Chalcedon, Orthodox Faith, and the Call to Unity

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

“After a first and second warning, have nothing more to do with a heretical person, knowing that such a person has gone astray, is sinning, and stands self-condemned.” Here, my beloved Christians, here in this church of the Transfiguration of our Lord Jesus Christ...

This church was built through the devotion of the people of Kallithea. Today I have come before you quite unexpectedly. I ask you to show patient endurance and listen to a few Christian, Orthodox words.

Our Holy Church has appointed the first Sunday after July 11 to honor the Fathers of the Fourth Ecumenical Council. And today is that very Sunday.

For this reason, today, carrying out the directive of our Holy Orthodox Church, we celebrate the memory of the Fathers of the Holy Ecumenical Council, the Fourth Ecumenical Council. Today we celebrate not one or two Fathers, just count them: today, 630 Fathers.

Today 630 stars, as the hymn beautifully says, shine in the spiritual heavens of our Holy Church. We remember the Fathers of the Fourth Ecumenical Council, who gathered at Chalcedon in Asia Minor in AD 451. They strengthened our Holy Church and the Orthodox faith, and condemned the heretical teachers Eutyches and Dioscorus, who attacked the teaching that our Lord Jesus Christ is both God and man.

To go further into this teaching would be difficult. Even if we understand something here, and even if someone has attended the highest schools or goes to university, if we try to explain what the Fourth Ecumenical Council taught, we will not be able to make ourselves understood.

People have stopped taking an interest in matters of faith. Back then, Christians followed what the Ecumenical Councils said as closely as people today follow what is said in Parliament. But ask Christians what the seven Ecumenical Councils taught, and they do not know.

Well, at the Fourth Ecumenical Council, the Holy Fathers condemned the heresy that, I say, attacked the God-manhood of our Lord Jesus Christ. That is, our Church taught that Christ is fully human and, at the same time, fully God.

The Church taught that in Christ there are two natures, a human nature and a divine nature. It taught that these two natures, the human and the divine, are united in Christ without change and without confusion. Every human being is a great mystery: we cannot explain how body and soul, matter and what is immaterial, are joined in a person. If the coexistence of soul and body in a human being is inexplicable, how much greater is the mystery of Christ, in whom the human and the divine are united: He is God and man.

Our Church also taught that they are united without change and without confusion. What does that mean? Let me give you an example.

Take a piece of iron and put it in a fire. You will see the iron turn red hot, filled with the fire’s heat. Yet the iron remains iron, and the fire remains fire.

The iron keeps its nature as iron, and the fire keeps its nature as fire. So too, in Christ, the human was united with the divine in the person of Christ, who is both God and man.

This is the great truth the Fourth Ecumenical Council taught against the heretics. Today, the whole service sings the praises of the Fathers of that Ecumenical Council.

But of all that the Church has sung today, and all that was read from the Apostle and the Gospel, my beloved, I want you to pay attention to this saying of the Apostle Paul. What does this God-inspired saying tell us? “Reject a heretical person after a first and second admonition, knowing that such a person has gone astray and is sinning, being self-condemned.”

What counsel does this saying give us? It tells us how we should behave toward heretics. But before we speak of that, my beloved, let us ask: Who are these heretics? What makes a person a heretic?

A heretic is someone who does not agree with what our Holy Church teaches. Someone who does not agree in every respect, without exception, with our Holy Church is called a heretic. Yes, a heretic. But heretics are of two kinds; there are two categories of heretics. What is the first category? The first category is the victims.

These are ordinary Christians who have not read the Gospel and have not heard preaching or teaching. They are easily caught in the nets of heresy.

They have not studied. They do not go to church, read the Gospel, or pick up religious books. They are simple Christians, and when they hear a Protestant, a Roman Catholic, or a Jehovah’s Witness speak persuasively, they say, “Here is the truth.”

And so they are caught in the heretics’ nets. It is like certain fish in the sea called combers. They swim with their mouths open, and a fisherman catches them at once. They are the easiest fish to catch, while others are much harder to catch.

The fisherman catches a comber at once because it swims with its mouth open, takes the bait immediately, and is caught.

That is exactly how many Orthodox Christians are today: like those fish. The heretic casts a hook and catches them at once.

The fisherman catches it and puts it in his basket because the fish is not paying attention. But these people are the victims: simple men and women whom heretics easily draw into their teachings.

Yet someone should reach out to these simple people. If a theologian, a preacher, or an educated Christian speaks with them and explains that the teaching of the heretics is like food laced with poison, they can recognize their error and turn away from the heretics.

Yes, that is why we have a duty: when we see someone in our own circle who has been caught by heretics, we must not be indifferent but enlighten that person. And he says that this is a great, a great good.

The Gospel says...

If you find someone caught in error and manage to enlighten him and bring him out of it, you have covered a multitude of sins. But besides those who are victims of heresies, there are others who are not merely victims of heresies: they are the perpetrators, the butchers of Christians’ consciences.

Who are they? They are the teachers and recruiters. You never hear a harsh word from them. Honey drips from their tongues, but their hearts are full of poison. They look like little lambs on the outside, but within they are wolves.

Outwardly they look like angels, but they spread teachings I regard as heretical. They are dyed. Dyed. Think of a piece of cloth: it has not been dyed with water-based dye, which washes out easily. Rather, it is like cloth treated with a chemical substance, made in a factory and dyed with good dyes.

You can wash it in a tub or put it in a river, and still the color will not come out. So it is with some of these teachers who come to us from America, from Italy, and from other places. Our vineyard has no fence now, and heretics gather here from everywhere.

Their beliefs have soaked in to the bone. The infection of heresy has entered them, and they do not change. The first group are victims; these are the ones who prey on them. You cannot change their minds.

They are like Arius. All the Fathers tried to change his mind and teach him Orthodoxy, but he would not change at all. Such people will not be persuaded or moved.

This error has taken root deep in their hearts, and we cannot bring them to change. So what are our obligations toward heretics of this second kind?

What are our obligations? What are our duties? People like this have gathered here in Kallithea and Moschato, and their numbers have grown. In recent years they have multiplied in the army, the air force, the navy, and everywhere else; wherever you go, they are gathered together. The other day in Thebes, where a whole regiment is stationed, the commander said that millennialists had gathered there and appeared among them. Yes, they are appearing everywhere. So what must we do? What are our duties? What? Suppose there are millennialists in Stimodo, in Kallithea. There are millennialists there.

What are our duties? Are we to set fire to their houses, or take clubs and beat them? The Gospel tells us to do none of these things.

What, then, should we do if we are Christians and truly believe we belong to the true faith? Our duties are these. First, when you meet such a teacher of heresy, not merely someone who has fallen victim to it, but someone who sets himself up as an instructor or a philosopher, remember that he thinks he can solve the mysteries of faith with his own little mind.

But can you fit the sea into a drinking glass? No more can the human mind contain the whole mystery of Orthodoxy. So when you meet someone like that, the Apostle Paul says not to start a discussion. Keep away. It is wasted time.

You can talk for one hour or two. You can lay all the Gospels before them, and every great speaker can come to argue with them, but they will not change their course. As I said, their convictions are dyed deep, and they will not be persuaded.

So do not waste your time debating with teachers of heresy. Keep away from them. What is our second duty? Some of them get up early in the morning, thanks to the dollars and checks sent from America. While others go to work carrying mortar up to the buildings, or doing all kinds of jobs, these people have no other work. They fill a bag with books full of heretical teachings and go from house to house.

So if one of them comes, one of those peddlers of the devil, or if one of them comes with a bag and rings your doorbell, send him away from your house. Do not let him come up the steps. Do not start a conversation or take a leaflet.

You should also tell the priest of your parish, so he can take action: a wolf has appeared. If the priest is truly a shepherd, he will go after that wolf.

If he is no shepherd, he will let the wolf devour the sheep. Tell the other Christians as well, so they stay alert and watchful in their parish. But these are the easy things.

It is easy to avoid a discussion with a teacher of heresy. It is easy to send him away from your home, and easy to tell the priest. What is difficult? Here is where the Jehovah’s Witnesses put us to shame.

What is difficult? It is what the Gospel asks of me, wearing this cassock, and of you women and men, and of the priests, the bishops, and the patriarchs alike.

The Gospel says it. That is why we prevailed. Where does it say that? These things are easy: going out to preach and breaking these things up. What is difficult? The Gospel says that each one of us must be a light.

Our lives must shine. ‘Let your light so shine before men, that they may see your good works and glorify your Father in heaven.’ So what is happening? The heretics outdo us in this. When someone falls ill, they hurry straight to his home. When someone has no money for a funeral, they bury him. They bring clothes and help in other ways. They show charity and love. We have fallen short of the love and charity they show.

So they surpass us in works of love. Worse still, we Orthodox do not live as Christians should. They see our bad example and speak against Christianity. I know this: if we Orthodox lived by the Gospel, if we lived as Christ taught, as the Apostles, the Fathers, the Saints, and our forebears lived, even our grandparents who could barely read, if we were truly Christians, they would have no opening.

There could be, there could not be, my dear ones, a single heretic in the world; nor would there be Freemasons, nor any... nor Communists, nor millennialists. Through our disorderly lives, we priests with our scandals, the archbishops with theirs, the Church with its scandals, and religious figures with theirs, we have ruined Christ’s vineyard. And if we are to be...

If we were Christians, not even a mosquito could get into the Church of our Christ. These, then, are our duties toward heretics, according to what the Apostle Paul teaches us.

I repeat: ‘After a first and second warning, have nothing more to do with a heretical person, knowing that such a person is perverted and sins, being self-condemned.’ My dear ones, we must take a firm, strict stance toward heretics.

And this accords with the spirit of the Gospel. The Evangelist John says so too. The point is that we must take a firm and strict stance toward heretics.

Today we also celebrate Saint Nicodemus the Hagiorite, one of the more recent Saints, who lived the ascetic life on the Holy Mountain. He wrote a new liturgical manual. If you do not wish to listen to me, a sinful hieromonk, listen to what this more recent Saint says. He truly attained holiness, and his holy skull is on the Holy Mountain.

He was one of the more recent Saints. He came from the island of Naxos and wrote an ocean of books. Among other things, he wrote a new liturgical manual. And what did he say, what does he write?

Saint Nicodemus of the Holy Mountain says that in earlier times, when Christians heard someone was a heretic, they kept far away.

They kept far away. Just as you avoid a snake and do not go up to talk with it, just as you keep away from a cliff, so they kept away from heretics. If Christians went to the public baths and were told that heretics had bathed there, they would not go in. They would not bathe where the heretics had bathed. That is how strict they were.

Suppose you want to rent a house. It is a lovely house, with every comfort, but a neighbor tells you, ‘Be careful. Someone with tuberculosis died there.’ However lovely the house is, you would not set foot inside. You would fear catching the disease.

The germs will be somewhere. Or suppose someone tells you, ‘Be careful not to pick up that glass to drink water, however thirsty you are, because a person with leprosy drank from it. Someone with tuberculosis drank from it.’ Would you go near it? Keep away. You want your own fork and your own spoon, and you take care with them.

To protect your body, you will not drink from the same glass, eat from the same plate, or use the same towel. You want everything to be your own, and you guard it carefully.

Well, just as you take care that your body does not become infected by germs, today there are other germs: the germs of atheism, the germs of unbelief, the germs of...

Your children are in danger, your husband is in danger, and your whole family is in danger; they may end up alone. So be careful: stay away from those who hold to heresy, stay away from them. This is what Saint Nicodemus teaches us, this is what the Fathers teach us, and this is what our Lord Jesus Christ teaches us.

But as I said, we must be careful, my brothers and sisters, because there are heretics, heretics, as I said. But I do not know how to tell you about the heresies here. Do you know how many heresies have appeared? Just so you can see, there are 365 heresies in the world.

And they keep spreading here. Some are Latins, some Protestants, some Pentecostals, some are the Fourth, the Fourth Gospel, and some Adventists. People from all kinds of heretical groups are gathering here in our land.

But the worst of all, my brothers and sisters, are the Jehovah’s Witnesses. They are here in your parish too. Orthodoxy is a great tree, and these Jehovah’s Witnesses are not content to cut off a little branch.

Other heretics cut off a branch here and there. These people take the devil’s saw in their hands and set out to saw through the tree itself, rather than merely cut off branches and leaves.

For other heretics who appeared, such as Eutyches and Dioscorus, cut off a little branch. If the Church did not permit it, just as one has a...

