The Name Christian and the Life It Demands

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I am moved, reverend fathers, my dear Christian men and women, young men and young women; I am moved, I say, to find myself here in this hall at this moment. The official Church did not build this hall. The wealthy, the magnates, and the state did not build it. The faithful people built it.

They built this hall out of what little they had. Their gifts toward its construction were deeply moving. And they built it so that anyone speaking here could tell truths that, sadly, cannot be spoken from official pulpits.

And the saying I have taken as the motto of this hall is: “Strive for the truth unto death, and the Lord God will be with us.” So for sixteen years here in Athens, we have spoken the Word of God through many trials, as our longtime listeners know.

Now you have gathered here. I know you are thirsty. You want to hear news, fresh news. As the Apostle Paul observed when he came to Athens, the Athenians always wanted to hear something new. The human soul has this thirst for news.

You want news from the border, from Florina, from our local Church in Florina, which I know you care about. The news is troubling. In the dioceses near the border, such as Kastoria, Konitsa, and Florina, we are seeing a wave of refugees.

You sleep at night, but the poor souls, our brothers and sisters from Northern Epirus, do not. They cross the border, sometimes twenty at a time, sometimes thirty, fifty, a hundred, or two hundred. They come into Florina in rags.

Their suffering is immense. The great question is whether the needs of our brothers and sisters from Northern Epirus are being met. Sadly, the state sees things differently. And so things are not as they were in 1922, when people came from Asia Minor and Pontus, mind you, not five thousand, ten thousand, or thirty thousand; two million of our brothers and sisters came, mind you.

Greece opened its arms to them. Plastiras was in charge then, and the order was clear: no one was to go hungry, and no one was to be left outdoors. Schools, houses, and other buildings were all made available. The refugees of 1922 were moved by what they saw. They returned that love to their homeland when they, too, were called to serve in 1940 and Greece spoke its historic “No.”

Today we do not see that same love and care. Let me tell you just this: in a large and wealthy city of Greece, which I will not name, our brothers and sisters from Northern Epirus went hungry at Pascha. They waited outside people's homes.

They waited for the women of the households to put their leftovers in plastic bags. Then they opened the bags and gnawed the bones like dogs.

The situation is desperate. Let us do what we can. You have contributed here; a collection was taken, and you gave some help, as people in other Greek cities have done. We give them shoes and whatever else we can.

Let us pray for them, that the suffering of our brothers and sisters from Beirut may soon end. So, that is news from our local Metropolis, our local Church. But you are asking for news, not political news, since you do not seem interested in politics. I know very well that those of you here in this hall are eager for news of the Church.

What can I tell you? After a process of discussion and a searching examination at the last Synod, carried out by others as well as myself, I think we finally reached a conclusion. After seventeen whole years, steps will at last be taken to settle the situation of our deposed Metropolitans.

They had been removed back in those days. I hope that what you decide will be carried out, and that the fears I and others expressed will prove unfounded. That is the Church news. You can read more in Orthodox Press and Ecclesiastical Struggle, where you will find the details of the whole struggle.

You are eager for something else here, too. I know you want a word that calls people to account. Today I will give you both: a word that builds up and a word that challenges, so that all of you may receive what you came for.

Now let us turn to the main subject.

Today our Church celebrates the Sunday of the Samaritan Woman, Saint Photini. A magnificent church dedicated to her once stood in Smyrna. It was the city's cathedral until 1922. There, the martyred Metropolitan Chrysostomos celebrated the Divine Liturgy for the last time and said, “Do not weep or sigh. Better days will dawn for our nation.”

Today, on the Sunday of the Samaritan Woman, I will not discuss the Gospel, but will discuss the Apostle reading. You heard today's Apostle reading in Church, and I want to believe that all of you here attended the service. It says, among other things, that after Stephen was put to death, the teachers of the Gospel were scattered. They went in all directions, traveled to various neighboring lands, and reached Cyprus. Those same people also came to the great city of Antioch, where they preached the Word of God.

Barnabas excelled as a fervent preacher of the Gospel, he excelled, and the Church of Cyprus honors him especially. So Barnabas himself, when he saw that the work was very difficult and under strain, sought out and found the Apostle Paul. Paul went to Antioch, and together they preached. A great many people came to believe in our Lord Jesus Christ.

The Church of Antioch became a great and glorious Church. Most striking of all, it was there that the followers of Christ were first called Christians. What a precious name that is: Christian.

My dear friends, I want to say a few words about this precious name. Before they were called Christians, the followers of Christ were known by other names. They were called disciples of Christ, saints, and people of the Way. People called them “those of the Way” because they knew the way to follow.

The way. “I am the way, the truth, and the life.” And the narrow, difficult way, many find it.

They were called by these names. But what did their enemies call them? Mockingly, they called them Galileans, because Galilee was regarded as a province of rough fishermen.

Worse still, they called them Nazarenes, because the founder of their faith, our Lord Christ, came from Nazareth and was therefore called a Nazarene. “Can anything good come out of Nazareth?” And above the Cross they placed a sign: “Jesus Christ, the King, the Nazarene.”

That was how things stood, but then...

They were called Christians in Antioch, and this name, as you hear, is the name by which Christians are called. What are the characteristics of a Christian? We will discuss that today. We will present the fundamental characteristics of a Christian and ask whether we are Christians. The first and foremost fundamental characteristic of a Christian is faith, faith. Not the imperfect faith that we have, but a faith connected with the person of Jesus Christ.

My dear friends, we should understand that the word “Christ” is a Hebrew word, rendered in Greek, and means “the anointed one.” Among the Jews, prophets anointed kings, and that anointing was the formal act by which they became kings. Christ is a king, a king in the absolute sense, whose kingdom shall have no end. I want to draw attention to this point, because if we read the opening chapters of Genesis, we will see that God made everything, from the smallest things to the greatest.

God made all things. How? By his word. He spoke, and they came into being. He spoke, and they came into being. He spoke, and they came into being. That is our faith. But when Scripture comes to the creation of human beings, its language changes.

Furthermore, he says, God also, in a manner of speaking, convenes a council of the Holy Trinity: Father, Son, and Holy Spirit. “Let us make” is the first hint that God is three persons: Father, Son, and Holy Spirit. “Let us make,” he says: they consult together to create man, and man is created with all his gifts.

And here God made man and appointed him king of nature, king of nature, and said to him, he said: “Let them rule.” “You,” he says, “will be the rulers of nature. Everything will obey you; you it will obey, because he has equipped you with an exceptional means, a computer.” If you tell someone that a computer grows in the streets and fields, he will say you have gone mad. Yet every person has an extraordinary, unique, unsurpassed computer: the power of reason. Through reason, man has reached great heights and indeed shown himself to be king over all nature. Physically, though, he falls short in many ways. Animals surpass him in certain respects.

Even the poor hare runs faster than a man. Just try to catch a hare, just try to catch a hare. Have you seen how a hare runs? It vanishes like lightning. Then there is the eagle, with its eagle eye. From high above it can make out things on the ground, so keen is its sight, and it can even look straight at the sun, straight at it. What a remarkable thing!

Animals have other remarkable gifts, including long life. A person lives seventy or eighty years, while a raven may live two hundred. In one region I visited, people would wish each other “the life of a raven”, meaning, may you be as strong as iron and live two hundred years.

So animals have their advantages. Yet through reason, man has surpassed them all. He has outpaced the hare with the car and the eagle with airplanes and spacecraft that travel vast distances.

With submarines he overcame the beasts of the deep, the Leviathan of the sea. He overcame everything, overcame it all, and became king of creation. But there is one difference: although he gained power over nature and material things, he is ruled by his passions. He remained a slave to the passions and was dethroned from his royal station in his noblest sphere. That noblest sphere is the moral realm of human life. He was defeated, utterly routed, and fell, a fallen king.

Man fell, but Christ came as a man and raised him up again, even to heaven. You see in the Gospel what Christ promised: if you have faith, you can tell a mountain to uproot itself and fall into the sea.

What does that mean? Mountains can be uprooted: things that seem difficult, impossible, unthinkable can be accomplished through the power of faith. He also said, “I will give you power to tread on serpents and scorpions, and over all the power of the enemy.”

What boundless power man has gained! Thus, through Christ and his Incarnation, man has been restored to his former glory. We too share in the royal office. For Christ, as the theologians say, especially John of Damascus, has a threefold office. He is King, the only King, the eternal King. Close to Christ, man overcomes his passions, the world, and the flesh, and continues to grow.

Christ is also the teacher, the one true and supreme teacher. He says, “Do not be called teachers and masters”; your teacher and master is Christ. And Christ is also the High Priest, who offers. Alongside the ordained priesthood in which we Orthodox believe, those who draw near to Christ also share in a spiritual priesthood.

Each of us serves as a priest; the altar, the highest altar, is the human heart. When you pray, when you entreat, when you offer supplication, you too take part in that priestly work. This does not mean that we have the right to celebrate the Divine Liturgy. It means that something mysterious takes place deep within our hearts.

So we share in the life of Christ as King, Teacher, and High Priest. Our faith in Christ must grow beyond its first, incomplete beginnings. Faith begins with small things and advances to great ones.

Faith is more than knowledge. The Apostle Paul uses a word for it, what is the word? Read Scripture. Here Mr. Sotiropoulos, with his beautiful language and deep insights, tries to lead you into the depths of Scripture. Faith is more than dry knowledge. It is deep, personal knowledge.

The more a person studies Scripture and grows in faith, the more deeply he comes to know Christ. Take the Samaritan woman. When she first saw Christ, how could she have imagined who stood before her? He appeared as a humble man with nothing, not even a vessel to draw water. He was thirsty and sweating there by the well. She formed only a slight impression of him; in fact, she felt dislike for him. She said, “You are a Jew. Why are you speaking to me? I am a Samaritan woman. What do we have to do with each other? Go on your way. Why are you bothering me?”

But then, little by little, the story began to unfold. Christ told her something astonishing: “You have had five men,” he said, “five, and the fifth is not your husband. He is not yours either.”

She wondered, “How does he know the secrets of my life?” At once, her faith grew. Little by little, she came to say, “These difficult things you speak of, these difficult teachings, someone will come. Our ancestors say so, the prophecies say so, the ages say so: someone will come who will reveal all these things.”

The Messiah was saying these things: “I am he.” She was stunned. Do you see how her faith rose, little by little, to the height of these signs? She believed in Christ, left her water jar, and ran down to her fellow townspeople, clever as she was.

“Come and see a man unlike anyone I have ever met. He has such wonderful gifts. Could he be the Messiah, the Christ?” That is how faith grows. Our own faith, by comparison, is still incomplete. A notable theologian of the last century, Makrakis, once said that the people of Greece had not been taught the faith. And our people truly have had astonishingly little instruction in it.

Very few can grasp the greatness of our faith, because, you see, a catechism class has now opened up there. I started a catechism school and enrolled the Albanians in it, all those helpers. For the first time, they hear, and hear, and hear, and hear; they thirst for information about our faith, which is unfamiliar to them.

Here in Greece, too, our people have had little instruction in the faith. What we do know often came to us through the devotion handed down in our families, through our grandmothers, those saintly women who had little formal education.

I will never forget my grandmother. She would call us grandchildren together before we ate. As I have told you before, she would take the bread and divide it among us as reverently as antidoron, the blessed bread distributed after the Divine Liturgy. “Make the sign of the Cross,” she would say. “And mind the crumbs. Do not step on them. Whoever steps on a crumb steps on Christ.”

And now we throw everything into a plastic bag, perhaps even the bones. Yet I am supposedly a Christian, a very fine Christian, very fine, an exceptionally fine Christian. That is how it is; and our grandmothers shaped our habits in their own way, as though they had studied at academies and teacher-training colleges.

It was a mother’s love. As the saying goes, love, and do what you will. And a grandmother’s love, what teacher has ever loved a child as grandmothers love their grandchildren? In her own way, my grandmother taught us that Christ comes before everything else.

She taught us in a way a child could understand. She would say to us, “You have brothers and sisters. Do you love them?” We would quarrel with our brothers and sisters, but we would spread our arms and say, “We love them this much!”

