The Church as a Living Building and Fruitful Garden

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

“In whom the whole building, joined together, grows into a holy temple in the Lord.” Now, my dear friends, did you happen to visit a village this summer? If you visited our villages, you would weep, because by now they are almost deserted.

The people have left. Most of the houses stand empty, and the villages have been abandoned. But come from the villages into Athens, and on every lane, every street, in every neighborhood, you will see trucks unloading cement, stones, and bricks. Everywhere, people are building houses, large and small.

Go up Mount Lycabettus and look down over the city. You will see an endless sea of houses. But you may ask, “Are you condemning someone for building a house? Is it a sin to buy a small plot of land and build a home?”

Of course it is no sin to build a house. What is the sin, then? It is to believe that human happiness can be found within an apartment or an apartment building.

Some people live happily in humble huts, while in palaces and apartment buildings human dramas unfold. And, my dear friends, we forget something else: all these grand buildings will one day fall. As the Lord said, not one stone will be left upon another. Where is Babylon? Where is Nineveh? Where is Carthage? Where are those great cities?

You may say, “Why is the preacher telling us such strange things today? Why has he come up to the pulpit to talk about plots of land, houses, apartment buildings, and mansions?” My dear friends, it is because besides these buildings, there is another building.

There are other plots of land, spiritual plots, and there are spiritual buildings. The Apostle Paul sees with his spiritual eyes a building that is still being built today and will continue to be built until the end of the ages. It keeps growing. No passage of time, no age, and no earthquake can bring it down. This spiritual building of which the Apostle Paul speaks to you today is the holy Church, the one Church: the Orthodox Church.

Please pay attention to the likeness between a physical building and this spiritual building. Those of you who have built houses know how much work it takes.

To build a house, you need a plan, an engineer, workers, and materials. So it is with the Church. And when I say “the Church,” I do not mean the walls of this building.

So, for the Church of Christ to be built, there had to be a plan, an engineer, materials, and workers. Every house is first designed by an engineer, and the larger the house, the more experienced the engineer must be.

Christ has a plan for His Church, a plan no human being devised. People admire the engineers and architects who design beautiful palaces and buildings. But what I admire, my dear friends, is the One who drew up the plan of the Church.

The Church’s design is heavenly. The Holy Trinity drew up its plan. Every building has a plan, and every building has a foundation. The larger the building, the deeper its foundations must be. They matter greatly.

The Church has more than a foundation. As the Apostle Paul tells us today, its cornerstone, the great stone that joins the walls together, is the Lord Jesus Christ. He is the cornerstone. It is not the priest, the bishop, or the Patriarch.

But the foundation of the Church, the rock on which its entire spiritual building rests, I repeat, is not the priest, the bishop, or the Patriarch, but the Lord Jesus Christ. “On this rock I will build the Church,” Christ said, “and not even the gates of Hades can prevail against it.”

As we have said, the Church has a heavenly design, and its foundation is the Lord Jesus Christ and faith in Him. The Church also has workers and builders who labor with all their strength to carry out its marvelous work.

The workers and builders of this marvelous building are priests, preachers, and bishops. They are workers of the Church. But this spiritual Church also needs stones, as every building does.

A building is made of many kinds of stone. This church building, for example, has columns, but it is also made of thousands of small, shaped stones that the mason laid one upon another.

So it is with the spiritual building called the Church. The Church is not made up only of columns or pillars. The great teachers of the Church, Basil the Great, Gregory the Theologian, and John Chrysostom, are called pillars.

Just as this church building has columns that support it, so the Church has its spiritual columns. I repeat: those columns are the great teachers of the Church.

If you cannot be a column, my dear friend, then be at least a small spiritual stone. What do I mean? Stones are taken from riverbeds or brought out of the mountains. They are cut to shape and then set into a wall. In the same way, each of us begins as a rough stone. Our character must be shaped, and it is shaped by the word of God, by the Mysteries of God, and by all the care of the Church.

And there are stones entirely unsuitable for building. Go to a building site, for example, and you will see many stones lying on the ground that the mason does not use.

Just so, in the Church there are stones, Christians, people, who are unfit for this spiritual building. They are heretics, atheists, unbelievers, and proud people who do not want to become members of our Holy Church.

I have shown you, my dear friends, the plan of the building; I have shown you the Church’s great foundation; I have shown you the living stones. Now I will show you the materials. Not every stone makes a church, a wall can be built carelessly.

Each stone must be joined firmly to the next. Lime binds one stone to another; cement binds them together, and they become one solid wall.

It is the same with Christians: one priest with another, one bishop with another, one Christian man with another, one Christian woman with another. Like stones joined so firmly that you cannot pull them apart, they become one solid whole.

That is how Christians must be joined to one another. What is the mortar, the lime, that binds us all together? You cannot build without mortar. In the Church, too, something must unite us. That is why we continually pray, ‘For the union of all.’

Why is there no unity among us today? Why are we like bricks laid without mortar, which fall so easily? Why is this missing? What do we lack today? I repeat: a building without lime, without binding material, collapses. It is not enough simply to set one stone on another. What we lack today is unity.

What joins one Christian to another? The love of Christ. Where there is love, the Church is united. People and clergy are united, and together they form a wonderful whole.

And finally, my dear friends, an ordinary building can be finished in a short time. Hagia Sophia was built in fifteen years, Saint Peter’s in forty, and Saint Paul’s in London in thirty.

Every church building has a beginning and an end. But here the Church of Christ, His spiritual building, has a beginning. When did the Church, this spiritual building, begin? I ask again: the spiritual building, the Church of Christ, what is the beginning of this building, this spiritual building? It has a beginning and an end.

It began on the day of Pentecost, when three thousand people believed in Christ and formed the first Church. And since then the Church has kept growing, through ages and generations, with people added to it as countless as the sand by the sea. This spiritual company grows and rises ever higher, toward the stars of heaven.

And when will the Church reach its end? That day will come. Others may refuse to believe it, but we believe. The Church began at Pentecost. This holy building keeps growing and rising, as though it had windows and balconies opening onto the whole horizon of heaven. Yet this spiritual building will reach its appointed end.

When will that be? On that great day of the Lord Almighty, when the Archangel Gabriel sounds his trumpet in heaven and the Lord Jesus Christ judges the whole world.

Will that mark the end of the Church? No, not even then. Another life of the Church will begin, no longer made of flesh. We shall enter another temple, a vast temple.

It is beautiful to be in a church when the cantors sing. It is beautiful when a bishop is there and the Church’s song is heard. But beyond this temple there will be another. These are no fairy tales. If you do not believe them, do not set foot in the Church.

The Apocalypse tells us, and the prophecies tell us, that beyond these material things, up above with the Lord in the heavens, there is a radiant temple built of the world’s most precious jewels. Above the stars, in the third heaven, out in the infinite expanse, the Apocalypse says there is a temple where the singers, the singers, will no longer be human. Cherubim and Seraphim, Angels and Archangels, will be the singers, and they will sing without ceasing the heavenly hymn: ‘Holy, Holy, Lord of Hosts.’

‘Heaven and earth are full of Your glory.’ So, my dear friends, this Church to which I belong, the one Holy Catholic Church, is no human creation. Christ founded it with His precious blood. He gathered us sinners from every part of the earth, from all four corners of the world, and united us in Christ Jesus. Together we form one spiritual kingdom called the Church of Christ. My brothers and sisters, many unbelievers say a day will come when there is no Church left on earth. Some say they are preparing its coffin. They predict that new ideas, the revolutionary drive of peoples, and great discoveries will soon bring the Church to an end. They say that in a few years the bells will no longer ring…

In a few years, cantors will no longer sing; in a few years, there will be no priests, but priests will be a kind of curiosity found in museums. That is what unbelievers and atheists predict. They tell me, ‘Wait a little, and the Church will be finished.’

And it is true that they fight against the Church.

Kings fought against the Church. Those in the East fought against her. Today Freemasonry fights against her.

The Church is in danger, they say, even the Millenarians say so. But from whom is she in danger? From us who wear cassocks. That is the truth: the Holy Church of God is endangered by us, by all of us, rather than by enemies outside her. I do not exempt myself. Before the Lord I say sincerely: if Augustine is the cause of this trouble, send me away so that the Church of Christ may find peace. If I am the one disturbing her, then let me go. We all bear responsibility for what is happening in our day.

But, my dear friends, my dear friends, one thing, one thing: that we, that we who wear cassocks, that we who wear cassocks could not, through our shameful deeds and our scandals, pay attention to what I am saying, if we who wear cassocks have not managed, through our shameful deeds and our scandals, to destroy the Church, what does that mean? What does it mean? If it depended on priests, if it depended on priests, if it depended on bishops, if it depended on patriarchs, we would have destroyed the Church of Christ. But it is not destroyed. However many scandals the hierarchs cause, however many scandals the people cause, it is not destroyed. Priests did not found the Church; bishops did not found the Church. No, Jesus Christ founded the Church.

A little field, a plot of land beyond price.

Many people do not own even a handful of soil. They live by the work of their own two hands. They have no plot of land, no apartment building, no house, not even a handful of soil. So how can I tell you that everyone here has a field of priceless value? And yet, my dear friends, it is true.

