A Priest Addresses Soldiers on Greece and Orthodox Faith

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Officers, noncommissioned officers, and soldiers of the Thebes Artillery Training Center.

I gladly accepted the Center’s invitation to speak here. I feel a special joy and deep emotion as I stand before you. But before you are disappointed, let me tell you: I am no orator who can dazzle you with grand words.

Nor have I come to your Center to show off my speaking skills. We Greeks have had our fill of words. What we all seek, and what the younger generation seeks from us who are older, is a good example. So I have not come before you as an orator. I am a priest, a Greek clergyman whom God granted the grace, when I was younger, to serve our homeland as a military chaplain during some very hard days.

And as a Greek clergyman, I will dare to open my heart and say a few words to you.

You have heard the things I am about to say many times. They are nothing new.

You were nourished with pure Christian teachings and love for your country. You heard these words from a good teacher when you were little children at your village school. You heard them then, and you hear them now as soldiers from your good...

You have heard them from your officers. You will hear them once more. Dear children, always listen to a good word. Just as we eat bread every day without growing tired of it, so we should always listen to a good word.

But an evil word, an obscene word, an immoral word...

Never listen to a word that draws us away from our sacred traditions. Stop your ears against evil words, obscene words, and words of unbelief. I have two things to say to you, my dear children.

Glorify God for two things. The first is this: all of you gathered here beneath the pine trees were born in one corner of our planet, a corner washed by the blue waves of the sea.

You were born in a place where gentle breezes blow. You were born in a place where every stone beneath our feet... Children, it is not like this in other places. Every stone you walk upon has a beautiful story to tell you.

It tells how we shed rivers of blood so that we could live free. You were all born in Greece. Greece is our glorious Morea, with its Eurotas River, Mount Taygetos, Dervenakia, Maniaki, and so many other places.

Greece is Roumeli, with Thermopylae, the bridge at Alamana, the inn at Gravia, and immortal Missolonghi. Greece is Thessaly, with Mount Kissavos and Mount Olympus, those eagles’ nests where the klephts and armatoloi of 1821 made their homes.

Greece is also the great land of Macedonia, with its great rivers and great men. Greece is our islands, those famous islands that swim like swans in our waters. Greece is famous Crete, with Mount Psiloritis. All this is Greece. And together you are a bouquet: each of you is a beautiful flower picked from this Paradise, this lovely garden called Greece.

But Greece is not only the Morea, Roumeli, Macedonia, Thrace, our islands, and Crete. Greece was. Greece was. Ah, how can we keep from sighing, how can we keep from weeping? Greece was also the land of Asia Minor. Until 1922, two or three million Greeks lived there. They had three thousand churches, monasteries, icon stands, metropolitan sees, and parishes. Now, in that martyred land of Asia Minor, there is no longer a single church, a single monastery, or a single cross. There are only the two million dead whom we left in that holy soil.

Our great allies treated us unjustly. Right here beneath the pine trees are children born to people from Asia Minor and Pontus, and they should have their own special joy, because they have in their blood...

Dear children, worth does not depend on size. A small diamond, just a little stone, is worth more than a mountain of rocks and gravel. And a little nightingale that sings beautifully is worth more than a huge vulture thrusting its beak into corpses.

We say this, dear children, out of chauvinism; we do not say it out of empty pride. And if we, my dear friends, do not praise our homeland, even the stones beneath our feet will cry out that Greece is the homeland of homelands. And if we deny our homeland...

The graves and bones of our forebears, and three thousand years of history, bear witness that Greece is a small country that has given the world great gifts. No country, no nation, has given as much as Greece.

What has it given?

Only someone who has never opened a history book could question the contributions our homeland, Greece, has made. Where shall I begin? She has contributed in the realm of ideas, in literature, in science, and in the struggles for freedom. I would need much more time to explain these three things: Greece has made invaluable contributions, first, in literature; second, in science; and third, in the struggles for the freedom of the world. So I will speak briefly. Ask scholars of literature and poets, and all of you, English and Russians alike, who the greatest poet in the world is.

The greatest poet in the world is Homer.

Look to our homeland. Ask mathematicians and physicists who laid the foundations of mathematics, and they will tell you: the Greeks, Euclid and Archimedes. Ask sculptors, and they will tell you that the masters of sculpture and painting were Greeks too: Phidias, who made the Parthenon, and the painter Apelles.

Ask the doctors of the world, and they will tell you that the father of medicine is Hippocrates of Kos. The foundations were laid there. Of course, science has advanced since then and achieved great things, and it will advance much further.

But the roots of the sciences are Greek. Their foundations are Greek.

So we Greeks have reason to take pride in the fact that the foundations of all the sciences are Greek. Even this new science, the pride of the world, this new science called atomic science, which studies the atom, you will not find it strange, my brothers, my dear children, that the first theory, the first idea about the atom, was put forward by a philosopher from our homeland, Democritus. His picture, his photograph, is found in all the laboratories of atomic research. Our homeland contributed to the sciences, but it gave more than its ideas: it gave its blood, for in ancient times our small homeland was the blood donor of humanity. That is what our small homeland became here.

Greece held back the wave of invaders coming from the East. That cry of ‘Come and take them,’ and the names Marathon, Thermopylae, and Salamis, will be proclaimed throughout the world. They show what a handful of free people can accomplish when they fight against tyranny.

There were a million invaders. If they had merely spat, they could have drowned them. Yet Leonidas and his three hundred men at Thermopylae were full of joy and gladness. And when the invaders told them, “We will shoot so many arrows that they will blot out the sun...”

The Athenians replied, “So much the better. We shall fight in the shade.” And when the barbarians demanded their surrender, the Athenians answered, “Only if the sun changes its course and rises in the west will we submit.”

And this was true beyond ancient times. When the capital of Greece moved from Athens to Constantinople, and we built Hagia Sophia, Byzantium stood for a thousand years like a rock, like granite, like a breakwater against which the fierce waves of the barbarians broke.