You have a tree and do not allow anyone to touch it. Those others would cut off little branches, whereas these millennialists use their saws to cut through the roots and uproot the whole of Orthodoxy. They are against Baptism, the Holy Eucharist, the priests, the Most Holy Theotokos, against everything. They are more heretical than all the other heretics; there are no others like them. And they have their resources. What are their resources? What are they? The thirty pieces of silver, the thirty pieces of silver for which they sold Christ: the dollars come in, he says, and they have spread far and wide. This is leprosy, a worse leprosy. This is blight. When blight strikes a vineyard, you cannot eat a single grape, though it was a good vineyard. And when blight strikes, you cannot eat even one grape from the vineyard. Just so, blight has struck the vineyard of the Lord, and only the bishops remain to say, ‘Lord, Lord, look down from heaven and see this vine, which Your right hand planted.’ But the vineyard dries up day by day, its branches wither, and there are no Christians left anymore.

To use an even stronger expression, this is not simply blight or leprosy: these are the ‘fierce wolves,’ as today’s beautiful doxastikon says. I do not know whether you noticed it, for these are beautiful songs, wonderfully sweet songs. But when the bouzoukis play, we prick up our ears to hear the devil’s songs.

But we do not know the songs of God, which are the beautiful ones. Today’s doxastikon speaks of ‘fierce wolves’ and of the claim that our Christ has only one nature. These people spread widely through Europe, and they planned to hold a conference in Munich.

Munich, as you know, is one of the most... After Berlin, it is a beautiful, cultured city in Germany. And down in Munich, they heard that an international conference would be held there.

When the Christians in Munich heard that the millennialists were planning a conference, they all gathered together: the pastors, the ministers, all the Christians. They distributed leaflets throughout the city, calling on every hotel to refuse them a room.

No household in Munich was to open its door to a millennialist. So they were forced to leave, like wolves driven out of Australia, Austria, Europe, Italy, and Spain. Didn’t I tell you that Greece was open to them?

Didn't I tell you? 'I wanted to go to Greece; I'm going to Greece. Choose Greece, choose Athens; I'll hold an international conference.' I don't know what our leaders will do, what the elderly Archbishop will do, or what the others will do. What will we do? What will we do? Munich did not allow the millennialists to hold an international conference there. And we, with our long history, our bishops, and all that we have, what will we do? Will we prove worse than the Germans, the Russians, and the Swiss, we who have shed blood, blood, blood, blood for our Orthodoxy? I think that if they dare to do precisely this,

They want to hold their conference in Athens, in the very heart of Greece, bringing teachings I see as a danger to the Church here. I believe each of us has a duty to speak out and tell them: ‘Mr. Hart, go wherever you wish, but you cannot hold it here in Greece.’

So then, my dear Christians, forgive me for speaking to you so forcefully. I ache for Orthodoxy, I ache for the Church, and I ache for our people. I ask you all to pray to God that He may encourage us to take to heart what the Apostle Paul said: ‘Avoid a heretical person after a first and second warning.’

‘Know that such a person has gone astray and is sinning, being self-condemned.’ Amen.

Brothers and sisters, I appeal to you in the name of our Lord Jesus Christ:

‘Let all of you speak in agreement, and let there be no divisions among you.’ My dear Christians, some people today say otherwise. Their heads are swollen like balloons with pride in their learning and their empty knowledge.

Such people say that, in our age, we no longer need the Gospel. But the Gospel is truth, and truth never grows old. The Gospel was true yesterday, is true today, and will remain true tomorrow, the day after, and unto the ages of ages.

The Gospel is like light. That is why Scripture says, ‘From the night my spirit rises early toward You, O God, for Your commandments are light upon the earth.’ The Gospel is like the sun. Could the world ever say to the sun, ‘Sun, I do not need you’? Neither can humanity ever say that it has no need of the Gospel.

We need the Gospel as we need air and oxygen. We need it as we need the sun, and even more. For Christ said, and His words are true, that a day will come when the sun and the stars will go out, like the lamps here in the Church when their oil runs out.

All the stars and the sun will go out, He says, but Christ’s words will endure forever. ‘Heaven and earth will pass away, but My words will never pass away.’ This is the truth: the word of God is eternal; it endures through the ages.

My dear friends, we see this truth in today’s reading from the Apostle. Listen to what he says. Although nineteen centuries have passed since these words were written, what the Apostle Paul said

It is a picture of us, as though it portrays our own times, as though...

seems to be a photograph of our own situation. That photograph has not faded; it still shows us as we are. What are these words? They are ten verses from the Apostle Paul’s First Letter to the Corinthians.

When you go home, I want you to open Holy Scripture and read. I give you this as a rule of prayer for today: read more than those ten verses. Read the whole First Letter to the Corinthians, and see what treasures the Word (Logos) of God holds there, what great truths we need. They were needed in the Apostle Paul’s day, and we need them today, tomorrow, and for all ages.

So the Apostle Paul writes to the Corinthians. What was Corinth like? Today it is a small provincial city, but in the Apostle Paul’s time it was a great center, one of the largest cities of the ancient world. Corinth was a glorious city, with statues of gold, silver, and ivory, great monuments, temples, a marketplace, and abundant wealth.

And where there is wealth, where there is money, there is corruption too. Many evils were found in that city, though I will not describe them all. Of all the faults of ancient Corinth, I will mention one that I think is a Greek fault as well. It takes root here in Greece, and for years, for centuries, we have tried to uproot it.

If we could uproot it from our homeland, we would be the happiest nation. Among the many faults the Corinthians had, one fault was the most terrible fault, a fault that threatened to tear them apart completely, and that fault is discord.

Discord had taken hold of the city. The devil had sown that seed of discord in people’s hearts. And Corinth was a city of idolaters, who had always been divided among themselves, yes, but I mean the few Christians who were in Corinth.

They too caught this affliction from the other Greeks, who did not believe in Christ. Divisions arose even among the Christians. Christians divided among themselves! Can you imagine such a thing?

Divided Christians, it is something of an oxymoron, something, a contradiction, like saying day and night. Divided Christians do not go together. Christians who believe in our Lord Jesus Christ, Christians whose watchword is “Love one another,” Christians who go to church and hear, “Let us love one another, that with one mind we may confess,” Christians who came out of the baptismal font, they all came out of the same font: the king, the poor man, the young and the illiterate.

The Church does not have many baptismal fonts; we all come from one font. Christians who receive Communion from the same chalice, young and old, Christians who await one eternal homeland, Christians who should all be united, these Christians, then, were divided. Yes, they were divided.

The Christians, the Christians in Corinth, were divided. What was the cause? That age-old Greek pride. The perennial affliction of the Greek people was their tendency to seek distinction from one another; it was vainglory, it was their pride.

One group of Christians said, “We have a leader: Peter the Apostle, the foremost of the Apostles. He is our leader. We believe in him and follow him.”

Another group of Christians separated from the others and said, “We will have a leader and teacher; we will have the Apostle Paul.” Others, in turn, said, “We will have neither Peter nor Paul, but Apollos, a famous orator of that time.” And then there were others. After they had formed a party around Paul, a party around Peter, and a party around Apollos, what did the others do?

“We, I say, belong neither to Cephas nor to Apollos nor to Paul; we, I say, belong to Christ.” They were more presumptuous, because they set themselves apart and wanted to make Christ the leader of a faction.

They claimed Christ as their own leader, as though Christ belonged to them alone. There is such a tendency, my dear friends. But faith is like the sun: the sun shines everywhere. It shines on everyone.

You cannot say, “The sun is mine,” or “The air is mine,” or “The water is mine.” Some things belong to everyone. Just as everyone shares the air and the sun’s rays, you cannot claim Christ for yourself alone. Faith is for everyone. Yet this is what was happening, and they split into four groups.

When the Apostle Paul heard that the Corinthians had split into factions under different leaders, that they were on the verge of tearing apart the Church of Christ and that Satan had entered among them, he took up his pen. He wrote them a letter wet with his tears. He spoke to them like a mother. Have you ever seen a mother divide herself into factions?

Woe to a family if its mother takes sides and divides it. A mother loves all her children: the plain and the beautiful, the small and the grown, the slow and the clever. They are all her children. So too the Church loves all her children. Think of a hen with her chicks: one may be red, another green, another white, but she loves them all and gathers them close. That is what the Church is like, and that is how the Apostle Paul was.

A mother is distressed when she sees her children fighting and striking one another. Paul was distressed to see Christians fighting among themselves. So he appealed to them: “For the sake of Christ’s name, my own name counts for nothing, do not divide yourselves. Do not split into parties and factions.”

“Be of one mind,” he told them. “Come together in the name of Christ. Be united, all of you.” Some may say, “But the Gospel is describing an old picture, one the Apostle Paul took of Corinth around the year 50 or 55.”

But now leave ancient Corinth and come to Greece today, to a Greece no longer of the year 55 or 300 or other periods, but to the Greece of today, of 1963, where we ourselves live, this sinful generation.

Tell me: is there harmony in our nation? The Church calls us to that harmony again and again. Do we have it? Is there harmony within the Church and within our homeland?

Alas, the angel of our Church, the angel of our homeland! For just as every person has an angel, so too do our homeland and the nations.

Thus says Holy Scripture: the angel of Greece, who flies over our land on his white wings, mourns, weeps, and sighs because there is no harmony among us. Where can you find harmony? Tell me. Give me even a few drams of it. Where is harmony? Down there is Omonia Square, which we named ‘Harmony,’ yet even there, in Omonia, people quarrel and smash one another’s heads, with bombs and the like. It has brought us discord among Greeks rather than harmony. Harmony exists only in names, only on paper. So tell me, where is harmony? Let us begin with the smallest kingdom: the home. Is there harmony there?

Can you show me a husband and wife who have been together ten, twenty, or thirty years, whose hair has turned white as they have grown old at home? Can you find such a couple today who have celebrated their silver, golden, or even diamond anniversary without quarrels or disputes between them?

At home, the first month of marriage has not even passed before dark clouds appear on the family horizon. The husband is... they are at war at home. The war has ended, but the war at home has not ended.

The husband is at war with his wife, and the wife with her husband. As soon as the boys grow a little older and go out, they raise a banner of rebellion against their father, who works so hard. And the young girls, the educated and modern girls, raise their little heads against their mother, who toils, becomes a washerwoman, and toils again. They raise their own banner against her.

So there is war at home, and no harmony. Leave the home and go to the little villages scattered through the hills, villages made up mostly of humble huts. Ask me: I have traveled through them. How rarely I found harmony! My soul ached as I went from village to village and crossed mountain after mountain looking for it. In each village I asked, “Mr. President, is there harmony here? Father, is there harmony?” Rarely was the answer yes.

Why do villages split apart? Over almost nothing: water, chickens, sheep, grazing land. They quarrel over small matters of every kind. Look closely at these disputes, and you will see the devil at work, nothing more.

You see, then, houses, houses, and huts divided, with people running down to town, running to the court of first instance, and running to the court of appeal. They bring cases and quarrel; through the lawsuits they file and the hatred they bear, the lawyers build houses while they themselves lose their huts because of their strife and quarrels.

There is no harmony at home, and no harmony in the villages. Do you think there is harmony in the cities? In the great cities too, discord has settled in and made its home.

Excuses, when you want to quarrel with your neighbor, you can find a thousand excuses. The easiest thing is to quarrel; the hardest is for a husband and wife to reconcile. The easiest thing is to get a divorce, the easiest thing, he keeps saying. Especially now, with the way the divorce business is set up: in the past, a husband and wife could not obtain a divorce, but now it happens just like that. A man finds a lawyer and four false witnesses, and goes and gets divorced with the greatest ease.

You see, we are coming close to Hollywood. We shall end up divorcing as they do in America. We shall pay for this sin, with interest upon interest. Harmony is hard to achieve, hard even to find.

In the cities there are all kinds of occasions for discord: municipal elections and parliamentary elections,

Different political regimes are also causes of division. And lately, alongside the others, there is another cause, don't laugh. With all the divisions we already have, it makes one want to laugh or cry, or go up a mountain and weep. Just listen. Someone wrote to me from a town above Veria in Macedonia. What did they say? ‘Don't ask: Veria has split into two camps, worse than the Venizelists and the anti-Venizelists, remember?’ They struck the commander, left many people bloodied, and are in prison. Why do you think? Why do you think? Are they making such a great issue of the water supply, electricity, or their children?

For some great cause, for some great cause, for football. Even villages have split into factions. So the devil has used a ball to divide us, even within our homes. One man supports one club, and another supports a different club. The neighborhood too. Through football, the devil has managed to divide our villages, our cities, everything. Then we criticize: there are other countries

They do not believe in God, yet they do not allow such games of the devil.