Then we would open our arms a little wider for our father, wider still for our mother, and for Christ we would stretch them out as far as they could go. What sacred lessons those were.

So our faith is still incomplete. It must grow into a deep and personal knowledge of Christ. It cannot remain at the level of the crowd’s opinions. Christ asked, “Who do people say I am?” People today also have all sorts of ideas about him. One thinks this, another thinks that, but they go no further.

Well, people have their ideas about me. What do you say I am? You are the Son of God. That is the foundation: faith that Christ was the second person of the Holy Trinity, faith that he came down from heaven, faith that he was here on earth, faith that he worked countless miracles.

Can you count the stars? How, then, can you count the miracles Christ has worked and will work until the end of the ages? Faith in his heavenly teaching: a philosopher said that even this one saying of Christ in today’s Gospel would be enough: “God is spirit, and those who worship him must worship in spirit and truth.”

Even if there are rational beings in other worlds, they could have no religion higher than the one Christ taught at the well, the religion of grace. So what else must we believe? Above all, that he was sacrificed.

As we have said, if humanity could have saved itself, Christ would not have come into the world. No human being, angel, or archangel could save us. Christ himself came down and became man to bring us redemption. He is the atonement for our souls. He came, was crucified, rose from the dead, ascended into heaven, and will come again to judge the living and the dead. This is our faith.

This is the faith that is our foundation: faith in our Lord Jesus Christ, brought to fullness through knowledge of him. But faith must not remain knowledge alone; it must show itself in what we do. “You believe,” he says, “but do not be a mere tree.” Faith without works is dead. Faith must be like a fruitful, leafy tree that gives shade.

...it must also be fruitful; I must bear fruit. Every Christian must be a Christian, a Christian, a Christian, as Saint Augustine said, that great philosopher, one of humanity’s ten greatest minds, whose name I unworthily bear. He used to say what a Christian is; he said it in Latin: “A Christian is a Christian.”

Take some chalk, take a board, and write it in Latin: the Christian is Alter Christus, Alter Christus. What does Alter Christus mean? Another Christ, another Christ.

As Christ lived on earth, so we must seek to live, following in his footsteps. Faith, then, is a deep knowledge of him. It is our answer to the question, “Who do people say I am?”

Faith is expressed through works. Faith keeps all the commandments, not just a few commandments, three or four, but all of them, especially the foremost commandments: love for God and love for our neighbor.

All the commandments, great and small, form a single chain with many links. Think of the chandelier hanging from the church ceiling. Break one link in its chain, and the chandelier falls.

So a Christian must not keep only the commandments he likes. He must keep them all, especially those that challenge his corrupt self. That is faith. Faith also means serving, confessing Christ, and proclaiming Him.

Sadly, as I have told you before, if you look at society... The other day I traveled by plane because my chauffeur fell ill, so I had to travel by plane. There were 240 people on board the plane.

I watched, and I heard no conversation about Christ, nothing. They did not even make the sign of the Cross, absolutely nothing. You have a tongue! You have a tongue! Speak about Christ!

Why did Christ give you a tongue? So you could speak about Him, to your wife, your children, your coworkers, the soldiers. Let the name of Christ be heard everywhere. Thy Kingdom come.

But today, nothing, cold, polar cold, polar cold. Saint Augustine says, ‘Woe to those who do not speak of Christ’, woe to those who do not speak about Christ.

They do not speak, protest, or raise their voices even when His name, the name above every name, is blasphemed in the vilest way. Yet insult a man’s mother or father, and he may be ready to pull out a pistol and kill you.

They say you should wash your mouth with rosewater before speaking of your father. But when it comes to Christ, nothing, absolutely nothing. So the reproach is that they do not speak of Christ. We must defend His name, the name above every name, even to the point of death.

So let me also speak of faith: faith as knowledge and fuller understanding, as with the Samaritan, who began with little knowledge of Christ and came to confess that He is the Messiah of the world. Faith also expresses itself in active deeds, following in Christ’s footsteps.

Faith is proclaimed and confessed continually. It even longs to bear witness through martyrdom: not only to believe in Christ, but also to suffer for Him. As the Apostle Paul says to the Philippians, you have been granted the grace not only to believe in Him, but also to suffer for His sake.

To suffer. Think of Ignatius the God-bearer and see how he speaks there. They arrested him and were leading him away. He begged them to leave him be: ‘Leave me. I want to become Christ’s wheat. I want to be ground, not by a mill, a mill, but by the teeth of the wild beasts.’

Do you hear what he said? ‘I desire it,’ he says, ‘and the most beautiful moment of my life will be when the teeth of the wild beasts grind me, and I become bread, become artos, become Christ’s artos.’ That is how he died; that is how he was martyred. We also have Polycarp of Smyrna from that time, that heroic age. He was summoned, they called him, and they had lit a fire. They lit a fire to burn him, to burn a man, and so on. And they asked him, saying, ‘Blaspheme Christ.’ What did he answer? ‘Blaspheme Christ? I have served Him for eighty-six years, and He has never done me any wrong. How could I blaspheme Him?’ And he was burned, burned, burned. What was this? It was a matter of martyrdom, a matter of martyrdom.

And one more thing before I finish. A Christian is an alter Christus, another Christ. There is also an inner life. A person has an outward life and an inward life, the spiritual, mystical life. What is this mystical life? Let me offer a brief comparison, though it could be the subject of a whole sermon. There was a time when people thought the Earth was the center of the universe and everything revolved around it. That is called geocentrism.

Then astronomers showed that the Earth is only a small body in the heavens. It would take 1,350 Earths to make the Sun. The theory of geocentrism fell, and heliocentrism took its place.

And even that picture gave way, for beyond our Sun there are other suns, many much larger, thirty-five, forty, fifty times larger. My God, my God, how can there be unbelievers? Our whole system, too, is in motion.

Geocentrism has given way, but egocentrism, our self-centeredness, has not. We have learned the movement of the Earth, yet we still cling to ‘I, I, I’: that empty self. What, then, is the mystical life?

The Apostle Paul lived it. Read his Epistle to the Philippians. There you will find words so weighty that no scale of ours could weigh them: ‘For me, to live is Christ.’ Can you say that? Can you say it? John Chrysostom, whose preaching centered on Christ and who placed Christ at the center of his own life, said, ‘I cannot say it.’ If even he could not say it, how can we?

If that was true of John Chrysostom, what can we say? And I, with all my passions, with the whole Lernaean Hydra, with this immense beast of sin, how can I call myself a Christian? I have given you, then, the fundamental marks of a Christian, of a Christian, and now you ask: Are there Christians? Then you ask the great question: Are there Christians?

John Chrysostom, in one of his early sermons in Antioch, was deeply grieved one day because various acts of debauchery were taking place in the city. The formidable preacher climbed into the pulpit, preached, and said,

He recalled a story from the Old Testament, one I think I have spoken about here before. Belshazzar, king of Babylon, was feasting with prostitutes and concubines when he saw three words written on the wall.

It was impossible to interpret them, impossible to interpret them. They could not interpret them. None of the wise men of Babylon could interpret those words. So he called Daniel, who interpreted them.

“O king, the end has come. The hand of God wrote these words: Mene, Tekel, Peres. You have been measured, weighed, and found wanting.” Shortly afterward, this wicked king was cast down from his throne.

A scale! A scale on which I weigh myself and my neighbor, everyone: priests, bishops, patriarchs. And that scale is the Gospel. Dare to place yourself on it and see what you are, what you are truly like, in the light of the Gospel. Then John Chrysostom said, with tears, “I doubt that among Antioch’s 300,000 inhabitants there are even a hundred.”

A hundred Christians! Those are John Chrysostom’s words. If he could say that of Antioch in his day, what can we say today, my brothers and sisters? Another celebrated preacher of our people, whom I urge you to read, was Miniatis. He was a writer, a poet, a philosopher, and a keen observer of the human soul.

Miniatis has a remarkable sermon for the Sunday of the Fasts, titled “On Faith.” He devotes an entire page to saying much the same thing as Chrysostom: “Where can I go? I am looking for a Christian.” He also calls to mind Diogenes, who was disgusted by the state of humanity. For, as a certain Carrel, a great philosopher, said, the human form does not befit us. The human form does not befit us; it does not.

The human form is upright, reaching upward. The Greek word for a human being was understood by our ancestors as one who looks and reaches upward. Animals look down toward the earth, but we look toward heaven, for there is our heavenly homeland.

If people took on a shape that matched their appetites and desires, Carrel, the physician and philosopher, says that scarcely one in a thousand would retain a human body.

Just as Circe turned people into pigs with her wand, imagine the sight, a terrible sight, of going out into the street and seeing everyone in different animal forms: one a pig, another something else, another a pig, and so on.

We would lose the human form that belongs to us. “How beautiful a human being is when truly human,” our ancient forebears used to say. Now consider Diogenes, who saw humanity’s wretched state. What did he do, symbolically, like a prophet before the time of Christ?

He lit a lantern at midday, while the sun itself was shining, and walked through the city with it. People asked, “What are you looking for?” “I am looking for a human being,” he said. “I am looking for a human being. There are no human beings,” he said. “I am looking for a human being.” Miniatis and others also recount this story of Diogenes and say, “I am looking for a human being; I am looking for Christ. Where am I to find Him?”

Once, a person’s identity card recorded his religion. Now they have removed it. Instead, they want to know what sort of bathroom you have.

So a civilized person is someone with a bathroom! But they do not ask, “Is this person a Christian?” They have removed that even from the Constitution. Once we were identified as Christians; now that too is gone. They say we no longer need it, especially as we enter the European Economic Community. I will speak to you another time about that European body. It is a superstate that does not believe in Greece. It gives awards to Angelopoulos for works I find utterly wretched. It has disparaged everyone and everything. He even had the help of the coast guard fleet for a scene in his film, and now he goes to Cannes for a great prize. Meanwhile, the words on our identity cards that reminded us who we are will disappear, and we will be given a number. Is there any title higher than Christian? In the days of the martyrs, when they were arrested...

They interrogated them, interrogated them, and would ask one of them: “What is your homeland?” “Christian.” “What is your lineage?” “Christian.” “What is this?” Whatever they asked, the answer was “Christian, Christian.” With the word “Christian,” they encompassed all the greatness of our faith.

Now even the words themselves are despised and erased altogether, whereas identity cards once said “Orthodox Christian.” It is all gone now; those things are gone now, gone for good, as though we were children of orangutans and the beasts of the jungle. They have erased it even from the Constitution.

The Constitution used to say that, to become President of the Republic, a person had to be an Orthodox Christian. We erased it! We erased it! That is, a Freemason, a Jehovah’s Witness, a guru, or anyone else you like can become President of the Republic.

That is where we have come. That is where we have come. Even the word “Christian” has come to be hated. Here in Greece, although I came into conflict with Ieronymos, not over matters of a particular nature, for he was a remarkable man, but over the state’s interference in the affairs of the Church, we disagreed and so on. Even so, I must acknowledge, as I have said before, that he was an exceptional hierarch, faithful and devoted to his calling. He longed to cleanse the Church.

Later he wrote a wonderful book called Am I a Christian? That is the title of Ieronymos’s last book. And Tatiana, a young woman from Russia, said, “In Russia there were Christians. But when I came to Europe, I did not find any.”

I once asked a university professor who was regularly in Europe, “Professor, how are the Christians in Paris?” He replied, “But are there any Christians there?” The life has faded; only the name remains among us, the name, the name above every name. He was telling me to weep. I do not know what you feel, how you see these things, or how you feel about them.

Well, I have this to tell you. Just count the churches we have in Greece: we have 40,000 churches. Small churches and large, tall ones. We have 10,000 priests. We have 100 bishops. And they would be as numerous as the stars of heaven and the sand of the sea. We have, we have, we have. We have pectoral icons, pastoral staffs, mitres, and chanters. We have, we have, we have. But we do not have Christians!

If we had forty thousand Christians, no, no, truly, if we had forty thousand Christians, Greece would be a happy country. We are also living in a time when the Antichrist is drawing near. His coming is being helped along, and we must prepare ourselves.

