All Saints and the Worth of Faithful Lives

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Of whom the world is not worthy. Today, my dear Christians, is a feast day; today is a celebration. Today we do not celebrate one Saint, as we usually do each day when a Saint is celebrated; nor do we celebrate two Saints, nor do we celebrate twelve Saints today.

At the end of this month, we will celebrate the memory of the two foremost Apostles, Peter and Paul. The next day, we will celebrate the memory of the Twelve Apostles. That is why the fast of the Holy Apostles begins tomorrow.

So this is not a feast of one, two, or twelve Saints. It is not a feast of thirty Saints, or of the Forty Martyrs, or of the 318 Holy Fathers of the Ecumenical Councils. Today, countless Saints celebrate.

It is the Feast of All Saints.

Who are all these Saints? They are not only the Saints recorded on paper, in the synaxaria and the Menaia, listed among the Saints. There are other Saints too: Saints whose names are known only to God, unnamed Saints.

They come from every nation, every language, every people, every age, and every walk of life.

There are the infants whom Herod slaughtered, little children like Saint Kyrikos, elders with white hair, women and men. There is a whole world of people; they are countless. Can you count the stars?

Today our Holy Church celebrates their sacred memory. Picture all these Saints, in a manner of speaking, forming a procession. What kind of procession? May God grant us to see it! Think of the parades held down here in the square or the stadium, with the king and so on.

On national holidays, people hurry there from every neighborhood and gather to watch. But what is that parade beside the one taking place in heaven on this holy day?

There, in a manner of speaking, all the Saints pass before Christ, the King of the world. At the head of them all is the Most Holy Theotokos. Then come the Angels and Archangels, the Patriarchs, and the Prophets.

Then come the Apostles, the Fathers and teachers of the Church, and the defenders of the faith: the whole host of the Lord. At the head of this procession flies the banner of our Christ, the Precious Cross. The trumpet sounds. All the majesty of our faith is there.

Today all these Saints kneel before Christ. They pass before Him and say, not in mockery as Pilate’s soldiers did, but truly, with respect and reverence: “Hail, our King!”

My brothers and sisters, I will not weary you today by recounting the greatness of all the Saints.

I know that in the age we live in, if anything is looked down on, it is the word “Saint.” People say, “Saint this, Saint that.” In this age of unbelief and corruption, no one gives the word “Saint” much thought. But do you think the Saints were honored when they lived? Quite the opposite. Listen to what the Apostle says. In their day, some people were swimming in money, some lived in palaces, and others gave themselves over to revelry and pleasure. And where were the Saints, men and women alike? Did they live in palaces? Did they feast and make merry?

They were forced to leave the cities, go up into the mountains, and hide in caves. They lived there to escape the fury of the world, because they wanted to keep their faith and their virtue.

Today the Apostle says something astonishing about these Saints. What does he say? Listen carefully. The world despised and persecuted them. They had to flee into the mountains and wear goatskins as they made their way about.

What does the Apostle say today about these Saints? He says something profound: “Of whom the world was not worthy.” What do those words mean? Let me put it plainly.

Imagine a scale. On one side, put the whole earth: all its gold and silver, all its diamonds and money, its jewelry and silverware. On the other side, put one Saint, one ascetic.

What shall we put on it? But the scale will not tip toward the side with the palaces, toward the side with the gold, toward the side with the diamonds, toward the side with the silver, or toward the side with the money.

It would tip toward the ascetic, toward the Saint. That is how great a Saint’s worth is. This is no exaggeration. That is exactly what the Apostle means: the world was not worthy to have such jewels, such holy people, such towering souls.

“Of whom the world was not worthy.” Is that an exaggeration? Not at all. I could give you many examples to show you the worth of a Saint as our Holy Church understands it.

A single holy person is worth more than the whole world. I could say much more, but I know you do not want to listen for hours. I also know that many of you who come here to Church will be at the cinema this evening. How wonderful: with the same eyes you look upon Christ crucified, and then upon the devil. Wonderful indeed. Can you go to the cinema after looking upon Christ with those very eyes,

The eyes that look upon the chalice, those eyes that look upon the chalice, trust them, the eyes that look upon the Holy Body, upon the icons, upon the Most Holy Theotokos, and upon the Saints: you cannot look upon the devil with those same eyes. You must choose one or the other.

If you like the devil, go with the devil. If you like Christ, you must choose one or the other. You cannot be like little frogs. Like little frogs. For the Apocalypse says somewhere, it says somewhere, that the earth will be filled with frogs. What does it mean by frogs, then? It does not mean these little frogs. They are innocent creatures.

Even the Italians ate frogs during the Occupation. But those are not the frogs that will fill the earth. It will be filled with Christians who are in the water one moment and on dry land the next, with the devil one moment and with God the next. If we like the devil, then let us follow the devil. If we love Christ, then, my dear lady, how can you come here and use the eyes God gave you to look upon the splendor of the Church, only to run from the Church into the devil’s fold and defile those eyes?

Your eyes. I know that what I am saying is unacceptable to this generation today. ‘Who cares? Christ, the devil, all of it.’ Frogs indeed: one moment on dry ground, one moment on land, one moment in the sea. No, that is not how the earth will be filled; it will not be filled with frogs.

Now, if you want to see what a saint is worth, let me give you just one example from long ago. About nine hundred years before Christ came into the world, there lived a wicked king. Beside him was a queen a hundred times more wicked than he was.

They lived in palaces and had every good thing this world could offer. Yes, and among other things, they led the people into dishonor and corruption. They led the people of God, God’s chosen people, astray; they led them into idolatry.

And what happened? Scripture says that God was angered by this unjust royal couple. God was angered by their fornication and adultery; God was angered by their injustice and greed; God was angered by their idolatry. And what did He do? This too will happen; it will certainly happen. What happened? When God wants to punish us, He does not forgive us.