They do not allow such games of the devil. Instead, they devote themselves to learning and science, and that is why they surpass others. But the devil has drawn us into football and games like it, adding this division to the others we already have. Just think of it: turning the stadium into a field of battle, into Kalekroto, into Bizani, into Kilkis, and breaking one another’s heads over small, insignificant things. The devil has managed to divide our suffering, martyred homeland with a ready-made, with a ready-made, with a game, with a game, with a game that is not Greek but English and foreign. And I would say: should we, as honorable Greeks, play such games? There are plenty of games to play if your child or your husband wants to play. There are fine games from earlier times, when people played at being klephts and armatoloi. And could they play a satanic, a devilish game? I know that at this very moment some people will pull long faces because some club would be beaten. But, my dear friends, I do not care, and I tell you the truth: this has appeared alongside our other divisions.

But there is discord at home, in the... discord in the village, discord in the towns. Let us go somewhere, after all, and find love and harmony. Let us come here to the Church, here to the Church. I am not speaking of this particular church or this particular parish; I should not have to explain myself.

Don't you ask me, who as a preacher have traveled around all the parishes, chiefly those of Athens in earlier years? It is a rare thing, a rare thing, to find parishes united in love. It is a rare thing to find priests, deacons, chanters, church caretakers, and the faithful united in love.

In every parish I visit, I am not speaking about this parish at all; I am not speaking about this parish, but speaking generally. So, in every parish I visit, either the priest is at odds with the parish council, or the council is at odds with the priest, or the chanters are at odds with the council. The chanters are at odds with the church caretaker; the caretaker has his quarrels, and the parishioners have theirs.

Divisions within the Church! Where harmony should dwell, where the love of Christ should dwell, where the beauty of our Christ should triumph, there we find divisions.

And the result... But what are the consequences? The consequences are terrible. Haven’t you ever heard? When the shepherds are awake, when the shepherds guarding the fold are awake, and when all the dogs are close together, the wolf does not dare come near.

But when the shepherds start striking at one another with their crooks and everything falls apart, then, as the people say, the wolf rejoices amid the turmoil, amid the turmoil. And now our enemies have found an opportunity in our own division.

When our homeland was united, it reached as far as Sofia. When it was united, it reached as far as the Sangarios River. When our homeland was united, it reached toward the stars of heaven; it worked wonders. But when the flock is divided, when the family is divided, when our people and our nation are divided, then woe to us. We fall apart and scatter.

So now the wolves have seized their chance. They come in many colors: some red, some green, some gray, and others besides. There are no white ones. All these wolves have entered the fold called Greece and keep devouring the sheep. A thousand kinds of propaganda have entered too. Among the worst, he says, are the Millennialists, the Jehovah's Witnesses. After being driven away with blows from Munich, Switzerland, and France, they said, ‘Let us go down to Greece.’

They were intent on coming here to hold an international convention. But fortunately the people rose up, the clergy rose up, and the Archbishop rose up, and they could not hold their convention here. Yet the story does not end there.

And so, my dear friends, I say again: harmony is hard to achieve, while discord comes easily. For our people to live in harmony would be a great miracle. The discord among us is a curse, a curse. It is a Greek failing.

My dear Christians, they tell a story about a foreigner whose name I shall not mention. He knew nothing about Greece. So a Greek went to his library and said to him, ‘You don't know Greece? Let me give you five books, five volumes.’ He gave him five volumes on the history of Greece and the Greek people.

‘Give them to me,’ the foreigner said. ‘I will sit down and read them, and learn the history.’ So he began to read the history of Greece, starting in ancient times with Homer and going on through the centuries.

Three months later he wrote a letter: ‘Indeed, I have read your history. I did not know it before. Thank you very much for giving me the book to read your history. I saw wonderful things, I saw miracles, I saw feats of courage, I saw wars, and I saw many things found nowhere else in the histories of the world. Thank you, my friend.’

But he reached a conclusion: ‘If you Greeks,’ this foreigner wrote, ‘if you Greeks were united, if you Greeks are united, you would be the strongest state in the world. You would have triumphed throughout the world.’

Sadly, this is our curse: discord in the Church, discord in the state, discord in society, discord in the villages, discord everywhere. It has left us scattered and divided. My brothers and sisters, let us open our ears and hear the sound of the trumpet.

The trumpet. And have you heard what our national poet says in the national anthem, as though he foresaw it? He says: Let the nations never say that a people divided against itself does not deserve freedom.

Freedom is lost when there is no unity and love among us, and so on. So let the foreign nations never say that we are a people unworthy of our independence. And let us listen all the more to the trumpet of heaven, the heavenly trumpet, the Apostle Paul, who says to us: Brothers, Greek brothers, let us add, brothers, brothers and again brothers, I urge you, I urge you in the name of Jesus Christ, to speak with one voice and let there be no divisions among you. May our Lord Jesus Christ always bless us and bless your parish, so that all of you in this parish, your priest, chanters, church attendants, the people and the women, may be one body, one soul, and one heart, to the glory of the Holy Trinity. Amen.

Thank you.

Αιρετικόν άνθρωπον μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού. Ειδώς ότι εξέστραπται ο τοιούτος και αμαρτάνει ων αυτοκατάκριτος. Εδώ, αγαπητοί μου χριστιανοί, εδώ εις τον ναόν αυτόν της Μεταμορφώσεως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Στο ναό αυτό που έκτισε η ευσέβεια των κατοίκων της Καλλιθέας. Σήμερα όλως εκτάκτως παρουσιάζομαι ενώπιον, ενώπιόν σας. Θα σας παρακαλέσω να κάνετε υπομονή για να ακούσετε μερικά λόγια χριστιανικά και ορθόδοξα.

Η Αγία Ημών Εκκλησία όρισε η πρώτη Κυριακή μετά την 11η Ιουλίου να είναι αφιερωμένη εις τη μνήμη των Πατέρων της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου. Η δε Κυριακή η σημερινή είναι ακριβώς μετά την 11η Ιουλίου.

Δι' αυτό σήμερα, εκτελούντες διαταγή της Αγίας ημών Εκκλησίας της Ορθοδόξου, σήμερα εορτάζομε τη μνήμη των Πατέρων της Αγίας Οικουμενικής Συνόδου, της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου. Σήμερα εορτάζομε όχι έναν ή δυο, για μετρήστε, σήμερα 630 Πατέρες.

Σήμερα 630 αστέρια, όπως λέγει ωραία το δοξαστικό, 630 αστέρια φωτίζουν το νοητόν στερέωμα της Αγίας Ημών Εκκλησίας. Σήμερα μνείαν ποιούμεθα της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου των Πατέρων της Εκκλησίας, οι οποίοι συνήλθαν στη Χαλκηδόνα της Μικράς Ασίας το 451 μ.Χ. και στερέωσαν την Αγία Ημών Εκκλησία, την Ορθόδοξο Πίστη, και κατεδίκασαν τους αιρετικούς εκείνους οι οποίοι αρχηγόν είχαν κάποιον Ευτυχή το όνομα και Διόσκορο, και οι οποίοι προσέβαλαν το δόγμα της θεανδρικότητας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Δηλαδή, τώρα αν θέλουμε να προχωρήσουμε, θα διδάξουμε άγγευρα. Αν καταλάβουμε οσοδήποτε εδώ μέσα, και αν ακόμα κανείς είναι των ανωτάτων σχολών, και αν πηγαίνεις στο Πανεπιστήμιο, αν θελήσουμε να κάνουμε ανάλυση τι δίδαξε η Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδος, δεν θα μπορέσουμε να γίνουμε καταληφτοί.

Γιατί έπαψε ο κόσμος να ενδιαφέρεται για τα θρησκευτικά, ενώ τότε όπως τώρα παρακολουθούνε τι λένε μέσα στη Βουλή, έτσι κάποτε οι Χριστιανοί παρακολουθούσαν τι λέγανε οι Οικουμενικές Σύνοδοι. Αλλά αν ρωτήσεις τους χριστιανούς, χριστιανούς, τι λέγουν οι 7 Οικουμενικές Σύνοδοι, δεν γνωρίζουν.

Λοιπόν, στην Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδο οι Άγιοι Πατέρες κατεδίκασαν την αίρεση η οποία προσέβαλε, λέγω, τη θεανδρικότητα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Δηλαδή, δίδαξε η Εκκλησία μας ότι ο Χριστός είναι τέλειος άνθρωπος, αλλά είναι συγχρόνως και τέλειος Θεός.

Δίδαξε ότι εν τω Χριστώ υπάρχουν δύο φύσεις, υπάρχει η ανθρωπίνη φύση και η θεία φύση. Δίδαξε ότι οι δύο αυτές φύσεις, η ανθρώπινη φύση και η θεία φύση, είναι ατρέπτως και ασυγχύτως ενωμένες εν τω Χριστώ. Και όπως δεν μπορούμε να εξηγήσουμε το μυστήριο, γιατί κάθε άνθρωπος είναι μεγάλο μυστήριο, και όπως δεν μπορούμε να εξηγήσουμε πώς στον άνθρωπο μέσα έχει σμίξει το κορμί και η ψυχή, η ύλη και το άλλο, όπως λοιπόν στον άνθρωπο είναι ανεξήγητος η συνύπαρξη ψυχής και σώματος, κατά παρόμοιον τρόπο και ακόμη περισσότερο είναι ένα μυστήριο μεγάλο πώς εν τω Χριστώ υπάρχει το ανθρώπινο και το θείο, υπάρχει Θεός και άνθρωπος.

Δίδαξε ακόμη η Εκκλησία μας ότι ατρέπτως και ασυγχύτως, δηλαδή τι θα πει αυτό; Ένα παράδειγμα.

Εάν πάρεις ένα κομμάτι σίδερο και το βάλεις μέσα στη φωτιά, θα δεις ότι το σίδερο θα γίνει κατακόκκινο, θα πάρει τη φωτιά όλη επάνω του. Αλλά το σίδερο όμως δεν παύει να είναι σίδερο, πήρε τη φωτιά επάνω του, ούτε πάλι και η φωτιά έπαυσε να είναι φωτιά.

Και ο σίδερος κρατάει την ιδιότητά του ως σίδερος και η φωτιά κρατάει την ιδιότητά της ως φωτιά. Έτσι ακριβώς λοιπόν και μες στο Χριστό το ανθρώπινο, το ανθρώπινο ενώθηκε με το θείον και σχηματίστηκε, έγινε η θεανδρική προσωπικότητα του Χριστού.

Αυτή την αλήθεια, την μεγάλη, εδίδαξε η Τετάρτη Οικουμενική Σύνοδος εναντίον των αιρετικών. Και όλοι σήμερα ψάλλουν το εγκώμιον, όλη σήμερα η ακολουθία ψάλλει το εγκώμιον των πατέρων της Οικουμενικής Συνόδου.

Και από όλα όμως αυτά τα οποία σήμερα έψαλε η Εκκλησία και διάβασε ο Απόστολος και το Ευαγγέλιο, θέλω, αγαπητοί μου, να προσέξετε το ρητόν αυτό που είπε ο Απόστολος Παύλος. Τι λέγει το θεόπνευστον ρητόν; Αιρετικόν άνθρωπον μετά πρώτη και δευτέρα νουθεσία παραιτού, ειδώς ότι εξέστραπται ο τοιούτος και αμαρτάνει ων αυτοκατάκριτος.

Τι μας συμβουλεύει αυτό το ρητό; Μας λέγει ποια πρέπει να είναι η συμπεριφορά μας απέναντι των αιρετικών. Αλλά προτού να πούμε ποια πρέπει να είναι η συμπεριφορά μας απέναντι των αιρετικών, ας ρωτήσουμε, αγαπητοί, τι είναι αυτοί οι αιρετικοί, ποιος λέγεται αιρετικός άνθρωπος.

Αιρετικός άνθρωπος λέγεται εκείνος που δεν συμφωνεί με αυτά τα οποία διδάσκει η Αγία ημών Εκκλησία. Αυτός που δεν συμφωνεί σε όλα, ανεξαιρέτως, με την Αγία ημών Εκκλησία λέγεται αιρετικός. Ναι, αιρετικός λέγεται. Αλλά αιρετικοί είναι δύο λογιών, είναι δύο κατηγορίες αιρετικοί. Η μια κατηγορία ποια είναι; Η μια κατηγορία είναι τα θύματα.

Είναι εκείνοι δηλαδή οι απλοϊκοί χριστιανοί, υπάρχουν απλοϊκοί χριστιανοί που δεν έχουν διαβάσει το Ευαγγέλιο, που δεν έχουν ακούσει κήρυγμα και διδασκαλία και αυτοί πιάνονται με το πρώτο, πιάνονται στα δίχτυα των αιρέσεων με το πρώτο.