Yes, many people do not own even a handful of soil. The only earth that will cover their bodies is the earth the priest takes as they are lowered into the grave. He casts it into the grave with a shovel and says, “You are earth, and to earth you shall return.” Yet even the person who owns no land, who, I repeat, has not a handful of soil in this world, even that person has a field.

A field of priceless value.

Christ says it, and so does the Apostle Paul: each of us has a field, a plot of land beyond price. On that plot, we can build the most splendid palace. That priceless plot is each person’s soul. For we baptised Christians, as the Apostle Paul says, are God’s field.

Think of a field: if you do not dig and cultivate it, run a plough through it, turn it deeply with a tractor, fertilise it, and sow good seed, and if rain does not fall on it, it becomes barren and full of thorns. So it is with my heart and with every soul. The plough must pass through each soul as it passes through a field. What is that plough? The Word of God. What is that plough? The Divine Liturgy. What is that plough? The Mysteries of the Church. What is that plough? The Gospel of Christ.

So the plough must pass over our barren souls. They must be watered with the tears of our metanoia, our repentance, and the chosen seed of the Gospel must fall upon them. Then, in that unfruitful soul, that barren field, the flowers of Paradise will bloom, and the loveliest tree will grow: the tree of Christian life.

Yes, my brothers and sisters, every one of our hearts, barren though it may be, can...

I tell you, even in the most barren soul, the most beautiful flowers of the virtues can grow. The tree of Christian life can take root there. What is that tree? The Apostle Paul describes it in today’s reading. But sadly, we are here in church only in body. Our bodies are here. Our bodies are here. But our souls are outside, wandering the streets. Each of us looks for a way to leave the Church. Only at the cinema, the devil’s own enclosure, are our eyes, hearts, and minds fixed on what we see, and we do not forget a single word. Here, from the moment we enter until the end, only our bodies are present. Our spirits are out in the streets and caught up in our worldly pursuits. And so the priest reads. Could there be a more beautiful reading from the Apostle than the ones you just heard? But it sounds like Chinese to us.

To people today, these words are like Chinese. Neither mother nor father reads them, at school or anywhere else. They are written in Greek, in Greek letters, but, as I say, they are like Chinese to people today. There is no one to explain and interpret them plainly so that our Greek people can understand.

So what does the Apostle say? Just as a lemon tree bears lemons, an orange tree oranges, and an apple tree apples, just as every fruit tree bears its own fruit, so too, when Christ, the Holy Spirit, the Holy Trinity, plants the tree of Christian life in our hearts, it will grow and bear fruit.

As a gardener goes into the orchard to gather fruit, so the angels will walk through our spiritual gardens and pick sweet, wonderfully sweet fruit. What fruit is this? It is neither lemons nor oranges nor any of the other foods that fill the markets of this world.

Rather, ‘the fruit of the Spirit is love, joy, peace, patient endurance, kindness, goodness, faithfulness, gentleness, and self-control.’ That is what it says. How can we explain all this, my brothers and sisters? Each of these nine fruits, weighing down the branches of Paradise, deserves its own sermon. We would need nine sermons here in the Church to speak of the nine fruits the Holy Spirit brings forth.

But I have little time, so I will speak briefly.

These virtues, these fruits, all draw life from a root, as every fruit does. And the fruits of the Holy Spirit are connected to one another; each follows from the others.

First, what is the root of them all? You may have everything. You may be a prophet and work miracles. You may be a Patriarch, hang bells here, wear a mitre, and carry a staff.

You may have all of that, my fellow Christian, and still be nothing if you lack what Christ and the Gospel ask of you. Squeeze everything, the lamps, the armchairs, everything. Squeeze it again and again, even if you were to bring down an angel; squeeze all the Gospels and books, and the juice will come out. Just as you squeeze something to get its juice, if you squeeze everything in the Gospel, one word comes out: love, love. First comes love, love for your neighbour and love for God. Without love, we are nothing, only ‘clanging cymbals,’ as the Apostle Paul says.

Where there is love, there is joy. Where there is joy, there is peace. Where there is peace, there is patient endurance. Where there is patient endurance, there is kindness and a heavenly radiance. Where there is kindness, there is sincerity. Where there is sincerity, there is gentleness. And where there is gentleness, there is self-control, an angelic way of life.

Those are the words that seem like Chinese to people today. I have put them simply so you can understand them. Our Church was once a garden. Now it is a barren hillside, I do not know whether you use that word in your villages. The field has become a barren hillside. What was once a garden has become the devil’s barren ground.

The gardens among us, priests and bishops, young and old, red and white, of every color, have become the devil’s barren ground, and we have nothing to show for ourselves. Christ came down into the world, and His hands are pierced more deeply now than His holy hands were by the nails of those who crucified Him.

In place of the love Christ asks of us, there is savage, beastly hatred.

Human society has become a jungle, where people are worse than wild beasts. The joy of heaven ought to shine on every face: on the face of every little child, every elderly person, every orphan and widow. Instead, people walk the streets today with their heads bowed. Who can count the tears that have become an ocean? Tears shed because of injustice and exploitation, tears that people pour onto the dark earth.

For the joy of heaven has vanished, and instead of peace reigning in the world, as it should, war and rumours of wars reign. And we are still only at this point, because the wars that have broken out were confetti, confetti, they were. If they are not confetti, fire will fall. Do you understand?

The whole land will go up in flames, for what Christ said will come to pass, whatever this person or that person may say. Instead of the forbearance people ought to show, they have lost their patient endurance. They have become so touchy that the slightest thing can make someone shoot you and leave you lying dead on the ground.

Yes, and instead of goodness, there is savage malice in the world again. And instead of sincerity, think of a person’s “yes,” or any other word, in the old days, when there were no lawyers or notaries, no educated people, and no high schools or academies. People were rough, but their word was not a contract. Now you make a contract with someone, and he tears it up before your eyes.

Yes, where there was once sincerity in this world, today, instead of gentleness, we see the ferocity of a tiger. And instead of self-control, there is debauchery today, debauchery that exceeds every bound.

These, my beloved, are the fruits. As I said, the Church was once God’s garden. Angels walked through it, and the whole place was fragrant with heavenly perfume. There was a time when great trees stood in the Church, fruitful trees where the nightingales of heaven sang.

There was a time when Saint Barbara lived, whose feast we celebrated yesterday. There was also Saint John of Damascus, the nightingale of the Church, whose beautiful hymns we still sing. In particular, he wrote the funeral service that we hear sung for our departed.

There was Saint Nicholas, whose feast we will celebrate tomorrow, and Saint Sabbas, whose feast we celebrate today. How could we recount the life of Saint Sabbas? We would need time to open the accounts of the saints’ lives and sail upon an ocean of the miracles and prophecies of Saint Sabbas.

Just a few words, and I will finish. Let me show you this fruitful tree, planted by the right hand of the Lord in the house of God. What kind of tree was he? Who brought him into the world? He came from saintly parents, for behind every saint there is a mother, and behind every saint there is a mother. Behind Saint Sabbas, then, stood a saintly mother and father, and from them came this heavenly flower, this tree planted in the house of the Lord. From his earliest years, like a duckling that takes to the water as soon as it is born, Saint Sabbas entered the waters of the Holy Spirit.

…of the Spirit, and as a little boy he went to church, followed the priest, and took part in the services of our Christ. When he grew a little older, he traveled far away, like birds that fly from cold climates to warmer ones. He too became a kind of migratory bird, a swallow of the Spirit. He flew from Alexandria and went far away to venerate the Holy Places. He crossed the River Jordan and its currents, entered the depths of the desert, made the sign of the Cross there, and planted the heavenly tree there. That tree still stands today. Storms, lightning, and earthquakes have passed over it, yet it remains a miracle of our Christ.

Saint Sabbas: some 1,550 years have passed, and the tree he planted still lives and stands. That tree is the monastery, the famous monastery of Saint Sabbas beyond the River Jordan, among the holiest monasteries of the East.

Yes, there he spent his years; there he practiced ascetic discipline; there he lived a life beyond ordinary human strength. There, like a magnet, he drew other monks to him, and he achieved this through his ascetic life. And finally, to pass over his miracles and prophecies so as not to speak at length, I will say only this: there he fell asleep in the Lord.

There he left his sacred body, his holy relics, which worked miracles. But one day, a black day, a dark day, the Franks came. They came from Artori, descended from the West, and went to Jerusalem, where they found Orthodox Christians and stabbed them. They went on to the Jordan, crossed it, and came to the monastery. There the Franks took the saint’s relics. The monks wept as the Franks struck them, beat them, and bound their arms behind their backs. Like thieves and robbers, they took the saint’s relics, the body of Saint Sabbas, carried it to Rome, and shut it away in the Vatican’s storerooms.

In our own days, God granted that the relics should be brought back from Rome by plane, and...

Every human being is a tree rooted in heaven. Yes, as one of our own philosophers says, a human being is a heavenly tree. Other trees have their roots down in the earth, but we have our roots in heaven and draw our spiritual nourishment from above. As I said, there were once such heavenly trees in the Church. But now, my brothers and sisters, if we look at our Church today, we see that she is full of thorns, brambles, and wild trees that bear no fruit.