Imagine going home today to your little home, your little home, and turning on the tap, the faucet. Now think of the animals, if you will. You see a little hen: she drinks a spoonful of water and lifts her head, as though saying, ‘God, I thank You.’

Of course, she does it mechanically, by instinct. Still, after each spoonful she drinks, up goes her head: ‘Thank You, God.’ A person has beer before him and clean water, clean, bitter water, coming from the...

How often I have seen people drinking beer, wine, and water, precious gifts that God provides, and blaspheming Him as they drink! Now imagine going home, turning on the taps, and finding them dry.

Imagine the great Ulen reservoir drying up completely one day. Go on then, rich man, shipowner with all your vessels! You too, king and general, shipowner and laborer: try to live without water.

Try to live! Try to live! Within twenty-four hours, this whole crowd gathered here would scatter. People would beg for a glass of water and give up their silverware to get it.

Human being, God feeds and sustains you, and you do not say even one word of thanks? A man has food in his mouth and blasphemes God. ‘Father, you speak harshly.’ I am a sinner. If I were a saint or a prophet, I would speak to you in another way. I too am a sinner, unworthy even to kiss your feet.

But when I see people with food in their mouths and a cup in their hands blaspheming God, I cannot bear it. I cannot bear it! So, back then, people reveled in the palaces. They stole from one another and lived in comfort.

What happened then? God commanded the heavens to stop giving rain. And the rain stopped. For how long? One month? Two or three months? A year? For three and a half years. Read Holy Scripture. All the grass dried up. The sheep could no longer survive. The wells and springs ran dry. People left the towns in search of water, their tongues hanging out with thirst.

As they advanced in Asia Minor, at the Sakarya River, their tongues hung out with thirst. Ask what the soldiers who crossed the Sakarya endured there, from the Sakarya to the desert, the salt desert.

That was how the people suffered when God was angered. They had no water to drink. They searched even in caves for a trace of moisture, like thirsty dogs searching everywhere for water.

For three and a half years the earth cracked and hardened. It seemed that everyone would die, that no one would remain. Who saved them? Was it the king in his palace? Was it someone rich or educated? One man saved them. What did he have? No house, no money, no fine clothes. He had a single cloak, like a monk’s cloak, and wandered from mountain to mountain and cave to cave. Who was he? May we have his blessing; we shall celebrate his feast.

It was the Prophet Elijah. He had one cloak, no gold or silver. Barefoot, with a staff in his hand, he crossed mountains and valleys, and the ravens of heaven fed him. He knelt down and brought the rain.

And what do we do today? Shall I tell you the truth, my Christians? Forgive me: neither we priests who serve nor you pray as we ought. Do we truly pray? Look back at the generations before us.

Go back a hundred or two hundred years, to the Morea, Thessaly, Crete, or Asia Minor. People entered the Church with tears already in their eyes, and their tears fell onto the stone floor.

Do you see anything like that here? What are we doing in this Church? We make a mockery of God. God will close our churches, and they will become stables and cinemas, because no one enters the Church with the fear of God. No one enters with the fear of God.

So he said his prayer, he prayed, though not for long. But as soon as he prayed, it was as though he were a magnet drawing the clouds. The sky above filled, and it rained and thundered. There you have it: a barefoot man, a naked man, a poor man with a cloak, saved an entire kingdom.

Yet what did the world think of him? He was a jewel in his own time, but who valued him? They could not; they hunted him through the mountains, through the mountains. And the very man they hunted, the man who was hidden deep within the earth, in time saved the kingdom. That is how one saint saves; one saint saves an entire kingdom.

You may say to me, ‘Father, those things happened long ago, a thousand years before Christ. What about today?’ My brothers and sisters, this earth will never cease to bear such people. Just as the soil brings forth roses, so our own land will continue to bring forth lilies and roses among its many thorns.

Who is she? There are saints today, there are. Let me show you a few, one, two, three, four. But newspapers do not print their names in large type, and you do not hear their names on the radio.

On the radio you hear about prima donnas, performers in the theater and cinema, stars, and Hollywood; but you hear nothing about these people. They are unknown. Unknown. Who are they? You ask me for examples; I will tell you. A young woman whose father died, leaving the household without a father.

She too could have sold her honor and lived a dissolute, sinful, and unjust life in this old world. A girl like this, whose father died, does not take the road of dishonor and corruption.

But she sits up at night with her needle at the sewing machine and earns bread for herself, for her mother, and for her brothers and sisters, and buys medicine for the sick. Such a young woman, unknown to the world, such a young woman is worth a thousand times, a million times more than those girls of the aristocracy who know nothing else but to stroll here and there.

And think of a nurse. Soon, very soon, I tell you, hospitals will be left without nurses. Why would a young woman become a nurse, people will say, and sit up all night for a thousand drachmas, when she could sell her beauty and her body and make in one night what she could not earn in a year?

Hospitals will empty out; there will not even be nurses. Today, this world will have only dishonor, prostitution, immorality, masturbation, and every kind of obscenity. Yet here is a young woman in the flower of her youth, a nurse who stays at a sickbed at night and keeps watch all night, all night.

That young woman is worth thousands of times more in the eyes of God, whatever this troubled society may think. That nurse is worth more than three thousand ladies of Kolonaki who spend the whole night in places of corruption.

And think of a mother, a poor mother with five children, six children, seven children. She lives according to the will of God and works wherever she can to help her husband. Perhaps she lives high in the mountains. In the cities today, women have one child or two, and no more.

That mother may be a Karagouni woman on the plain of Thessaly, or live high in the mountains of Macedonia, or down in our own Morea. She lives with God and works in the fields, hurrying about under the sun. Such a mother is worth more than thousands of corrupt women who hold no children in their arms but carry dogs about and feed them.