Αυτοί δεν έχουν διαβάσει, δεν πάνε εκκλησία, δεν διαβάζουν Ευαγγέλιο, δεν παίρνουν θρησκευτικά βιβλία, αλλά είναι έτσι απλοϊκοί χριστιανοί και μόλις ακούσουν κανέναν προτεστάντη, έναν φράγκο, έναν χιλιαστή να μιλάει ωραία λόγια, σου λέει εδώ μέσα είναι η αλήθεια.

Και πιάνονται στα δίχτυα των αιρετικών. Είναι ακριβώς όπως μες στη θάλασσα, λοιπόν, μες στη θάλασσα υπάρχουν κάτι ψάρια που τα λένε χάνοι, τους λέγουν. Οι χάνοι κολυμπάνε με ανοιχτό το στόμα και με το πρώτο τον πιάνει ο ψαράς, το ευκολότερο ψάρι, ενώ κάτι άλλα ψάρια είναι πολύ δύσκολο να τα πιάσει ο ψαράς.

Αλλά το χάνο τον πιάνει με το πρώτο γιατί κολυμπάει με το ανοιχτό το στόμα και πιάνει αμέσως το δόλωμα και τον πιάνει.

Έτσι ακριβώς είναι και σήμερα οι Ορθόδοξοι, είναι σαν τους χάνους και με το πρώτο τον πιάνει ο αιρετικός, ρίχνει το αγκίστρο ο αιρετικός.

Όχι, το πιάνει, τον βάζει μέσα στο καλάθι του δηλαδή, γιατί δεν έχει μέσα την προσοχή του κλπ. Αλλά αυτοί είναι τα θύματα, είναι οι απλοϊκοί άνθρωποι, άντρες, γυναίκες, τους οποίους ευκόλως προσηλυτίζουν οι αιρετικοί.

Αλλά αυτοί όμως οι απλοϊκοί, εάν κανένας τους πλησιάσει, και πρέπει να τους πλησιάσει, εάν τους πλησιάσει ένας θεολόγος, ένας ιεροκήρυκας, ένας χριστιανός μορφωμένος και τους πει πέντε λόγια, ότι αυτό, αν τους διδάξει, τους πει ότι αυτό που διδάσκουν, ότι η δασκαλία των αιρετικών δεν είναι καθαρά τροφή αλλά είναι τροφή δηλητηριασμένη με δηλητήριον, εάν τους διδάξει αυτός, τότε φεύγουν, καταλαβαίνουν την πλάνη τους και φεύγουν μακριά από τους αιρετικούς.

Ναι, γι' αυτό έχουν υποχρέωση, όταν δούμε μες στον κύκλο τον δικό μας έναν άνθρωπο ο οποίος τον έπιασαν οι αιρετικοί, δεν πρέπει να αδιαφορήσουμε, αλλά να τον διαφωτίσουμε. Και λέγει ότι είναι μεγάλο, είναι μεγάλο καλό.

Λέγει το Ευαγγέλιο...

Είσαι άνθρωπος που είναι μέσα στην πλάνη και κατορθώσεις και τον διαφωτίσεις και τον βγάλεις μέσα από την πλάνη, ότι εκάλυψες πλήθος αμαρτιών. Αλλά εκτός όμως από αυτούς που είναι τα θύματα των αιρέσεων, υπάρχουν άλλοι οι οποίοι δεν είναι απλώς τα θύματα των αιρέσεων, αλλά είναι οι θύτες, είναι οι σφαγείς των συνειδήσεων των χριστιανών.

Ποιοι είναι αυτοί; Είναι οι διδάσκαλοι, είναι οι κράχτες, είναι αυτοί που απ' έξω όλη η γλώσσα τους δεν λέει ποτέ κακό λόγο. Η γλώσσα τους στάζει μέλι, αλλά η καρδιά τους μέσα είναι φαρμάκι. Απ' έξω τα βλέπεις προβατάκια, τους βλέπεις αυτούς, με όλη την αυτή, αλλά μέσα είναι λύκοι, κρύβουν το λύκο.

Απ' έξω φαίνονται ως άγγελοι, αλλά κάτω από τον αγγελικό του σχήμα είναι ολόκληρος ο σατανάς της αιρέσεως. Αυτή είναι βαμμένη. Βαμμένη. Και όπως ένα ύφασμα που δεν το έχουν βάψει με τη νερομπογιά, γιατί αυτό που είναι βαμμένο με τη νερομπογιά φεύγει εύκολα, αλλά όπως ένα ύφασμα που είναι βαμμένο με χημική ουσία, είναι βγαλμένο μέσα σε εργοστάσιο και το έχουν βαμμένο με καλές βαφές.

Όσο και να το πλύνεις στη σκάφη και ποταμό να περάσει ακόμα, και τον ολόκληρο ποτάμι να το βάλεις και να το πλύνει το ποτάμι, δεν βγαίνει, δεν ξεβάφεται. Έτσι και μερικοί αυτοί οι δάσκαλοι που μας έρχονται άλλοι από την Αμερική, άλλοι μας έρχονται από την Ιταλία, άλλοι μας έρχονται από τα διάφορα μέρη, γιατί γίναμε τώρα αμπέλι ξέφραγο και μαζεύονται όλοι οι αιρετικοί.

Αυτοί είναι βαμμένοι μέχρι το κόκκαλο. Αυτό το μικρόβιο της αίρεσης τους έχει μπει μέσα και αυτοί δεν αλλάζουν. Ενώ οι πρώτοι είναι τα θύματα. Αυτοί είναι οι σφαγείς και οι θύτες. Λοιπόν, αυτοί δεν μπορείς να τους αλλάζεις το μυαλό. Όχι αυτό.

Είναι σαν τον Άριο. Ο Άριος, σαν τον Άριο που προσπάθησαν όλοι οι πατέρες να του αλλάξουν το μυαλό, να του διδάξουν την Ορθοδοξία, μα αυτός δεν άλλαζε καθόλου. Αυτοί είναι αμετάπιστοι και αμετάβλητοι.

Αυτοί έχουν υποστεί διαστροφή ριζική μέσα στην καρδιά τους και είναι αδύνατο να τους μεταβάλουμε. Απέναντι λοιπόν αυτών των αιρετικών της δευτέρας κατηγορίας,

Τι ή ποια υποχρέωση, ποια είναι τα καθήκοντά μας; Γιατί τέτοιοι τώρα μαζευτήκαν και εδώ στην Καλλιθέα και στο Μοσχάτο και λοιπά, αυγατήσανε. Πολλοί έχουν αυγατήσει τα τελευταία χρόνια και στο στρατό και στην αεροπορία και στο ναυτικό και παντού, και όπου να είναι, είναι μαζευμένοι. Προχθές στη Θήβα εκεί πέρα, που είναι ένα ολόκληρο αυτό, ένα ολόκληρο σύνταγμα εκεί πέρα, λέγει αυτός ο διοικητής ότι μαζευτήκανε μέσα, παρουσιαστήκανε χιλιαστές. Ναι, παντού παρουσιάζονται. Λοιπόν, τι πρέπει να κάνουμε; Ποια είναι τα καθήκοντά μας; Ποια; Υπόθεσε ότι στη Στιμωδό, στην Καλλιθέα, υπάρχουν χιλιαστές. Εκεί υπάρχουν χιλιαστές.

ποια είναι οι υποχρεώσεις μας, ποια είναι τα καθήκοντά μας; Τα καθήκοντά μας ποιο είναι; Να πάρουμε φωτιά, να τους κάψουμε τα σπίτια, να πάρουμε ρόπαλα, να τους χτυπήσουμε; Τέτοια πράγματα δεν μας τα συνιστάει το Ευαγγέλιο.

Αλλά τι πρέπει να κάνουμε αν είμαθα χριστιανοί, αν νιώθουμε πραγματικώς ότι ανήκουμε στην αληθινή πίστη; Τα καθήκοντά μας είναι τα εξής. Πρώτον, πρώτον, δεν άμα δεις κανένα τέτοιο αιρετικό δάσκαλο, όχι απλώς θύμα που κάνει τον ινστρούκτορα, που κάνει τον φιλόσοφο, που το μυαλουδάκι του, γιατί αυτοί νομίζουν ότι με το μυαλουδάκι τους θα λύσουν τα μυστήρια της θρησκείας.

Αλλά αν χωρεί, αν μπορέσεις, αν μπορεί μέσα ένα ποτήρι, αν μπορείς μέσα ένα ποτήρι να χωρέσει τη θάλασσα, άλλο τόσο μπορεί μέσα στο μυαλό του ανθρώπου να χωρέσει όλο το μυστήριο της Ορθοδοξίας. Αν όταν λοιπόν συναντήσεις κάτι τέτοιο, να μην ανοίγεις, λέει ο Απόστολος Παύλος, να μην ανοίγεις κουβέντα. Μακριά από αυτούς, είναι χαμένος καιρός.

Και μια ώρα και δυο ώρες και τα Ευαγγέλια τους κατεβάζεις κάτω και όλα τα Ευαγγέλια και όλοι οι ρήτορες να έρθουν, δεν πρόκειται αυτοί να αλλάξουν καθόλου γραμμή. Διότι αυτοί είναι βαμμένοι, όπως είπα, και είναι αμετάπιστοι.

Λοιπόν, μην χάνεις τον καιρό σου, μη ανοίγεις συζήτηση με αιρετικούς, μακριά από αυτούς. Το δεύτερο καθήκον ποιο είναι; Εάν κανένας από αυτούς, γιατί αυτοί το πρωί πρωί σηκώνονται, ας είναι καλά τα δολάρια της Αμερικής, τους στέλνουν τα δολάρια και τις επιταγές, άμα δουλειά δεν έχουν αυτοί, ο άλλος πάει και κτίζει επάνω με το πηλοφόρι, ανεβάζει λάσπη επάνω στα και απάνω στις πολυκατοικίες, και άλλος που κάνει διάφορες δουλειές κάθε πρωί, αλλά αυτοί δεν έχουν καμία δουλειά, παίρνουν μια τσάντα και τη γεμίζουν βιβλία, βιβλία γεμάτα αιρετικά και πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι.

Αν έρθει λοιπόν κανένας από δαύτους, κανένας από δαύτους που είναι η πλασία του διαόλου, ή αν κανείς από δαύτους έχει μια τσάντα και χτυπεί στο σπίτι το κουδούνι σου, λοιπόν, έρθει, να τον διώξεις από το σπίτι σου, να μην τον αφήσεις να μπει πάνω στα σκαλιά, ούτε να ανοίξεις καμιά κουβέντα, ούτε να πάρεις κανένα πειράδιο.

Το ακόμα δε, πρέπει να ειδοποιήσεις τον ιερέα της ενορίας σου, να λάβει τα μέτρα, ότι παρουσιάζει και λύκος. Παρουσιάζει και λύκος, και αν αυτός που είναι στην ενορία είναι πραγματικός τσοπάνης, θα πάει να τον κυνηγήσει.

Αν δεν είναι τσοπάνης, θα τον αφήσει να φάει τα πρόβατα. Ακόμα δε, να ειδοποιήσεις και άλλους χριστιανούς να έχουν το νου τους και να αγρυπούν μέσα στην ενορία τους. Αλλά το σπουδ... Εύκολο είναι, αυτά είναι τα εύκολα όμως.

Το να μην ανοίξεις κουβέντα με έναν αιρετικό είναι εύκολο. Το να τον διώξεις από το σπίτι και να το... Εύκολο. Το να πας στον ιερέα και να τον ειδοποιήσεις είναι εύκολο. Αλλά ποιο είναι το δύσκολο; Να, εδώ μας νικούνε οι χιλιαστές, εδώ μας νικούνε.

Ποιο είναι το δύσκολο; Το δύσκολο είναι αυτό που λέει το Ευαγγέλιο. Ότι πρέπει και εγώ που φορώ το ράσο, και εσείς οι γυναίκες, και εσείς οι άντρες, και οι παπάδες, και οι δεσποτάδες, και οι πατριάρχες.

Άρχιε, το λέει το Ευαγγέλιο. Γι' αυτό κυριαρχήσαμε, κύριε Αστέκη. Πού το λέει; Αυτά είναι εύκολο, το να βγούμε να κάνουμε κήρυγμα, να διαλύουμε αυτά. Ποιο είναι το δύσκολο; Το λέει το Ευαγγέλιο: ότι πρέπει ο κάθε ένας από εμάς να είναι φως.