Where is Christ’s love? Where is his peace, his joy, gentleness, patient endurance, justice, truth, sincerity, fellowship, and virginity? Where are all those virtues that bloomed like lilies in society?

Look what people have become today. Do you remember Great and Holy Monday? Christ was hungry. He saw a fig tree and reached out with his most pure hands to search among its branches, but he did not find a single fig.

The fig tree had thousands of leaves, but not a single fig. Then Christ spoke to it as a warning: “May no fruit ever come from you again.”

I do not know what you are saying there. You may ask why Christ would curse the trees, the trees he himself made. But he wanted to give an example: just as the barren fig tree is worthy of a curse, so a person who has shown no Christian, honorable, and sincere deeds is close to being cursed. Yes, my brothers and sisters, we were born barren trees. What am I saying? We were born wild beasts, fiercer than the beasts themselves. Read, read the life of Saint Sabbas and see. Let unbelievers refuse to believe. We believe. What do we believe? When a person is a saint, a saint, even the wild beasts respect him.

Nature grew fierce because man grew fierce. It is a long story to tell you, and I have no time to explain it to you. Man grew fierce, and nature grew fierce. If man becomes gentle, the beasts near him grow gentle too, and the beasts become like lambs...

The saint’s life tells us that one day, as he crossed the vast desert, he heard a beast roaring in pain. He came closer and saw a lion holding up its paw, showing it to the saint.

The lion had stepped on a thorn in the desert. It was lodged in the sole of its paw, and the lion could not pull it out, however much it rubbed its foot. So the saint approached, made the sign of the Cross, and pulled the thorn from the lion’s paw. From that moment on, the lion followed him like a little dog.

The lion had grown gentle beside him because he had removed a thorn, a thorn, from its paw. That is what the saint’s life says, and I believe it, because such things are believable and do happen, even in our wicked, perverse generation.

People do not believe it, but I believe that where there is holiness, even wild beasts become like lambs. Yet we can behave worse than beasts. Listen: all he did was remove one thorn. And Saint Sabbas is not the only example. There are other accounts of travelers who pulled thorns from lions’ paws, and the lions followed them like lambs.

You pull a thorn from a lion, and it follows you like a lamb. Come now, my friend, how shall I put it? No, let me tell you something else. God has done more for you than remove a thorn: he gave you eyes and ears, health, nerves of steel, health, a wife and children, money, plots of land, and freedom. He gave you everything: air, the sun, the earth. He gave and gave and gave. And yet, you unclean man!

Unclean! Turn on a program, turn on a program!

Do we remember God? Why do we expect a blessing? Remember this. I am a sinner; I am not worthy to fall at your feet. Mark my words: our days are few, and wherever you go, wherever you stand, you hear people blaspheming.

We have defiled our holy places; we have defiled our sea, our air, everything. Our schools, our barracks, our palaces, our courts, our time, our homes, our churches, we have defiled everything with vile blasphemies against Christ.

Today, a blessing, a curse. What do you want? What do you want? Judgment has come; judgment has come. As with a court, where there is an inquiry, a court, yesterday the summons came, a summons, at about six o’clock. The whole of Athens was jolted; the whole of Athens was jolted. It bounced up and down.

If it had lasted just a few minutes more, the palaces and the courts would have fallen. All of Athens would have become one vast cemetery.

A city of fornicators and adulterers. These things shall come to pass, says the Lord Almighty, for the Lord reigns over all the earth. May the Lord Jesus Christ, through the prayers of Saint Sabbas the Sanctified, have mercy on us and save us all. Amen.

Εν ω πάσα οικοδομή συναρμολογουμένη αυξεί εις ναόν άγιον εν Κυρίω. Τώρα, αγαπητοί μου, το καλοκαίρι έτυχε να πάτε σε χωριό; Ή αν κάνατε μια επίσκεψη στα χωριά μας, θα κλάψετε. Διότι τα χωριά μας έχουν τώρα πλέον καταστραφεί σχεδόν.

Ο κόσμος έφυγε, τα σπίτια είναι τα περισσότερα ακατοίκητα, ερήμαξε ο κόσμος. Εάν όμως από τα χωριά έρθετε εδώ μέσα στην πόλη της Αθήνας, θα δείτε σε κάθε σοκάκι, σε κάθε δρόμο, σε κάθε συνοικία, θα δείτε φορτηγά, αυτοκίνητα να ξεφορτώνουν συνεχώς τσιμέντα, πέτρες, τούβλα και να κτίζουν σπίτια μικρά και μεγάλα.

Επάνω στο Λυκαβηττό και ρίψετε μια ματιά κάτω στην πόλη, θα δείτε μια θάλασσα απέραντη από σπίτια. Μα, θα πεις, καταδικάζεις τον άλλο να χτίσει ένα σπίτι; Είναι αμαρτία να χτίσει κανείς ένα σπίτι; Είναι αμαρτία κανείς να αγοράσει ένα μικρό οικόπεδο και να χτίσει ένα σπίτι;

Ασφαλώς δεν είναι αμαρτία το να χτίσει κανείς ένα σπίτι. Αλλά ποιο είναι αμαρτία; Είναι αμαρτία το να νομίζει κανείς, να φρονεί ότι μέσα σε ένα διαμέρισμα, μέσα σε μια πολυκατοικία υπάρχει η ανθρώπινη ευτυχία.

Υπάρχουν καλύβια που οι άνθρωποι μέσα κατοικούν ευτυχισμένοι και υπάρχουν παλάτια και πολυκατοικίες μέσα στις οποίες παίζεται ένα ανθρώπινο δράμα. Αγαπητοί μας. Έπειτα, αγαπητοί μου, λησμονούμε ένα πράγμα, ότι όλα αυτά τα κτίρια, τα μεγάλα και μεγαλοπρεπή κτίρια, όπως είπε ο Κύριος, θα έρθει μια ημέρα και δεν θα μείνει λίθος επί λίθου. Πού είναι η Βαβυλών, πού είναι η Νινευή, πού είναι η Καρχηδών, πού είναι οι μεγάλες πόλεις; Αλλά εκτός, αγαπητοί μου.

Μα γιατί, θα πείτε, τι παράξενα πράγματα μας λέει σήμερα ο ιεροκήρυκας; Τι ανέβησε πάνω στον άμβωνα να μας μιλήσει για οικόπεδα, για σπίτια, για οικοδομές, για πολυκατοικίες, για μέγαρα; Γιατί, ποιος ο σκοπός αυτός; Διότι, αγαπητοί μου, πλην από τις οικοδομές αυτές υπάρχει μια άλλη οικοδομή.

Υπάρχουν άλλα οικόπεδα, πνευματικά οικόπεδα, υπάρχουν πνευματικές οικοδομές, υπάρχει μια οικοδομή την οποία βλέπει με τα νοερά του μάτια ο Απόστολος Παύλος και αυτή η οικοδομή η οποία μέχρι σήμερα συνεχίζεται και θα συνεχίζεται μέχρι την τελεία των αιώνων, αυτή η οικοδομή η οποία διαρκώς αυξάνει και κανείς χρόνος και καμία εποχή δεν θα μπορέσει ποτέ να την καταλύσει και κανείς σεισμός δεν θα την γκρεμίσει, αυτή η οικοδομή πνευματική με την οποία σου μιλεί σήμερα ο Απόστολος Παύλος είναι η Αγία, η μόνη Εκκλησία, είναι η Ορθόδοξη Εκκλησία.

Θα σας παρακαλέσω να προσέξετε τας αναλογίας, τας ομοιότητας που υπάρχουν μεταξύ της μιας υλικής οικοδομής και της άλλης πνευματικής οικοδομής. Για να γίνει μια οικοδομή, όσοι έχετε χτίσει σπίτια γνωρίζετε τι κόπος χρειάζεται.

Για να χτιστεί μια οικοδομή, ένα σπίτι, χρειάζεται σχέδιον, χρειάζεται μηχανικός, χρειάζονται εργάτες, χρειάζονται υλικά. Κατά παρόμοιον τρόπον, για να χτιστεί όχι αυτή η εκκλησία, όταν λέμε εκκλησία δεν εννοούμε αυτά τα ντουβάρια.

Να κτιστεί λοιπόν μια εκκλησία, η εκκλησία του Χριστού, χρειάστηκε σχέδιον, χρειάστηκε μηχανικός, χρειάστηκαν υλικά, χρειάστηκαν εργάτες. Και πρώτα, κάθε σπίτι σχεδιάζεται από κάποιο μηχανικό και όσο μεγαλύτερο είναι το σπίτι, τόσο και ο μηχανικός πρέπει να είναι έμπειρος.

Ο Χριστός έχει το σχέδιό της. Ένα σχέδιο που δεν το έφτιαξε άνθρωπος, αλλά το σχέδιον αυτό θαυμάζουν τους μηχανικούς, τους αρχιτέκτονες που χτίζουν ωραία παλάτια και ωραία οικοδομήματα. Αλλά εγώ, αγαπητοί μου, θαυμάζω εκείνο που εσχεδίασε, έκανε το σχέδιο της Εκκλησίας.