But why go so far back, my brothers? My dear children, these things are not history; they are alive. The witnesses are alive, my dear ones; the heroes are alive. Heroes still live in this land. Ask your parents. Many of you have parents who are heroes. Ask your parents about when they were your age, for military service today is fun, it is fun, it is an idyll. But there were days when military service was neither idyllic nor fun; it was no celebration. Those were dreadful days.

Ask your parents who, in their youth, climbed the high, snow-covered mountains of Albania. There, on those snowy mountains of Albania,

They gave their historic “No”, a “No” that shone like a star in the darkness. That “No” saved humanity at the time. Hitler was advancing with his motorized forces, and no one could stop him. Then, as a European newspaper wrote at the time, something caught at the dictator’s feet, at their feet, as he galloped ahead.

Have you seen a horse galloping so fast that no one can get near it? That is how those two fascists, those black-clad fascists, swept across the mountains and valleys of Europe like runaway horses. The world trembled. England trembled, France trembled, Italy trembled, and every nation trembled.

They charged like the wild black horses of the Apocalypse. Yet, as one geography book put it, those two stumbled and fell. The boot of the Greek soldier stood before those two beasts and overturned them. History says that our country held them back for two whole months. If Greece had not delayed them...

Even in Italy and New York, their own flags would no longer have flown. Hitler’s black flag would have flown instead. Our small homeland saved them. That is why, at the time, the radio stations of Moscow and London proclaimed: “Greeks, what kind of people are you? You are heroes among heroes. Greeks, you saved us. Greeks, we shall be grateful to you forever. You are our saviors.”

If anyone still doubts what this small nation has given humanity, I wish I had a plane. I would put that person in it and take him to Moscow. The Russians have a museum there, and we would search through it together.

It was written in 1771. It is the testament, the spiritual testament written by Peter the Great, the founder of the Russian Empire. A few minutes before he died, Peter took ink and wrote his testament. He gave the Russians various pieces of advice and said, what did he say? “Russians, I urge you to love the Greeks. Cursed be the Russian who acts against the Greeks.”

“We Russians owe more to the Greeks than to any other nation. They baptized us; they gave us Chrismation, and we became Christians.” And Peter’s Testament says that, without Greece, we would all be blind fools living in darkness.

So, my dear friends, there is something to remember. If you went to Russia today, do you know what you would hear Russian soldiers call their homeland? When they march and the drums are beating, they do not call it Russia. They call it “our dear mother.”

If Russian soldiers call their homeland their mother, then surely we can call our homeland our mother a thousand times over. For our homeland truly is our dear mother, who feeds all her children.

We should love this land and boast in the Lord, because God granted us birth in these sacred places, places soaked with blood and sweat, where we live in freedom.

One thing, then, one thing, my dear friends, that you should rejoice in is that you were born Greeks. Besides this, my dear friends, our dear children, you should rejoice in something else. What is it? Something greater than the first.

You should rejoice because you were born not only in the most beautiful homeland in the world, but also into the most beautiful faith in the world. You may say to me, “What have I to do with religion, with priests and all that? I am glad to be Greek, certainly, but what have I to do with religion?” Do not say that, my dear children. An ancient Greek who lived near here would disagree with you.

Near here, in the region of Thebes, lived Plutarch, a great historian and philosopher of ancient Greece. He wrote that if you took up your staff and traveled the world, you would find villages without roads.

You might find villages without roads and towns without squares, courts, or schools. But you would never find a village without its god and its altars.

“No one has ever seen, nor will ever see, a city without shrines.” No one will ever see a people without religion. Wherever we go, my brothers, wherever we find ourselves, whether to the scorching zone, where the sun burns the sand, up to the Lapps, who live at the North Pole, or to distant peoples, wherever we go, we will find people who believe in God.

Of course, the god they worship may not be the true God whom we worship. If we visit those peoples, we see that they worship the sun. Their chief carries a drum made from a lion’s skin.

As soon as the sun rises, he beats the drum and everyone gathers. When they see the sun appear, they fall face down and bow before it. They remain on the ground for several minutes. That is how they worship their god.

One day, a Frenchman whom the speaker calls corrupt came upon them as they prayed. He laughed at them and mocked them for lying face down in worship. When they saw this stranger making fun of their religion, a thousand hands seized him and tore him apart, because they would not let anyone blaspheme their god.

They believe in their god, whether it is a stone, a tree, a lion, or anything else. They believe, and they sacrifice their lives. And we, dear children, have the most beautiful faith in the world. Do not judge it by the priests or the bishops. They pass away like shadows. Our faith is greater than the cassocks, the clerical hats, and the bishop’s medallions.

Religion is an idea, and that idea is immortal. And ours is the truest faith in the world.

But what are you saying? Does it have miracles? Which religion? Can you count miracles, my child? No religion, not the Quran, not the Buddha, nor any other religion, has the miracles our religion can show. Can you count the leaves on the trees? Can you count how many needles the pine trees here have?

Can you count the hairs on your head, the drops in the ocean, or the stars in the sky? You will never be able to count the miracles our Lord has worked, still works, and will work until the end of the ages, in defiance of the demons.

Miracles! Look at the miracles! Who is from Kefalonia? Come on, go to Kefalonia and see; Kefalonia is close. Take the boat this August and go to Kefalonia to see where the demon-possessed go. Yes, the demon-possessed: they tie them with ropes and chains, yet they break the chains like threads. The demon-possessed break them and foam at the mouth.

But when the relics of Saint Gerasimos pass near someone who breaks chains like threads, when the iron Cross that the Saint held comes near, you hear the demons shriek and howl: “You have burned us, Kapsalis, you have burned us!” And the demon leaves.