And a young man who works in a factory, with sweat running down his forehead, honestly and sincerely: that worker, earning a small but honest daily wage, is worth more than I can say. I would kiss the hands of such a worker.

But I do not kiss their hands; let me go no further. Well, such a worker is worth far more than the shipowners who have amassed ships as numerous as the sands of the sea. They bought our islands, our little islands, our blessed little islands. They bought them and cover the beach, cover our beach with gold, with gold dust, so that the filthy feet of Europe’s princes and corrupt women may walk upon it.

Think of a shepherd in his cloak high in the mountains, one who guided our troops through the Pindus. If I had the right, I would bring that shepherd down and have the kings and wealthy people of the earth bow before him. For when he hears the church bell and prays, that shepherd is greater than kings and greater than the world.

These are the things the Gospel teaches us. These are the teachings and the standards we must have, my brothers and sisters. I will say no more. Do not value money, do not value palaces, but value virtue and faith.

Our ancient forebears said it, though we have forgotten their words. What did they say? All the gold on earth and beneath the earth cannot equal virtue. All the gold on earth cannot... Give me, give me, my brothers and sisters.

Today I am passing around a collection plate, passing around a plate, though not like the one we usually pass around. I hope the collections taken in the Church of Christ end up where they should. I am passing around a plate for angels and archangels, passing it around here, holding it out and asking: give me.

Give me, my fellow Christians, one tear like the tears Mary Magdalene shed, like the tears Mary of Egypt shed. Give me just a small measure of faith, a small measure of virtue, and I would give you all the goods in the world for it. That is how precious virtue and faith are.

So then, my brothers and sisters, let us not suffer; let us live with Christ. Blessed, happy, happy are those who believe in Christ; happy are those who live with Christ; happy are those who are with our Lord. One day, together with the saints, the martyrs, the angels, and all the saints, they will sing and say:

Holy, holy, Lord of Hosts; heaven and earth are full of His glory.

Ων ουκ είναι άξιος ο κόσμος. Σήμερον, αγαπητοί μου χριστιανοί, είναι εορτή, σήμερον είναι πανήγυρις. Σήμερο δεν εορτάζει ένας Άγιος, όπως συνήθως κάθε μέρα που εορτάζει ένας Άγιος, ή δεν εορτάζουν δύο Άγιοι, ή δεν εορτάζουν σήμερα δώδεκα Άγιοι.

Και όπως συμβαίνει στο τέλος του μηνός, ότι αφενός μεν θα εορτάσουμε τη μνήμη των δύο κορυφαίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και αφετέρου την επόμενη θα εορτάσουμε τη μνήμη των 12 Αποστόλων, γι' αυτό ακριβώς και από αύριο αρχίζει η νηστεία των Αγίων Αποστόλων.

Δεν είναι λοιπόν εορτή 1, 2 ή 12 Αγίων. Δεν είναι εορτή 30 Αγίων, όπως είναι στην εορτή των 40 Μαρτύρων. Δεν είναι εορτή 318 Αγίων, όπως είναι στην εορτή των Αγίων Πατέρων των Οικουμενικών Συνόδων. Αλλά σήμερα είναι εορτή κατά την οποία εορτάζουν πολλοί αναρίθμητοι.

Είναι εορτή των Αγίων Πάντων.

Ποιοι είναι αυτοί οι Άγιοι Πάντες; Δεν είναι μόνο αυτοί οι Άγιοι που είναι στα χαρτιά, που είναι μέσα εις τα συναξάρια, που είναι μέσα εις τα Μηναία, μέσα εις τους Αγίους, αλλά είναι και άλλοι Άγιοι, Άγιοι που τα ονόματά τους τα γνωρίζει μόνο ο Θεός, Άγιοι ανώνυμοι.

Άγιοι που είναι από όλα τα έθνη, είναι από όλες τις γλώσσες, είναι από όλες τις φυλές, είναι από όλες τις εποχές, είναι από όλα τα επαγγέλματα.

Τα νήπια εκείνα που έσφαξε ο Ηρώδης, είναι μικρά παιδιά όπως είναι ο Άγιος Κήρυκος, είναι γέροντες με άσπρα μαλλιά, είναι γυναίκες, είναι άνδρες, είναι κόσμος ολόκληρος, είναι αναρίθμητοι. Μετράς τα άστρα;

Τους Αγίους των οποίων την ιεράν μνήμην εορτάζει σήμερα η Αγία ημών Εκκλησία. Σήμερα όλοι αυτοί οι Άγιοι σχηματίζουν, τρόπον τινά, κάνουν μια παρέλαση. Τι είναι αυτή η παρέλαση; Να μας αξιώσει ο Θεός. Όταν γίνεται κάτω εκεί στην πλατεία, στο στάδιο παρέλαση, και ο βασιλιάς κλπ.

Τρέχουν όλοι, αδειάζουν συνοικίες στις εθνικές εορτές, μαζεύονται όλοι εκεί πέρα να κοιτάξουν την παρέλαση αυτή. Αλλά τι είναι αυτή η παρέλαση μπροστά στην παρέλαση την άλλη που γίνεται πάνω στα ουράνια την Άγια αυτή ημέρα;

Που γίνεται τρόπον τινά άλλη μια παρέλαση όλων των Αγίων μπροστά στον Χριστό, τον Βασιλέα του Κόσμου. Πρώτα πρώτα μπροστά από όλη την παράταξη των Αγίων είναι η Υπεραγία Θεοτόκος. Μετά έρχονται οι Άγγελοι και οι Αρχάγγελοι, μετά έρχονται οι Πατριάρχες, μετά έρχονται οι Προφήτες.