Και την Εκκλησία την εσχεδίασε, το σχέδιό της είναι σχέδιον ουράνιον, την Εκκλησία την εσχημάτισε, το σχέδιόν της το έφτιαξε η Αγία Τριάδα. Η οικοδομή έχει σχέδιο, η οικοδομή έχει θεμέλιο. Κάθε οικοδομή, και όσο πιο μεγάλη είναι η οικοδομή, τόσο τα θεμέλια είναι βαθιά και έχει μεγάλη σημασία η οικοδομή.

Τα θεμέλια της Εκκλησίας, όχι απλώς θεμέλια, αλλά όπως λέγει σήμερα ο Απόστολος Παύλος, λίθος ακρογωνιαίος, αγκωνάρι μεγάλο που ενώνει τους τοίχους, είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός. Είναι αγκωνάρι, δεν είναι ο παπάς, δεν είναι ο δεσπότης, δεν είναι ο πατριάρχης, όχι.

Αλλά θεμέλιο της Εκκλησίας, επάνω στο οποίον, βράχος επάνω στον οποίον στηρίζεται ολόκληρη η πνευματική οικοδομή της Εκκλησίας, επαναλαμβάνω, δεν είναι ο παπάς, ο δεσπότης, ο πατριάρχης, αλλά είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός. Επί ταύτην την πέτρα οικοδομήσω την Εκκλησία, είπε ο Χριστός, και της Εκκλησίας αυτής είναι αδύνατον, ούτε πύλαι Άδου κατισχύσουσιν αυτής.

Η Εκκλησία, είπαμε, το σχέδιό της είναι ουράνιον, το θεμέλιό της είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, η πίστη στον Χριστό. Η Εκκλησία ακόμα έχει εργάτες, εργάτες και μηχανικούς, οι οποίοι εργάζονται κατά πάθος για να φέρουν εις πέρας το θαυμάσιον έργο της.

Και εργάτες και μηχανικοί, αρχιτέκτονες, οι οποίοι εργάζονται εις το θαυμάσιον αυτό οικοδόμημα, είναι ιερείς, είναι ιεροκήρυκες, είναι επίσκοποι, είναι εργάτες της Εκκλησίας. Αλλά ακόμα η Εκκλησία αυτή, η πνευματική, η κάθε οικοδομή έχει πέτρες.

Αποτελείται από πέτρες διάφορες και όπως μια οικοδομή, όπως λόγου χάρη αυτή η εκκλησία, αποτελείται όχι μόνο από κολώνες αλλά αποτελείται από χιλιάδες μικρές-μικρές πέτρες πελεκημένες που τις έβαλε ο χτίστης τη μια επάνω στην άλλη.

Κατά παρόμοιον τρόπον και η πνευματική οικοδομή που λέγεται Εκκλησία. Η Εκκλησία αποτελείται όχι μόνο από κολώνες, από στύλους, γιατί οι μεγάλοι δάσκαλοι της Εκκλησίας, ο Μέγας Βασίλειος, ο Γρηγόριος, ο Χρυσόστομος, ονομάζονται στύλοι.

Και όπως η εκκλησία αυτή έχει κολώνες επάνω στις οποίες στηρίζεται το οικοδόμημα, κατά παρόμοιον τρόπο και η Εκκλησία έχει τις κολώνες της, τις πνευματικές κολώνες. Και πνευματικές κολώνες, επαναλαμβάνω, είναι οι μεγάλοι δάσκαλοι της Εκκλησίας.

Εάν δεν μπορείς, αγαπητέ, να είσαι μια κολώνα, να είσαι τουλάχιστον ένα λιθαράκι πνευματικό. Τι λιθαράκι; Όπως τα λιθάρια τα παίρνουν μέσα από τα ποτάμια, τα βγάζουν μέσα από τα σπλάχνα των ορέων και τις πέτρες αυτές τις πελεκούνε και κατόπιν τις βάζουν πάνω στον τοίχο, κατά παρόμοιον τρόπο και εμείς είμαστε, όπως ο κάθε άνθρωπος είναι μια πέτρα απελέκητος και πρέπει αυτή η πέτρα να πελεκηθεί και πελεκύεται ο χαρακτήρας του ανθρώπου, πρέπει να πελεκηθεί και πελεκύεται με το Λόγο του Θεού, με τα μυστήρια του Θεού, με όλη τη φροντίδα της Εκκλησίας.

Και υπάρχουν και λιθάρια που είναι τελείως ακατάλληλα για την οικοδομή, όπως σε παραδείγματος χάρη εάν πάτε σε μια οικοδομή, θα δείτε χάμω στην οικοδομή πολλές πολλές πέτρες που δεν τις χρησιμοποιεί ο χτίστης.

Έτσι ακριβώς και εδώ στην Εκκλησία υπάρχουν λιθάρια, υπάρχουν χριστιανοί, υπάρχουν άνθρωποι που είναι ακατάλληλοι για την πνευματική οικοδομή. Είναι αιρετικοί, είναι οι άθεοι, είναι οι άπιστοι, είναι οι περήφανοι άνθρωποι οι οποίοι δεν θέλουν να γίνουν μέλη της Αγίας ημών Εκκλησίας.

Σας έδειξα, αγαπητοί μου, το σχέδιο της οικοδομής, σας έδειξα το θεμέλιο, το μεγάλο της εκκλησίας, σας έδειξα τους λίθους, τους εμψύχους. Τώρα θα σας δείξω και τα υλικά, ότι κάθε πέτρα δεν είναι εκκλησία, ένας τοίχος που είναι φτιαγμένος με προχειρότητα.

Κάθε λιθάρι συνδέεται με το άλλο λιθάρι σφιχτά. Υπάρχει ασβέστης που ενώνει το ένα λιθάρι με το άλλο. Υπάρχει τσιμέντο το οποίο ενώνει το ένα λιθάρι με το άλλο και γίνεται ένας τοίχος, ένα συμπαγές πράγμα.

Κατά παρόμοιον τρόπον κι ο ένας χριστιανός, ένας παπάς με τον άλλο, ένας δεσπότης με τον άλλο, ένας χριστιανός με τον άλλο, μια χριστιανή με την άλλη, σαν τα λιθάρια που είναι το ένα με το άλλο κολλημένα και δεν μπορείς να τα διαλύσεις, αλλά γίνονται μία πλάκα όλα, ένα συμπαγές.

Έτσι, κατά παρόμοιον τρόπον, πρέπει ο ένας χριστιανός με τον άλλο να είναι συνδεδεμένος. Ποιο είναι το κονίαμα, ποιος είναι ο ασβέστης που ενώνει τους χριστιανούς όλους; Χωρίς ασβέστη δεν κτίζεται κτίριο και χωρίς κάτι άλλο που χρειάζεται μέσα στην Εκκλησία να ενώσουμε τον ένα χριστιανό με τον άλλο και να γίνει μια ενότητα που έρχεται συνεχώς στην Εκκλησία μας, υπέρ της των πάντων ενώσεως.

Γιατί σήμερα δεν έχουμε ενότητα; Γιατί ήμεθα σαν τα ντουβάρια εκείνα, τα που είναι χτισμένα χωρίς λάσπη και πέφτουν ευκολώς. Γιατί δεν υπάρχει αυτό; Τι λείπει σήμερα; Επαναλαμβάνω και λέγω: κτίριο χωρίς ασβέστη, χωρίς ύλη συνθετική, καταρρέει. Δεν είναι αρκετό μόνο τα λιθάρια να τα βάλουμε πάνω. Εκείνο που λείπει σήμερα είναι ενότης.

Ποιο είναι εκείνο που ενώνει τον ένα Χριστιανό με τον άλλο; Είναι η αγάπη του Χριστού. Όπου υπάρχει αγάπη, εκεί η Εκκλησία είναι ενωμένη, λαός και κλήρος είναι ενωμένοι και παρουσιάζουν μια θαυμαστή ενότητα.

Ναι, τέλος, αγαπητοί μου, πρέπει να σας είπω ότι ένα κτίριο τελειώνει εύκολα. Η Αγιά Σοφιά χτίστηκε σε 15 χρόνια, ο Άγιος Πέτρος χτίστηκε σε 40 χρόνια, ο Άγιος Παύλος στο Λονδίνο χτίστηκε σε 30 χρόνια.

Κάθε εκκλησία αρχίζει και τελειώνει, αλλά εδώ η Εκκλησία του Χριστού, η πνευματική οικοδομή του Χριστού, έχει αρχή. Πότε άρχισε η Εκκλησία, η πνευματική οικοδομή; Επαναλαμβάνω, η πνευματική οικοδομή, η Εκκλησία του Χριστού, πότε η οικοδομή αυτή, η πνευματική οικοδομή, η αρχή της ποια είναι; Έχει αρχή και τέλος.