We want to face the great storm that is coming. I said it from the beginning, as you remember; I said from the beginning that I do not agree with our joining the European Economic Community. It will be a disaster, a disaster, a great disaster. Greece will no longer survive there; the tradition of our people will not survive there, nor will Orthodoxy. Foreigners will live there, and the Greeks will end up becoming like them. For we have nothing to gain, and we cannot compete. This is absurd.

We have no strength. Leaving everything else aside, we lack the strength to struggle. Do you see what I mean? Imagine ten trained runners in a race, and then a man who is lame wants to run alongside them.

I am lame; I have difficulty because I am lame. They will make us ill, and the Greeks will end up as waiters serving the tourist trade.

Mr. Seldakis gave Angelopoulos an award for the work he presents, a humiliation of Greece. The label “madman” was also bestowed.

We find ourselves in this dreadful state. We have churches. There was a time when there were no church buildings in Greece, or anywhere in the world. There was a time when our clergy were not distinguished by cassocks. They were like the laity. There was a time when there was no grandeur or luxury, none of the things that today adorn the churches.

But there were Christians, Christians of the catacombs, the catacombs. Anyone who wants to see what they were like will weep. Read Fabiola, translated by the late Trembelas, and see what those Christians were like. The servant women in the palaces, those servant women, through their shining lives and the radiance of their lives, managed to influence the ladies they served and to become...

These Christians are distinguished now by their character, their conduct, and their deeds, because their faith was made manifest through deeds.

O Lord, where is such faith today? Indeed, those were the Christians of the first centuries. Where are Christians like them now? Will Christians like them appear again on the horizon in these days? Will they appear here among us? God knows.

But all of us must take care to raise this question, to examine it today when we go home, to ask ourselves: Am I a Christian? Am I as God wants me to be? Am I another Christ? That is, we must gain a sacred awareness.

That is, let us think, just imagine. Imagine an age, imagine a time in human history, imagine a Greece whose model is not the EEC, not this, that, and the other, but our Lord Jesus Christ. He is the perfect man, and he calls us too to become kings in the Spirit, teachers in the Spirit, and priests in the Spirit.

Imagine such a time, when everyone thinks as Christ thinks, speaks as Christ speaks, and acts as Christ acts.

What an ideal world that would be. There would be no more war. Today everything revolves around the ego, around the self. Let us put that ego aside and all strive to diminish it, for it is a terrible, destructive thing. Let us receive Christ within ourselves.

Christ, whom all you Greeks praise and exalt above all forever. Amen. I wanted to add something. I had not forgotten it; I had simply left it until now. I want to tell an anecdote that will serve as a vivid summary of the homily.

Having responded, I now bring the sermon to a close, having responded to your wish to hear news from our Macedonia, which is in danger. I have told those in authority, but they do not listen.

That the time will come when, just as we have refugees from Albania, just as we have refugees from Pontus, just as we have refugees from Russia, just as we have refugees from Cyprus, we will also have refugees from Macedonia.

Some news from the border region where I serve. As for me, if I do not leave, for I am old now, if I do not leave, I remain there and await martyrdom. Martyrdom is what I await.

They have prepared major terrorist operations, with terrorists in various places who will soon come to Macedonia and carry out executions. I will be among the first. May it be so, Lord; may it be so, Lord; may it be so, Lord; may it be so. May we no longer live in a world marked by division and hellish torment. They no longer speak; various people come there. They come, they come, they come, they come. They do not speak. We have reached the point of being ashamed to say we are Greeks, ashamed even to be called Greeks; they are afraid to be called Greeks. Terror and fear are everywhere up there now, and anyone who comes to work at the border asks to leave as soon as possible and come back down. No one. I stay! Or rather, my duty tells me to. I stay!

For I hope that I am contributing something to keeping Greece standing, despite my old age.

I want to finish with a story, one that has a lesson. We all know that Alexander the Great was a brave son of our Macedonia. He was taught by Aristotle.

He used to say, “To my father I owe my life, but to my teacher I owe living well.” He meant his physical life. Such was Alexander the Great. He raised an army and formed his phalanxes. The phalanxes advanced as far as India. They reached it, and his name reached there too.

And in a sense, Alexander prepared the ancient pagan world for Christ. Forgive me; let me tell you about him this way: in his army, in his phalanxes, there was another man named Alexander, a soldier named Alexander. But what a difference there was between Alexander the king and the king’s soldier! Alexander, a hero among heroes, risked his life at every moment for the glory of his kingdom.

One was a lion; the other was a hare. The king warned him once, twice, three times. Then he summoned him and said, “Either change your conduct or change your name.”

Christ says the same today to anyone standing before him. Is Christ of little account? Is he something small and insignificant? Christ is the eternal King of kings, the King who hangs on the Cross, the example and model for all ages, our incomparable teacher, King and High Priest. With his arms outstretched and his gaze asking each of us, he says: “Either change your conduct or change your name.”

Well! One of the two. So let us make that decision today. May God help us change our conduct and truly be Christians, truly be Christians. And at the name of Jesus Christ every knee shall bow, on earth and under the earth, and every tongue shall confess that Christ is the Lord. Amen.

Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε, Άγιοι Άγγελοι και Αρχάγγελοι, Τίμιε Πρόδρομε, Απόστολοι οι Δώδεκα, διδάσκαλοι και πατέρες της Εκκλησίας, όσιοι και μάρτυρες, οι καλώς αθλήσαντες και φανέντες, ταις πρεσβείαις υμών προς τον Κύριο, του ελεηθήναι τας ψυχάς ημών. Αμήν. Συγκινούμαι, αιδεσιμότατοι πατέρες, αγαπητοί μου χριστιανοί άνδρες και γυναίκες, νέοι και νεάνιδες, συγκινούμαι, λέγω, που τη στιγμή αυτή βρίσκομαι εδώ στην αίθουσα, μια αίθουσα που δεν την έκτισε η Εκκλησία η επίσημος, μια αίθουσα που δεν την έκτισαν οι πλούσιοι, οι μεγιστάνες, το κράτος. Μια αίθουσα που την έκτισε ο πιστός λαός.

Την έκτισε την αίθουσα αυτή εφ' του υστερήματός του. Συγκινητικές προσφορές για να χτιστεί η αίθουσα αυτή. Και εκτίσθη η αίθουσα αυτή για να μπορεί αυτός που θα βρίσκεται στην αίθουσα αυτή να λέει αλήθειες που δυστυχώς δεν μπορούν να λεχθούν πάνω από τους άμβωνες των επισήμων.

Και ρητό, το οποίο έχω ως ρητό της αίθουσας αυτής, είναι: «Αγωνίζου υπέρ της αληθείας μέχρι θανάτου και ο Κύριος ο Θεός έσται μεθ’ ημών». Έτσι λοιπόν και επί 16 χρόνια εδώ στην Αθήνα ελαλήσαμε τον Λόγο του Θεού εν μέσω πολλών περιπετειών που γνωρίζουν οι παλαιότεροι ακροατές.

Τώρα είστε εδώ συγκεντρωμένοι. Ξέρω ότι έχετε δίψα, διψάτε. Δείψατε να ακούσετε νέα Νέα, διότι όπως διεπίστωσε ο Απόστολος Παύλος όταν ήρθε στην Αθήνα, ότι οι Αθηναίοι, λέει, ήθελαν να ακούνε νέα, διαρκώς νέα. Είναι μία δίψα της ανθρωπίνης ψυχής να ακούει νέα.

Να ακούσετε νέα, νέα από τα σύνορα, νέα από τη Φλώρινα, νέα από την τοπική μας εκκλησία της Φλωρίνης, για την οποία ξέρω ότι ενδιαφέρεστε. Τα νέα δεν είναι ευχάριστα, και δεν είναι ευχάριστα διότι στις Μητροπόλεις αυτές που είναι κοντά στα σύνορα, όπως είναι η Μητρόπολη Καστοριάς, η Μητρόπολη Κονίτσης, η Μητρόπολη Φλωρίνης, έχουμε ένα κύμα προσφύγων.

Σεις το βράδυ κοιμάστε, αλλά τη νύχτα δεν κοιμούνται οι ταλαίπωροι, οι αδελφοί μας, οι Βορειοηπειρώτες. Περνούν τα σύνορα, άλλοτε είκοσι, άλλοτε τριάντα, άλλοτε πενήντα, άλλοτε εκατό, άλλοτε διακόσιοι. Και έρχονται μέσα στη Φλώρινα ρακένδυτοι και λέει η νύχη της αυτή.

Μεγάλο το δράμα τους. Ένα ερώτημα μεγάλο: αν ανταποκρίνεται μέσα στις ανάγκες των αδερφών μας Βορειοηπειρωτών. Το κράτος δυστυχώς έχει άλλες αντιλήψεις. Και συνεπώς δεν είναι όπως το 1922, που ήρθαν από τη Μικρά Ασία και από τον Πόντο, παρακαλώ, όχι 5.000, 10.000, 30.000· ήρθαν, παρακαλώ, 2 εκατομμύρια αδερφοί μας.

Ελλάδας. Η Ελλάδα άνοιξε τας αγκάλας της. Διοικούσε τότε ο Πλαστήρας. Διαταγή: κανείς νηστικός, κανείς έξω. Σχολεία, σπίτια, οικήματα, τα πάντα επετάχθησαν, και έμειναν συγκινημένοι οι πρόσφυγες του 1922 βλέποντας αυτή την ιστορία, και την απέδωκαν την αγάπη αυτή στην πατρίδα όταν το 1940 και αυτοί εστρατεύθησαν και είπε η Ελλάδα το ιστορικό της «όχι».

Σήμερα δεν δεικνύεται αυτή η αγάπη και στοργή. Για να μόνο σας λέγω ότι σε μια πόλη, δεν την ονομάζω, σε μια πόλη της Παλαιάς Ελλάδος, μεγάλη πόλη από τις πλουσιότερες πόλεις της Ελλάδος, οι αδελφοί μας οι Βορειοηπειρώτες το Πάσχα έμειναν νηστικοί και περίμεναν πίσω, απέξω από τα σπίτια.

Περίμεναν οι νοικοκυράδες να αφήσουν τα υπολείμματά τους μέσα σε νάιλον σακούλες, και τις άνοιγαν τις σακούλες και ροκάνιζαν τα κόκκαλα σαν τα σκυλιά.

Απελπιστική η κατάσταση. Ας λειτουργούμε, εσείς εδώ συνδράματε, έγινε κάποιος έρανος και κάτι βοηθήσατε, όπως βοηθούν και άλλες πόλεις της Ελλάδας, και τους δίνουμε και παπούτσια, τους δίνουμε και ό,τι μπορούμε τους κάνουμε.

Ας δεηθούμε υπέρ αυτών να λήξει συντόμως το δράμα των αδελφών μας Βηρυτιωτών. Νέα λοιπόν από την τοπική μας Μητρόπολη, την τοπική μας Εκκλησία, αλλά νέα ζητάτε εσείς, νέα όχι πολιτικά, διότι δεν φαίνεστε να ενδιαφέρεστε για τα πολιτικά, αλλά όσοι είστε εδώ στην αίθουσα ξέρω πολύ καλά ότι διψάτε εκκλησιαστικά νέα.

Ναι, τι έχουμε να πούμε; Μπορούμε να πούμε ότι ύστερα από λίγη διαδικασία και ύστερα από αυστηρόν έλεγχον τον οποίο ασκήσαμε όχι μόνο εγώ και άλλοι στην τελευταία σύνοδο, νομίζω φτάσαμε σε κάποιο συμπέρασμα επιτέλους, μετά 17 ολόκληρα χρόνια, να γίνει φροντίς να τακτοποιηθούν οι έκπτωτοι Μητροπολίτες μας.