Μετά έρχονται οι Απόστολοι, μετά έρχονται οι Πατέρες και οι Δάσκαλοι της Εκκλησίας, μετά έρχονται οι Απολογητές, μετά έρχεται όλα, όλος ο στρατός του Κυρίου. Και μπροστά από όλη την παράταξη αυτή είναι η Σημαία του Χριστού μας που κυματίζει, είναι ο Τίμιος Σταυρός, είναι η σάλπιγξ που σαλπίζει, είναι όλο το μεγαλείο της πίστεώς μας.

Όλοι αυτοί οι Άγιοι γονατίζουν σήμερα μπροστά στον Χριστό, παρελαύνουν μπροστά στον Χριστό και λέγουν όχι εμπαικτικώς όπως έλεγαν οι στρατιώτες του Πιλάτου, αλλά λέγουν πραγματικώς με σεβασμό και ευλάβεια, λέγουν: «Χαίρε, ο βασιλεύς ημών».

Αδελφοί μου, δεν πρόκειται σήμερα να σας ζαλίσω, Δεν πρόκειται σήμερα να σας παρουσιάσω των μεγαλείων των Αγίων Πατέρων, των Αγίων Πάντων.

Ξέρω ότι στην εποχή αυτή που ζούμε, στην εποχή αυτή που ζούμε, εάν υπάρχει κάτι που περιφρονείται, εάν υπάρχει κάτι που περιφρονείται, είναι σήμερα «Άγιος», σου λέει. «Άγιος και Άγιος». Είναι μια λέξη που σήμερα περιφρονείται. Είσαι μέσα στην εποχή της απιστίας και της διαφθοράς. Σήμερα δεν δίνεται σημασία στη λέξη «Άγιος». Μα σάματι στην εποχή που ζούσαν οι Άγιοι, σάματι στην εποχή που ζούσαν οι Άγιοι, ήκανε, νομίζετε, τους τιμούσανε; Κάθε άλλο. Τους τιμούσανε; Άκουσε τι λέγει ο Απόστολος. Στην εποχή που ζούσαν οι Άγιοι, οι Άγιοι πάντες, άνδρες και γυναίκες, λοιπόν, ο κόσμος: άλλοι κολυμπούσαν μέσα στα λεφτά, άλλοι κατοικούσαν μέσα στα παλάτια, άλλοι οργίαζαν και διασκέδαζαν. Και οι Άγιοι πού ήτανε; Οι Άγιοι σε παλάτια κατοικούσανε; Οι Άγιοι γλεντούσαν και διασκεδάζανε;

Και αναγκαζόταν να φύγουν από τις πολιτείες, να βγουν έξω, να πάνε στα βουνά, να κρυφτούν μέσα στις σπηλιές. Μέσα στις σπηλιές ζούσαν για να αποφύγουν την μανία του κόσμου, διότι ήθελαν να κρατήσουν την πίστη τους και την αρετή τους.

Για αυτούς τους Αγίους σήμερα λέγει κάτι πολύ το καταπληκτικό ο Απόστολος. Τι λέγει ο Απόστολος σήμερα; Προσέξατε, λέγει ο Απόστολος. Λέγει ο Απόστολος για αυτούς τους Αγίους που περιφρονούσε ο κόσμος, που καταδίωκε ο κόσμος, που αναγκαζόταν να βγουν έξω στα βουνά, να φορέσουν γιδωτόμαρα για να μπορέσουν να κινηθούν.

Για αυτούς τους Αγίους που δεν είναι καμία άξια ο κόσμος, λέγει, τι λέγει σήμερα ο Απόστολος; Λέγει κάτι πολύ μεγάλο: «Ων ουκ είναι άξιος ο κόσμος». Τι θα πει αυτό που ακούμε εδώ στον Απόστολο, ότι «ων ουκ είναι άξιος ο κόσμος»; Τι σημαίνει; Να τα κάνουμε λιανά.

Άρα, εάν με το μυαλό σας φτιάσετε μια ζυγαριά και στο ένα μέρος της ζυγαριάς βάλουμε όλη τη γη, να βάλουμε όλο το χρυσάφι που έχει η γη, να βάλουμε όλο το ασήμι, να βάλουμε όλα τα διαμάντια, να βάλουμε όλα τα χρήματα, να βάλουμε απάνω στη ζυγαριά αυτή όχι μόνο το χρυσάφι, όχι μόνο το ασήμι, όχι μόνο τα σκουλαρίκια, όχι μόνο τα ασημικά, Ευχή, Να βάλουμε έναν Άγιο, έναν Άγιο, έναν Ασκητή.

Τι θα βάλουμε; Όμως η ζυγαριά δεν θα γύρει προς το μέρος που είναι τα παλάτια, προς το μέρος που είναι τα χρυσάφια, προς το μέρος που είναι τα διαμάντια, προς το μέρος που είναι τα ασήμια, προς το μέρος που είναι τα λεφτά.

Αλλά θα γύρει η ζυγαριά προς το μέρος που είναι ο Ασκητής και ο Άγιος. Τόση αξία, υπερβολικά δεν τα λες. Αυτό ακριβώς λέγει, ότι ο κόσμος δεν ήταν άξιος να έχει τέτοια διαμάντια, να έχει τέτοιες άγιες προσωπικότητες, τέτοια μεγάλα και υψηλά αναστήματα.