Αρχή της είναι η μέρα της Πεντηκοστής που επίστευσαν τρεις χιλιάδες χριστιανοί άνθρωποι στο Χριστό και σχημάτισαν την πρώτη Εκκλησία. Το δε τέλος, η Εκκλησία αυτή αυξάνει, αυξάνει συνεχώς, αιώνες των αιώνων, χιλιετηρίδες των χιλιετηρίδων, γενεαί γενεών, ως ψάμμος θαλάσσης απειράντου, προστίθενται συνεχώς επάνω και αυξάνουν και αυξάνουν και υψώνονται προς τα άνω και θα έρθει μέχρι τον γαλαξία, μέχρι τα άστρα του ουρανού, πνευματικός όμιλος, ότι η Εκκλησία αυτή διαρκώς αυξάνει.

Το δε τέλος της Εκκλησίας ποιο θα είναι; Θα έρθει και το τέλος της Εκκλησίας. Πότε; Ας μην πιστεύουν οι άνθρωποι, εμείς πιστεύουμε. Η αρχή της Εκκλησίας είναι η μέρα της Πεντηκοστής. Και το τέλος της Αγίας, της οικοδομής αυτής, η οποία διαρκώς αυξάνει και υψώνεται προς τα άνω και έχει παράθυρα και μπαλκόνια και βλέπει κανείς τον ουράνιο ορίζοντα ολόκληρο, η Εκκλησία αυτή, λέει, η πνευματική, έχει το τέλος της.

Τώρα, τέλος πότε θα είναι; Θα είναι το τέλος, θα είναι η μέρα εκείνη, η μεγάλη, η μέρα του Κυρίου Παντοκράτορος, η μέρα κατά την οποία ο Αρχάγγελος Γαβριήλ θα σαλπίσει στον ουρανό και θα είναι η μέρα εκείνη κατά την οποία θα κρίνει ο Κύριος Ιησούς Χριστός σύμπαντα τον κόσμο.

Τότε πλέον θα σημειώσει τέλος η Εκκλησία ή μάλλον ούτε τότε θα σημειώσει τέλος η Εκκλησία, διότι θα αρχίσει πλέον μια άλλη Εκκλησία, όχι από σάρκες. Θα πάμε σε ένα άλλο ναό, ένα άλλο ναό απέραντο ναό.

Είναι ωραία να βρίσκεται κανείς μες στο ναό όταν ψάλλουν οι ψάλτες, είναι ωραία όταν υπάρχει επίσκοπος, είναι ωραία η Εκκλησία όταν ακούγεται. Αλλά εκτός από το Ναόν αυτόν θα υπάρχει ένας άλλος Ναός. Δεν είναι παραμύθια αυτά. Εάν δεν τα πιστεύεις, μην πατήσεις ποτέ στην Εκκλησία.

Μας λέγει η Αποκάλυψις, μας λέγουν οι Προφητείες, ότι εκτός αυτών των υλικών υπάρχει επάνω στον Κύριο, επάνω στους ουρανούς, όπου υπάρχει ένας ναός υπέρλαμπρος, ένας ναός που είναι φτιαγμένος από τα πολυτιμότερα πετράδια του κόσμου, ότι επάνω στα ουράνια, απάνω από τα άστρα, εις τον τρίτον ουρανό, επάνω εις το άπειρον, και εκεί, λέγει η Αποκάλυψις, υπάρχει ένας ναός στον οποίο ψάλτες, ψάλτες δεν θα είναι πλέον άνθρωποι, αλλά ψάλτες θα είναι τα χερουβείμ και σεραφείμ, θα είναι άγγελοι και αρχάγγελοι και θα ψάλλουν ακαταπαύστως τον επουράνιον ύμνον, το «Άγιος, Άγιος Κύριος Σαββαώθ».

πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου». Ούτω λοιπόν, αγαπητοί μου, η Εκκλησία αυτή στην οποία ανήκομαι, η μία Αγία Καθολική Εκκλησία, δεν είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα, δεν την έφτιαξαν άνθρωποι, την εθεμελίωσε ο Χριστός με το τίμιο του αίμα, πήρε εμάς όλους τους αμαρτωλούς από όλα τα μέρη της γης, από όλα τα τέσσερα σημεία του ορίζοντος, μας ένωσε εν Χριστώ Ιησού και σχηματίζουμε μία ενότητα, μαζί μας σχηματίζουμε μία πνευματική βασιλεία η οποία ονομάζεται Εκκλησία του του Χριστού. Αδελφοί μου, πολλοί άπιστοι λέγουν ότι θα έρθει η μέρα που δεν θα υπάρχει επί γης Εκκλησία. Μερικοί λέγουν ότι ετοιμάζουν το φέρετρό της, ότι στις ημέρες μας πλέον σε λίγα χρόνια λόγω των ιδεών, των νέων ιδεών, λόγω της επαναστατικής ορμής των λαών, λόγω των μεγάλων ανακαλύψεων, ότι έγινε το τέλος της Εκκλησίας. Προφητεύουν ότι σε λίγα χρόνια δεν θα χτυπάνε καμπάνες, σε λίγα

Σε λίγα χρόνια δεν θα ψάλλουν ψάλτες, σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχουν παπάδες, αλλά θα είναι ως είδος μουσείου μέσα στα μουσεία. Αυτά προφητεύουν οι άπιστοι και οι άθεοι. Μου λέγουν: «Περίμενε λίγο και η Εκκλησία θα τελειώσει».

Και είναι αλήθεια ότι πολεμούν την Εκκλησία.

Βασιλείς, την πολέμησαν οι Ανατολικοί, την πολεμεί σήμερα η Μασονία.

Ευχή, Και οι Χιλιαστές. Η Εκκλησία κινδυνεύει, κινδυνεύει η Εκκλησία. Από ποιους κινδυνεύει; Από μας τους ρασοφόρους, από μας τους ρασοφόρους με τα ράσα κινδυνεύει η Αγία του Θεού η Εκκλησία. Λέμε μια αλήθεια, ότι η Εκκλησία κινδυνεύει όχι από τους εξωτερικούς εχθρούς, κινδυνεύει από μας όλους, δεν ξέρω ούτε τον εαυτό μου, είμαι τόσο ειλικρινής απέναντι του Κυρίου που λέγω: Κύριε Παϊστέ Ασθήνοδος, εάν λέγουν ότι η αιτία του κακού είναι ο Αυγουστίνος, εάν η αιτία του κακού, να με εξορίσετε στο ανεβιβαρός για να γαληνέψει η Εκκλησία του Χριστού, εάν εγώ είμαι η αιτία μέσα στην οποία ενταράσσεται η Εκκλησία του Χριστού, λοιπόν όλοι μας είμαστε υπεύθυνοι για αυτό το πράγμα το οποίο παίζεται έως τη μέρα μας, όλοι μας έχουμε την ευθύνη.

Αλλά αγαπητοί μου, αγαπητοί μου, ένα πράγμα, ένα πράγμα. Που ότι εμείς, που ότι εμείς ρασοφόροι, που ότι εμείς ρασοφόροι δεν μπορέσαμε με τα αίσχη μας και με τα σκάνδαλά μας, προσέξτε τι λέγω, εάν εμείς ρασοφόροι με τα αίσχη μας και τα σκάνδαλά μας δεν κατορθώσαμε να την διαλύσουμε την Εκκλησία, τι σημαίνει αυτό; Τι σημαίνει; Εάν εξαρτάτο από παπάδες, εάν εξαρτάτο από παπάδες, εάν εξαρτάτο από δεσποτάδες, εάν εξαρτάτο από πατριαρχάδες, θα την είχαμε διαλύσει την Εκκλησία του Χριστού. Αλλά δεν διαλύεται. Όσα σκάνδαλα και αν κάνουν οι αρχιερείς, όσα σκάνδαλα και αν κάνει ο κόσμος, δεν διαλύεται. Δεν την φτιάξανε παπάδες την Εκκλησία, δεν την φτιάξανε δεσποτάδες την Εκκλησία. Όχι, την Εκκλησία την έφτιαξε ο Ιησούς Χριστός.

Ένα χωράκι, έχει ένα οικόπεδο ανεκτίμητης αξίας.

Υπάρχουν πολλοί που δεν έχουν ούτε μια φούχτα χώμα, εκτός από τα δυο χεράκια τους που δουλεύουν και ζουν, δεν έχουν ούτε οικόπεδα, ούτε πολυκατοικίες, ούτε σπίτια, δεν έχουν ούτε μια φούχτα χώμα. Πώς λοιπόν μας λες ότι όλοι όσοι είμαστε εδώ μέσα έχουμε ένα χωράφι ανεκτίμητου αξίας; Και όμως, αγαπητοί, είναι αληθές.

Βέβαια, είναι πολλοί που δεν έχουν ούτε μια φούχτα χώμα. Το μόνο χώμα που θα σκεπάσει το κορμάκι τους είναι το χώμα που θα πάρει ο παπάς την ώρα που θα τους κατεβάζει στον τάφο και με το φτυάρι θα ρίξει χώμα μες στον τάφο και θα πει: «Γη ει και εις γην απελεύσει». Και όμως, και αυτός που είναι ακτήμων και αυτός που, επαναλαμβάνω, δεν έχει ούτε μια φούχτα χώμα στον κόσμο αυτόν, και αυτός έχει ένα χωράφι.

χωράφι ανεκτίμητου αξίας.