These are miracles, and there is more than one. Saint Gerasimos works miracles in Kefalonia; Saint Spyridon in Corfu; Saint Dionysios in Zakynthos; Saint Andrew in Patras; and Saint John the Russian in Euboea, across from us. The Most Holy Theotokos works miracles, as does the Theotokos of Prousa, and Saint Menas works miracles in Crete.

Wherever there is a monastery, wherever there is a Church, wherever there are souls who believe, there are countless miracles. Ours is the only faith with such miracles. But what is the greatest miracle, my children?

That we were only a handful, while our enemies numbered in the millions. If they had sent even more against us, they would have overwhelmed us. Ask your parents. There are still officers here with white hair; ask them who saved them high in the mountains of Albania. This is no fairy tale. Every night, a woman dressed in black walked along the mountain peaks, and the young soldiers saw her.

She was the Most Holy Theotokos, and she told them, “Children of Greece, take courage. You will be victorious!” To you, the Champion Leader, we offer hymns of victory. This is our religion. This is our faith. These are the miracles we have to present, unique among all the peoples of the world. But I hear something. What do I hear?

How I wish I did not have to hear it! I hear harsh voices. I hear jackals and wolves crying out. Lately, people have appeared in our homeland who call themselves Greeks but have turned against it. Like a disease spreading through a flock, an epidemic has struck people today: a spiritual disease. My children, I pray with all my heart that you do not catch it. It is a terrible affliction. What is it?

It is an obsession with everything foreign. What does that mean? We despise what comes from our own country and admire whatever comes from abroad. We are like little children staring at dolls in shop windows.

Lately, we too have been staring into shop windows, admiring the dolls made by the great nations and looking down on our own homeland. Just the other day I heard about old Yannis. He had spent forty years in America before returning to his village. He had left barefoot, without even a pair of shoes, and came back wearing a fine suit.

He had gold teeth, ties, and chains. He spent several days in his village, but he felt out of place. At the coffeehouse he talked with the villagers, the same man who had once left barefoot, with his mother’s blessing, to make a life in America.

The man who had returned after forty years, laden with gold and dollars, looked at his humble village, which had been dug up and left in ruins. He looked at it with contempt. At the coffeehouse, Mr. Yannis spoke with his fellow villagers. What did he say? “You Greeks...” The villagers of that little village, with its ruined huts, heard him say it once, twice, three times. Then an old man named Panos, leaning on his staff, said to him, “Mr. Yannis, why do you say, ‘You are an American’? You are Greek. What are you?” “I am an American.” “You are an American? If you take pride in America, we take pride in our homeland, Greece.”

“Greece existed for two thousand years before America was founded. Before America existed, we in Greece were building the Parthenon and Hagia Sophia. And I will tell you something else.” Remember this, children: pick up a pebble from this land.

Ah, if only I could go back to the high mountains, where I slept beside the young men who gave their last breath there. May their memory be eternal. If you go up to those high mountains, where body after body fell so that the free flag could fly ... For, as I told you, military service is a pastime for you; today it is not a hard struggle.

If I could bring you a pebble from Grammos or Vitsi, from those high mountains, I would tell you that this pebble, this stone, is worth more than Chicago, more than New York, more than a skyscraper.

For every stone is stained with Greek blood. So let us give up this obsession with foreign things. Let us stop looking at Americans, French people, English people, or Russians as though they were greater than us. No! They are small beside a Greek who knows why he lives in this world.

And never become conceited, because homelands are not measured by their acreage. No, they are not measured by their acreage, nor by dollars, nor by rubles, nor by missiles.

It is measured by the sacrifices and the blood of its children. Our homeland can point to such sacrifices, to heroes and martyrs. That is why this small country is worth more than great nations. So let no one go abroad, return with chains and dollars, and look down on our little homeland.

There is another affliction. One is this obsession with foreign things. What is the other? It afflicts the intellectuals, those who supposedly went to university and came away with diplomas, diplomas worth no more than leaves, yet can barely sign their names or write a letter. They suffer from another affliction.

In the twentieth century, the first affliction is an obsession with foreign things; the second is internationalism. They say, “Homelands in the twentieth century? Down with borders, down with flags, down with everything! Long live humanity!” What shall we say to them? I have no time for a long answer, but I will tell you this...

One of our ancestors, and this ancestor of ours is Aesop; you have probably heard of Aesop. Well, Aesop told a fable. What did he say? Once, he says, once, the wolves went to a shepherd. The shepherd had a thousand sheep, and the wolves went to the shepherd.

They said, “Shepherd, why should we fight? Why should there be war between us? Let us make peace.”

“And what do you want, gentlemen wolves? What do you ask of me, the shepherd?” “We ask one thing of you, shepherd,” they say. “We ask for nothing else. If you do this for us, we will all live together as friends,” they say. “We will feast, enjoy ourselves, do everything.” “What do you want?” he asks. The wolves were ashamed to say it. “We ask one thing,” they say. “If you do it, there will no longer be any difference between us.”

“Let us be friends.”

He says, “Get rid of the dogs, the sheepdogs,” said the wolves. Ah, the shepherd understood. He thought, “Get rid of the sheepdogs so they won’t bark, and the wolves can come and eat the sheep.” The fable means this: Greece is the sheepfold, the sheepfold, the sheepfold. The women and children are the sheep. Our enemies are the wolves and jackals. Sheepdogs, sheepdogs that bark and do not let the jackals come near our country.

So they shout, “Down with the soldiers! Down with the army!” And if the army is disbanded, the jackals of the Balkans will descend on our women and children. No! We will not fall into that trap. As long as there are jackals, wolves, and enemies, we will keep our weapons to drive them away. We will not let them turn our homeland into an unguarded sheepfold. We will all be ready.

“But how can you say such things, you, a priest, who holds the Gospel in your hands and says, ‘Love one another’?” Yes, the Gospel says, “Love one another,” and we priests pray that one day there will be peace, true peace, and that we will be one family, one flock, one shepherd. Yes, but when will that day come, my children?