«Ων ουκ άξιος ο κόσμος». Μα δεν είναι υπερβολική αυτή η κρίση; Δεν είναι καθόλου υπερβολική. Θα μπορούσα να φέρω πολλά παραδείγματα να σας αποδείξω ότι ένας Άγιος, όπως το εννοεί η Αγία Ημών Εκκλησία,

...ότι μια Αγία ύπαρξη αξίζει παραπάνω από όλο το ντουνιά. Πολλά παραδείγματα, αλλά επειδή σας ξέρω ότι δεν έχετε όρεξη για να ακούτε πολλές ώρες, ξέρω μονοφορά ότι πολλοί από εσάς που έρχεστε εδώ πέρα στην Εκκλησία, το βραδάκι θα είστε στον κινηματογράφο. Δηλαδή πολύ ωραία, με τα ίδια μάτια βλέπετε τον Εσταυρωμένο και με τα ίδια μάτια βλέπετε τον Διάβολο. Πολύ ωραία, θαυμάσιο αυτό το πράγμα. Ή θα έρθει στον κινηματογράφο και θα βλέπεις τον Χριστό και τα μάτια αυτά που...

Τα μάτια που βλέπουν το δισκοπότηρο, τα μάτια αυτά που βλέπουν το δισκοπότηρο να τα πιστεύεις, τα μάτια αυτά που βλέπουν το Άγιο Σώμα, τα μάτια που βλέπουν τις εικόνες, τα μάτια που βλέπουν την Παναγία Θεοτόκο, τα μάτια που βλέπουν τους Αγίους, δεν μπορείς με τα ίδια μάτια να βλέπεις τον Διάβολο. Ένα από τα δύο.

Αν σας αρέσει ο διάβολος, να πάτε μαζί με τον διάβολο. Αν σας αρέσει ο Χριστός, ένα από τα δύο. Δεν μπορεί να είστε σαν τα βατράκια. Σαν τα βατράκια. Γιατί λέγει κάπου η Αποκάλυψη, λέγει κάπου ότι η γη θα γεμίσει από βατράκια. Τι εννοεί από βατράκια, δηλαδή; Δεν εννοεί από τα βατράκια αυτά. Αυτά είναι αθώα πράγματα.

Τρώγανε και οι Ιταλοί στα χρόνια της Κατοχής. Δεν είναι από τέτοια βατράκια όταν γεμίσει η γη. Θα γεμίσει από Χριστιανούς που μια θα ’ναι στο νερό και μια στην ξέρα. Μια στο νερό και μια στην ξέρα. Μια στον διάβολο και μια στον Θεό. Αν μας αρέσει ο διάβολος, θα τον διάβολο. Αν μας αρέσει ο Χριστός, δεν μπορεί λοιπόν, κυρά μου, να έρθεις εδώ πέρα και με τα μάτια αυτά που σου έδωσε ο Θεός να κοιτάζεις από το μεγαλούργημα την εκκλησία και από εδώ, από την εκκλησία, να τρέχεις να πηγαίνεις μέσα στο μαντρί του διαβόλου και να μολύνεις τα μάτια.

Τα μάτια σου. Ξέρω ότι αυτά που λέγω είναι απαράδεκτα σήμερα στη γενιά. Δεν βαριέσαι, και το Χριστό και το διάβολο και όλα. Βατράχια πραγματικώς, μια στην ξέρα, μια στην ξηρά, μια στη θάλασσα. Όχι έτσι θα πλησθεί, δεν θα γεμίσει η γη από βατράχια.

Λοιπόν, ξέρω πολύ καλά ότι σήμερα, ότι θέλετε να δείτε πόσο αξίζει, πόσο αξίζει σήμερα, πόσο αξίζει ένας Άγιος, ένα παράδειγμα μόνο, πάμε στα παλιά. 900 χρόνια προτού να έρθει ο Χριστός στον κόσμο, ζούσε κάτω σε κάποιο μέρος ένας βασιλιάς, βασιλιάς άδικος, είχε δίπλα του και μια βασίλισσα που ήταν εκατό φορές πιο άδικη από αυτόν.

Ζούσαν λοιπόν μέσα στα παλάτια και είχαν όλα τα αγαθά του κόσμου. Ναι, και κοντά στα άλλα παρέσυραν τον λαό στην ατιμία και στην διαφθορά. Παρέσυραν τον λαό του Θεού, τον περιούσιον λαό του Θεού, τον παρέσυραν στην ειδωλολατρία.

Και τι έγινε; Ότι λέγει η Γραφή ότι οργίστηκε ο Θεός για το άδικο αυτό ζευγάρι, το βασιλικό αυτό ζευγάρι. Οργίστηκε ο Θεός για την πορνεία και την μοιχεία, οργίστηκε ο Θεός για την αδικία και πλεονεξία, οργίστηκε ο Θεός για την ειδωλολατρία. Και τι έκανε; Που θα συμβεί και αυτό, θα συμβεί οπωσδήποτε, όπως βλέπουμε και σας βλέπουμε. Τι έγινε; Άμα θέλει να τιμωρήσει ο Θεός, δεν μας συγχωρεί ο Θεός.

Για φανταστείτε να πάτε σήμερα στο σπιτάκι σας, το σπιτάκι σας, ανοίγετε τη στρόφιγγα, τη βρύση, πείτε μου, πείτε μου, για σκεφτείτε, να μου επιτρέψετε τη λέξη, σαν τα ζώα γενικά. Βλέπεις την κοτούλα, πίνει μια κουταλιά νερό και υψώνει το κεφάλι της επάνω, σαν να λέει: «Σε Θεό, σε ευχαριστώ».

Μηχανικώς βέβαια και ενστικτωδώς το κάνει, αλλά μπας πριν τόση, μια κουταλιά πίνει, το κεφάλι της επάνω. Σε ευχαριστώ, Θεό. Ο άνθρωπος έχει μπροστά του τις μπύρες, έχει μπροστά του νερό καθαρό, καθαρό πικραρό, μέσα από τα...