ζωή του να είναι φως. Ούτω λαμψάτω το φως έμπροστα των ανθρώπων. Ίνα ίδωσι, λέει, τα καλά υμών έργα και δοξάσωσι τον Πατέρα υμών τον εν ουρανοίς. Λοιπόν, τι συμβαίνει; Μας νικούν σε αυτό οι αιρετικοί. Γιατί τους βλέπεις τους άλλους. Άμα αρρωστήσει κανένας άνθρωπος, τσουπ, τρέχουν αμέσως στο σπίτι του. Άμα δουν κανένα και δεν έχει λεφτά να τον κηδέψουν, πάνε και τον κηδεύουν. Τρέχουν δεξιά, πηγαίνουν ρούχα, πηγαίνουν το ένα και το άλλο. Δηλαδή, λοιπόν, αυτοί έχουν φιλανθρωπία και αγάπη. Ενώ εμείς είμαστε αχρείοι, δεν έχουμε αυτή την αγάπη και αυτή την φιλανθρωπία την οποία έχουν αυτοί.

Συνεπώς, λοιπόν, μας νικούν αυτοί στα έργα της αγάπης και ένα άλλο ακόμα, ότι εμείς οι Ορθόδοξοι δεν έχουμε ζωή χριστιανική και παίρνουν από εμάς κακά παραδείγματα και διαβάλλουν τη χριστιανοσύνη. Ένα πράγμα ξέρω, ότι αν ήμασταν εμείς οι Ορθόδοξοι, εάν εμείς οι Ορθόδοξοι ήμασταν εντάξει, εντάξει, αν εκτελούσαμε το Ευαγγέλιο και ζούσαμε σαν τον Χριστό, ζούσαμε σαν τους Αποστόλους, ζούσαμε σαν τους Πατέρες, ζούσαμε σαν τους Αγίους, ζούσαμε σαν τους προγόνους μας, εάν ήμασταν εμείς εντάξει όπως ήταν οι παππούδες μας οι αγράμματοι που δεν ξέρανε να βάλουν τα γράμματα, εάν είμαστε χριστιανοί, χριστιανοί λοιπόν εμείς, δεν μπορούσε, δεν μπορούσε.

Μπορούσε, δεν μπορούσε, αγαπητοί μου, κανένα θεατή κόσμο να υπήρχε, ούτε μασόνοι θα υπήρχαν, ούτε κάθε, ούτε κομμουνιστές θα υπήρχαν, ούτε χιλιαστές θα υπήρχαν. Εμείς με την άτακτη ζωή μας, εμείς οι παπάδες με τα σκάνδαλά μας, οι αρχιεπίσκοποι με τα σκάνδαλά τους, η εκκλησία με τα σκάνδαλά τους, οι θρησκευτικοί με τα σκάνδαλά τους, με τα σδιερέστον, εμείς διαλύσαμε το αμπέλι του Χριστού. Και αν μίσθουμε να είμαστε

Εάν εμείς ήμασταν χριστιανοί, δεν θα μπορούσε να μπει ούτε κουνούπι μέσα στην εκκλησία του Χριστού μας. Λοιπόν, αυτές είναι οι υποχρεώσεις που έχουμε απέναντι των αιρετικών, σύμφωνα με αυτά που μας διδάσκει ο Απόστολος Παύλος.

Πάλι επαναλαμβάνω, αιρετικόν άνθρωπον μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού, ειδώς ότι εξέστραπται ο τοιούτος και αμαρτάνει ων αυτοκατάκριτος. Πρέπει να πάρουμε μια αυστηράν γραμμή, να κρατήσουμε μια σκληρά γραμμή απέναντι των αιρετικών, αγαπητοί μου.

Και αυτό είναι σύμφωνο με το πνεύμα του Ευαγγελίου. Γιατί λέει το Ευαγγέλιο μέσα ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Ότι άμα λέει, τι λέει, μα το πνεύμα είναι ότι πρέπει να έχουμε μια σκληρά γραμμή και αυστηράν γραμμή απέναντι των αιρετικών.

Σήμερα μεταξύ των άλλων εορτάζει και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, εκ των νεωτέρων Αγίων, που ασκήτευσε εις τον Άγιον Όρος. Αυτός έχει γράψει ένα νέο τελετικό. Αν δεν θέτε να ακούσετε εμένα τον αμαρτωλόν ιερομόναχο, ακούστε τι λέει ένας νεότερος Άγιος, ο οποίος αγίασε πραγματικώς και η αγία του κάρα είναι πάνω στον Άγιο Όρος.

Εκ των νεωτέρων Αγίων, κατάγεται από τη νήσο Νάξο και έγραψε βιβλία ωκεανό, μεταξύ των άλλων έγραψε και ένα νέο τελετικό. Και τι είπε, τι γράφει;

Λέγει στα παλιά τα χρόνια, λέει ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, λέει, οι χριστιανοί όταν ακούγαν αιρετικό, φεύγανε μακριά.

Μακριά φεύγανε. Όπως φεύγει κανείς το φίδι και δεν πλησιάζει το φίδι να κουβεντιάσει με το φίδι, έτσι ακριβώς όπως φεύγανε τον γκρεμνό, έτσι φεύγανε μακριά από τους αιρετικούς. Και μάλιστα όταν πηγαίνουνε στα λουτρά οι Χριστιανοί, πηγαίνουνε στα λουτρά να λουστούνε και τους λέγανε ότι εδώ μέσα στα λουτρά κολυμπούσανε, πλυθήκανε οι αιρετικοί, δεν πλησιάζανε, δεν κολυμπούσανε στα λουτρά που κολυμπήσανε, φεύγανε μακριά. Τόσο μεγάλη αυστηρότητα είχανε με τους αιρετικούς.

Και βέβαια, και βέβαια, εάν σου πει κάποιος, εάν σου πει, εάν θέλεις να νοικιάσεις ένα σπίτι, νοικιάσεις ένα σπίτι και σου πει το σπίτι πας και είναι ωραίο το σπίτι, πολύ ωραίο το σπίτι και σου λέει η γειτόνισσα: «Πρόσεξε το σπίτι αυτό γιατί πέθανε στο σπίτι ένας φθισικός, ένας φθισικός». Πας στο σπίτι, όσο ωραίο να είναι το σπίτι και ωραίο να είναι το σπίτι και αυτά να έχει και όλες τις ανέσεις, τα κομφόρ να έχει, δεν πατάς γιατί φοβάσαι το τομαράκι σου να μην κολλήσει, γιατί σου λέει τα...

Τα μικρόβια θα είναι κάπου. Ή αν σου πει ένας ότι πρόσεξε να μην πιάσεις το ποτήρι αυτό να πιεις νερό, όσο και διψασμένος να είσαι, γιατί από το ποτήρι αυτό ήπιε ένας λεπρός. Ήπιε από το ποτήρι αυτό ένας φθισικός. Το πλησιάζεις; Μακριά. Θες να έχεις το δικό σου πιρούνι, το δικό σου κουτάλι, το αυτό φυλάει.

Για το τομαράκι σου λοιπόν, ούτε από το ίδιο ποτήρι πίνεις, ούτε από το ίδιο πιάτο τρως, ούτε από την πετσέτα. Θέλεις να είναι όλα σου, τα προσέχεις.

Ε, όπως προσέχεις το τομαράκι σου να μην προσβληθεί από τα μικρόβια, σήμερα υπάρχουν άλλα μικρόβια και είναι τα μικρόβια της αθείας, τα μικρόβια της απιστίας, τα μικρόβια...

Αυτά και κινδυνεύουν τα παιδιά σας, κινδυνεύει ο άντρας σας, κινδυνεύει ολόκληρη η οικογένεια και να γίνουν μόνα. Λοιπόν, πρόσεχε, μακριά από αυτούς οι οποίοι έχουν την αίρεση, μακριά τους. Αυτά λοιπόν μας διδάσκει ο Άγιος Νικόδημος και αυτά μας διδάσκουν οι πατέρες και αυτά μας διδάσκει ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Μα είπα, και πρέπει να προσέξουμε, αδερφοί μου, διότι υπάρχουν αιρετικοί, αιρετικοί όπως είπα. Αλλά μην ξέρω να σας πω ότι οι αιρέσεις εδώ, ξέρετε πόσες αιρέσεις παρουσιαστήκανε; Για να δείτε, 365 αιρέσεις είναι στον κόσμο.

Και εδώ συνεχώς εξαπλώνονται. Άλλοι είναι Φράγκοι, άλλοι είναι Προτεστάντες, άλλοι είναι Πεντεκοστιανοί, άλλοι είναι το 4ο, το 4ο Ευαγγέλιο, άλλοι είναι Αντβεντιστές, άλλοι είναι όλων των αιρέσεων, όλη η σπορά του διάολου μαζεύει και εδώ στον τόπο μας.

Αλλά οι χειρότεροι από όλους, αδερφοί μου, είναι οι Ιεχωβάδες, είναι οι μάρτυρες που υπάρχουν και εδώ στην ενορία σας. Οι Ιεχωβάδες αυτοί που δεν κόβουν ένα κλαράκι, διότι η Ορθοδοξία είναι ένα δέντρο, ένα δέντρο μεγάλο είναι.

Οι αιρετικοί κόβουν ένα κλαράκι, ένα κλαράκι. Δεν πριονίζουν, αυτοί πάνε να πριονίζουν, να πάρουν πριόνι, κρατάνε στα χέρια το πριόνι του διαόλου και πάνε να πριονίζουν, όχι να κόψουν κλαράκι και φύλλα,

Διότι άλλοι αιρετικοί που παρουσιαστήκανε, όπως και ο Ευτυχής και ο Διόσκορος και λοιπά, αυτοί κόβανε ένα κλαδάκι. Αν δεν επέτρεπε η Εκκλησία, όπως έχει ένα

Έχει ένα δέντρο και δεν επιτρέψουν να το πειράξει κανείς, αυτοί κόβανε κλαράκια, ενώ αυτοί οι χιλιαστές πάνε με τα πριόνια τους από κάτω σαν τους αρουραίους να ροκανίσουν κάτω τις ρίζες, να ξεπατώσουν ολόκληρη την Ορθοδοξία. Και εναντίον του Βαπτίσματος είναι και εναντίον της Θείας Ευχαριστίας και εναντίον των Ιερέων και εναντίον της Παναγίας και εναντίον παντός είναι δε, τίποτα, είναι αιρετικότεροι όλων των αιρετικών, δεν υπάρχουν άλλοι αιρετικοί. Και έχουν οι δυνάμεις τους, ποιες είναι οι δυνάμεις τους, ποια είναι δε; Τα τριάκοντα αργύρια, τα τριάκοντα αργύρια που πουλήσαν τον Χριστό, γιατί έρχονται τα δολάρια και τους λέει και σκορπιστήκανε δεξιά και αριστερά. Αυτή είναι λέπρα, λέπρα χειρότερη. Αυτή είναι περονόσπορος. Όπως ο περονόσπορος όταν πέσει στο αμπέλι δεν τρως ρόγα, ήταν αμπέλι καλό. Και όταν πέσει περονόσπορος ούτε ρόγα δεν τρως από το αμπέλι. Έτσι ακριβώς έπεσε περονόσπορος μέσα στην άμπελον του Κυρίου και μείναν μόνο οι δεσποτάδες να λένε «Κύριε, Κύριε, επίσκεψαι εξ ουρανού και ίδε και την άμπελον ταύτην, ην εφύτευσεν η δεξιά σου». Αλλά η άμπελος καθημερινώς ξηραίνεται και τα κλήματα ξηραίνονται και οι χριστιανοί δεν υπάρχουν πλέον.

Αυτή είναι ακόμα να μεταχειριστώ, όχι απλώς περονόσπορος είναι, όχι λέπρα, αλλά αυτοί είναι οι λύκοι βαρείς, όπως λέγει σήμερα το ωραίο δοξαστικό. Δεν ξέρω αν το προσέξατε, γιατί είναι ωραία τραγούδια, τα ολόγλυκα τραγούδια, αλλά όταν τραγουδούν κάτι μπουζούκια, τεντώνουμε τα αυτιά μας να ακούσουμε τα τραγούδια του διαόλου.

Αλλά τα τραγούδια του Θεού που είναι τα ωραία τραγούδια δεν τα ξέρουμε. Το δοξαστικό αυτό της σημερινής ημέρας είναι λύκοι βαρείς, μέσα είναι μια φύση του Χριστού μας. Και αυτοί τι, εξαπλωθήκανε πολλοί στην Ευρώπη και είχαν σκοπό, σκοπό αυτή η αίρεση, να κάνουν συνέδριο στο Μόναχο.