The Resurrection, the Annunciation, the Gospel... And before we lower our flags, for that is what these leaders say we should do: lower our flags, burn them, and raise just one flag, the flag of humanity. Then, they say, there will be only humanity and nothing else.

How many flags are there? Seventy. Will the great nations lower their own flags? Will England lower hers? She too has tormented humanity enough. Will France lower hers? Will Italy? Will Russia? Will the United Nations lower its flag? Will they all do it?

And last of all the flags, Greece will lower hers. So, nations that have committed crimes in the world, lower your flags first. And last of all, when that holy day comes, Greece too will lower her flag.

And last of all, Greece too will lower her flag. I think, my brothers, I explained that well too. And just as our homeland has enemies, my dear friends, so do our Church and our faith. Who are the enemies of our faith?

They want to uproot our faith. But our faith, our Gospel, is a tree. You can uproot every other tree, but there is one tree the devil will never uproot: the Cross of the Lord. That is our faith. They say they will uproot it, and they are trying. I have told you about the enemies of our homeland. Who are the enemies of our faith?

With an eraser, they seek to rub out the word “God.” There are the Freemasons, that secret organization, and the Rotarians, and others. But I have hardly begun. The greatest heresy confronting our faith, my brothers, is that of the Jehovah’s Witnesses. I would need much more time to tell you about their teachings.

And with this I will finish. What are the Jehovah’s Witnesses? They are an American import. Their headquarters are there. Where are their headquarters? In Brooklyn, America. Their strength is not ideas, not ideas. Their strength is the money they spend spreading their teachings here; I fear this could draw us away from our faith.

And they find people here whom they draw in. What do they teach? They teach against the Holy Trinity, against the Most Holy Theotokos (God-bearer), against the icons, against our homeland, and against everything sacred and precious to the Greek soul and to Christianity.

They can be fiercely agitated. Let me tell you two stories. When I was an army chaplain, a colonel called me to visit a company where this affliction had appeared.

So I went to the company and found the young men there. To avoid singling out the Jehovah’s Witness among them, what did I do? I had an icon of the Most Holy Theotokos (God-bearer). I stood before the men and said, “Come, my children. Here is the Most Holy Theotokos, your mother.” Everyone came forward: the captain, the lieutenant, the officers, and all the men. They approached with reverence and tears, because we were going into action the next day. Every one of them venerated the icon.

When I came up to the man in question, who was a Jehovah’s Witness, he stepped back and struck his head against the wall. He stepped back; he did not venerate the icon. “Why don’t you venerate the Most Holy Theotokos?” I asked him. “Come on, come on,” I said, “bring me your wallet, bring me your wallet.”

“Bring me his wallet,” I said. I knew why. A corporal took hold of the wallet. I opened the wallet. What was in it? What was in it? It was full of photographs. There was a photograph of his mother, a photograph of his fiancée, and a photograph of his cousin.

“Aren’t these images?” I said. “What are they? Here is your mother, here is your fiancée, here is your cousin, here is your father, and so on. Why do you tear them up? Why do you tear them up? Well,” I said, “you’re a hypocrite, a hypocrite.”

I say to him, “You keep a picture of your mother in your wallet. And we keep an icon of her here, not of our own mother...”

For our own mother may have been a corrupt woman, but the Most Holy Theotokos was not. She was holy, the star of day. You put the image, the photograph, against your chest. He ought to tear it up. He does not. The Jehovah’s Witness does not tear up his mother’s photograph, but he does tear up the photograph of the Most Holy Theotokos. He was furious.

There was another case in a village near Grevena. A man went into a house and pretended to share the family’s faith. He became engaged to a poor young woman and married her. What did he do on the first day of their married life? That night, he climbed onto a chair.

He unhooked them from the icon corner and took down the icon, the icon of Christ and of the Most Holy Theotokos. His wife, his new bride, asked him, “What are you doing? Have you gone mad?” “I’m going to set fire to them and burn them tonight. I can’t bear them.”

“If you set fire to them and burn them, I’m leaving and going back to my mother.” He burned them, and she left. Early the next morning, she walked fifteen kilometers down to Grevena and told the bishop, “I will not stay married to a Jehovah’s Witness. I will not deny my faith. I was born a Christian, and I will die a Christian.”

Yes, such things happen in our society. The third story is a little amusing. At a station, at a station, there was a Jehovah’s Witness. When they raised the flag and brought it in, he sat cross-legged and shouted, “Down with the flag!”

Whenever he saw a police officer or a soldier, he would shout, “Down with the army!” What happened in that village? One night, some thieves broke into the shop he owned.

They emptied the whole shop. So early the next morning, before sunrise, there was this Jehovah’s Witness whose shop had been robbed.

“My shop has been robbed! Come quickly!” The officer says, “Well, well! You do not want the army, do you? I protect those who believe in the army.” But as soon as his shop was robbed, he sought its protection. They are false prophets, for they predicted Christ’s coming.

In 1914, they caused an uproar in America. They said he would come in 1925; that proved false. Then they said he would come in 1931. They are false prophets, and no one should pay them any attention. My dear children, our country is small. Take care, for as I told you, wolves and jackals surround our borders.

They are ready to tear us apart. My children, if only you knew how much they hate Greece. If they could, they would take away the air itself. If our enemies had a machine to do it, and I need not name them; you know who they are, they would take away the air we breathe. Here in our Greek homeland, air is about all we have left.

But there is something worth more than air. A fish cannot live without the sea, and a Greek cannot live without freedom. Our freedom is worth more than air. So are our ideals and our faith.

We will not let them take away our faith. What should you do? Listen. There were once some rocks in the sea near Italy. On those rocks lived enchantresses, sorceresses.

They sang such sweet songs that anyone who heard them forgot his wife, his children, and his homeland. He stayed on those rocks, where the crows devoured him.

He stopped his ears with wax.

The Sirens.

Αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και στρατιώτες του Κέντρου Εκπαιδεύσεως Πυροβολικού Θηβών.

Προθύμως εδέχθην την πρόσκληση του Κέντρου για να ομιλήσω εδώ. Ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση αισθάνομαι τη στιγμή αυτή, όταν βρίσκομαι ενώπιόν σας. Δια να προλάβω το αίσθημα της απογοητεύσεώς σας, σας δηλώ ότι δεν είμαι ρήτορας, ώστε με λόγια φανταχτερά να σας καταπλήξω.

Ούτε ήρθα στο κέντρο σας για να κάνω επίδειξη ρητορική. Από λόγια έχουμε χορτάσει οι Έλληνες. Εκείνο που ζητούμε από όλους, η νέα γενεά που ζητάει από μας τους μεγαλύτερους, είναι το καλό παράδειγμα. Δεν ήρθα λοιπόν ως ρήτορας ενώπιόν σας. Είμαι ένας παπάς, είμαι ένας Έλλην κληρικός που νεότερο με αξίωσε ο Θεός να υπηρετήσω την πατρίδα ως στρατιωτικός ιερεύς σε πολύ σκληρές ημέρες της πατρίδας μας.

Και υπό την ιδιότητά μου, ως Έλληνος κληρικού, θα τολμήσω να ανοίξω την καρδιά μου και να σας πω μερικά λόγια.

Τα λόγια που θα σας πω τα έχετε ακούσει πολλές φορές. Δεν είναι νέα, δεν είναι καινούργια πράγματα.

επότισε με τα αγνά χριστιανικά και εθνικά διδάγματα. Τα έχετε ακούσει τα λόγια αυτά από έναν καλό διδάσκαλο όταν ήσαστε μικρά παιδιά στα θρανία του χωριού σας. Τα ακούσατε και τα ακούετε και τώρα όταν είστε στρατιώτες από τους καλούς σας

...σας αξιωματικούς. Θα τα ακούσετε άλλη μια φορά. Τον καλό το λόγο, τον καλό το λόγο, αγαπητά μας παιδιά, να τον ακούτε πάντοτε. Όπως το ψωμί το τρώμε κάθε μέρα, χωρίς να το αηδιάζουμε, έτσι και τον καλό το λόγο να τον ακούμε πάντοτε.

Τον κακό το λόγο, το λόγο τον αισχρό, το λόγο τον ανήθικο...

λόγο που μας σπρώχνει μακριά από τις ιερές παραδόσεις μας, να μην τον ακούτε ποτέ. Βουλώστε τα αυτιά σας για να μην ακούτε τα λόγια τα κακά, τα λόγια τα αισχρά, τα λόγια της απιστίας. Δύο λόγια έχω να σας πω, αγαπητοί μου, αγαπητά μου παιδιά.

Δοξάζετε τον Θεό για δυο πράγματα. Το ένα πράγμα που πρέπει να δοξάζεις τον Θεό είναι ότι όλοι σας, όσοι βρίσκεστε την ώρα αυτή κάτω από τα πεύκα, όλοι σας, λέγω, εγεννήθηκατε σε μια γωνιά, σε μια γωνιά του πλανήτου μας, σε μια γωνιά που λούζεται από τα γαλανοκύματα της θαλάσσης.

Γεννηθήκατε σε μια γωνιά που πνέουν οι αύραι και οι ζέφυροι. Γεννηθήκατε σε μια γωνιά που κάθε πέτρα που πατούμε... Δε συμβαίνει, παιδιά, αυτό σε άλλα μέρη. Κάθε πέτρα που πατάτε, αγαπητά μου παιδιά, έχει να σας διηγηθεί και μια όμορφη ιστορία.

Έχει να σας διηγηθεί ότι εχύσαμε ποτάμι αίμα για να ζούμε ελεύθεροι επάνω στον πλανήτη αυτό. Έχετε γεννηθεί όλοι στην Ελλάδα. Διότι Ελλάς είναι ο ένδοξος Μωριάς μας, ο ένδοξος Μωριάς με τον Ευρώτα του, με τον Ταΰγετο, με τα Δερβενάκια του, με το Μανιάκι και με τόσους άλλους τόπους.

Ελλάς είναι η Ρούμελη με τις Θερμοπύλες της, με της Αλαμάνας το γεφύρι, με το Χάνι της Γραβιάς και με το αθάνατο Μεσολόγγι. Ελλάς είναι η Θεσσαλία με τον Κίσσαβό της και με τον Όλυμπο, που ήταν φωλιές αετών, που εφώλιαζαν επάνω οι κλέφτες και αρματολοί του 1821.

Ελλάς είναι και η μεγάλη χώρα της Μακεδονίας με τα μεγάλα της ποτάμια και τους μεγάλους της άντρες. Ελλάς είναι και τα νησιά μας, τα ξακουσμένα νησιά που σαν κύκνοι κολυμπούνε μέσα στα νερά μας. Ελλάς είναι και η ξακουσμένη Κρήτη με τον Ψηλορείτη της. Αυτή είναι όλη η Ελλάς. Και όλοι εσείς είστε ένα μπουκέτο και κάθε ένας από εσάς είναι ένα ωραίο λουλούδι που είναι κομμένο από τον παράδεισον αυτόν, τον ωραίο αυτόν κήπο που λέγεται Ελλάς.

Ελλάς όμως δεν είναι μόνον ο Μοριάς και η Ρούμελη και η Μακεδονία και η Θράκη και τα νησιά μας και η Κρήτη. Ελλάς ήτανε. Ελλάς ήτανε. Αχ, πώς να μην αναστενάξουμε, πώς να μην κλάψουμε. Ελλάς ήτανε ακόμα και η χώρα της Μικράς Ασίας, που κατοικούσανε μέχρι το 1922 δύο, τρία εκατομμύρια Έλληνες και είχαν τρεις χιλιάδες εκκλησίες και είχαν μοναστήρια και είχαν εικονοστάσια και είχαν Μητροπόλεις και Ενορίες. Τώρα στη μαρτυρική αυτή γη της Μικράς Ασίας δεν υπάρχει πια ούτε μια εκκλησιά, ούτε ένα μοναστήρι, ούτε ένα σταυρό, αλλά μόνον υπάρχουν δύο εκατομμύρια νεκροί που αφήσαμε στα άγια αυτά χώματα.