Και την ώρα που πίνουν, πόσες φορές τα έχω δει αυτά, να πίνουν μπύρες, να πίνουν κρασιά, να πίνουν νερά, να πίνουν πολύτιμα υγρά που έχει ο Θεός. Και την ώρα εκείνη που έχουν, να βλαστημάνε τον Θεό. Λοιπόν, για φανταστείτε να πάτε στα σπιτάκια σας και να γυρίσετε τις βρύσες και να είναι ξηρές οι βρύσες.

Για φανταστείτε μια μέρα αυτή η δεξαμενή Ούλεν, Ούλεν δεξαμενή, να ξεραθεί τελείως. Άντε ρε, άντε ρε πλούσιε και εφοπλιστά με τα καράβια σου, και εσύ βασιλιά, και εσύ στρατηγέ, και εσύ εφοπλιστά, και εσύ εργάτα.

Άντε να ζήσεις, άντε να ζήσεις, άντε να ζήσεις. Θα αδειάσει μέσα σε 24 ώρες αυτό το σκυλολόι που μαζεύει εδώ πέρα, θα αδειάσει σε 24 ώρες και θα ζητάνε ένα ποτήρι νερό και θα δίνουν ασημένια, θα δίνουν τα ασημικά τους για ένα ποτήρι νερό.

Άνθρωπε, άνθρωπε, σε ταΐζει, σε τρέφει ο Θεός, και ένα ευχαριστώ δεν λες; Την μπουκιά στο στόμα έχει και βλαστημά τον Θεό. Βρε Χριστιανέ μου, μα τα λέτε άγρια. Όχι άγρια, είμαι αμαρτωλός. Αν ήμουν Άγιος, αν ήμουν Προφήτης, αν ήμουν άλλος, όχι δα, έτσι κατ’ άλλον τρόπο θα ομιλούσα. Τα λέμε κι εγώ αμαρτωλός και δεν είμαι άξιος να φιλήσω τα πόδια σας.

Αλλά όταν βλέπω αυτά τα αμαρτήματα, να έχεις την μπουκιά στο στόμα, στο στόμα και το ποτήρι, και βλαστημάς τον Θεό, μα δεν το ανέχομαι, μα δεν το ανέχομαι. Λοιπόν, οργίαζαν στα παλάτια, οργίαζαν οι πάντες, έκλεβαν τον άλλο, καλά τα περνούσανε.

Τι έγινε αυτή τη μέρα; Διατάσσει ο Θεός, τι διατάσσει ο Θεός; Να σταματήσει ο ουρανός να βρέχει, να σταματήσει ο ουρανός να βρέχει. Εσταμάτησε ο ουρανός να βρέχει. Πόσο καιρό; Ένα μήνα, δύο μήνες, τρεις μήνες, ένα χρόνο; Τρία χρόνια, τριάμισι χρόνια εσταμάτησε. Τι έγινε, τι έγινε; Διαβάστε την Αγία Γραφή. Ξερανθήκανε όλα τα χορτάρια, τα πρόβατα δεν μπορούσαν πια να ζήσουν, τα πηγάδια και οι βρύσες ξεραθήκανε. Για να βρουν νερό, φύγανε από τις πολιτείες και πηγαίνανε έξω και έβγαζαν τη γλώσσα τους, το έχετε δει αυτό.

Βάνανε τη γλώσσα τους στη Μικρά Ασία, στο Σαγγάριο όταν προχωρούσανε. Ρωτήστε τι τραβήξανε εκεί πέρα οι στρατιώτες που περάσανε το Σαγγάριο, απ' το Σαγγάριο λοιπόν μέχρι την έρημο, την αλμυρά έρημο.

Ναι, λοιπόν, δεν είχαν νερό να πιούνε, να πιούνε, λέει, αυτοί που θύμωσε ο Θεός, και πηγαίνουν και κολλούσαν τη γλώσσα τους όπου κολλούσανε. Μέσα στις σπηλιές να βρουν εκεί υγρασία, μέσα, σαν το σκύλο το διψασμένο που κουνάει πέρα δεξιά και αριστερά.

Λοιπόν και τρία μισή χρόνια, τρία μισή χρόνια είχε ανοίξει πια η γη, έγινε πλέον σκυρά η γη τύπο τα τρία μισή χρόνια Και λέμε να πεθάνουν όλοι, να πεθάνουν όλοι, να μην μείνει ούτε ένας. Ποιος τους έσωσε, ποιος τους έσωσε, για για βάση ποιος τους έσωσε Ο βασιλιάς που ήταν στο παλάτι, η πλούσια, η μικρή, η μεγάλη, η γραμματισμένη; Ποιος τους έσωσε; Ένας τους έσωσε, ένας, ένας τους έσωσε. Πώς τους έσωσε; Τι είχε αυτός; Είχε σπίτι; Δεν είχε σπίτι. Είχε χρήματα; Δεν είχε χρήματα. Είχε κουστούμια πολυτελείας; Μια κάπα είχε, μια κάπα, είχε ενός μοναχού κάπα και γύριζε από ριζοβούνι σε ριζοβούνι και από σπηλιά σε σπηλιά. Ποιος είναι αυτός; Να έχουμε την ευχή του, θα τον γιορτάσουμε.

Είναι ο Προφήτης Ηλίας, με μια κάπα αυτός, με μια κάπα, χωρίς χρυσάφια, χωρίς ασήμια, ξυπόλυτος, γυρίζοντας με ένα ραβδί βουνά και λαγκάδια, που τον τρέφανε τα κοράκια του ουρανού. Αυτός λοιπόν γονάτισε κάτω και έφερε τη βροχή.

Και εμείς κάνουμε τώρα, εμείς θα πούμε ψέματα; Χριστιανοί μου, συγχωρέστε τώρα, ούτε εμείς οι παπάδες που λειτουργούν, ούτε εμείς οι παπάδες που λειτουργούμε, ούτε εσείς προσευχόμαστε. Προσευχόμεθα, προσευχόμεθα; Πάτε πίσω, πάτε πίσω στη γενιά μας, πάτε πίσω στη γενιά μας.