Είναι το χωράφι αυτό, το λέγει ο Χριστός, το λέγει ο Απόστολος, το λέγει ο Απόστολος Παύλος. Λέγω ότι ο κάθε ένας από εμάς έχει ένα χωράφι, έχει ένα οικόπεδο ανεκτίμητου αξίας. Και ότι αυτό το χωράφι, το οικόπεδο το ανεκτίμητου αξίας, απάνω στο οποίο μπορεί να κτίσει το πιο σπουδαίο ανάκτορο. Το οικόπεδο αυτό, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, είναι η κάθε μια ψυχή, διότι εμείς, λέγει, οι χριστιανοί βαπτισμένοι, είμαστε το γεώργιον του Θεού.

Και όπως ακριβώς ένα χωράφι, άμα δεν το σκάψεις, άμα δεν το καλλιεργείς, άμα δεν περάσεις απάνω αλέτρι, άμα δεν περάσεις μέσα τρακτέρ να το σκάψεις βαθιά, άμα δεν βάλεις μέσα λιπάσματα, άμα δεν σπείρεις σπόρο εκλεκτό, αν δεν βρέξει ο ουρανός απάνω στο χωράφι αυτό, γίνεται χέρσο, γεμάτο αγκάθια. Κατά παρόμοιον τρόπο και η καρδιά μου και η ψυχή του καθενός, εάν δεν περάσει απάνω το αλέτρι, όπως περνάει στο χωράφι το αλέτρι, πρέπει να περάσει στην κάθε μια ψυχή το αλέτρι. Ποιο είναι το αλέτρι; Είναι ο Λόγος του Θεού. Ποιο είναι το αλέτρι; Είναι η Θεία Λειτουργία. Ποιο είναι το αλέτρι; Είναι τα μυστήρια της Εκκλησίας. Ποιο είναι το αλέτρι; Το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Θα περάσει λοιπόν τρακτέρ επάνω στη χέρσο ψυχή μας και θα ποτιστεί με τα δάκρυα της μετανοίας μας και θα πέσει απάνω ως σπόρος, ο εκλεκτός σπόρος του Ευαγγελίου και τότε μέσα στην άγονη αυτή ψυχή, στη στείρα αυτή ψυχή, στο χέρσο αυτό το χωράφι θα φυτρώσουν τα λουλούδια του παραδείσου, θα φυτρώσει το ωραιότερο δέντρο το δέντρο της Χριστιανικής Ζωής.

Ναι, αδελφοί μου, μπορεί κάθε μια καρδιά από εμάς που είναι χέρσος

Μπορεί, λέγω, μέσα από την πιο άγονη ψυχή να φυτρώσουν τα ωραιότερα λουλούδια των αρετών. Μπορεί να φυτρώσει το δέντρο της χριστιανικής ζωής. Ποιο είναι το δέντρο αυτό; Το δέντρο αυτό το περιγράφει σήμερα ο Απόστολος Παύλος στην περικοπή. Αλλά εμείς δυστυχώς είμαστε εδώ στην εκκλησία, τα κορμάκια μας είναι εδώ. Τα κορμάκια μας είναι εδώ. Αλλά η ψυχούλα μας είναι έξω, περπατούν στο δρόμο. Ο καθένας κοιτάζει πώς θα βγει από την εκκλησία. Μόνο στον κινηματογράφο, στο μαντρί του διαόλου, εκεί και τα μάτια μας και η καρδιά μας και το μυαλό μας είναι κολλημένα και δεν ξεχνάμε ούτε μια λέξη. Εδώ, από την αρχή που θα μπούμε μέσα μέχρι τέλος, μόνο το κορμάκι μας είναι παρόν. Αλλά το πνεύμα μας είναι έξω στους δρόμους και η δεξιά και στις κοσμικές μας επιδιώξεις. Και συνεπώς διαβάζει ο παπάς. Υπάρχει πιο ωραίος Απόστολος από αυτούς που ακούσατε; Αλλά Κινέζικα.

Είναι Κινέζικα, είναι Κινέζικα, γιατί ούτε στο σχολείο, ούτε πουθενά διαβάζει ούτε η μάνα, ούτε ο πατέρας. Ελληνικά είναι γραμμένα, ελληνικά γράμματα είναι γραμμένα, αλλά, όπως λέγω, είναι Κινέζικα σήμερα στον κόσμο, γιατί δεν βρίσκονται να τα εξηγήσουμε και να τα ερμηνεύσουμε και να τα κάνουμε λιανά, να τα καταλάβει ο ελληνικός μας λαός.

Λοιπόν, τι λέγει ο Απόστολος; Ότι όπως η λεμονιά κάνει τα λεμόνια και όπως η πορτοκαλιά κάνει τα πορτοκάλια και όπως η μηλιά κάνει τα μήλα και όπως κάθε δέντρο καρποφόρο κάνει τους καρπούς του, κατά παρόμοιον τρόπο και μες στην καρδιά, όταν ο Χριστός και το Πνεύμα το Άγιο και η Αγία Τριάς φυτεύσει τη χριστιανική μας, το δέντρο των χριστιανικών, τότε θα γεμίσει, θα βγάλει δέντρα, θα βγάλει καρπούς.

Και όπως πάει ο περιβολάρης στο περιβόλι και μαζεύει τους καρπούς, έτσι και οι άγγελοι περπατώντας μέσα στα πνευματικά μας περιβόλια θα κόβουνε καρπούς γλυκείς, γλυκύτατους καρπούς. Μα ποιοι είναι οι καρποί; Δεν είναι ούτε λεμόνια, ούτε πορτοκάλια, ούτε τίποτε άλλο από αυτά τα φαγώσιμα που είναι γεμάτες οι αγορές του κόσμου.

Αλλά ο δε καρπος του πνευματος εστιν αγαπη, χαρα, ειρηνη, μακροθυμια, χρηστοτης, αγαθωσυνη, πιστις, είναι η πραότης, είναι η εγκράτεια. Αυτά λέει. Πού να ερμηνέψουμε, αδελφοί μου, πού να ερμηνέψουμε; Θα έπρεπε κάθε έναν από αυτούς τους καρπούς, που λέει από τους εννέα τους καρπούς που λυγίζουν τα κλαδιά του παραδείσου, θα πρέπει να έχουμε ώρα πολλή να διαθέσουμε, εννιά κηρύγματα, εννιά καρπούς λέγει ότι παράγει το Πνεύμα το Άγιον, εννιά κηρύγματα να κάνουμε εδώ στην Εκκλησία.

Εν τούτοις, επειδή όμως δεν έχω καιρό, δι’ αυτό συντέμνω τον λόγο και λέγω τα εξής ολίγα.

Λοιπόν, ναι, λέγει, και αυτές οι αρετές, αυτοί οι καρποί, έχουνε, όπως όλοι οι καρποί, τραβούν από μια ρίζα, Έτσι ακριβώς και οι καρποί αυτοί του Αγίου Πνεύματος έχουν κάποια σχέση και κάποια αλληλουχία και κάποιο σύνδεσμο μεταξύ τους.

Πρώτα πρώτα, απάνω η ρίζα όλων. Ποια είναι η ρίζα; Όλα να τα έχεις και προφήτης να είσαι και θαύματα να κάνεις και πατριάρχης να κάνεις. Και κουδούνια εδώ να κρεμάσεις και μίτρες να βάλεις και μπαστούνια να πάρεις.

Και όταν τα έχεις, τίποτα δεν είσαι, Χριστιανέ μου. Αν δεν έχεις αυτό που ζητάει ο Χριστός και το Ευαγγέλιο, που να τα στύψεις όλα, καντήλια, πολυθρόνες, τα πάντα, να τα στύψεις, να τα στύψεις, να κατήγερες άγγελο, να τα στύψεις όλα και τα Ευαγγέλια, τα βιβλία, θα βγάλει το χυμό. Όπως στήβεις και βγάλεις χυμό, έτσι άμα θα στύψεις όλα αυτά που έχει το Ευαγγέλιο, θα βγάλει μια λέξη: την αγάπη, αγάπη. Πρώτα λέει αγάπη, αγάπη στον πλησίον, αγάπη στον Θεό. Άμα δεν έχουμε αγάπη, δεν είμαστε τίποτα, κύμβαλα αλαλάζοντα, λέγει ο Απόστολος Παύλος.

Όπου υπάρχει αγάπη, όπου υπάρχει αγάπη, εκεί υπάρχει χαρά. Όπου υπάρχει χαρά, εκεί υπάρχει ειρήνη. Όπου υπάρχει ειρήνη, εκεί υπάρχει υπομονή. Όπου υπάρχει υπομονή, υπάρχει καλοσύνη και ακτινοβολία ουράνιος. Όπου υπάρχει καλοσύνη, εκεί υπάρχει ειλικρίνεια, και όπου υπάρχει ειλικρίνεια υπάρχει πραότης, και όπου υπάρχει πραότης υπάρχει εγκράτεια, υπάρχει αγγελική ζωή.