Διότι μας αδίκησαν οι μεγάλοι σύμμαχοί μας. Μόνον εδώ κάτω από τα πεύκα υπάρχουν παιδιά που γεννηθήκαν από Μικρασιάτας, από Ποντίους και πρέπει να έχουν την ιδιαίτερή τους χαρά, διότι έχουν μέσα στο αίμα τους...

Δεν εξαρτάται, αγαπητά μας παιδιά, από τον όγκο. Ένα διαμάντι μικρό, ένα πετραδάκι διαμάντι, έχει αξία μεγαλύτερη από ένα βουνό από πέτρες και χαλίκια. Και ένα αηδονάκι που είναι μικρό, που κελαδάει όμορφα, έχει πιο μεγάλη αξία από ένα όρνιο, πελώριο όρνιο που χώνει τη μύτη του, το ράμφος του μέσα σε πτώματα.

Το λέμε αυτό, αγαπητά μας παιδιά, από ένα σοβινισμό, δεν το λέμε αυτό από μια υπερηφάνεια κούφια. Και αν εμείς, αγαπητοί μου, δεν επαινέσουμε την πατρίδα μας, και οι πέτρες που πατάμε θα φωνάξουν ότι η Ελλάς είναι η πατρίς των πατρίδων. Και αν εμείς αρνηθούμε την πατρίδα μας...

Και οι τάφοι και τα κόκκαλα των γονέων μας και η ιστορία τριών χιλιάδων ετών θα μαρτυρήσει ότι η Ελλάς είναι ένα μικρό κράτος που προσέφερε στον κόσμο τις μεγαλύτερες υπηρεσίες. Κανένα κράτος, κανένα έθνος δεν προσέφερε τόσες υπηρεσίες όπως προσέφερε η Ελλάς.

Ποιες υπηρεσίες;

Να μην έχει ανοίξει την ιστορία για να αμφισβητήσει τάς υπηρεσίας που προσέφερε η πατρίς μας η Ελλάς. Πού να αρχίσω; Προσέφερε υπηρεσίας ιδεολογικάς, προσέφερε υπηρεσίας εις τον τομέα των γραμμάτων, εις τον τομέα των επιστημών, εις τον τομέα των αγώνων της ελευθερίας. Θα έπρεπε να έχω πολύ καιρό να εξηγήσω αυτά τα τρία πράγματα, ότι δηλαδή η Ελλάς προσέφερε υπηρεσίας ανεκτιμήτων στον τομέα των γραμμάτων, πρώτον, στον τομέα των επιστημών, δεύτερον, και τρίτον στον τομέα των αγώνων για την ελευθερία του κόσμου. Συνοπτικώς μόνο λέγω, εάν ρωτήσετε τους φιλολόγους, ρωτήσετε τους ποιητές ποιος είναι ο μεγαλύτερος ποιητής του κόσμου, και όλοι σας, και Άγγλοι και Ρώσοι

Ο μεγαλύτερος ποιητής του κόσμου είναι ο Όμηρος.

Στην πατρίδα μας. Ερωτήσετε τους μαθηματικούς, τους φυσικούς ποιοι έθεσαν τα θεμέλια των μαθηματικών επιστημών και θα σας πουν ότι είναι οι Έλληνες, ο Ευκλείδης και ο Αρχιμήδης. Ερωτήστε τους γλύπτας και θα σας πουν ότι οι διδάσκαλοι της γλυπτικής και της ζωγραφικής είναι πάλι Έλληνες. Ο Φειδίας που φτιάξανε τον Παρθενώνα και ο Απελλής ζωγράφος.

Ρωτήστε τους γιατρούς του κόσμου και θα σας πουν ότι ο πατέρας της ιατρικής επιστήμης είναι ο Ιπποκράτης ο Κώος. Όλα τα θεμέλια. Βέβαια, σήμερα η επιστήμη προόδευσε, παρουσίασε επιτεύγματα υψηλά και μεγάλα και θα προοδεύσει πολύ.

Αλλά η ρίζα των επιστημών είναι ελληνικές, τα θεμέλια των επιστημών είναι ελληνικά.

Έχουμε λοιπόν λόγο να καυχόμεθα ως Έλληνες ότι τα θεμέλια των επιστημών όλων είναι ελληνικά. Και αυτή ακόμα η καινούργια επιστήμη, που είναι το καύχημα του κόσμου, η καινούργια αυτή επιστήμη που λέγεται ατομική επιστήμη, που ερευνά το άτομο, δεν θα σας φανεί παράξενο, αδέρφια μου, αγαπητά μου παιδιά, ότι την πρώτη θεωρία, την πρώτη ιδέα για το άτομο την έριψε ένας φιλόσοφος της πατρίδας μας, ο Δημόκριτος, που η εικόνα του, η φωτογραφία του υπάρχει σε όλα τα εργαστήρια των ατομικών εργαστηρίων. Προσέφερε υπηρεσία στον τομέα των επιστημών η πατρίς μας, αλλά προσέφερε ακόμα, όχι μόνο τις ιδέες της, προσέφερε ακόμα και το αίμα, γιατί η μικρά μας πατρίς ήταν ο αιματοδότης της ανθρωπότητας στα παλιά τα χρόνια. Αυτή ήταν εκείνη που έγινε εδώ η μικρά μας πατρίς.