Προ εκατό χρόνια, διακόσια χρόνια, στο Μοριά, στη Θεσσαλία, στην Κρήτη, κάτω στη Μικρά Ασία, μπαίνουμε στην Εκκλησία. Και από την ώρα που μπαίνανε στην Εκκλησία, τα μάτια τους βουρκωμένα, τα δάκρυά τους πέφτανε κάτω στα πλακάκια, κορόμηλο.

Άλλο, βλέπετε κανένα φως; Πού; Τι είναι εδώ μέσα; Είμαστε θεοπαίκτες, θεοπαίκτες. Θα μας τις κλείσει ο Θεός τις εκκλησίες, θα γίνουν αχούρια και κινηματογράφοι, γιατί κανείς δεν μπαίνει μέσα στην εκκλησία με φόβον Θεού, με φόβον Θεού κανείς δεν μπαίνει μέσα στην εκκλησία.

Ναι, λοιπόν, έκανε την προσευχή του, την προσευχή την έκανε, δεν έκανε πολλή ώρα προσευχή, αλλά μόλις έκανε προσευχή, λες και ήτανε μαγνήτης και τράβηξε τα σύννεφα, γέμισε απάνω ο ουρανός και έβρεξε και βρόντηξε. Να λοιπόν, ένας ξυπόλυτος, ένας γυμνός, ένας φτωχός, με μια κάπα, έσωσε ολόκληρο βασίλειο.

Να λοιπόν, όμου κάψιος ο κόσμος, τέτοιο διαμάντι ήταν στην εποχή του, αλλά ποιος τον υπελόγησε; Δεν μπορούσαν, τον κυνηγούσαν στα βουνά, στα βουνά, και αυτός που τον κυνηγούσαν, αυτός που ήταν κρυμμένος μέσα στα βαθιά της γης, ήρθε ώρα που έσωσε το βασίλειο. Έτσι λοιπόν ένας Άγιος σώζει, ο ένας σώζει ένα βασίλειο ολόκληρο.

Μα θα μου πείτε, τον καιρό εκείνο, παππούλη, αυτά τα πράγματα, τον καιρό εκείνο, χίλια χρόνια προ Χριστού. Μα σήμερα, γιατί αδερφιά μου, δεν θα πάψει αυτή η γη, αυτή η γη δεν θα πάψει να γεννάει. Όχι, όπως το χώμα γεννάει τριαντάφυλλα και ρόδα, έτσι και αυτή η γη, η δική μας γη, δεν θα πάψει μες στα αγκάθια τα πολλά να γεννάει κρίνα και τριαντάφυλλα.

Ποια είναι αυτή; Υπάρχουν σήμερα άγιοι, υπάρχουν. Θα σας δείξω μερικούς, μία, δύο, τρεις, τέσσερα στίχη. Μα τα ονόματά τους δεν τα γράφουν οι εφημερίδες με μεγάλα στοιχεία, το ραδιόφωνο δεν ακούς το όνομά τους.

Το ραδιόφωνο θα ακούσεις για πριμαντόνες, για αυτούς που κάνουν θέατα και κινηματογράφους, για αστέρες, για το Χόλιγουντ· δεν ακούει τίποτα. Αυτοί είναι άγνωστοι. Άγνωστοι. Ποιοι; Πέστε μου τέτοιους, να σας πω. Ένα κορίτσι που πέθανε ο πατέρας και άφησε το σπίτι ορφανό ο πατέρας.

Και αυτή μπορούσε να πουλήσει την τιμή της και να ζήσει με ρεμπέλικα και αμαρτωλά και άδικα μέσα στον παλαιό κόσμο αυτό. Ένα κορίτσι τέτοιο, που πέθανε ο πατέρας της και δεν βγαίνει στον δρόμο της ατιμίας και διαφθοράς.

Αλλά κάθισε τη νύχτα με τη βελόνη της στη μηχανή επάνω και βγάζει το ψωμί το δικό της, το ψωμί της μάνας της, το ψωμί των αδερφών της, αγοράζει τα φάρμακα του αρρώστου. Μια τέτοια κοπέλα, άγνωστη, που δεν ξέρει ο κόσμος, μια τέτοια κοπέλα αξίζει χίλιες φορές, εκατομμύρια φορές, από εκείνα τα κορίτσια της αριστοκρατίας που δεν ξέρουν τίποτα άλλο παρά να κάνουν περιπάτους δεξιά και αριστερά.

Και μια νοσοκόμος, σε λίγο, σε λίγο, σας το λέγω αυτό, τα νοσοκομεία θα έχουν νοσοκόμους. Γιατί δεν πάει να γίνει νοσοκόμος, κορόιδο θα γίνει, να κάθεται όλη τη νύχτα και να παίρνει χίλιες δραχμές, την ώρα κατά την οποία μπορεί να πουλήσει την ομορφάδα της, το κορμί της και να μαζέψει τόσα όσα δεν μαζεύει όλο τον χρόνο.

Θα αδειάσουν τα νοσοκομεία, ούτε νοσοκόμες θα υπάρχουν, μόνο ατιμία και πορνεία και ανηθικότητα και μαλακία και πάσης αισχρότητος θα είναι σήμερα στον κόσμο τούτο. Μια κοπέλα που είναι στο άνθος της ηλικίας της, μια νοσοκόμος που είναι τη νύχτα πάνω στο κρεβάτι, όλη τη νύχτα, όλη τη νύχτα αγρυπνάει.