Στο Μόναχο, το Μόναχο όπως λέτε είναι μια από τις πιο, μετά το Βερολίνο είναι μια ωραία πόλη στην Γερμανία και όταν είναι πολιτισμένη κάτω στο Μόναχο και ακούσαν ότι θα κάνουν διεθνές συνέδριο στο Μόναχο.

Όταν τα ακούσανε στο Μόναχο οι χριστιανοί, να κάνουν οι χιλιαστές συνέδριο, μαζεύτηκαν όλοι οι χριστιανοί, όλοι οι πάστορες, όλοι οι ποιμένες, όλοι οι χριστιανοί. Και είπανε, σκορπίσανε φεϊγβολάν μες στην πόλη και είπαν ότι κανένα ξενοδοχείο, κανένα ξενοδοχείο να μην ανοίξει να βάλει μέσα χιλιαστή.

Κανένα σπίτι μέσα στο Μόναχο να ανοίξει να βάλει χιλιαστή. Και έτσι αναγκαστήκαν και φύγανε και τώρα σαν τους λύκους που τους κυνηγήσαν από την Αυστραλία, από την Αυστρία, από την Ευρώπη, από την Ιταλία, από την Ισπανία. Δεν σας είπα ότι να μπαίνει ξέφερο η Ελλάδα.

Δεν σας είπα, ήθελα να πάω στην Ελλάδα, πάω στην Ελλάδα, διαλέξτε την Ελλάδα, την Αθήνα διαλέξτε, θα κάνω διεθνές συνέδριο. Δεν ξέρω τι θα κάνουν οι κυβερνήτες μας, δεν ξέρω τι θα κάνει ο αρχιεπίσκοπος ο γέρος, δεν ξέρω τι θα κάνουν οι άλλοι. Τι θα κάνουμε εμείς; Τι θα κάνουμε εμείς; Ένα Μόναχο δεν επέτρεψε τους χιλιαστάς να κάνουν διεθνές συνέδριο, και εμείς με τα πολυχρόνιά μας, με τους δεσποτάδες μας, με τα ανδιά μας, τι θα κάνουμε εμείς; Θα φανούμε χειρότεροι από τους Γερμανούς, τους Ρώσους, τους Ελβετούς, εμείς που χύσαμε αίμα, αίμα, αίμα, αίμα για την Ορθοδοξία μας; Νομίζω ότι άμα ακριβώς τολμήσουν αυτήν την ακρίβεια,

Να κάνουν τα μέσα στην Αθήνα, μέσα στην καρδιά της Ελλάδος, να κάνουν αυτή η λέπρα, αυτή ο περονόσπορος, αυτή η διαβολή μέσα στην Ελλάδα. Νομίζουμε έχουμε υποχρέωση κάθε από τις γνώσεις μας να τους πούμε, κύριε Άρτ, κύριε Άρτ, πηγαίνετε όπου θέλετε, αλλά εδώ στην Ελλάδα δεν θα μπορούνε.

Όλοι λοιπόν, αγαπητοί μου χριστιανοί, με συγχωράτε που σας ομιλήσαμε με ζωηρότητα, γιατί πονώ για την Ορθοδοξία και πονώ για την Εκκλησία και πονώ για το λαό μας. Σας παρακαλώ όλοι να προσεύχεστε στον Θεό, να μας παρακαλέσει ο Θεός να νιώσουμε καλά αυτό που είπε ο Απόστολος Παύλος: «Αιρετικόν άνθρωπον μετά πρώτην και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού».

Διδόσοτε, εξέφρονε ότι ούτως και αμαρτάνει όλα από το κρατάκιο τους. Αμήν.

Αδελφοί, παρακαλώ, διά του ονόματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού,

«Είνα το αυτό λέγεται πάντες και μη εν ημίν ειν σχίσματα». Λένε, αγαπητοί μου χριστιανοί, λένε μερικοί στην εποχή μας, μερικά μυαλά που είναι φουσκωμένα σαν τα αερόστατα από την υπερηφάνεια, από την επιστήμη, από τη μάταια γνώση.

Λένε, λέγω, μερικά τέτοια πνεύματα ότι τώρα πια στην εποχή μας δεν έχουμε ανάγκη από το Ευαγγέλιο. Το Ευαγγέλιο είναι η αλήθεια και η αλήθεια δεν παλιώνει ποτέ. Το Ευαγγέλιο, η αλήθεια και χθες και σήμερον και αύριον και μεθαύριον και εις τους αιώνας των αιώνων θα είναι ισχυρά.

Το Ευαγγέλιο είναι σαν το φως, γι' αυτό λέγει: «Εκ νυκτός ορθρίζει το πνεύμα μου προς σε, ο Θεός, διότι φως τα προστάγματά σου επί της γης». Το Ευαγγέλιο είναι σαν τον ήλιο και αν μπορεί ποτέ να έρθει η μέρα που ο κόσμος να πει στον ήλιο: «Ήλιε, δεν σε χρειάζομαι», άλλο τόσο είναι δυνατό να έρθει η μέρα κατά την οποία ο κόσμος, η ανθρωπότης, να πει ότι δεν χρειάζεται το Ευαγγέλιο.

Είναι το Ευαγγέλιο αναγκαίο σαν τον αέρα, είναι το Ευαγγέλιο αναγκαίο όπως είναι το οξυγόνο. Είναι το Ευαγγέλιο αναγκαίο όπως είναι ο ήλιος και παραπάνω από τον ήλιο. Γιατί όπως είπε ο Χριστός, και τα λόγια του αληθινά, θα έρθει η μέρα που και ο ήλιος και τα άστρα θα σβήσουν όπως σβήνουν τα καντήλια εδώ στην εκκλησία όταν τελειώσει το λάδι.

Θα σβήσουν, λέει, τα άστρα, όλα, και ο ήλιος, αλλά τα λόγια του Χριστού θα είναι αιώνια. Ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσι. Η αλήθεια είναι αυτή, ότι ο λόγος του Θεού είναι αιώνιος, στην κυρία του είναι αιώνες.

Η αλήθεια είναι αυτή τη βλέπουμε, αγαπητοί μου, και στη σημερινή περικοπή του Αποστόλου. Προσέξτε τι λέγει ο Απόστολος. Νομίζει, ενώ περάσανε από τότε που εγράφησαν τα λόγια αυτά του Αποστόλου, Επεράσανε 19 αιώνες, νομίζεις ότι τα λόγια αυτά που είπε ο Απόστολος Παύλος

Είναι η φωτογραφία η δική μας, σαν να φωτογραφίζει την εποχή μας, σαν να

σαν να φωτογραφίζει τα ίδια τη δική μας κατάσταση και ότι η φωτογραφία αυτή δεν παλιώσε, είναι η δική μας φωτογραφία. Τι λέγουν τα λόγια αυτά; Είναι 10 στίχοι, 10 στίχοι είναι από την πρώτη επιστολή που έγραψε ο Απόστολος Παύλος προς τους Κορινθίους.

Όταν πάτε στο σπίτι, θέλω να ανοίξετε το Ευαγγέλιο, την Αγία Γραφή, και να διαβάσετε σήμερα, σας το δίνω σαν κανόνα, να διαβάσετε σήμερα όχι μόνο τους 10 στίχους. Να διαβάσετε σήμερα ολόκληρη την πρώτη προς Κορινθίους επιστολή, να δείτε εκεί μέσα στην επιστολή τι διαμάντια έχει ο Λόγος του Θεού, τι μεγάλες αλήθειες αναγκαίες, όχι μόνο στην εποχή που ζούσε ο Απόστολος Παύλος, αλλά αναγκαίες και σήμερον και αύριο και μέχρι τους αιώνας.

Λοιπόν, γράφει ο Απόστολος Παύλος στους Κορινθίους. Τι ήταν η Κόρινθος; Τώρα η Κόρινθος είναι μια μικρά επαρχιακή πόλη, αλλά στην εποχή του Αποστόλου Παύλου η Κόρινθος ήταν κέντρο μεγάλο, η Κόρινθος ήταν μία από τις πιο μεγαλύτερες πόλεις του αρχαίου κόσμου, η Κόρινθος ήταν μία πόλη ένδοξος. Εκεί αγάλματα από χρυσάφι, από ασήμι, από φίλντισι, εκεί μνημεία μεγάλα, εκεί ναοί, εκεί αγορά, εκεί πλούτος, άφθονος πλούτος.

Και όπου είναι πλούτος, όπου είναι λεφτά, εκεί είναι και διαφθορά. Και μέσα στην πόλη αυτή υπήρχαν λοιπόν διάφορες κακίες, αλλά δεν θα σας πω τι κακίες υπήρχαν στην πόλη της Κορίνθου. Αλλά από όλες τις κακίες, από όλα τα ελαττώματα που υπήρχαν μέσα στην αρχαία Κόρινθο, θα αναφέρω ένα είδος κακίας που νομίζω ότι είναι ελληνικό ελάττωμα, ότι φυτρώνει εδώ στην Ελλάδα, που προσπαθούμε χρόνια ολόκληρα, αιώνες, να το ξεριζώσουμε από την Ελλάδα.

Αν μπορούσαμε να το ξεριζώσουμε από την πατρίδα μας, θα ήμασταν το ευτυχέστερο έθνος. Μέσα λοιπόν στα πολλά ελαττώματα που είχαν οι Κορίνθιοι, ένα ελάττωμα ήταν το πιο φοβερό ελάττωμα, ένα ελάττωμα που κινδύνευε να τους διαλύσει τελείως, και το ελάττωμα αυτό είναι η διχόνοια.

Ήτανε διχόνοια η πόλις. Ο διάβολος έριξε μέσα στις καρδιές των ανθρώπων εκείνο το σπέρμα της διχόνοιας. Και η Κόρινθος, η πόλις των ειδωλολατρών, διότι οι ειδωλολάτρες ήταν ανέκαθεν διηρημένοι, ναι, αλλά εννοώ οι ολίγοι χριστιανοί που ήταν στην Κόρινθο.

Και αυτοί κόλλησαν από την ψώρα αυτή από τους άλλους Έλληνες που δεν πιστεύανε στον Χριστό. Και παρουσιαστήκανε και ήσαν διηρημένοι και οι χριστιανοί. Διηρημένοι οι χριστιανοί. Πάει ποτέ στο μυαλό του ανθρώπου;

Όπου χριστιανοί διηρημένοι είναι κάτι το οξύμερον, είναι κάτι, είναι αντινομία, είναι κάτι σαν να λες μέρα και νύχτα. Δεν συμβιβάζονται διηρημένοι χριστιανοί. Οι χριστιανοί που πιστεύουν στον Κύριο ημών Ιησού Χριστό, οι χριστιανοί που έχουν το σύνθημα «αγαπάτε αλλήλους», οι χριστιανοί που πάνε στην εκκλησία και ακούνε «αγαπήσομεν αλλήλους, ίνα εν ομονοία ομολογήσομεν», οι χριστιανοί που βγήκανε μέσα από την κολυμπήθρα, από μια κολυμπήθρα βγήκανε όλοι. Και ο βασιλιάς και ο πτωχός και ο μικρός και ο αγράμματος.

Δεν έχει πολλές κολυμπήτρες η εκκλησία, από μια κολυμπήτρα είναι. Οι χριστιανοί που κοινωνούν από το ίδιο δισκοπότηρο, μικροί και μεγάλοι, οι χριστιανοί που περιμένουν μια αιωνία πατρίδα, οι χριστιανοί που έπρεπε να είναι ενωμένοι όλοι, οι χριστιανοί λοιπόν διηρημένοι, μάλιστα, διηρηθήκαν λοιπόν.

Οι χριστιανοί, οι χριστιανοί που ήταν στην Κόρινθο, διαιρεθήκανε. Ποια η αιτία; Το αιώνιον ελληνικό φιλότιμο. Η αιωνία νόσος της ελληνικής φυλής ήταν οι τάσεις, πώς να διακρίνεται ο ένας με τον άλλο, ήταν η κενοδοξία, ήταν η περηφάνειά τους.

Έτσι λοιπόν μια ομάδα, ένα μπουλούκι, μια ομάδα χριστιανοί λέει: «Εμείς έχουμε έναν αρχηγό, έχουμε αρχηγό», λέει, «τον Πέτρο τον Απόστολο», τον κορυφαίο Απόστολο. Αυτός είναι ο αρχηγός μας, εμείς σε αυτόν πιστεύουμε και αυτόν παραδεχόμαστε.