Πάτησε το κύμα των βαρβάρων που ήρχονταν από την Ανατολή. Εκείνο το «μολών λαβέ», ο Μαραθών, οι Θερμοπύλες, η Σαλαμίς, αυτά είναι ονόματα που θα διαλαλούν τον κόσμο τον άπαντα. Τι μπορεί να φτιάσει μια φούχτα ελευθέρων ανθρώπων που αγωνίζονται κατά τυραννίας.

Εκατομμύριο βάρβαροι, μόνο με το σάλιο τους να ρίχναν το σάλιο τους, θα τους έπνιγαν. Οι 300 του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες είχαν χαρά και αγαλλίαση. Και όταν τους είπαν οι βάρβαροι ότι θα ρίψουμε τα βέλη μας και θα κάνουμε σκιά, θα σκιάσει ο ήλιος.

Αθηναίοι απήντησαν: «Τόσο το καλύτερο, γιατί θα πολεμήσουμε κάτω από τη σκιά». Και οι Αθηναίοι απήντησαν στους βαρβάρους που ζητούσαν να υποταγούνε. Απήντησαν οι Αθηναίοι ότι μόνο αν αλλάξει η τροχιά ο ήλιος, αν θα ανατείλει ο ήλιος από Ανατολάς, από δυσμάς, τότε μόνο θα υποταχθούμε.

Και όχι μόνο στα παλιά τα χρόνια. Και όταν η πρωτεύουσα της Ελλάδος έφυγε από την Αθήνα και πήγε στην Πόλη και χτίσαμε την Αγία Σοφιά, χίλια χρόνια το Βυζάντιο στάθηκε ο βράχος, ο γρανίτης, ο κυματοθραύστης επάνω στον οποίο σπάσανε τα άγρια κύματα των βαρβάρων.

Αλλά γιατί, αδερφιά, να πάμε; Γιατί, αγαπητοί μου παιδιά, αυτά δεν είναι ιστορία, ζουν, αγαπητοί μου, ζουν οι μάρτυρες, ζουν οι ήρωες, ακόμα ζουν οι ήρωες στον τόπον αυτόν. Ρωτήστε τους γονείς σας. Πολλοί από εσάς έχετε γονείς οι οποίοι είναι ήρωες. Ρωτήστε τους γονείς σας που ευρεθήκανε στην ηλικία σας, γιατί τώρα είναι διασκέδαση ο στρατός, είναι διασκέδαση, είναι ειδύλλιο ο στρατός, μα ήτανε μέρες που ο στρατός δεν ήταν ειδύλλιο και διασκέδαση, δεν ήτανε γλέντι, ήτανε μέρες φρικτές.

Ρωτήστε τους γονείς σας που στα νιάτα τους ανέβηκαν τα ψηλά βουνά της Αλβανίας, τα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας, και επάνω εκεί στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας

Είπανε το ιστορικό τους όχι, ένα όχι που ήταν ένα αστέρι που έλαμψε μέσα στη σκοτεινιά. Εκείνο το όχι έσωσε τότε την ανθρωπότητα, γιατί όπως έτρεχε ο Χίτλερ με τα μηχανοκίνητά του και κανείς δεν μπορούσε να τον συγκρατήσει, στα πόδια του δικτάτορος, στα πόδια αυτών έμπλεξε, όπως έγραφε τότε μια εφημερίς ευρωπαϊκή, ότι έτρεχε με καλπασμό.

Έχετε δει άλογο πώς τρέχει και δεν μπορεί κανείς να το πλησιάσει; Έτσι έτρεχαν αυτοί οι δυο φασίστες, οι μαύροι φασίστες, έτρεχαν απάνω στα βουνά και τα λαγκάδια της Ευρώπης, σαν άλογα αφηνιασμένα, και έτρεμε ο κόσμος, και έτρεμε η Αγγλία, και έτρεμε η Γαλλία, και έτρεμε η Ιταλία, και έτρεμαν όλα τα έθνη.

Λοιπόν, σαν μαύρα άλογα της Αποκαλύψεως αφηνιασμένα, αλλά όπως έγραψε μια γεωγραφία, στα πόδια αυτών των δύο σκοντάψανε, πέσανε. Παρουσιάστηκε στα πόδια αυτών των δύο θηρίων, βρέθηκε μπροστά το τσαρούχι το ευζωνικό και τους αναποδογύρισε. Καθυστέρησαν, λέγει η ιστορία, δύο μήνες ολόκληρους. Αν δεν καθυστερούσε η πατρίδα μας, η Ελλάς...

Και στην Ιταλία και στη Νέα Υόρκη ακόμα. Δεν θα κυμάτιζαν σημαίες τέτοιες, θα κυμάτιζε η μαύρη σημαία του Χίτλερ. Τους έσωσε η μικρά μας πατρίς και γι' αυτό τότε, την εποχή εκείνη, ο σταθμός της Μόσχας και ο σταθμός του Λονδίνου και ο σταθμός της Μαρατικής: «Έλληνες, τι είστε Έλληνες; Ήρωες των ηρώων είστε. Έλληνες, μας σώσατε. Έλληνες, σας ευγνωμονούμε για πάντα. Εσείς είστε οι σωτήρες μας».

Αν υπάρχει κανείς ακόμα που αμφιβάλλει τι προσέφερε το μικρό αυτό έθνος στην ανθρωπότητα, αν είχα ένα αεροπλάνο, αν υπάρχει κανείς που αμφιβάλλει, θα ήθελα να είχα ένα αεροπλάνο, να τον βάλω μέσα, να τον πάω πού; Να τον πάω στη Μόσχα και να πάει στη Μόσχα και να πάει στο μουσείο, γιατί έχουν μουσείο και οι Ρώσοι, και να ψάξουμε εκεί μέσα στο μουσείο.