οποίοι κόπησαν ακριβώς τότε από τις εποχές εκείνες. Θέλω να ελπίζω ότι θα εφαρμοστεί, θα εκτελεστεί ό,τι αποφασίσετε και οι φόβοι τους οποίους διατύπωσα και εγώ και οι άλλοι θα διαψευστούν. Αυτά είναι τα εκκλησιαστικά. Τώρα περισσότερα εκκλησιαστικά νέα θα διαβάσετε στον Ορθόδοξο Τύπο και τον Εκκλησιαστικό Αγώνα και εκεί θα πληροφορηθείτε λεπτομέρειες του όλου αγώνα.

Διψάτε ακόμα, σας είπα, διψάτε ακόμα κάτι άλλο εδώ στην αίθουσα και ξέρω ότι διψάτε τον ελεγκτικό λόγο, θέλετε ελεγκτικό λόγο. Αλλά εγώ σήμερα δεν είμαι στο βήμα αυτό να κάνω ελεγκτικό λόγο, ή μάλλον θα κάνω μεικτό λόγο, και εποικοδομητικό και ελεγκτικό, εις τρόπον ώστε να είστε όλοι ικανοποιημένοι.

Λοιπόν, εισερχόμεθα εις το κύριο θέμα.

Σήμερα η Εκκλησία μας εορτάζει Κυριακή της Σαμαρείτιδος ή της Αγίας Φωτεινής, της οποίας λαμπρός ναός ήταν στη Σμύρνη, ο Μητροπολιτικός Ναός ήτανε στη Σμύρνη ο Ναός της Αγίας Φωτεινής, που υπήρχε μέχρι το 1922, ναός στον οποίο για τελευταία φορά λειτούργησε ο Χρυσόστομος Εθνομάρτυς και ο οποίος είπε: «Μη κλαίετε, μη στενάζετε, θα ανατείλουν καλύτερες ημέρες για το έθνος μας».

Σήμερα, Κυριακή της Σαμαρείτιδος, δεν θα ασχοληθώ με το Ευαγγέλιο, αλλά θα ασχοληθώ με τον Απόστολο. Και τον Απόστολο τον σημερινό τον ακούσατε στην Εκκλησία, και εδώ θέλω να πιστεύω ότι όσοι είστε εδώ όλοι έχετε εκκλησιαστεί. Εκεί λέγει, μεταξύ των άλλων, ότι ύστερα από την εκτέλεση του Στεφάνου σκορπίστηκαν οι διδάσκαλοι του Ευαγγελίου και πήγανε δεξιά και αριστερά, και πήγαν σε διάφορες γειτονικές χώρες, και έφτασαν μέχρι την Κύπρο, και οι ίδιοι φτάσανε στη μεγάλη πόλη, την Αντιόχεια, και εκεί κήρυτταν τον Λόγο του Θεού.

Διέπρεπε δε ως κήρυξ του Ευαγγελίου, φλογερός, διέπρεπε ο Βαρνάβας, τον οποίον τιμά ιδιαιτέρως η εκκλησία της Κύπρου. Ο Βαρνάβας λοιπόν, ο κύριος, και όταν ο Βαρνάβας είδε ότι το έργο είναι πολύ δύσκολο, είναι χτυπημένο, τότε ζήτησε και βρήκε τον Παύλο τον Απόστολο και πήγε ο Απόστολος Παύλος στην Αντιόχεια και κήρυξαν και πλήθος πολλοί ανθρώπων επίστευσαν στον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν.

Και η Εκκλησία της Αντιοχίας έγινε μια ένδοξος και μεγάλη εκκλησία. Το δε σπουδαίο είναι ότι διά πρώτη φορά οι οπαδοί του Χριστού ονομάστησαν Χριστιανοί. Αυτό είναι το Χριστιανός, το τίμιον αυτό όνομα.

Γύρω λοιπόν από το τίμιον αυτό όνομα θα είπαμε, αγαπητοί μου, ολίγας λέξεις εδώ. Προτού το όνομα αυτό, Χριστιανοί, με άλλα ονόματα ονομάζονταν οι οπαδοί του Χριστού. Ονομάζονταν μαθηταί του Χριστού, ονομάζονταν Άγιοι, ονομάζονταν οι της Οδού. Όλοι τα έτσι λέγανε, οι της Οδού. Όλοι αυτοί έχουν Οδό, γνωρίζανε τον δρόμο.

Ο δρόμος. «Εγώ είμαι η οδός, η αλήθεια και η ζωή», και ό,τι έβαζαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, πολύ ευρίσκωσε αυτή.

Ονομάστησαν με τι αυτά ονόματα Ναι, αλλά οι εχθροί των πώς τους ονόμαζαν; Οι εχθροί τους εμπαικτικώς τους ονόμαζαν Γαλιλαίους. Διότι θεωρούνταν ότι κατάγονται από μια επαρχία που οι άνθρωποι ήσαν άξεστοι ψαράδες.

Ή επίσης, ακόμα χειρότερα, τους ονόμαζαν Ναζαρηνούς, ότι προέρχεται ο αρχηγός της πίστεώς των, ο Κύριος ημών Χριστός, προήρχετο από τη Ναζαρέτ, εξού και Ναζωραίος εκλήθη. Τι δύναται εκ Ναζαρέτ αγαθόν τι είναι; Και πάνω στο σταυρό πινακίδα είχανε: ο Ιησούς Χριστός, ο Βασιλεύς, ο Ναζωραίος.

Ήτανε τα πράγματα, αλλά τότε...

Ονομάστηκαν στην Αντιόχεια χριστιανοί, και αυτό το όνομα, αυτό ακούτε, με το όνομα αυτό ονομάζονται οι χριστιανοί. Ποια τα γνωρίσματα του χριστιανού θα πούμε σήμερα. Θα παρουσιάσουμε ποια είναι τα θεμελιώδη γνωρίσματα του χριστιανού και θα ρωτήσουμε αν είμαστε χριστιανοί. Θεμελιώδες γνώρισμα του χριστιανού είναι πρώτα πρώτα η πίστη, η πίστη. Όχι αυτή η ατελής πίστη που έχουμε, αλλά μια πίστη η οποία συνδέεται με το πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Πρέπει να γνωρίζουμε, αγαπητοί, ότι η λέξις Χριστός είναι εβραϊκή λέξις, είναι εβραϊκή, είναι ελληνική, εξελληνισθείσα, αλλά σημαίνει ο κεχρισμένος. Εις τους Ιουδαίους οι βασιλείς εχρίοντο υπό των προφητών και το χρίσμα αυτών ήταν η επίσημος πράξις διά της οποίας ονομάζονταν βασιλείς πλέον. Ο Χριστός είναι βασιλεύς. Βασιλεύς υπό την απόλυτη έννοια, της οποίας βασιλείας ουκ έσται τέλος. Και θέλω να προσέξω το σημείο αυτό, διότι ο άνθρωπος, αν διαβάζουμε τα πρώτα κεφάλαια της Γενέσεως, θα δούμε εκεί στην Γένεση ότι ο Θεός έφτιαξε τα πάντα, από τα μικρότερα έως τα μεγαλύτερα.

Τα πάντα εποίησε ο Θεός. Πώς; Με το λόγο του. Είπε και εγεννήθησαν. Είπε και εγεννήθησαν, είπε και εγεννήθησαν. Αυτή είναι η πίστη μας. Αλλά προκειμένου περί των ανθρώπων αλλάζει εκεί η φρασιολογία της Γραφής.

Επίσης, λέγει, επίσης, τρόπον τινά, καλεί συμβούλιο της Αγίας Τριάδας, Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα. «Ποιήσουμε» είναι η πρώτη νύξη ότι ο Θεός είναι τρία πρόσωπα, Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα. «Ποιήσουμε», λέει, να γίνει σύσκεψη για να δημιουργηθεί ο άνθρωπος, και δημιουργείται ο άνθρωπος με όλα τα προσόντα.

Και εδώ και είπε σε αυτόν, τον έκανε, τον εγκατέστησε ο Θεός βασιλέα της φύσεως, βασιλέα της φύσεως και είπε σε αυτό, είπε: «Αρχέτωσαν». Εσείς, λέει, θα είστε οι εξουσιαστές της φύσεως. Τα πάντα θα υπακούσουν εσάς, εσάς θα υπακούσουν, διότι σας εφοδίασε με ένα εξαίρετο μέσο, με ένα κομπιούτερ. Εάν πει σε κάποιον ότι ένα κομπιούτερ φυτρώνει στους δρόμους, στα χωράφια, θα πει ότι τρελάθηκε. Αλλά ένας άνθρωπος έχει κομπιούτερ εξαίρετο, μοναδικό, άφθαστο. Και αυτό είναι το λογικό του ανθρώπου και με το λογικό του ο άνθρωπος έφτασε σε μεγάλες σφαίρες και όντως εβεβαιώθηκε ότι είναι βασιλεύς της φύσεως ολοκλήρου. Διότι, αν εξετάσουμε, ο άνθρωπος υστερεί ως προς το σώμα και υστερεί σε πολλά. Λόγου χάρη, τα ζώα τον υπερτερούν σε μερικά σημεία.

Εδώ ο χάλιος λαγός τρέχει περισσότερο από τον άνθρωπο. Άντε να πιάσει λαγό, άντε να πιάσει λαγό. Έχετε δει πώς τρέχει ο λαγός; Αστραπιαίως εξαφανίζεται ο οποίος. Λοιπόν, έχουμε κατόπιν τον αετό που έχει βλέμμα αέτιο. Από τα ύψη πάνω διακρίνει κάτω στη γη, τόσο αέτιο βλέμμα, και βλέμμα ακόμα τέτοιο που δύναται να κοιτάξει κατάματα τον ήλιο, κατάματα. Ένα φοβερό πράγμα είναι.

Έχουμε επίσης άλλα φαινόμενα τα οποία είναι θαυμαστά στα ζώα. Επίσης έχουμε και τη μακροβιότητα. Ο άνθρωπος ζει 70 to 80 έτη, υπάρχει ο κόρακας ο οποίος ζει 200 χρόνια. Γι' αυτό σε μια επαρχία που είχα πάει, εκεί αντί ευχής ήταν «κορακοζώητος», σιδερένιος δηλαδή, να ζει 200 χρόνια.

Υπάρχουν λοιπόν μερικά σημεία, αλλά εν τούτοις όμως ο άνθρωπος διά του λογικού ενίκησε τα πάντα. Ενίκησε τον λαγό με το αυτοκίνητο, ενίκησε τον αετό με τα αεροπλάνα, με τα διαστημόπλοια που πετούν μακρά φορά.

Ενίκησε κάτω τα θηρία, τον Λεβιάθαν της θαλάσσης με τα υποβρύχια. Ενίκησε τα πάντα, τα ενίκησε, και είναι ο βασιλεύς πλέον της κτίσεως. Αλλά με μία διαφορά: ότι ενώ εξουσίασε την φύση, τα υλικά πράγματα, όλα αυτά, εν τούτοις εξουσιάζεται από τα πάθη του. Αρχιέτωσαν των παθών και έμεινε ο άνθρωπος δούλος των παθών και εξεθρονίστηκε ο Θεός ο άνθρωπος από το βασιλικό αξίωμα στην ευγενεστέρα του σφαίρα. Η ευγενεστέρα του σφαίρα είναι ο ηθικός τομέας του ανθρώπου. Ενικήθηκε, κατατροπώθηκε και έπεσε. Και ο έκπτωτος βασιλεύς.

Ο άνθρωπος έπεσε, αλλά ενώ έπεσε ο άνθρωπος, ήρθε ο Χριστός ως άνθρωπος και τον ανύψωσε πάλι μέχρι τον ουρανό. Το έδωσε, βλέπετε μες στο Ευαγγέλιο ότι το έδωσε, ότι έχετε πίστη, λέει, θα λέτε στο βουνό, λέει, να ξεριζώνεται το βουνό και να πέφτει στη θάλασσα σαν βολίδα.

Τι λέει; Ότι βουνά θα ξεριζώνονται, πράγματα δύσκολα, ακατόρθωτα, απίθανα, απίθανα με τη δύναμη της πίστης ώστε να κατορθώνονται. Είπε ακόμα ότι θα σας δώσω δύναμη, λέει, πατήν επάνω όφεων και σκορπίων και πάσα τη δύναμη του εχθρού.