Αυτά λέγουν τα λόγια, τα κινέζικα, τα οποία σας τα παρουσιάζω εγώ σήμερα με μια απλότητα για να καταλάβετε. Ναι, και αυτά είναι, άμα θα πείτε τέτοια, κάποτε η Εκκλησία μας, τώρα μπαΐρι, δεν ξέρω αν τα λέτε στα χωριά σας, ότι τώρα το χωράφι έγινε μπαΐρι. Έτσι ήταν η Εκκλησία μας κάποτε μπαξές και έγινε μπαΐρι του διαόλου.

Όλα τα γάζια γίνηκανε μέσα. Παπάδες, δεσποτάδες, μικροί, μεγάλοι, κόκκινοι, άσπροι, των χρωμάτων, γίνηκανε μπαΐρια του διαόλου και δεν έχουμε να παρουσιάσουμε. Και κατέβηκε ο Χριστός στον κόσμο και τα χέρια του αγκυλώνονται περισσότερο από ό,τι αγκυλώνονταν τα άγια του χέρια από τα καρφιά των Εβραίων.

Αντί της αγάπης που ζητεί ο Χριστός, υπάρχει ένα μίσος άγριο, θηριώδες μίσος.

Και υπάρχει μια ζούγκλα, η ανθρώπινη κοινωνία, που οι άνθρωποι είναι χειρότεροι από τα θηρία. Και αντί της χαράς που έπρεπε στο μάγουλο, στο κάθε μικρό παιδί και στο γέρο και στο ορφανό και στη χήρα και στον κάθε άνθρωπο να λάμπει η χαρά του ουρανού, σήμερα στο δρόμο περπατούν οι άνθρωποι σκυμμένοι. Και ποιος θα μετρήσει τα δάκρυα που έγιναν ο ωκεανός; Δάκρυα αδικίας, δάκρυα εκμεταλλεύσεως, δάκρυα τα οποία χύνουν κάτω στη μαύρη γη οι άνθρωποι.

Γιατί εξέλιπε η χαρά του ουρανού και αντί της ειρήνης βασιλεύει στον κόσμο που πρέπει να βασιλεύει, βασιλεύει πόλεμος και ακοάς πολέμων. Και τώρα βρισκόμαστε ακόμα, διότι αυτοί οι πόλεμοι που γεννήκανε ήτανε κομφετί, κομφετί ήτανε. Αν δεν είναι κομφετί, θα πέσει πυρ καταλάβτες.

Και θα κάνουν τα πάντα και θα λαμπαδιάσει ο τόπος, γιατί ό,τι είπε ο Χριστός θα γίνει, για να γίνουν ό,τι λέει ο Α και ο Β. Αντί της μακροθυμίας που πρέπει να έχουν, οι άνθρωποι σήμερα χάσανε την υπομονή τους και γίνηκαν μια άγγιχτη και με το τίποτα σε πυροβολούν και σε στρώνουν χάμος σαν νεκρό.

Ναι, και αντί της αγαθοσύνης, μια θηριώδης κακία πάλι στον κόσμο. Και αντί της ειλικρινίας, και το ναι που κάθε άλλο λόγος στα παλιά τα χρόνια, που δεν υπήρχαν δικηγόροι και συμβολαιογράφοι, και δεν υπήρχαν μορφωμένοι, και δεν υπήρχαν λύκεια και ακαδημίες. Ήταν αδάματοι άνθρωποι, αλλά ο λόγος δεν ήταν συμβόλαιο. Το να του κάνεις συμβόλαιο του άτοιμου και στο σκίσμος στα μάτια σου.

Ναι, όπου υπήρχε ειλικρίνεια μέσα στον κόσμο αυτό και κατόπινται έλληνες, αντί να υπάρχει η πραότης, σήμερα υπάρχει η θηριώδης τίγρης και αντί να υπάρχει η εγκράτεια, υπάρχει σήμερα η ακολασία, μια ακολασία που υπερβαίνει παν όριον.

Αυτά, αγαπητοί μου, που είναι οι καρποί, μα ήταν κάποτε, είπα, η Εκκλησία ένας μπαξές του Θεού. Μου περπατούσαν μέσα οι άγγελοι και μοσχοβολούσε ο τόπος από τα αρώματα, τα αγγελικά αρώματα. Ήταν κάποτε εποχή που μέσα στην Εκκλησία ήταν δέντρα πλατάνια, ήταν δέντρα καρποφόρα που κελαηδούσαν τα αηδόνια του ουρανού.

Ήταν κάποτε εποχή που ζούσε μια Αγία Βαρβάρα που γιορτάσαμε χθες. Ζούσε ένας θείος Ιωάννης Δαμασκηνός που ήταν το αηδόνι της Εκκλησίας με τα όμορφα άσματά του. Και ιδίως αυτός έγραψε την ακολουθία, τη νεκρώσιμο που ψάλλουμε, που ακούμε στους νεκρούς μας.

Ναι, ήταν ο Άγιος Νικόλαος που θα γιορτάσουμε αύριο, ήταν και ο Άγιος Σάββας που γιορτάζουμε σήμερα. Πού να πούμε το βίο του Αγίου Σάββα; Θα έπρεπε να έχουμε ώρα να ανοίξουμε τα συναξάρια, τους βίους των Αγίων, να πλεύσω μέσα στον ωκεανό των θαυμάτων και των προφητειών, τα οποία ετέλεσε ο Άγιος Σάββας.

Βάζω λίγα λόγια και τελειώνω, σας παρουσιάσω το δέντρο αυτό το καρποφόρο που εφύτευσε η δεξιά του Κυρίου μέσα εις τον οίκο του Θεού. Τι δέντρο ήταν αυτό; Ποιος τον γέννησε; Από μέσα από άγιους γονείς, γιατί πίσω από κάθε άγιο είναι μια μάνα και πίσω από κάθε άγιο είναι μια μάνα. Έτσι λοιπόν και πίσω από τον Άγιο Σάββα ήταν μια άγια μάνα και ένας άγιος πατέρας. Και βγήκε αυτό το λουλούδι του ουρανού, το δέντρο των πεφυτευμένων εν οίκω Κυρίου. Από τα μικρά του χρόνια, σαν το παπί που μόλις γεννήθη πέφτει στο νερό, έτσι και ο Άγιος Σάββας μπήκε μέσα στα νερά του Αγίου Πνεύματος.

...πνεύματος και πήγε μικρός στην εκκλησία και ακολουθούσε τον παπά και ακολουθούσε μέσα στις ακολουθίες του Χριστού μας. Και όταν μεγάλωσε λίγο, πέρασε, πήγε μακριά σαν τα πουλιά που πετούνε από τα ψυχρά τα κλίματα να πετάξουν μες στα θερμά. Έγινε κι αυτός ένα είδος αποδημητικού πτηνού, χελιδόνι του πνεύματος, και πέταξε από την Αλεξάνδρεια και πήγε μακριά και πήγε να προσκυνήσει στους Αγίους Τόπους. Πέρασε τον Ιορδάνη ποταμό, τα ρεύματα του Ιορδάνου ποταμού, μπήκε στα βάθη της ερήμου, εκεί έκανε το σημείο του Σταυρού και εκεί εφύτευσε το δέντρο το ουράνιο. Δέντρο που τώρα εξακολουθεί, ένα δέντρο που πέρασαν επάνω του θύελλες και κεραυνοί και σεισμοί, αλλά το δέντρο αυτό μένει σαν ένα θαύμα του Χριστού μας.

Άγιος Σάββας, 1550 χρόνια περάσανε από τότε που βρίσκεται στο δέντρο αυτό ο Άγιος Σάββας και ζει και εξακολουθεί να υπάρχει και το δέντρο αυτό είναι το μοναστήρι, το περίφημο μοναστήρι, το αγιότερο μοναστήρι της Ανατολής που λέγεται μοναστήρι του Αγίου Σάββα πέραν του Ιορδάνου Ποταμού.

Ναι, εκεί έζησε τα χρόνια του, εκεί ασκήτευσε, εκεί έζησε μια ζωή υπεράνθρωπον, εκεί κατόρθωσε σαν μαγνήτης να τραβήξει κι άλλους μοναχούς και έφτασε με την ασκητοσύνη του. Και επιτέλους, για να παραλείψω τα θαύματά του και τις προφητείες του, για να μη μακρύνω τον λόγον, ένα μόνο λέγω: ότι εκεί εκοιμήθη εν Κυρίω.

Και εκεί άφησε το ιερόν του σκήνος, τα ιερά του λείψανα που έκαναν θαύματα. Μα μια μέρα, μαύρη μέρα, σκοτεινή μέρα, ήρθαν οι Φράγκοι. Ήρθαν οι Φράγκοι από την Αρτορή και κατεβήκανε κάτω από τη Δύση και πήγαν στα Ιεροσόλυμα και βρήκανε μέσα και μαχαίρωσαν τους Ορθοδόξους και προχώρησαν στον Ιορδάνη και περάσανε τον Ιορδάνη και πήγαν στο μοναστήρι και πήρανε, πήρανε οι Φράγκοι το λείψανο του Αγίου. Κλαίοντας οι μοναχοί, τους χτυπήσανε, τους δείρανε, τους δέσανε πισθάγκωνα και σαν κλέφτες και ληστές που είναι πάντοτε, πήραν τα λείψανα του Αγίου, το σκήνος του Αγίου, του Αγίου Σάβα, και το πήγανε στη Ρώμη και το χώσανε μέσα, μέσα στις αποθήκες του Αγίου του Βατικανού.

