Τι σημασία έχουν; Μας διδάσκουν πολλά πράγματα, τα ακούσατε. Τι μας διδάσκουν μεταξύ των άλλων; Ότι η ζωή του ανθρώπου στον κόσμο, ότι ο άνθρωπος που ζει σε αυτόν τον ψεύτικο ντουνιά, που είναι γεμάτο μια ματαιότητα, στη ζωή αυτή που είναι γεμάτο ψευτιά και απατεωνιά, σε αυτόν τον κόσμο που ζει ο Χριστιανός προπαντός, δεν είναι ότι η ζωή του ένας ίσιος δρόμος.

Όχι, η ζωή δεν είναι έτσι, να είναι με άσφαλτο και να τρέχεις με λιμουζίνες επάνω και να διασκεδάζεις. Η ζωή είναι ανήφορος, το καθήκον ανήφορος, η ζωή είναι ανήφορος, είναι Γολγοθάς, Είναι στρωμένος ο δρόμος της ζωής μας με αγκάθια που ματώνουν τον άνθρωπο.

Αυτό το ξέρουν προπαντός οι οικογενειάρχοι, αυτοί που παντρευθήκανε τίμια, αυτοί που δουλεύουν στα εργοστάσια μέσα, αυτοί που έχουν γυναίκα και παιδιά, αλλά το αισθάνονται ότι ο δρόμος είναι ανήφορος και Γολγοθάς.

Δεν είναι μικρό πράγμα στη σημερινή εποχή να είναι ένας οικογενειάρχης και να έχει 6 to 7 παιδιά και να αγωνίζεται, αγωνίζεται. Πώς κάθε βράδυ δεν ησυχάζει το μυαλό του, πώς να τα ντύσει, πώς να τα θρέψει, πώς να πάνε στο σχολείο, πώς, να αποκαταστήσει τα κορίτσια του.

Και έρχεται σε ζαλάδα μεγάλη και αγωνία.

Βλέπεις μέσα στις φτωχές οικογένειες, δεν έχω καιρό, μπορεί αυτός που έχει τις λίρες με τσουβάλι και έχει πήξει τη θάλασσα με τα καράβια του, η οικογένειά του να δυστυχεί, θα γίνει γης Μαδιάμ. Και μπορεί ο άλλος, ο οικογενειάρχης με τα εφτά του παιδιά που ζει σε μια καλύβα εδώ μέσα, να δεις το θαύμα του Θεού. Μα είναι πόσα και πόσα τέτοια. Θα δεις εκεί πέρα, είδα προχθές έναν οικογενειάρχη που τον ήξερα.

Τον ήξερα πριν 30 χρόνια από το χαδάκι ευλογημένο που έφτιαγε το χωριό του μέσα και ήρθε και ρίζωσε επάνω στα Τουρκοβούνια. Εκοπίασε, μόχθησε, ήρθε στενοχώρια μεγάλη. Δεν είδα το θαύμα του Θεού; Τα παιδιά μου βρήκαν δουλειά, τα κορίτσια μου παντρευτήκανε, δόξα σοι ο Θεός.

Πόσα τέτοια θαύματα δεν κάνει ο Θεός μέσα στην κοινωνία και μέσα εις το λαό του; Και όχι μόνο μες στη ζωή των πτωχών ανθρώπων. Ο καθένας από εσάς, να είχα καιρό, να είχα καιρό, αν είστε μόνον αχάριστοι, μόνον αχάριστοι αν είστε, αν είχα καιρό θα κατέβαινα κάτω.

Και να φώναζα εσένα, να φώναζα τούτον, έλα εδώ πέρα, έλα πάνω, είναι ένα θαύμα του Θεού. Καθένας από εσάς, πώς ζείτε, πώς αναπνέετε, είδατε θαύματα στο σπίτι, αυτά τα θαύματα, είστε αχάριστοι, για να ανοίγει το στόμα σου να λέει δόξα σοι ο Θεός.

Και ένα ψιχουλάκι να τρως, ένα ψωμάκι να βάλεις στο στόμα σου, να λες δόξα σοι ο Θεός. Τα μάτια, τα αυτιά, η υγεία, τα παιδιά, η ζωή, τα πάντα του Θεού είναι. Δόξα σοι ο Θεός, κάθε σπίτι ελληνικό έχει ένα θαύμα.

Ή αν δεν ήταν ο Θεός επάνω μας, ή αν δεν ήταν ο Θεός επάνω μας, δεν θα υπήρχε Έλληνας στον κόσμο. Ζούμε γιατί θέλει ο Θεός.