Τι άπειρη δύναμη απέκτησε. Συνεπώς, αποκατεστάθη ο άνθρωπος δια του Χριστού, της ενανθρωπήσεως του Χριστού στην αρχαία του δόξα. Και μετέχουμε κι εμείς του βασιλικού αξιώματος. Διότι ο Χριστός, όπως λέγουν οι θεολόγοι και ιδίως ο Δαμασκηνός, είναι τριπλούν το αξίωμα. Είναι βασιλεύς. Χαίρε ο βασιλεύς μόνο. Βασιλεύς αιώνιος. Και ο άνθρωπος κοντά στο Χριστό νικά τα πάθη του και τον κόσμο και την σάρκα και να εξελίσσεται.

Λοιπόν, είναι ακόμα ο Χριστός ο διδάσκαλος, ο μοναδικός διδάσκαλος, ο απόλυτος διδάσκαλος. Μη κληθείτε, λέει, διδάσκαλοι και καθηγητές. Είστε ο διδάσκαλος και καθηγητής ο Χριστός. Είναι ακόμα ο Χριστός ο Αρχιερεύς, ο οποίος προσφέρει και κοντά στον Χριστό, πλην της ιεροσύνης της κανονικής που πιστεύω εμείς οι Ορθόδοξοι, υπάρχει και η πνευματική ιεροσύνη.

Έκαστος εξ ημών ιερατεύει, θυσιαστήριον το ανώτερο θυσιαστήριο που είναι η καρδία του ανθρώπου. Όταν προσεύχεσαι, όταν παρακαλείς, όταν δέεσαι, είσαι και εσύ ιεράτευμα. Όχι υπό την έννοια ότι έχουμε το δικαίωμα να λειτουργούμε, αλλά διότι μέσα εις τα βάθη της καρδίας μας συντελείται ένα μυστήριο πράγμα.

Έτσι λοιπόν μετέχομεν του Χριστού και ως βασιλέως και ως διδασκάλου και ως αρχιερέως. Λοιπόν, η πίστις πρέπει να μην είναι ατελής, η πίστις στο Χριστό, η πίστις, να πιστεύουν στο Χριστό. Βλέπουμε ότι αυτή η πίστη έχει πρόοδο, αρχίζει από μικρά και φτάνει στα μεγάλα.

Και δεν είναι απλώς μια γνώσις η πίστις, αλλά είναι μία λέξη που θα την πει. Την λέει ο Απόστολος Παύλος. Πώς το λέει, πώς το λέει μπρος; Διαβάζετε η Γραφή. Εδώ ο κύριος Σωτηρόπουλος προσπαθεί με την ωραία του γλώσσα και με τα βαθιά του νοήματα να σας εισαγάγει μέσα στο βάθος της Γραφής. Δεν είναι απλώς μια γνώση ξηρά. Τι είναι; Που είναι μια λέξη; Επίγνωσις, βαθιά επίγνωσις.

Και όσο προχωράει κανείς στη μελέτη της Γραφής, και όσο έχει πίστη τόσο γνωρίζεται περισσότερο με τον Χριστό. Παράδειγμα είναι η Σαμαρείτισσα, τον είδε τον Χριστό. Πού να φανταστεί ότι κάτω από το ταπεινό σχήμα ενός ανθρώπου που δεν είχε τίποτα, ούτε άντλημα είχε, ούτε τίποτα είχε, ήταν διψαλέος, ιδρωμένος εκεί πέρα κοντά στο φρέαρ της αυτής, εσχημάτισε μια μικρά ιδέα, μικρά ιδέα και μάλιστα όχι ιδέα, και τον αντεπάθησε και είχε και αίσθημα αντιπάθειας και του λέει: «Τι, είσαι Ιουδαίος; Τι κουβεντιάζεις με εμένα; Είσαι Ιουδαίος, εγώ είμαι Σαμαρίτισσα, έχουμε καμιά σχέση μεταξύ μας;» «Άντε παρακάτω, φύγε από μένα, τι με ενοχλείς;»

Αλλά κατόπιν, σιγά σιγά σιγά, το κουβάρι ξετυλίχθηκε. Σιγά σιγά μετά είδε ότι ο Χριστός καταπληκτικό λόγο της είπε: «Έχεις πέντε άντρες», λέει, «πέντε, και αυτός δεν είναι λοιπόν το βαΐσι, ο πέμπτος δεν είναι δικό σου», λέει, «δεν είναι και αυτό δικό σου».

...αυτά. Σου λέει: «Πού τα ξέρει τα μυστικά της ζωής μου;» Αμέσως η πίστη αυξήθηκε και όταν σιγά σιγά στο τέλος είπε ότι αυτά που λες, τα δύσκολα πράγματα, τα δύσκολα μαθήματα, θα έρθει κάποιος. Λένε οι πρόγονοί μας, λένε οι προφητείες, λέγουν οι αιώνες ότι θα έρθει κάποιος που θα τα αποκαλύψει όλα αυτά.

Τα έλεγε ο Μεσσίας. «Εγώ είμαι». Τα έχασε πλέον. Είδατε πως η πίστη σιγά σιγά έφτασε στο ύψος των σημείων; Και αυτή επίστευσε στον Χριστό και άφησε τη στάμνα της και έτρεχε κάτω στους συμπατριώτες της, έξυπνη όπως ήταν.

«Ελάτε να δείτε έναν άνθρωπο που τέτοιος άνθρωπος δεν γεννήθηκε ποτέ στον κόσμο, έχει ιδιότητες μεγάλες και θαυμαστές. Μήπως αυτός είναι ο Μεσσίας, ο Χριστός;» Έτσι λοιπόν προάγεται η πίστη. Αντιστοίχως η πίστη μας είναι ατελής, ατελής. Ένας σπουδαίος θεολόγος, ο Μακράκης του περασμένου αιώνος, είπε μια, μεταξύ των άλλων ωραίων ρήσεων που είπε, ότι ο λαός της Ελλάδος είναι ακατήχητος. Και είναι ακατήχητος ο λαός μας, απίστευτα ακατήχητος.

Αυτό το μεγαλείο της πίστεώς μας ελάχιστοι μπορούν να το συλλάβουν, διότι βλέπουν, έχουμε τώρα επάνω, άνοιξε κατήχηση, έκανα κατηχητικό σχολείο και έγραψα τους Αλβανούς μέσα, όλους αυτούς τους βοηθούς, και για πρώτη φορά να ακούνε και ακούνε και ακούνε και ακούνε και διψάνε και θέλουν να μάθουν πληροφορίες περί της πίστεώς μας, την οποία αγνοούν.

Εδώ στην Ελλάδα ο λαός μας είναι ακατήχητος. Αν κάτι γνωρίζουμε, το γνωρίζουμε όχι από τους δασκάλους της κατήχησης. Το γνωρίζουμε από την πατρώαν ευσέβεια. Το γνωρίζουμε από τις αγράμματες άγιες γυναίκες, τις γιαγιάδες μας.

Εγώ δεν το ξεχάσω ποτέ. Μας καλούσε τα εγγόνια της η γιαγιά και πρωτού... Πρωτού, σας είπα κι άλλοτε, πρωτού να φάμε, έπαιρνε το ψωμί, το χώριζε σαν αντίδωρο. Κοιτάξτε καλά, να κάνετε το σταυρό σας. Μην πατήσετε ψίχουλο, μη πατάτε. Όποιος πατάει ψίχουλο, πατάει τον Χριστό.

Άντε τώρα που τα ρίπτουμε όλα μέσα στο νάιλον και μπορεί πρώτα ο κανείς να τα κόκκαλα. Είμαι τάχα χριστιανή, είμαι πολύ σπουδαία χριστιανή, πολύ σπουδαία, πάρα σπουδαία χριστιανή. Έτσι είναι και ακόμα περισσότερο μας συνήθιζαν με τρόπο, σαν να εσπούδασαν σε ακαδημίες και εις παιδαγωγικά.

Αγάπη της μάνας είναι· αγάπα και κάνε ό,τι θέλεις. Η αγάπη της γιαγιάς... Ποιος δάσκαλος αγάπησε ποτέ το παιδί όπως αγαπούν οι γιαγιάδες τα παιδιά; Και με τρόπο μας δίδασκε ότι παραπάνω από όλα, είναι ο Χριστός.

Και μας το δίδασκε κατά τρόπον παιδαγωγικότατο. Μας έλεγε, μου λέει, έχουμε αδερφάκια. Τα αδερφάκια τα αγαπάτε. Εμείς τσακωνόμαστε με τα αδερφάκια. Και λέγαμε έτσι, ανοίγαμε τα χέρια, τόσο τα αγαπάμε τα αδερφάκια.

Κατόπιν τον πατέρα λίγο παραπάνω, τη μητέρα παραπάνω, τον Χριστό, ανοίγαμε όλες τις αγκάλες, απέραντα σε αγάπη. Διδάγματα ιερά.

Ατελής λοιπόν είναι η πίστη μας, η πίστη μας, και πρέπει η πίστη μας να προαχθεί και να γίνει επίγνωσις, να μην είναι η πίστης όπως στη μάζα, γιατί και στον Χριστό, όταν, είδες, ο Χριστός έκανε ερώτημα: «Τι να με λέγουν οι άνθρωποι;» Και τώρα δεν υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν μια ιδέα για τον Χριστό; Άλλοι την άλφα ιδέα, τη βήτα ιδέα, τη γάμα ιδέα. Διάφορες ιδέες επικρατούν, αλλά δεν προχωρούν περισσότερο, σταματούν.

Να, εσείς καλά, ο κόσμος έχει τέτοια ιδέα για μένα. Εσείς τι με λέτε; Εσύ είσαι ο Υιός του Θεού. Αυτό είναι το θεμέλιο: πίστη ότι ο Χριστός ήταν το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, πίστη ότι κατέβηκε από τα ουράνια, πίστη ότι ήταν εδώ στη γη, πίστη ότι έκανε θαύματα αναρίθμητα.

Μετράς τα άστρα, αλλά πώς μπορείς να μετρήσεις τα θάματα που έκανε ο Χριστός μέχρι συντελείας των αιώνων; Πίστη στην ουράνια δασκαλία του, που, όπως λέει και μόνο σήμερα το Ευαγγέλιο, είπε κάποιος φιλόσοφος ότι κι αν ακόμα τίποτε άλλο, αυτό που λέει ο Χριστός: «Πνεύμα ο Θεός, και τους προσκυνούντας αυτόν εν πνεύματι και αληθεία δει προσκυνείν».

Και αν υπάρχουν στους άλλους κόσμους όντα λογικά, δεν μπορούν να έχουν άλλη θρησκεία ανώτερη από τη θρησκεία την οποία δίδαξε ο Χριστός εις το φρέαρ της θρησκείας της χάρης. Λοιπόν, τι ούτως είναι πίστης; Ότι κυρίως πίστης ότι θυσιάστηκε.

Όπως είπαμε, αν μπορούσε ο άνθρωπος να σωθεί μόνος του, δεν θα ερχόταν στον κόσμο. Ο άνθρωπος δεν μπορούσε να σωθεί, ούτε άνθρωπος άλλος, ούτε άγγελοι, ούτε αρχάγγελοι, ούτε κανείς. Κατέβηκε ο ίδιος ο Χριστός και έγινε άνθρωπος για να δώσει σε μας τη λύτρωση. Αυτός είναι ο ιλασμός των ψυχών ημών. Ήλθε, εσταυρώθη, αναστήθη εκ νεκρών, ανελήφθη στους ουρανούς και πάλι θα έλθει να κρίνει ζώντας και νεκρούς. Αυτή είναι η πίστη.

Πίστης, η θεμελιώδης πίστης εις τον Κύριον, η μόνος ο Χριστός, τελεία πίστη επίγνωσης. Αν δεν έχει μόνο η πίστης να είναι γνώσης ή επίγνωσης, λοιπόν, αλλά πρέπει η πίστης να εκδηλώνονται ενέργειες. Πιστεύεις, λέει, να μην είσαι δέντρον. Πίστης, λέει, άνευ έργων είναι νεκρά. Πίστης είναι πίστης δέντρων καρποφόρων, ευσκιόφυλλων.