Οι άλλοι πάλι, ένα, μία άλλη ομάς χριστιανών, χωριστήκαν από τους άλλους και είπαν ότι εμείς θα έχουμε έναν αρχηγό και δάσκαλο και η Ρωκίδικα, θα έχουμε τον Απόστολο Παύλο. Και οι άλλοι λοιπόν πάλι λέγει: «Εμείς δεν θα έχουμε ούτε τον Πέτρο ούτε τον Παύλο, αλλά θα έχουμε τον Απολό, ένα διάσημο ρήτορα της εποχής εκείνης». Και άλλοι ποιο από τα δεύτεροι, αφού κάνουν κόμμα τον Παύλο, κάνουν κόμμα τον Πέτρο, κάνουν κόμμα τον Απολό, οι άλλοι τι κάνουν;

Εμείς, λέω, δεν είμαστε ούτε του Κηφά, ούτε του Απόλλω, ούτε του Παύλου· εμείς, λέω, είμαστε του Χριστού. Αυτοί ήταν πιο αυθαδείς, διότι ξεχωρίζανε και θέλανε να κάνουν τον Χριστό κομματάρχη.

Τον κάνουν τον Χριστό αρχηγό τους, κατ' ίδιον τρόπον, λες και ο Χριστός ανήκει. Υπάρχει μια τέτοια τάση, διότι, αγαπητοί μου, η θρησκεία είναι σαν τον ήλιο. Είναι σαν τον ήλιο και ο ήλιος πάει παντού, είναι δημοκράτης ο ήλιος.

Δεν μπορείς να πεις ότι ο ήλιος είναι δικός μου, δεν μπορείς να πεις ότι ο αέρας είναι δικός μου, δεν μπορείς να πεις ότι το νερό είναι δικό μου. Είναι μερικά πράγματα που τα έχουν όλοι οι άνθρωποι. Όπως λοιπόν ο αέρας είναι κοινός με τον κόσμο και όπως οι ακτίνες του ήλιου είναι κοινές για όλο τον κόσμο, δεν μπορείς να κάνεις τον Χριστό μονοπώλιο. Η θρησκεία ανήκει σε όλους. Κάτι τέτοιο λοιπόν γινότανε και διηρέθηκαν αυτοί σε τέσσερις ομάδες.

Ο Απόστολος Παύλος, όταν το έμαθε ότι οι Κορίνθιοι διαιρεθήκανε και γίνηκανε μπουλούκια μπουλούκια με διαφόρους αρχηγούς και πήγαιναν να διαλύσουν την Εκκλησία του Χριστού και πήγε μέσα ο Σατανάς, όταν το έμαθε ο Απόστολος Παύλος αυτό, τότε λοιπόν πήρε το μελάνι και έγραψε γράμματα, αυτά, γράμματα, έγραψε επιστολή που ήταν γραμμένη με τα δάκρυά του και τους λέει σαν τη μάνα, όπως η μάνα, είδατε ποτέ η μάνα, η μάνα δεν κομματίζεται.

Αλίμονο αν κομματιστεί η μάνα, αλίμονο αν κομματιστεί, διαλύεται το σπίτι. Η μάνα αγαπάει όλα τα παιδιά, και το άσχημο και το ωραίο και το μικρό και το μεγάλο και τον ηλίθιο και τον ευφυή και όλα, παιδιά της είναι, δεν κομματίζεται η μάνα. Έτσι λοιπόν και η Εκκλησία δεν κομματίζεται, αγαπάει όλα τα παιδιά της και όπως η κλώσα δεν κομματίζεται, αν κοιτάξετε η κλώσα έχει πουλάκια, το ένα είναι κόκκινο, το άλλο είναι πράσινο, το άλλο είναι άσπρο και λοιπόν όλα τα πουλάκια τα αγαπά και όλα τα κολλάει κοντά, έτσι είναι και η Εκκλησία, έτσι ήταν και ο Απόστολος Παύλος.

Και όπως η μάνα στενοχωριέται όταν δει τα παιδιά της να πιάνονται και να χτυπιούνται, στενοχωριόταν λοιπόν που έβλεπε τους Χριστιανούς να πολεμούνται μεταξύ τους. Και τους λέει, για το όνομα του Χριστού λέει, εις το όνομα, για το όνομα, εγώ είμαι ανάξιος, δεν είμαι, αλλά για το όνομα του Χριστού τους λέει, μη διαιρείστε, μη κομματίζεστε, μη φατριάζετε μεταξύ σας.

Αλλά να έχετε, λέει, το ίδιο πνεύμα, να ενωθείτε εν ονόματι του Χριστού, να είστε όλοι ενωμένοι. Έπειτα λένε μερικοί πάλι στο Ευαγγέλιο, αυτή είναι φωτογραφία παλιά που την πήρε ο Απόστολος Παύλος το 50, το 55 μέσα στην Κόρινθο.

Αλλά τώρα φύγετε από την αρχαία Κόρινθο και ελάτε στη σημερινή Ελλάδα, στην Ελλάδα πλέον όχι του 55 ή του 300 ή άλλων περιόδων, αλλά ελάτε στη σημερινή Ελλάδα του 1963 που ζούμε κι εμείς, η αμαρτωλή γενιά.

Και πέστε μου, εάν υπάρχει μέσα εις το έθνος μας αυτή η ομόνοια που κάθε φορά, την ομόνοια αυτή που έρχεται η Εκκλησία μας, υπάρχει η ομόνοια, υπάρχει μέσα εις την Εκκλησία και μέσα εις την πατρίδα μας η ομόνοια;

Δυστυχώς ο άγγελος της Εκκλησίας μας, ο άγγελος της πατρίδας μας. Γιατί όπως ο κάθε άνθρωπος έχει άγγελο, έτσι και η πατρίδα και τα έθνη έχουν άγγελο.

Έτσι λέγει η Αγία Γραφή, ο άγγελος της Ελλάδος που πετά με τα λευκά του φτερά επάνω στον τόπο μας θρηνεί και κλαίει και αναστενάζει, γιατί δεν υπάρχει αυτή η ομόνοια μέσα εις τον τόπο μας. Πού να πας να βρεις ομόνοια; Για πέστε μου, για δώστε μερικά δράμια από την ομόνοια. Πού είναι η ομόνοια; Όχι κάτω, η πλατεία της Ομονοίας που την ονομάσαμε Ομόνοια εκεί πέρα, αλλά και εκεί μέσα, στην Ομόνοια, τσακωνόμαστε και σπάνε ανά τα μεταξύ τους τα κεφάλια με βόμβες, με κεφάλαια και λοιπά, που έπαιρναν μας όχι ομόνοια αλλά διχόνοια των Ελλήνων. Λοιπόν, δεν μόνο στα ονόματα είναι και μόνο στα χαρτιά είναι. Όχι λοιπόν, πέστε μου, πού είναι ομόνοια; Ας πάρουμε ποιο είναι το μικρότερο βασίλειο. Πάμε στο σπίτι. Μέσα στο σπίτι υπάρχει ομόνοια;

Μπορείτε να μου δείξετε αντρόγυνο που παντρεύτηκε 10 χρόνια τώρα, 20 χρόνια, 30 χρόνια, που άσπρασαν τα μαλλιά και είναι πλέον γριές και γέροντες στο σπίτι; Και μπορεί να βρεθεί τέτοιο αντρόγυνο στην εποχή μας, που μέσα στα 20 και 30 χρόνια που ετέλεσε τους αργυρούς και χρυσούς γάμους και αδαμαντίνους γάμους, μπορείτε να παρουσιάσετε τα αντρόγυνα στην εποχή μας που να μην έχουν έριδα, να μην έχουν φιλονικία μέσα;

Μέσα στο σπίτι δεν περνάει ο πρώτος μήνας του γάμου και παρουσιάζονται τα μαύρα σύννεφα μέσα στον οικογενειακό ορίζοντα. Ο άντρας είναι... έχουν πόλεμο στο σπίτι. Ο πόλεμος τελείωσε, αλλά στο σπίτι δεν τελείωσε ο πόλεμος.

Ο άντρας έχει πόλεμο κατά της γυναίκας, η γυναίκα έχει πόλεμο κατά του άντρα. Τα αγοράκια μόλις βγάλουν παραπάνω και βγούνε, έχουν σηκώσει παντιέρα εναντίον του πατρός που κοπιάζει, και τα κορίτσια, τα νεόγραφτα κορίτσια, τα σπουδασμένα και τα μοντέρνα κορίτσια, που κοπιάζει η μάνα και γίνεται πλύστρα η μάνα και κοπιάζει η μάνα, σηκώνουν και αυτά το κεφαλάκι τους και έχουν την παντιέρα τη δική τους εναντίον της μάνας.

Λοιπόν μέσα στο σπίτι υπάρχει πόλεμος, δεν υπάρχει ομόνοια. Αν φύγουμε από το σπίτι και να πάμε σε κάτι μικρά χωριά που είναι ριζωμένα, κάτι μικρά χωριά που έχουν 51% καλύβες. Να ρωτήσετε εμένα που περιόδευσα τα χωριά αυτά. Σπάνιο πράγμα να δω σπίτι, να δω χωριό. Αναστέναζε η ψυχή μου φεύγοντας από χωριό σε χωριό, περνώντας από βουνό σε βουνό, ζητώντας την ομόνοια στον κόσμο αυτόν, πήγαινα σε κάθε χωριό και ρωτούσα: υπάρχει ομόνοια, κύριε Πρόεδρε, εδώ; Υπάρχει, παπά, ομόνοια; Όχι, σπάνιο πράγμα.

Γιατί χωρίζονται τα χωριά, χωρίζονται μεταξύ τους για το τίποτα. Για το νερό, για τις όρνιθες, για τα πρόβατα, για τις βοσκές. Για τα διάφορα ζητήματα, μικροπράγματα, που να τα πάρεις και τα κοσκινίσεις θα δεις ότι διάολος είναι και τίποτα περισσότερο.

Βλέπεις λοιπόν σπίτια, σπίτια, καλύβες να είναι χωρισμένες και να τρέχουν κάτω στην πολιτεία και να τρέχουν στο πρωτοδικείο και να τρέχουν στο εφετείο και να κάνουν και να μαλώνουν, και με αυτά τα δικαστήρια που ανοίγουν, με το μίσος που έχουν, να χτίζουν σπίτια οι δικηγόροι και αυτοί να χάνουν τις καλύβες εξαιτίας της έριδος, της φιλονικίας τους.

Στο σπίτι δεν υπάρχει ομόνοια, στα χωριά δεν υπάρχει ομόνοια, μα μπας και νομίζεις ότι υπάρχει ομόνοια μέσα στις πολιτείες; Μέσα στις μεγάλες πολιτείες και εκεί έχει το θρόνο της, έχει χρονιάσει η διχόνοια.

Αφορμές, όταν θες να μαλώσεις με τον γείτονά σου, βρίσκεις χίλιες αφορμές. Το ευκολότερο πράγμα είναι να μαλώσουμε, το δυσκολότερο πράγμα είναι να μονιάσει το αντρόγεινο, το ευκολότερο πράγμα είναι να πάρει διαζύγιο, το ευκολότερο πράγμα, πει και πει. Και μάλιστα τώρα, όπως είναι η φάμπρικα αναγμένη, πρώτα δεν μπορούσε να βγάλει διαζύγιο ο άνθρωπος, άντρα και γυναίκα, τώρα με το πει. Βρίσκει έναν δικηγόρο, τέσσερες ψευδομάτυρες και πάει και χωρίζει στην εχωρίζη του με το ευκολότερο.

Βλέπεις, πλησιάζουν να γίνουν Χόλιγουντ. Όπως στην Αμερική χωρίζουν, έτσι θα φτάσουμε κι εμείς. Αν θα πληρώσουν αυτή την αμαρτία, με τόκο και επιτόκιο θα πληρώσουν αυτή τη διαφορά που έχουμε. Δύσκολο πράγμα είναι η ομόνοια, δύσκολο πράγμα είναι να δούμε.