Αυτή η κοπέλα αξίζει παραπάνω, χιλιάδες φορές ζυγίζει μπρος στα μάτια, όχι της κοινωνίας της διαταραγμένης, μπρος στα μάτια του Θεού. Αυτή η νοσοκόμος αξίζει παραπάνω από τρεις χιλιάδες κυρίες του Κολωνακίου που ξενυχτούν όλη νύχτα μέσα στα κέντρα της διαφθοράς.

Και μια μάνα, μια μάνα φτωχιά, με πέντε παιδιά, με έξι παιδιά, με εφτά παιδιά. Αυτή η μάνα που βαδίζει σήμερα με το θέλημα του Θεού και δουλεύει δεξιά και αριστερά για να βοηθήσει τον άντρα της, αυτή η μάνα που είναι απάνω στα ψηλά βουνά, γιατί εδώ μέσα πια στις πολιτείες δεν γεννούνε οι γυναίκες, δεν γεννούνε οι γυναίκες, ένα-δύο, ένα-δύο, παραπάνω όχι.

Αυτή η μάνα που κατοικεί στον κάμπο της Θεσσαλίας, είναι Καραγκούνισσα ή απάνω στα ψηλά βουνά της Μακεδονίας ή κάτω στο Μοριά μας, μια τέτοια μάνα που ζει με το Θεό και δουλεύει στα χωράφια, μια τέτοια μάνα που τρέχει κάτω από τον ήλιο στα χωράφια, μια τέτοια μάνα αξίζει παραπάνω από χιλιάδες γυναίκες διεφθαρμένες που δεν έχουν στην αγκαλιά τους παιδιά αλλά κρατάνε στην αγκαλιά τους σκυλιά να θρέψουν.

Και ένας νέος που κάθεται μέσα στο εργοστάσιο και ο ιδρώτας του φεύγει από το μέτωπο και δουλεύει τίμια και ειλικρινά, αξίζει παραπάνω αυτός ο εργάτης που παίρνει ένα μεροκάματο μικρό, τίμιο μεροκάματο, αυτός ο εργάτης αξίζει παραπάνω. Να φιλήσω τα χέρια ενός εργάτου τέτοιου.

Μα δεν φιλώ τα χέρια, ας μην προχωρήσω. Λοιπόν, ένας τέτοιος εργάτης αξίζει πολύ πάνω από τους εφοπλιστάς που πήχτωσαν τα καράβια και έχουν κάνει την άμμο της θαλάσσης. Αγοράσανε τα νησά μας, τα νησάκια μας, τα ευλογημένα μας νησάκια. Αγοράσανε και στρώνουν την αμμουδιά, στρώνουν την αμμουδιά μας με χρυσό, με χρυσόσκονη, και να περπατούν απάνω τα βρωμένα πόδια των πριγκίπων και των διεφθαρμένων γυναικών της Ευρώπης.

Βοσκός με την κάπα του απάνω στα ψηλά βουνά που οδήγησε τα στρατεύματά μας στην Πίνδο επάνω, ένας βοσκός, αν είχα το δικαίωμα, θα τον κατέβαζα κάτω και να πάνε βασιλιάδες της γης και πλούσιοι να προσκυνήσουν το βοσκό, γιατί ένας βοσκός που όταν χτυπάει την καμπάνα και ακούει την καμπάνα και προσεύχεται, αυτός ο βοσκός είναι ανώτερος από βασιλιάδες και ανώτερος από τον κόσμο.

Αυτά μας διδάσκει το Ευαγγέλιο. Αυτές τις διδαχές και αυτά τα κριτήρια πρέπει να έχουμε, αδέρφια μου. Δεν σας λέω περισσότερα. Να μην εκτιμάτε λεφτά, να μην εκτιμάτε παλάτια, να μην εκτιμάτε γιονάσκητες και δάσης, να εκτιμάτε την αρετή και την πίστη.

Το λέγανε οι αρχαίοι προγονείς μας. Τα ξεχάσαμε τα λόγια των προγόνων μας. Τι λέγανε οι προγονείς μας; Ότι πας ο επί γης και υπό γης χρυσός αρετής ουκ αντάξιος. Ότι όλο το χρυσάφι της γης δεν μπορεί. Δώστε μου, δώστε μου, αδέρφια.

Βγάζω δίσκο σήμερα, βγάζω δίσκο, όχι σαν το δίσκο που βγάζουμε, που μακάρι να καταλήγουν οι δίσκοι από την Εκκλησία του Χριστού. Βγάζω δίσκο αγγέλων και αρχαγγέλων, βγάζω δίσκο μέσα εδώ πέρα, κρατάω δίσκο και ζητάω: δώστε μου.

Δώστε μου, χριστιανοί μου, ένα δάκρυ, σαν το δάκρυ που έχυσε η Μαρία η Μαγδαληνή, σαν τα δάκρυα που έχυσε η Μαρία η Αιγυπτία, δώστε μου, δώστε μου ένα δράμι, ένα δράμι πίστης, ένα δράμι αρετής, να σας δώσω του κόσμου τα αγαθά, όσο αξίζει η αρετή και η πίστη.

Έτσι λοιπόν, αδέρφια μου, να μην θα πονώμε τα να ζήσουμε με το Χριστό. Μακάρι, ευτυχείς, ευτυχείς αυτοί που πιστεύουν στο Χριστό, ευτυχείς αυτοί που ζουν με το Χριστό, ευτυχείς αυτοί που είναι μαζί με τον Κύριό μας. Αυτοί μια μέρα, μαζί με τους Αγίους, μαζί με τους Μάρτυρας, μαζί με τους Αγγέλους, μαζί με τους Αγίους πάντας, θα ψάλλουν και θα πουν.

Ο Άγιος, ο Άγιος, κύριο Σαββάτ, δίλους ουρανός και ειδικής δόξης.