...πρέπει να είναι και καρποφόρον, πρέπει να βγάλω καρπόν, πρέπει να είναι ο κάθε χριστιανός, χριστιανός, χριστιανός, όπως είπε ο Ρώσος Αυγουστίνος, ο μεγάλος φιλόσοφος αυτός, από τα 10 μεγαλύτερα πνεύματα της ανθρωπότητας, του οποίου αναξίως φέρω το όνομα, έλεγε τι είναι ο Χριστιανός, το έλεγε λατινικά: χριστιανός είναι ο χριστιανός.

Πάρτε κιμωλία, πάρτε έναν πίνακα και γράψτε το λατινικά, γιατί δεν είναι Λατίνος αυτός, είστε Λατίνος, ότι ο Χριστιανός είναι Άλτερ Χρήστος, Άλτερ Χρήστος. Που θα πει Άλτερ Χρήστος; Άλλος Χριστός, άλλος Χριστός.

Ον τρόπον ο Χριστός έζησε επί της γης, καλούμαστε και εμείς να ζήσουμε τη σύγχνηση αυτού, τα ίχνη αυτού ακολουθούντες. Λοιπόν, πίστης είναι ο επίγνωσης. Απάντηση στο ερώτημα τι είναι μελέγωση άνθρωποι είναι.

Πίστις είναι η δι’ έργων εκδηλουμένη, πίστις είναι η οποία τηρεί όλες τις εντολές, όχι μόνο λίγες εντολές, τρεις-τέσσερες εντολές, αλλά το σύνολο των εντολών και ιδιαίτερα τις κορυφαίες εντολές, οι οποίες είναι αγάπη του Θεού και αγάπη του πλησίον.

Πίστη, διότι όλες οι εντολές, μικρές και μεγάλες, είναι μία άλυσος, μία άλυσος που αποτελείται από πολλούς κρίκους. Και αν τα κόψεις, όπως έχει τον πολυέλαιο που κρεμνάει από την οροφή της εκκλησίας, μια αλυσίδα, εάν κόψεις, εάν σπάσεις έναν κρίκο, έπεσε ο πολυέλαιος, δεν στέκεται.

Έτσι λοιπόν και ο χριστιανός δεν πρέπει να τηρεί μόνο ορισμένας εντολάς, τις αρεστές του, να τηρεί όλας τας εντολάς και μάλιστα εντολάς εκείνες οι οποίες έχουν τη σύγκρουση με το διεφθαρμένο εγώ του. Πίστη είναι αυτό. Πίστη ακόμα είναι να υπηρετείς, να ομολογείς, να κηρύσσεις.

Δυστυχώς, όπως σας είπα κι άλλοτε, εάν πάρεις μέσα την κοινωνία... Προχθές ταξίδευσα με αεροπλάνο γιατί αρρώστησε ο σοφέρ ο δικός μου και αναγκάστηκα και ταξίδευσα με αεροπλάνο, και ήταν μέσα 240 μέσα στο αεροπλάνο.

Παρατηρούσα, δεν άκουγα καμία συζήτηση για τον Χριστό, τίποτα. Ούτε σταυρό δεν κάνανε, τίποτα απολύτως. Έχεις γλώσσα, έχεις γλώσσα, μίλα για τον Χριστό.

Γιατί σου έδωσε τη γλώσσα ο Χριστός; Να μιλήσεις, να μιλήσεις στη γυναίκα σου για τον Χριστό, στα παιδιά σου για τον Χριστό, στους συνεργάτες για τον Χριστό, στους στρατιώτες για τον Χριστό, παντού-παντού να ακούει την λέξη Χριστός. Ελθέτω η Βασιλεία Σου.

Αλλά σήμερα τίποτα, ψυχρά, πόλος, πόλος. Λοιπόν, ο ιερός Αυγουστίνος λέει: «Ουαί τοις μη περί Χριστού λαλούσι», αλίμονο σε αυτούς που δεν μιλάνε για τον Χριστό.

Και μάλιστα δεν λαλούνε και δεν διαμαρτύρονται και δεν υψώνουν τη φωνή τους όταν το όνομα, το υπερπάνω όνομα, βλαστημείται, αισχρότατα βλαστημείται. Εάν τολμήσεις να βρίσεις τη μάνα που τον γέννησε ή τον πατέρα που τον έφερε στον κόσμο, ή ξέρω αν διαμαρτύρεται, είναι έτοιμος να βγάλει πιστόλι να σε σκοτώσει.

Λέει, το όνομα, να πλύνεις με ροδόσταγμα το στόμα σου για να αναφέρεις τον πατέρα σου. Και ο Χριστός τίποτε, απολύτως τίποτε. Λοιπόν, ο έλεγκης μη περί Χριστού λαλούσι. Πρέπει το όνομα, το υπερπάνω όνομα, να το υπερασπίσουμε μέχρι θανάτου.

Λοιπόν, πίστης επίσης, θα παραλαμβάνω, πίστης γνώσης, επίγνωσης, όπως ο Σαμαρίτης, που από τη μικρά γνώση που είχε υπέρ του Χριστού, έφτασε στο ύψος και ομολόγησε ότι είναι ο Μεσσίας του κόσμου. Πίστης, η οποία εκτείνεται δι' έργων δραστηριότητας, όπως ο Χριστός, επί τα ίδια του Χριστού.

Πίστης η οποία ανακηρύσσεται διαρκώς, πίστης η οποία ομολογείται διαρκώς, πίστης η οποία να έχει τον πόθο του μαρτυρίου, όχι μόνο το πιστεύειν, αλλά το πάσχειν. Σε εσάς, λέει ο Απόστολος Παύλος προς Φιλιππησίους, εχαρίσθη όχι μόνο το πιστεύειν, αλλά και το πάσχειν.

Πάσχειν. Θα παρακαλώ τον Θεοφόρο τον Ιγνάτιο και να δείτε εκεί πέρα πώς εκφράζεται. Τον συνέλαβαν, τον οδηγούσαν. Παρακαλούσε, λέει, παιδιά, να τον αφήσουν. «Αφήστε με. Εγώ θέλω να γίνω», λέει, «να γίνω σίτος Χριστού. Εγώ θέλω να με αλέσουν, όχι ο μύλος, ο μύλος, να με αλέσουν τα δόντια των θηρίων».

Ακούτε τι είπε; «Επιθυμώ», λέει, «και θα είναι η πιο ωραία στιγμή της ζωής μου, να με αλέσουν τα δόντια των θηρίων. Και να γίνω ψωμί, να γίνω άρτος, άρτος Χριστού να γίνω». Έτσι απέθανε, έτσι μαρτύρησε. Ακόμα, λέει, έχουμε και τον Πολύκαρπο Σμύρνης της εποχής εκείνης, της ηρωικής εποχής, ο οποίος εκλήθη και τον καλέσανε και είχαν ανάψει φωτιά. Φωτιά ανάψαν, να τον κάψουν, για έναν άνθρωπο και λοιπά. Και τον ρωτήσαν, λέει: «Βλαστήμησε τον Χριστό». Και τι απάντησε; «Τον Χριστό να βλαστημήσω; 86 χρόνια τον υπηρετώ, ποτέ κακό δεν μου έκανε. Πώς τον βλαστημήσω;» Και κάηκε, κάηκε, κάηκε. Τι; Ήταν υπόθεση μαρτυρίου, υπόθεση μαρτυρίου.

Επιπλέον δε, να τελειώνω, χριστιανός, Άλτερ Χρίστος, άλλος Χριστός. Το άλλο, να έχει και κάτι άλλο. Αυτά είναι εξωτερικά, αλλά υπάρχει εσωτερικό. Ο άνθρωπος έχει διπλή ζωή, δεν έχει μία ζωή, την εσωτερική ζωή. Ποια είναι αυτή η εσωτερική ζωή; Είναι η πνευματική ζωή, είναι η μυστική ζωή. Τι είναι η μυστική ζωή; Σας δίνω μια μικρά σύγκριση, αν και αυτό μπορούσε να γίνει θέμα εκτεταμένης ομιλίας. Ποιο είναι αυτό; Ότι, ξέρεις, ήταν εποχή που η Γη εθεωρείτο το κέντρο του κόσμου όλου, αυτό λέγεται γεωκεντρισμός, και ότι γύρω από τη Γη κινούνται τα πάντα.

Ήρθαν κατόπιν επιστήμονες αστρονόμοι και απέδειξαν ότι η Γη είναι απλώς ένα μικρό σώμα μέσα εις τα ουράνια. Πρέπει να πάρουμε 1.350 φορές τη Γη να φτιάξουμε τον Ήλιο. Και κατέπεσε η θεωρία του γεωκεντρισμού και επεκράτησε η θεωρία του ηλιοκεντρισμού.

Και πάλι και αυτή κατέπεσε, διότι πριν του ηλίου υπάρχουν και άλλοι ήλιοι, πολύ μεγαλύτεροι, 35, 40, 50. Θεέ μου, Θεέ μου, πώς υπάρχουν άπιστοι; Και πέραξε τον ηλίον κινείται ολόκληρο από το σύστημα του ασυμπλότητα.

Ο γεωκεντρισμός έπεσε, ο εγωισμός δεν έπεσε. Το είναι μεγάλο. Τι το προδέψαμε και γνωρίσαμε την κίνηση της γης και το πατήσαμε την κίνηση στα φυσικά της όρια, και εμείς έχουμε το εγώ, το εγώ, το εγώ, το εγώ, το άδειον εγώ, με τα σκατία, με τα σπα. Ποια είναι η πολεμιστική ζωή;

Η ποιητική ζωή την έζησε ο Απόστολος Παύλος. Διαβάστε προς γραμμάτες της επιστολής και να δείτε, λέει ένα ρήμα που δεν υπάρχει στην καρδιά των ζυγίσεών μας. Ένα ρήμα που λέει: «Εμοί το ζην Χριστός». Αντί να το πεις, αντί να το πεις το όνομα. Ο Ιησούς Χριστός, ο Ιησούς που ήταν χριστοκεντρικός ιεροκήρυκας και είχε τον Χριστό ως κέντρο και ίδιον, έχεις το οποίο παιδευτεί η ψυχή του, έλεγε, λέει: «Εγώ δεν το μπορώ να το πω». Αν το μάικα είσαι, πώς θα το πει;

Αν ο Χρυσόστομος αυτό, τι να πούμε εμείς; Ζωοκέτη εγώ, με όλα τα πάθη, με όλη τη Λερναία Ύδρα, με το θερίον αυτό το απέραντον, το προηγούμενη αμαρτία. Λοιπόν, πώς λέγομαι χριστιανός; Σας έδωσα, λοιπόν, τα θεμελιώδη γνωρίσματα του χριστιανού, του χριστιανού, και τώρα ρωτάτε: υπάρχουν χριστιανοί; Τότε ρωτάτε με το μεγάλο: υπάρχουν χριστιανοί;

Ο Ιωάννης Χρυσόστομος, σε μια ομιλία του στην Αντιόχεια, μια ημέρα κατάπικρος, διότι εκεί ετελούντο διάφορα όργια μες στην πόλη, πρώτα κηρύγματά του, ανέβηκε ο φοβερός ιεροκήρυκας στον άμβωνα και εκήρυξε και είπε, λέει, ποιο να το ρεβά.

Εθυμήθηκε μία ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης, την οποία νομίζω και κάποτε εδώ την ανέπτυξα. Ότι κάποτε ένας Βαλτάσαρ, Βαλτάσαρ, βασιλεύς Βαβυλώνος, εκεί που γλεντούσε, εκεί που διασκέδαζε μες σε πορνών και παλλακίδων, είδε επάνω στον τοίχο τρεις λέξεις.

Αδύνατο να τις ερμηνεύσεις, αδύνατο να τις ερμηνεύσεις. Δεν μπορούσαν να τις ερμηνεύσουν. Όλοι οι σοφοί της Βαβυλώνας δεν μπορούσαν να τις ερμηνεύσουν αυτές τις λέξεις. Εκάλεσε λοιπόν τον Δανιήλ και τις ερμήνευσε.