Όπου να σκαλίσουμε, όπου να σκαλίσουμε θα βρούμε κόκκαλα, η

Όχι γιατί το θέλουν οι μεγάλοι. Αν ήταν δυνατόν, έλεγε κάποιος, αχ, αυτοί οι Έλληνες, αχ, αυτοί οι Έλληνες! Αν μπορούσαμε ακόμα, αν μπορούσαμε στα χρόνια της κατοχής... Μας πήραν το σιτάρι, μας πήραν το λάδι. Καντήλια δεν είχαμε να ανάψουμε με λάδι στην εκκλησία. Αντίδωρο δεν είχανε. Μιλώ στους μεγάλους με τα άσπρα μαλλιά, ως τους μικρούς που δεν ξέρουν τι θα πει η στοιχεία στον κόσμο. Αντίδωρο δεν είχε ο παπάς να μοιράσει και δεν είχε λάδι να βάλουν και είχαν σβήσει την εκκλησία. Μας πήραν το λάδι, μας πήραν τα πάντα και πεινούσαν και πεθαίνανε στους δρόμους οι άνθρωποι. Τι λέγανε; Τι είπε κάποιος από αυτούς; Αχ, λέει, αν είχαμε μηχάνημα, λέει, δεν έχουμε μηχάνημα, αν βρίσκαμε μηχάνημα θα σας τα παίρναμε και τον αέρα ακόμα για να πεθάνετε από ασφυξία.

Ο μεγάλος δικός μας Θεός έσωσε τα σπίτια. Μέχρι τώρα ο Θεός μας σώζει όλες τις αμαρτίες μας, και η ιστορία της Ελλάδος, όχι μόνο των οικογενειών και των ατόμων μας, αλλά και η ζωή της πατρίδας μας, είναι γεμάτη ιστορίες, αδελφοί, και θαύματα μεγάλα που είναι γραμμένα μέσα στην ατομική και οικογενειακή και εθνική ζωή.

Τελειώνω και αναφέρω. Στα χρόνια τα δικά μας, στην αρχή του αιώνα μας, ναι, σαν κάτι πτωχαδάκια με σφεντόνες σχεδόν, ποιοι; Εμείς οι Έλληνες, μια φούχτα τότε, μια φούχτα ήμασταν, μα ήμασταν ενωμένη και αγαπημένη, δεν είχαμε κόμματα και διαιρέσεις, ήταν μια ψυχή η Ελλάδα μας. Πτωχαδάκια αυτά, σαν πεντουίνι σχεδόν, που φτάσαμε, περάσαμε τον Όλυμπο εκεί, που φτάσαμε απέξω από τη Θεσσαλονίκη.

Μέσα ήτανε φρούριο η Θεσσαλονίκη, με τα κανόνια της, με το στρατό της, με, με, με. Έπεσε η Θεσσαλονίκη χωρίς να έχει να ανοίξει μύτη. Την γιορτή του Αγίου Δημητρίου μπαίνανε μέσα τα δικά μας παλικάρια και υψώνουνε πάνω στην Αγία Σοφιά και πάνω στο Λευκό Πύργο την ίδια σημαία.

Ναι, δεν είναι θαύμα αυτό; Και μια άλλη παλημέρα στον ΠΙΑΤΕΧΣΕΠΟ ΤΑΓΙΑΝΑ, που λέγανε οι ξένοι ότι το Μπιζάνι θα γίνει ο τάφος της Ελλάδος. Εκεί πάλι τα παιδιά μας, με τη βοήθεια του Χριστού, πέσανε τα Γιάννενα και χάρηκε ο κόσμος.

Μα θαύματα για μάνα τα βλέπω, στο σπίτι σου μέσα, στην κοινωνία μέσα, στο έθνος μέσα, θαύματα σαν κι αυτό. Τι γαπτός, σήμερα να ποιο είναι, να πιστεύω αδερφέ μας. Τι, όποιος έχει πίστη, δώστε μου, δώστε μου, το είπα χίλιες φορές, δώστε μου, δώστε μου ένα δράμι πίστη.

Πίστη, ένα δράμι πίστη. Όπως ένα δράμι ουράνιο φτάνει να κάνει πύραυλο, ένα δράμι ουράνιο, μια ουγγιά, ολίγα δράμια ουράνιο μέταλλο, φτάνει να κάνει πύραυλο, να σ' αρπάξει από εδώ και να σε πετάξει επάνω στ' άστρα. Υπάρχει κάποιο; Δώστε μου ένα δράμι πίστη, πίστη από εκεί που είχαν οι πατέρες μας, που δεν είχαν σκόλια και δίκια και δεν είχαν γνώσεις. Δώστε μου την πίστη των πατέρων μας, από την που φτιάχνανε βασίλειο. Να σου χαρίζω τα λεφτά σου, τα ασήμια σου, τα καντάρια σου, τα πάντα να σου χαρίζω. Μια πίστη χρειάζεται. Όπου είναι πίστη, εκεί και οι πέτρες ακόμα ανθίζουν ρόδα. Όπου υπάρχει πίστη, εκεί και η έρημος γίνεται μπαξές. Όπου υπάρχει πίστη, πας στο βουνό, λέγει ο Χριστός, και κάνεις το σταυρό σου και φεύγει το βουνό. Τα πιο δύσκολα, τα αδύνατα παρ' ανθρώποις δυνατά εστί. Συμπέρασμα: Να φυλάξουμε την πίστη μας, την πίστη των πατέρων μας.

Αυτή μας σφουγγίζει τα δάκρυα, αυτή μας παρηγορεί, αυτή μας ενθαρρύνει, αυτή μας δείχνει τα άστρα του ουρανού και μας λέγει: «Εκείνη η πατρίς μας, η αιώνια πατρίς μας».

Ευαγγελισμός, Ευα