Στις ημέρες μας έδωσε ο Θεός το λείψανο αυτό, τα λείψανα να τα πάρουν πάλι από τη Ρώμη και να τα φέρουν πέρα με αεροπλάνο και να

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός.

Γιατί κάθε άνθρωπος είναι ουράνιον δένδρον. Ναι, όπως λέγει ένας δικός μας φιλόσοφος, ότι ο άνθρωπος είναι ουράνιον δένδρον, που η ρίζα του διαφέρει από τα άλλα δέντρα, ενώ τα άλλα δέντρα έχουν τη ρίζα τους κάτω στη γη. Ο άνθρωπος έχει τη ρίζα στον ουρανό και τραβάει απάνω από τα ουράνια την πνευματική του τροφή. Ουράνια λοιπόν δέντρα υπήρχαν στην εκκλησία, όπως είπα πριν. Επομένως, τώρα, αδελφοί μου, αν ρίξουμε μια ματιά στη σημερινή μας εκκλησία, όπως είπα, θα δούμε ότι η εκκλησία μας εγέμισε από αγκάθια, από βάτους και από άγρια δέντρα και άκαρπα δέντρα.

Σήμερα η αγάπη του Χριστού, που είναι η ειρήνη του, που είναι η χαρά του, που είναι η πραότητα, η υπομονή και η δικαιοσύνη και η αλήθεια και η ειλικρίνεια και η κοινότητα και η παρθενία και όλες αυτές τις αρετές που ανοτελήθησαν ως κρίνα μέσα της κοινωνίας, πού ευρίσκονται αυτά τα πράγματα;

Σήμερα οι άνθρωποι καταντήσανε, έγιναν σαν, ξέρεις πώς έγιναν; Έγιναν σαν τη Μεγάλη Δευτέρα, θυμάσαι τη Μεγάλη Δευτέρα, που έγινε ο Χριστός, καταδέοντας λέει, πεινασμένος επείνασε ο Χριστός και είδε μια συκιά και άπλωσε τα χέρια του, τα πανάχραντα του χέρια και έψαξε μέσα στη συκιά και δεν βρήκε ούτε ένα σύκο.

Χιλιάδες φύλλα είχε η συκιά, μα δεν είχε ένα σύκο, και ο Χριστός τότε λέγει, για παράδειγμα, αμέσως είπε στη συκή: «Μηκέτι εκ σου καρπόν».

Δεν ξέρω τι παρακριβά εσείς εκεί. Τάκατε στον Χριστό που εχείτε σε τα δένδρα, είναι να καταραστεί τα δένδρα που ο ίδιος τα έφτιαξε, τα δένδρα. Αλλά ήθελα να δώσει παράδειγμα ότι όπως η συκιά, η άκαρπος, είναι άξια κατάρας, έτσι και ο άνθρωπος που δεν έχει παρουσιάσει έργα χριστιανικά και τίμια και ειλικρινά, αυτός ο άνθρωπος είναι εγγύς κατάρας. Ναι, αδελφοί μου, γιατί γεννήκαμε δέντρα άκαρπα. Τι λέγω; Θηρία γεννήκαμε. Θηρία αγριότερα απ' τα θηρία. Για διαβάστε, διαβάστε το βίο του Αγίου Σάββα να δείτε. Ας μην πιστεύουν οι άπιστοι. Εμείς πιστεύουμε. Τι πιστεύουμε; Όταν είναι Άγιος ο άνθρωπος, Άγιος ο άνθρωπος, και τα θηρία τον σέβονται.

Αγρίεψε η φύση γιατί αγρίεψε ο άνθρωπος. Είναι μεγάλο λόγο να το σας το λέγω και δεν έχω καιρό να σας το εξηγήσω. Αγρίεψε ο άνθρωπος και αγρίεψε η φύση. Αν ο άνθρωπος γίνει ήμερος και τα θηρία ημερεύουν κοντά και τα θηρία γίνουν αρνιά...

Λέγει λοιπόν ο βίος του Αγίου ότι περνώντας μια μέρα μέσα στην έρημο την πλατιά και τη μεγάλη έρημο άκουσε μουγκρητό, ένα θηριό μούγκριζε, πονούσε πολύ. Πλησιάζει δηλαδή ένα λιοντάρι, είχε υψωμένο το ποδάρι του και το έδειχνε στον Άγιο.

Είχε πατήσει ένα αγκάθι στην έρημο, κάθισε κάτω, καρφώθηκε κάτω από το πέλμα του λιονταριού, το λιοντάρι δεν μπορούσε να το βγάλει, έτριβε το πόδι του, μα δεν μπορούσε να το βγάλει και τότε ο Άγιος πλησίασε, έκανε το σταυρό του, επλησίασε και έβγαλε το αγκάθι κάτω από το πόδι του λιονταριού και από την ώρα εκείνη το λιοντάρι σαν σκυλάκι ακολουθούσε πια τον Άγιο.

Είχε ημερέψει το λιοντάρι κοντά, διότι έβγαλε ένα αγκάθι, αγκάθι από το πόδι του. Έτσι λέει ο βίος του και έτσι πιστεύω εγώ, γιατί αυτά που λέγονται είναι πιστευτά και γίνονται, αν και στην γενιά μας την πονηρά, την διεστραμμένη.

Δεν πιστεύουν οι άνθρωποι, μα εγώ πιστεύω ότι όταν υπάρχει αγιότης, και τα θηρία ακόμα γίνονται αρνιά, έτσι λέγουν, και εμείς χειρότερα. Χειρότερα. Ένα αγκάθι, για ακούστε, ένα αγκάθι έβγαλε. Και δεν υπάρχει μόνο το παράδειγμα του Αγίου Σάββα, υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα κυνηγών, περιηγητών που βγάλανε αγκάθια και προϋπηθήκαν λιοντάρια και τα λιοντάρια τα ακολουθούσαν σαν αρνιά.

Βγάζεις ένα αγκάθι από το λιοντάρι και σε κοντράζει στην αγγλή. Έλα ρε άνθρωπε, έλα ρε, πώς σου πω, όχι βρε να σε πω, αλλά και κάτι άλλο. Έλα ρε άνθρωπε, σε βρει όχι αγκάθι, μάτια σου έδωσε ο Θεός, αυτιά σου έδωσε, υγεία σου έδωσε, ατσαλένια νεύρα σου έδωσε, υγεία σου έδωσε, γυναίκα σου έδωσε, παιδιά σου έδωσε, λεφτά σου έδωσε, οικόπεδα έδωσε, ελευθερία έδωσε, τα πάντα έδωσε, αέρα έδωσε, ήλιο έδωσε, γη έδωσε, έδωσε, έδωσε. Όχι να γράφει, και σίγουρα να λέει, και ακάθαρτε.

ΑΚΑΖΑΤΕ ΑΝΙΕΙ ΣΤΟΜΡΑΜΑΣΤΗΞΤΕ ΣΤΟΜΑΡΤΕΙΑΜΡΑΣΤΗΜΑΡΑΣΤΟΣΕΩΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥΟΥ�

Θυμάστε τον Θεό; Γιατί περιμένουμε ευλογία, περιμένουμε να το θυμάστε. Είμαι αμαρτωλός, δεν είμαι άξιος να προσφύγω στα πόδια σας. Γράψατέ το, γράψατέ το. Λίγες είναι οι ημέρες μας, βλασφημίας, όπου να πας και όπου να σταθείς θα έχουν βλαστημάνει.

Μολύναμε τα αγιαστήριά μας, μολύναμε τη θάλασσά μας, τον αέρα μας, τα πάντα μολύναμε. Τα σχολειά μας, τους στρατώνες μας, τα παλάτια μας, τα δικαστήριά μας, τον χρόνο μας, τα σπίτια μας, τους ναούς μας, τα πάντα μολύναμε με τις αισχρές βλασφημίες του Χριστού.

Σήμερα είναι ευλογία, κατάρα. Τι θες, θες. Ήρθε η κρίση, η κρίση ήρθε. Όπως το δικαστήριο, στο οποίο είναι έλεγχο δικαστήριο, χθες ήρθε η πρόσκληση, για πρόσκληση, κάτι σε έξι ώρα. Τινάχθηκε ολόκληρη, ολόκληρη η Αθήνα τινάχθηκε. Απάνω κάτω χοροχοροπήδησε.

Τι ήταν λίγα λεπτά, λίγα λεπτά να βαστούσε, βαστούσε πάνω τα παλάτια, πάνω τα δικαστήρια, πάνε, πάνε, πάνε, όλα ένα νεκροταφείο θα γίνει απέραντο για Αθήνα.

των Πορνών και των Μηχών. Ταύτα, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρος, και γεννήσονται, διότι ο Κύριος βασιλεύει επάσχων στην γυμνή, ο δε Κύριος Ιησούς Χριστός, διά πρεσβειών του Αγίου Σάββα, του Ηγιασμένου, ασελαιής και σώση πάντα στη μας. Αμήν.