Βασιλεύ, ήρθε το τέλος. Το χέρι του Θεού έγραψε αυτές τις λέξεις: «Μανή, Θεκέλ, Φαρές. Εμετρήθης, εζυγίσθης και ευρέθης ελλιπής». Μετ' ολίγον εκκρημνίστηκε από το θρόνο του ο κακούργος αυτός βασιλεύς.

Ζυγαριά, ζυγαριά που ζυγίζω τον εαυτό μου, ζυγαριά που ζυγίζω τον πλησίον μου, τους πάντας, τους ιερείς, τους επισκόπους, τους πατριάρχες, ζυγαριά. Και ζυγαριά είναι το Ευαγγέλιο. Αλλά τόλμησε να ζυγιστείς, τόλμησε να ζυγιστείς, να δεις τι είσαι, πώς είσαι, επάνω στο Ευαγγέλιο. Και λέει κατόπιν ο Χρυσόστομος, λέει με τα δάκρυα, ανέφερε ο Χρυσόστομος και είπε: «Αμφιβάλλω αν στην Αντιόχεια με 300.000 κατοίκους υπάρχουν 100».

100 Χριστιανοί. Τα λέει ο Χρυσόστομος. Και αν ο Χρυσόστομος μέσα στην Αντιόχεια τότε λέγει ότι υπάρχουν 100 Χριστιανοί, τι θα λέμε εμείς σήμερα, αδελφοί μου; Επίσης κι ένας άλλος διάσημος ιεροκήρυκας του γένους μας, το συνιστάω, το διαβάζετε, είναι λογοτέχνης, είναι ποιητής, είναι φιλόσοφος, είναι ψυχολόγος, είναι ο Μηνιάτης.

Ο Μηνιάτης έχει σπουδαία ομιλία στην Κυριακή Δημοκρατία, Κυριακή των Νηστειών, και ονομάζει «Περί πίστεως». Και αυτός λοιπόν διαθέτει ολόκληρη σελίδα και λέει πάνω κάτω τα ίδια πράγματα που είπε ο Χρυσόστομος: «Πού να πάω; Ψάχνω να βρω Χριστιανό». Αυτός πάλι θυμίζει και τον Διογένη, ο οποίος, οι Διογέννες βλέπουν αηδιασμένος από το γράμμα της ανθρωπότητας, ότι οι άνθρωποι... Γιατί, όπως είπε ένας Καρέλη, ένας μεγάλος φιλόσοφος, δεν αρμόζει σε εμάς το σχήμα του ανθρώπου. Σε εμάς δεν αρμόζει το σχήμα του ανθρώπου, δεν αρμόζει.

Το σχήμα του ανθρώπου είναι ο όρθιος, άνω. Η λέξη είναι ελληνική, στ' αρχαία ελληνικά σημαίνει άνω θρώσκω, άνω βλέπει, άνω τείνει, προς τα άνω. Να βλέπουμε τα ζώα όλα, βλέπουν προς τα κάτω, προς τη γη, ενώ βλέπουν προς τον ουρανό, διότι αυτή είναι η ουράνια μας πατρίς.

Λοιπόν, εάν ο άνθρωπος έπαιρνε σχήμα σύμφωνα με τις ορέξεις του, σύμφωνα με τις επιθυμίες του, λέει ο Καρέλ ο φιλόσοφος, στο ιδίον του ο ιατροφιλόσοφος, μέσα στους χίλιους ανθρώπους ζήτημα ένας έμενε με το ανθρώπινο σώμα.

Ον τρόπον η Κίρκη με την ράβδο της μετέβαλε τους ανθρώπους εις χοίρους, έσταλεψε ένα φαινόμενο, τρομερό φαινόμενο, να βγεις στο δρόμο και να βλέπεις όλους, άλλοι να έχουν μορφή ζώα, διαφορετικά σχήματα, άλλος χοίρος, άλλος τούτος, άλλος χοίρος και λοιπά.

Θα χάναμε την ανθρωπίνη μορφή, η οποία αρμόζει στον άνθρωπο, ο όταν άνθρωπος ως ωραίον άνθρωπος, ο όταν άνθρωπος είχε, λέγανε οι αρχαίοι προγονείς μας. Λοιπόν, παίρνει τον Διογένη, που είδε την αθλιότητα ο Διογένης, και τι έκανε συμβολικώς ως προφήτης των προ Χριστού χρόνων;

Άναψε ένα φανάρι μέχρι το μεσημέρι. Ήταν ούλιο ζημένος, άε και φώτιζε ο ίδιος και πήρε ένα φανάρι και γύριζε στην πόλη και λένε οι άνθρωποι, «Τι ζητείς;» «Άνθρωπο ζητώ», λέει, «άνθρωπο ζητώ. Δεν υπάρχουν άνθρωποι», λέει, «άνθρωπο ζητώ». Λέει πού να ζει και αυτό λοιπόν το Διογένη αναφέρει ο Μηνιάτης και άλλοι και λένε «Άνθρωπο ζητώ, Χριστό ζητώ, πού να τον βρω;»

Κάποτε επιγράφεται στις τακτότητες Τώρα το σβήσανε. Ζητούν να μάθουν καμπινέδες. Τι καμπινέδες έχεις;

Δηλαδή πολιτισμένος άνθρωπος είναι αυτός που έχει καμπινέ. Καμπινέ. Ούτε ρωτάνε: Είναι χριστιανός; Το σβήσανε και από το Σύνταγμα. Και από το Σύνταγμα ακόμα ζητήσαμε, όχι απλώς τυπικός προγωμένος επενδεών, ήμασταν Χριστιανοί συναυτώτες. Πάει κι αυτό τώρα. Δεν χρειάζεται τώρα μάλιστα που θα πάμε στην ΕΟΚ, θα πω άλλο τι θα σας κηρύξω τώρα η ΕΟΚ, που είναι το υπερκράτος, το οποίο βραβεύει τον Αγγελόπουλο ναυτών των άθλιων και πανάθλιων, το οποίο νύμπησε τους πάντας και τα πάντα, το οποίο δεν πιστεύει στην Ελλάδα και τώρα πάει μακριά στις Κάννες να πάρει το βραβείο το μεγάλο και προ Προημερώνεις το λιμενικό στόλος, όλος ο λιμενικός στόλος τον βοήθησε να προσιάσει μία τελευταία στιγμή του γυρίσματος της θέλης αυτής και ούτε η κατάσταση, πρώτη δουλειά στον γράφονται ταυτότητες, τώρα θα πάρουμε νούμερο, νούμερο, ενωρισμένο νούμερο θα πάρουμε και θα σβήσει ακόμα και αυτοί οι λέξεις οι οποίοι μας πεθύμιζαν ότι με θα μεγάζεις για ένα άστεκνα, υπάρχει τίποτα ανώτερο από χριστιανός, υπάρχει ανώτερος τίτλος, στην μαρτύρια τους έπιαναν

Τους ανακρίνανε, τους ανακρίνανε και του λέγανε: «Ποια είναι η πατρίδα σου;» «Χριστιανός». «Ποιο είναι το γένος σου;» «Χριστιανός». «Ποιο είναι τούτο;» Οποιεσδήποτε ερωτήσεις, «χριστιανός, χριστιανός». Με τη λέξη «χριστιανός» συμπεριλάμβαναν όλο το μεγαλείο της πιστείας μας.

Τώρα και οι λέξεις εμισήθηκαν και διαγράφηκαν τελείως, ενώ κάποτε στις ταυτότητες, χριστιανός ορθόδοξος. Τίποτα τώρα, πάνε αυτά τώρα, πάνε πια αυτά, σαν να είμαστε παιδιά των ουρακοτάγκων και των θηρίων της ζούγκλας. Το σβήσαν ακόμη και από το Σύνταγμα.

Πρώτα έλεγε το Σύνταγμα ότι για να είναι κανείς πρόεδρος Δημοκρατίας, εχειάθετο αντί εχειάθετο, να είναι ορθόδοξος χριστιανός. Το σβήσαμε! Το σβήσαμε! Δηλαδή μπορεί να γίνει και πρόεδρος Δημοκρατίας και μασόνος και χιλιαστής και γκουρού και ό,τι άλλο θέλεις.

Εκεί φτάσαμε. Εκεί φτάσαμε. Εμισήθη ακόμα και η λέξη «χριστιανός». Και εδώ στην Ελλάδα, μολονότι εγώ ήρθα σε σύγκρουση με τον Ιερώνυμο, όχι για ζητήματα ειδικής φύσεως, διότι ήταν ειδικός άνθρωπος, αλλά για ζητήματα επεμβάσεως του κράτους και στα της Εκκλησίας, διαφωνήσαμε και λοιπά, εν τούτοις πρέπει να ομολογήσω, και το είπα και άλλοτε, ότι ήταν εξαιρετικός ιεράρχης, πιστός, αφοσιωμένος στην αποστολή του. Είχε νοσταλγία να καθαρίσει την Εκκλησία.

Αυτός λοιπόν τώρα μετά έγραψε ένα βιβλίο, θαυμάσιο βιβλίο, με το ερώτημα «Είμαι Χριστιανός;» Έτσι είναι το βιβλίο του Ιερωνύμου, το τελευταίο βιβλίο του Ιερωνύμου, το οποίο λέει «Είμαι Χριστιανός;» Και η Τατιάνα, μία αυτή κοπέλα από τη Ρωσία, και αυτή λέγει ότι στη Ρωσία, λέει, γιατί ήταν από τη Ρωσία, λέει, υπήρχαν και χριστιανοί, λέει, εκεί πέρα. Χριστιανοί υπήρχανε, και ήρθα στην Ευρώπη, λέει, και δεν βρήκα χριστιανούς.

Και ρώτησα κι εγώ έναν καθηγητή, ανοισμό ήταν καθηγητής πανεπιστημίου που είναι τρακτικά στην Ευρώπη, και του λέω: «Κύριε καθηγητά, πώς πάνε οι χριστιανοί στο Παρίσι;» Μου λέει: «Μα υπάρχουν χριστιανοί;» Έσβησε, α, έμεινε μόνο το όνομα, το όνομα, το υπερπανόνομα σε εμάς. Μου έλεγε να κλάψω. Δεν ξέρω τι αισθήματα έχετε εσείς, πώς βλέπετε τα πράγματα, πώς τα αισθάνεστε τα πράγματα.

Λοιπόν, έχω τέτοιο να σας πω. Για μετρήστε εκκλησίες, εκκλησίες που έχουμε στην Ελλάδα, 40.000 εκκλησίες έχουμε. Μικρές, μεγάλες, δύο εκκλησίες, μεγάλες, ψηλές, μεγάλες. Έχουμε 10.000 παπάδες. Έχουμε 100 δεσποτάδες. Και θα ήταν ως τα άστρα του ουρανού και η άμμος της θαλάσσης. Έχουμε, έχουμε, έχουμε. Έχουμε εγκόλπια, έχουμε πατερίτσες, έχουμε μίτρες, έχουμε ψάλτες, έχουμε, έχουμε, έχουμε. Χριστιανούς δεν έχουμε!

Αν είχαμε 40.000 χριστιανούς, όχι, όχι, όχι, αν είχαμε 40.000 χριστιανούς, τότε θα ήτανε η Ελλάς ευτυχισμένη χώρα. Επίσης είναι το γεγονός ότι βρισκόμαστε σε μια περίοδο του Αντιχρίστου, ο οποίος έρχεται πλέον, βοηθάζεται, και πρέπει να προετοιμαστούμε.

Θέλουμε να αντιμετωπίσουμε τη μεγάλη θύελλα η οποία θα πνεύσει. Εγώ εξ αρχής το είπα, το θυμάστε, είπα ότι εξ αρχής είπα ότι δεν συμφωνώ να μπούμε στην ΕΟΚ. Θα είναι συμφορά, συμφορά, συμφορά μεγάλη. Δεν θα ζει εκεί πλέον η Ελλάδα, δεν θα ζει η κούλη παραβός της φυλής μας, δεν θα ζει εκεί η Ορθοδοξία, θα ζουν εκεί πλέον οι ξένοι, οι οποίοι οι δε Έλληνες θα καταντήσουν. Διότι δεν έχουμε κερδί να ανταγωνιστεί. Αυτοί είναι πλάκες.