Εδώ μέσα στις πολιτείες αφορμές διάφορες. Αφορμές είναι οι δημοτικές εκλογές, αφορμές είναι οι βουλευτικές εκλογές,

Αφορμές είναι τα καθεστώτα τα διάφορα, αφορμές τώρα τελευταίες, κοντά στις άλλες, μην γελάσετε, κοντά στις άλλες αφορμές είναι να γελάει κανείς ή να κλαίει ή να πάει σε κανένα βουνό να κλάψει μέσα στις άλλες διαιρέσεις που έχουμε. Άκου πράγματα. Μου γράφανε από μια πόλη πάνω από τη Βέροια, της Μακεδονίας. Τι μου γράφανε; Μη ρωτάς, λέει, χωρίστηκε η Βέροια σε δύο παρατάξεις, χειρότερα από τους Βενιζελικούς και τους αντιβενιζελικούς, θυμάστε; Χτυπήσανε τον διοικητή και ματώσανε ολόκληρον τον κόσμο και είναι στις φυλακές μέσα. Γιατί νομίζετε; Γιατί νομίζετε; Κάνουν μια μεγάλη υπόθεση για το υδραγωγείο, για το φως, για τα παιδιά τους, για τους χρειαστάς που βημήνισαν;

Για καμιά μεγάλη υπόθεση, για καμιά μεγάλη υπόθεση, για το φουτβόλ. Μοιραστήκανε και χωριά. Έφερε λοιπόν ο διάβολος με μια μπάλα να μας διαιρέσει. Να διαιρέσει και μέσα στο σπίτι ακόμα. Ο άντρας είναι με τον ένα σύλλογο και ο άλλος είναι με τον άλλο σύλλογο. Η γειτονιά. Κατόρθωσε ο διάβολος λοιπόν με ένα φουτβόλ να διαιρέσει τα χωριά μας, να διαιρέσει τις πολιτείες μας, να διαιρέσει τα πάντα. Κατόπιν κατηγοράμε: υπάρχουν άλλες πολιτείες.

που δεν πιστεύουν στον Θεό, αλλά δεν επιτρέπουν τέτοια παιχνίδια του διαόλου.

Τέτοια παιχνίδια του διαόλου δεν τα επιτρέπουν, αλλά είναι στα γράμματα επάνω και επάνω στην επιστήμη, γι' αυτό νικούν τους άλλους. Αλλά εμάς μας έβαλε ο διάολος με τέτοια φούτμπολ και με τέτοια παιχνίδια, και κοντά στις άλλες διαιρέσεις που έχουμε προσετέθηκε αυτή. Άκουσε εκεί πράγματα, να κάνουν το γήπεδο πεδίο, να το κάνουν καλεκρότο, να το κάνουν Μπιζάνι, να το κάνουν Κιλκίς και να σπάνε τα κεφάλια τους για μικρά και ασήμαντα πράγματα. Που κατόρθωσε ο διάβολος την πατρίδα μας την πικραμένη, τη μαρτυρική μας πατρίδα με ένα έτοιμο, με ένα έτοιμο, με ένα παιχνίδι, με ένα παιχνίδι, με ένα παιχνίδι που δεν είναι ελληνικό, είναι εγγλέζικο και ξένο. Και έλεγα, εμείς σαν τίμιοι Έλληνες να παίζουμε παιχνίδια; Έχει πολλά παιχνίδια να παίξουν, αν θες να παίξει το παιδί σου και να παίξει ο άντρας σου. Υπάρχουν παιχνίδια όμορφα της παλιάς εποχής που παίζανε κλέφτες και αρματολοί, και μπορούσαν να παίξουν ένα παιχνίδι σατανικό, ένα παιχνίδι διαβολικό; Και ξέρω, την ώρα αυτή οι μερικοί θα κατεβάσουν τη μούρη τους και τα μούτρα τους γιατί θα νικούσε κάποιο σύλλογο, αλλά εγώ, αγαπητέ μου, αδιαφορώ και σας λέγω την αλήθεια ότι κοντά στις άλλες διαιρέσεις παρουσιάστηκε αυτό.

Μα στο σπίτι διχόνοια, στην αυτή, στο χωριό διχόνοια, στις πολιτείες διχόνοια. Ας πάμε κάπου τέλος πάντων να βρούμε την αγάπη, την ομόνοια. Ας έρθουμε εδώ στην εκκλησία, εδώ στην εκκλησία. Δεν λέγω τούτην εκκλησία, δεν λέγω τούτην ενορία, δεν πρέπει να εξηγηθώ.

Δεν ρωτάτε εμένα που ως ιεροκήρυκας περιοδεύω όλες τις ενορίες, τις ενορίες των Αθηνών κυρίως προηγουμένως; Σπάνιο πράγμα, σπάνιο πράγμα να βρεις ενορίες αγαπημένες. Σπάνιο πράγμα να βρεις τους παπάδες, τους διάκους, τους ψαλτάδες, τους νεωκόρους, τους χριστιανούς αγαπημένους.

Σε κάθε ενορία που πηγαίνω, δεν λέω για την ενορία αυτή, πει καθόλου, δεν λέω για την ενορία, λέω γενικώς. Λοιπόν, σε κάθε ενορία που πάω, ή ο παπάς θα τα έχει με τους επιτρόπους, ή οι επίτροποι θα τα έχουν με τον παπά, ή κάτω, οι ψαλτάδες θα τα έχουν με τους επιτρόπους, οι ψαλτάδες θα τα έχουν με τον νεωκόρο, ο νεωκόρος θα τα έχει και οι ενορίτες θα τα έχουν.

Διαιρέσεις μέσα στην Εκκλησία, εκεί που έπρεπε να υπάρχει η ομόνοια, εκεί που έπρεπε να υπάρχει η αγάπη του Χριστού, εκεί που έπρεπε να θριαμβεύει το κάλλος του Χριστού μας, εκεί μέσα υπάρχουν οι διαιρέσεις.

Και το αποτέλεσμα... Αλλά ποια είναι τα αποτελέσματα; Φοβερά είναι τα αποτελέσματα. Δεν ακούσατε καμιά φορά; Όταν οι τσοπάνηδες είναι ξυπνητοί, όταν οι τσοπαναραίοι που φυλάγουν το μαντρί είναι ξυπνητοί, όταν τα σκυλιά είναι κοντά όλα, δεν τολμά ο λύκος να πλησιάσει.

Αλλά άμα οι τσοπαναραίοι αρχίσουν να παίζουν μεταξύ τους αγκλίτσες και όταν διαλυθούν αυτά, τότε μέσα στην ανεμοζάλη, λέγει ο λαός, μέσα στην ανεμοζάλη ο λύκος χαίρεται. Και μέσα στη δική μας διαίρεση ευρήκαν τώρα αφορμή οι εχθροί μας.

Και βρήκαν αυτή τη διαίρεση όταν ήταν ενωμένη η πατρίδα μας. Η πατρίδα μας ενωμένη μέχρι η Σόφια έφτασε, όταν ήταν ενωμένη η πατρίδα μας μέχρι το Σαγγάριον έφτασε, όταν ήταν ενωμένη η πατρίδα μας μέχρι τα άστρα του ουρανού έφτασε, όταν είναι ενωμένη η πατρίδα μας έκανε θαύματα. Όταν διαιρεθεί το μαντρί, όταν διαιρεθεί η οικογένεια, όταν διαιρεθεί η φυλή μας και το βασίλειο, γράψε αλίμονο, γράψε αλίμονο, διάλυσε, σκορποχώρι γεννήκαμε.

Βρήκαν λοιπόν την ευκαιρία τώρα οι λύκοι και είναι διαφόρων χρωμάτων λύκοι: άλλοι είναι κόκκινοι, άλλοι είναι πράσινοι, άλλοι είναι γκρίζοι, άλλου χρώματος, λευκοί μόνο, άσπροι δεν υπάρχουν. Μέσα λοιπόν όλοι οι λύκοι μπήκαν μέσα στο μαντρί που λέγεται Ελλάδα και τρώνε συνεχώς τα πρόβατα και μπήκαν μέσα χίλιες προπαγάντες, όπως ακριβώς η πιο χειρότερη από αυτές τους είναι οι χιλιαστές, οι μάρτυρες του Ιεχωβά, που αφού τους διώξαμε με τις ξυλιές από το Μόναχο, από την Ελβετία, από τη Γαλλία, από τη Γαλλία, σου λέει, να πάμε κάτω στην Ελλάδα.

Ξεκόλονται αυτοί που να μπουν μέσα να κάνουν διεθνές συνέδριον. Αλλά ευτυχώς σηκώθηκε ο λαός, σηκώθηκε ο κλήρος, σηκώθηκε ο αρχιεπίσκοπος και δεν μπόρεσαν να κάνουν το συνέδριο μέσα. Μετά αυτό όμως δεν τελειώνει η ιστορία.

Και πάλι λοιπόν, αγαπητέ μου, επαναλαμβάνω ότι όσο δύσκολο πράγμα είναι η ομόνοια, τόσο εύκολο πράγμα είναι η διχόνοια. Και όσο μεγάλο θαύμα είναι να είμεθα μονιασμένοι σαν φυλή, τόσο κατάρα είναι, κατάρα είναι η διχόνοια που υπάρχει. Είναι ελληνικό ελάττωμα.

Αγαπητοί μου χριστιανοί, λέγουν για κάποιο ξένο, έναν ξένο που δεν αναφέρω το όνομά του, ότι κάποιος Έλληνας, ο ξένος δεν ήξερε τι είναι η Ελλάδα, και πήγε λοιπόν στη βιβλιοθήκη του ο Έλληνας και του λέει: «Την Ελλάδα δεν ξέρεις;» «Να σου δώσω εγώ πέντε βιβλία, πέντε τόμους.» Του έδωσε λοιπόν πέντε τόμους που ήταν ιστορία της Ελλάδας, του ελληνικού έθνους.

«Δώσ' μου τα», λέει, «δώσ' μου τα.» «Θα καθίσω να τα διαβάσω, να μάθω την ιστορία.» Άρχισε λοιπόν ο ξένος να διαβάζει την ιστορία της Ελλάδας. Από την αρχαία εποχή, από τον Όμηρο, προχωρούσε κατόπιν στους αιώνας τους διαφόρους και το διάβαζε.

Ύστερα από τρεις μήνες του γράφει ένα γράμμα. Βέβαια, διάβασα την ιστορία σας, λέει, δεν την ήξερα. Σε ευχαριστώ πολύ που μου δώσες το βιβλίο να διαβάσω την ιστορία. Είδα ωραία πράγματα, είδα θαύματα, είδα ηρωισμούς, είδα πολέμους, είδα πολλά πράγματα που δεν υπάρχουν μέσα στις ιστορίες του κόσμου. Σε ευχαριστώ, φίλε μου.

Αλλά έβγαλε ένα συμπέρασμα, κι εμείς οι κοκοφανοί, ότι αν εσείς οι Έλληνες, γράφει αυτός ο ξένος, εάν εσείς οι Έλληνες, λέει, είσαστε ηνωμένοι, εάν εσείς οι Έλληνες είστε ηνωμένοι, θα είσαστε το ισχυρότερο κράτος του κόσμου, θα είχατε θριαμβεύσει σε όλον τον κόσμο.

Δυστυχώς, αυτή είναι η κατάρα μας. Η διχόνοια στην εκκλησία, η διχόνοια στην πολιτεία, η διχόνοια στην κοινωνία, η διχόνοια στα χωριά, η διχόνοια παντού. Αυτό μας έκανε το σκορποχώρι. Ας ανοίξουμε τα αυτιά μας, αδελφοί μου, να ακούσουμε τη φωνή της σάλπιγγας.

Της σάλπιγγας. Και είδες τι λέγει μέσα στον εθνικό ύμνο, σαν να το προφήτευε ο εθνικός μας ποιητής. Και τι έλεγε; Να μην πουν τα έθνη, λέει, να μην πουν τα έθνη, τα έθνη, ότι λαός που είναι χωρισμένος, ότι λαοί που είναι έθνη που είναι χωρισμένα και διχασμένα, λαοί τέτοιοι δεν τους πρέπει ελευθεριά.

Χάνεται λευτεριά όταν δεν υπάρχει μέσα ομόνοια και αγάπη και λοιπά. Ας μην το πουν λοιπόν τα ξένα έθνη ότι είμαστε λαός ανάξιος να έχουμε την ανεξαρτησία μας. Και ας ακούσουμε παραπάνω τη σάλπιγγα του ουρανού, την ουράνιον σάλπιγγα, τον Απόστολο Παύλο που μας λέει: αδελφοί Έλληνες, ας προσθέσουμε, αδελφοί, αδελφοί και πάλι αδελφοί, παρακαλώ, παρακαλώ δια το όνομα του Ιησού Χριστού, ίνα πάντες το αυτό λέγετε και μην είναι σχίσματα. Ο δε Κύριος ημών Ιησούς Χριστός ας ευλογεί πάντα σε εμάς και ας ευλογεί την ενορία σας, ώστε η ενορία σας αυτή και ο παπάς και οι ψάλτες και οι νεωκόροι και ο λαός και οι γυναίκες να είστε ένα σώμα, μία ψυχή, μία καρδιά, προς δόξα της Αγίας Τριάδας. Αμήν.

Σας ευχαριστώ.