Δεν έχουμε δύναμη. Αν αφήσουμε όλα τα άλλα, δεν έχουμε δύναμη στην αγωνιστικότητα. Με καταλαβαίνετε τι θα πω; Ξέρεις πώς είναι, σαν να είναι 10 δρομείς, να είναι 10 δρομείς, να τρέχουν γυμνασμένοι 10 δρομείς και να θέλει να λάβει μέρος στους 12 δρομείς, στους 13 δρομείς, να θέλει να λάβει ένας κουτσός.

Είμαι κουτσός, δυσκολεύομαι κουτσός, θα μας αρρώσουν και οι Έλληνες θα καταντήσουν γαρσόνια του τουρισμού.

Ο κύριος Σελδάκης βράβευσε τον Αγγελόπουλο για το έργο το οποίο παρουσιάζει, που είναι «Εξευτελισμός της Ελλάδας», και το κάνασταν με τον οθονόμονο, και αυτός κοντά στους άλλους έδωσε και στον οθονόμονο τον τίτλο, τον νεαρό τίτλο, ότι είναι τρελός. και οι Έλληνες θα καταδίσουν καρσόνια του τουρισμού. Αυτό καταδίσουν. Ο κύριος Σελδάκης ευράβευσε τον Αγγελόπουλο για το έργο το οποίο παρουσιάζει που είναι «Ξετελισμός Ελλάδας» και αυτός κοντά στους άλλους έδωσε και στον τουχανόμενο τον τίπλο, το νερό τίπλο, ότι είναι τρελός. Έχουμε αυτή τη φοβερά κατάσταση. Έχουμε ναούς. Ο κύριος Σελδάκης ευράβευσε τον Αγγελόπουλο για το έργο το οποίο προσιάζει που είναι «Ξετελισμός Ελλάδας» και αυτός κοντά στους άλλους έδωσε και στον Ποχανόμονο τον τίτλο, το νεαρό τίτλο «Ότι Είναι Τρελός».

Έχουμε αυτή τη φοβερή κατάσταση. Έχουμε ναούς. Υπήρχε εποχή που ναός δεν υπήρχε στην Ελλάδα. Στον κόσμο ολόκληρο δεν υπήρχε ναός. Υπήρχε εποχή που οι κληρικοί μας δεν διακρίνονταν από τα ράσα. Ήτανε όπως οι λαϊκοί. Ήτανε εποχή που δεν υπήρχανε μεγαλοπρέπειες και πολυτέλειες και όλα αυτά τα οποία σήμερα αποτελούν τον διάκοσμο των εκκλησιών.

Υπήρχαν Χριστιανοί, Χριστιανοί της κατακόμβας, κατακόμβες, και όποιος θέλει να δει και θα κλάψει, διαβάστε τη «Φαβιόλα» που μετέφρασε ο αείμνηστος Τρεμπέλας, να δείτε τι ήταν οι Χριστιανοί εκεί. Οι υπηρέτριες μέσα στα ανάκτορα κατόρθωσαν, αυτές οι υπηρέτριες, με τον λαμπρόν βίον τους, με την ακτινοβολία της ζωής τους, να επηρεάσουν τις κυρίες τους και να γίνουν.

Αυτοί οι Χριστιανοί διακρίνονται από το ήθος τώρα, από τη συμπεριφορά τους, από τα έργα τους, διότι είχαν μία πίστη όχι τελεία και επίγνωση, διότι είχαν μία πίστη δι’ έργων εκδηλωμένη.

Κύριε, τι αυτή η πίστη ήταν σήμερα. Μάλιστα, αυτοί ήταν οι Χριστιανοί των πρώτων αιώνων. Πού είναι σήμερα οι Χριστιανοί αυτοί; Θα ανατείλουν και πάλι, άραγε, εις τον ορίζοντα αυτές τις ημέρες; Θα ανατείλουν εδώ μέσα; Ο Θεός γνωρίζει.

Αλλά εμείς πρέπει να προσέξουμε όλοι μας, εις τρόπον ώστε να θέσουμε το θέμα μας, να εξετάσουμε το θέμα σήμερα, όταν πάμε στα σπίτια, να θέσουμε το θέμα: είμαι χριστιανός; Είμαι όπως με θέλει ο Θεός; Είμαι ο Άλτερ Χριστός; Δηλαδή, να αποκτήσουμε συνείδηση ιεράς.

Δηλαδή να σκεφτόμαστε, για φανταστείτε. Φανταστείτε μια εποχή, φανταστείτε μια περίοδο της ανθρωπότητας, φανταστείτε μια Ελλάδα που να έχει ως πρότυπον όχι την ΕΟΚ, όχι το άλφα και το βήτα και το γάμα, αλλά να έχει ως πρότυπον τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, ο οποίος είναι ο τέλειος άνθρωπος, ο οποίος μας καλεί να γίνουμε κι εμείς βασιλείς του Πνεύματος, να γίνουμε διδάσκαλοι του Πνεύματος, να γίνουμε ιερείς του Πνεύματος.

Φανταστείτε μια εποχή τέτοια που καθένας θα σκέπτεται όπως ο Χριστός, θα μιλάει όπως ο Χριστός, θα ενεργεί και θα πράττει όπως ο Χριστός.

Ιδεώδης κόσμος, ιδεώδης κόσμος. Πόλεμος δεν θα υπάρχει πλέον. Πριν είναι βασιλέτη, τώρα είναι εγωκεντρισμός, εγωκεντρισμός, το εγώ. Σβήσαμε το εγώ και προσπαθήσουμε οι πάντες να μειώσουμε το εγώ αυτό, το οποίο είναι φοβερό και απέσυγαν και καταστρεπτικό, και να βαθέσουμε εντός μας τον Χριστό.

Χριστόν, ον πάντες Ελλήνων, υμνείτε και υπερυψούντε εις πάντα τους αιώνας. Αμήν. Ήθελα να συμπληρώσω κάτι το οποίο δεν το λησμόνησα, αλλά το άφηγα και το αφήκα. Για το να φέρω ως έναν έκδοτον το οποίο ζωερός θα είναι μια περίληψη της ομιλίας.

Αφού ανταποκρίθηκα, λήξη κάνω τώρα του κηρύγματος, αφού ανταποκρίθηκα στην επιθυμία σας να μάθετε νέα από τη Μακεδονία μας, η οποία κινδυνεύει, το είπα εγώ στους μεγάλους, δεν ακούνε.

Ότι θα έρθει η ώρα που, όπως έχουμε πρόσφυγες από την Αλβανία, όπως έχουμε πρόσφυγες από τον Πόντο, όπως έχουμε πρόσφυγες από την Ρωσία, όπως έχουμε πρόσφυγες από την Κύπρο, θα έχουμε και πρόσφυγες από την Μακεδονία.

Μερικά νέα από την παραμεθόρια γραμμή στην οποία υπηρετώ. Εγώ, αν δεν φεύγω, γιατί είμαι πλέον γέρος, αν δεν φεύγω, μένω εκεί και περιμένω μαρτύριον, μαρτύριον περιμένω.

Έχουν ετοιμάσει τρομοκρατικές μεγάλες κινήσεις τρομοκρατών μέσα ή κάτω στην Ασφαλή και παντού, οι οποίοι εντός ολίγου θα έρθουν στην Αυτερή, στην Μακεδονία και θα προβούν τις εκτελέσεις. Και από τον πρώτο θα είμαι εγώ. Γένοιτο, Κύριε, γένοιτο, Κύριε, γένοιτο, Κύριε, γένοιτο. Να μην ζούμε πλέον σε έναν κόσμο στον οποίο υπάρχει μια διαφορά και μια κολασία. Δεν μιλάνε πλέον, έρχονται διάφορο εκεί. Έρχονται, έρχονται, έρχονται, έρχονται. Δεν μιλάνε. Φτάσαμε σε ένα σημείο να ντρεπόμεθα να λεγόμεθα ότι είμαστε Έλληνες και να ντρεπόμεθα ότι ακόμα να λεγόμεθα, να φοβούνται να λέγονται Έλληνες. Τρόμος και φόβος επάνω πλέον και πέρα, και όποιος έρθει υπάλληλο ζητεί το συντομότερο να φύγει από πάνω, με τα σύνορα να κατεβεί. Κανένας. Μένω! Ή ότι το λέει το καθήκον μου. Το μένω!

Ενώ διότι ελπίζω ότι κάτι, όχι παρά τα γηρατειά μου, συντελώ εις το να κρατηθεί η Ελλάς.

Επιθυμώ να τελειώσω με ένα ανέκδοτο, να τελειώσω, ένα πνεύμα. Το ανέκδοτο που έχω να τελειώσω είναι το εξής: Ότι όλοι ξέρουμε ότι ο γενναίος τέκνος της Μακεδονίας μας είναι ο Μέγας Αλέξανδρος. Γενναίος τέκνος, τέκνος ο οποίος είχε διδάσκαλο τον Αριστοτέλη.

Και ο οποίος έλεγε: «Στον πατέρα μου οφείλω το ζην, εις δε τον διδάσκαλό μου το ευ ζην». Το εις ζωή μου την φυσική. Και ούτως ήτανε ο Μέγας Αλέξανδρος. Έκανε στρατό, δημιούργησε φάλαγγας και προχώρησαν οι φάλαγγες μέχρι Ινδιών. Φτάσανε και έφτασε το όνομα.

Και υπήρξε τρόπον τινά εκείνος ο οποίος προπαρασκεύασε το έδαφος των ειδωλολατρών, τον αρχαίο κόσμο, για τον Χριστό. Μεγάλη τη συγγνώμη. Θα τον αναφέρω ως εξής: ότι μέσα στο στρατό, μέσα στις φάλαγγές του, είχε και έναν που τον έλεγαν Αλέξανδρο, στρατιώτη Αλέξανδρο. Αλλά ποια διαφορά μεταξύ του Αλεξάνδρου του βασιλέως και του στρατιώτου του βασιλέως! Ο Αλέξανδρος, ήρωας των ηρώων, έπαιζε τη ζωή του κάθε στιγμή υπέρ της δόξης του βασιλείου του.

Ο Αλέξανδρος ήταν λαγός, ο ένας λιοντάρι, ο άλλος λαγός, ο ένας λιοντάρι, ο άλλος λαγός. Τον παρατήρησε μια, τον παρατήρησε δυο, τον παρατήρησε τρεις, τον εκάλεσε και του λέγει: «Ή θα αλλάξεις διαγωγή ή θα αλλάξεις όνομα, ή θα αλλάξεις διαγωγή ή θα αλλάξεις όνομα».

Αυτό λέγει και ο Χριστός σήμερα που είναι μπροστά του. Ο Χριστός είναι υπούτιος; Ένα μικρό και ασήμαντο πράγμα είναι; Ο βασιλεύς των βασιλέων είναι ο Χριστός, αιώνιος. Ο βασιλεύς που είναι πάνω στον σταυρό κρεμασμένος, το υπόδειγμα για το πρότυπο των αιώνων, ο απαράμιλος διδάσκαλός μας και βασιλεύς και αρχιερεύς και λοιπά, με τα σπηλά του ανοιχτάς, με το βλέμμα το οποίο ρωτάει τον καθένα από εμάς: «Ή θα αλλάξεις διαγωγή ή θα αλλάξεις όνομα».

Πα! Ένα από τα δύο. Ας πάρουμε λοιπόν την απόφαση σήμερα. Να βοηθήσει ο Θεός, να αλλάξουμε τη διαγωγή και να είμαστε όντως χριστιανοί, όντως χριστιανοί, και εν τω ονόματι του Ιησού Χριστού παν γόνυ κάμψει, επιγείων και καταχθονίων, και πάσα γλώσσα εξομολογήσεται ότι Χριστός ο Κύριος. Αμήν.