Εγράφηκε το 1771. Είναι η διαθήκη, η πνευματική διαθήκη που έγραψε ο Πέτρος ο Μέγας, ο δημιουργός της ρωσικής αυτοκρατορίας. Λίγα λεπτά προτού να πεθάνει ο Πέτρος, πήρε το μελάνι και έγραψε τη διαθήκη του. Και έδωκε διάφορες συμβουλές στους Ρώσους και είπε, τι είπε; Ρώσοι, σας συνιστώ στην αγάπη σας στους Έλληνες. Κατηραμένος να είναι ο Ρώσος εκείνος που αντιθαρρυκίσει τους Έλληνες.

Σε κανένα άλλο έθνος δεν χρωστούμε τόσα πολλά οι Ρώσοι, όπως οφείλουμε στους Έλληνες. Αυτοί μας βαπτίσανε, αυτοί μας δώσανε το χρίσμα και ονομαστήκαμε χριστιανοί και αν δεν υπήρχε Ελλάς, λέγει η Διαθήκη του Πέτρου, λέγει, αν δεν υπήρχε Ελλάς, όλοι θα ήμεθα τυφλοί κουτάδια και θα ήμεθα μέσα στο σκοτάδι.

Λοιπόν, το ένα, αγαπητοί μου, για το οποίο πρέπει, πρέπει, αν πάτε σήμερα στη Ρωσία, θα ακούσετε τους στρατιώτας της Ρωσίας να λένε την πατρίδα τους τη Ρωσία, ξέρετε πώς τη λένε; Όταν κάνουνε παρελάσεις και χτυπάνε τα τύμπανα, οι Ρώσοι στρατιώτες δεν λένε την πατρίδα τους Ρωσία, αλλά τη λένε μανούλα μας.

Αν λοιπόν οι Ρώσοι στρατιώτες λένε την πατρίδα τους μανούλα τους, χίλιες φορές εμείς θα πούμε την πατρίδα μας μανούλα μας. Γιατί πράγματι η πατρίδα μας είναι η γλυκιά μας μάνα που μας τρέφει όλα τα παιδιά της.

Και πρέπει να έχουμε αγάπη στον τόπο αυτό και να καυχόμεθα εν Κυρίω, γιατί μας εγέννησε ο Θεός επάνω στα άγια αυτά μέρη, επάνω στα μέρη αυτά που είναι ποτισμένα με αίματα και με ιδρώτα και ζούμε ελεύθεροι.

Το ένα λοιπόν, το ένα λοιπόν, αγαπητοί μου, που πρέπει να χαίρεστε, είναι ότι εγεννηθήκατε Έλληνες. Κοντά στο ένα αυτό, πρέπει, αγαπητοί μου, αγαπητά μας παιδιά, να χαίρεστε για κάτι άλλο. Για ποιο; Πιο ανώτερο από το άλλο.

Πρέπει να χαίρεστε, διότι δεν γεννηθήκατε μόνο στην πιο όμορφη πατρίδα του κόσμου. Γεννηθήκατε ακόμα στην πιο όμορφη θρησκεία του κόσμου. Μα θα μου πείτε: «Τι δουλειά εγώ έχω με τις θρησκείες; Με τους παπάδες και με τους αυτούς; Καλά να είμαι Έλληνας, το παραδέχομαι, αλλά τι δουλειά εγώ έχω με θρησκεία;» Να μην το πείτε αυτό, αγαπητά μου παιδιά, γιατί σε αυτό δεν συμφωνεί κάποιος αρχαίος Έλληνας.

Εδώ κοντά στα μέρη αυτά των Θηβών έζησε ένας αρχαίος Έλληνας, μεγάλος ιστορικός και φιλόσοφος, ο Πλούταρχος, που γράφει κάτι: αν πάρεις, λέει, το ραβδί σου και περάσεις τον κόσμο, θα συναντήσεις χωριά χωρίς δρόμο.

Μπορεί να συναντήσεις χωριά χωρίς δρόμο, μπορεί να συναντήσεις πολιτείες χωρίς πλατείες, χωρίς δικαστήρια, χωρίς σχολεία. Αλλά δεν θα συναντήσετε ποτέ χωριό χωρίς να έχει το Θεό του, χωρίς να έχει τους βωμούς του.

Ανιέρου πόλεως ουκ έστι ουδέ έσται ποτέ θεατής. Δε θα δει ποτέ ο κόσμος λαό που να μη θρησκεύει. Όπου να πάμε, αδέρφια μου, όπου να βρεθούμε, στην διακεκαυμένη ζώνη να πάμε, εκεί που καίει ο ήλιος την άμμο, επάνω στους Λάπωνας να πάμε, που κατοικούν στο Βόρειο Πόλο, στους Αγρίους να πάμε, όπου να πάμε, θα βρούμε τους ανθρώπους να πιστεύουν στο Θεό.

Αδιάφορο εάν αυτός ο Θεός δεν είναι ο αληθινός Θεός όπως είναι ο δικός μας Θεός. Αν πάμε κάτω στους Αγρίους, θα δείτε ότι οι Άγριοι λατρεύουν τον ήλιο. Γι' αυτό ο αρχηγός των κρατάει ένα τύμπανο που είναι φτιαγμένο από δέρμα λιονταριού.

Και μόλις βγει ο ήλιος, χτυπάει το τύμπανο και μαζεύονται όλοι οι Άγριοι. Και μόλις δουν τον ήλιο να βγαίνει απάνω, τότε πέφτουν μπρούμυτα και προσκυνούν τον ήλιο. Και μένουν χάμως στη γη αρκετά λεπτά. Έτσι λατρεύουν τον Θεό τους.

Κάποιος μια μέρα, ένας Γάλλος διεφθαρμένος, πήγε εκεί που κάναν την προσευχή τους οι Άγριοι και εγέλασε, τους κορόιδεψε που ήτανε μπρούμυτα και λατρεύανε τον Θεό. Μόλις οι Άγριοι είδαν ότι αυτός ο ξένος, ο ξένος αυτός, τους κοροϊδεύει τη θρησκεία, αμέσως χίλια χέρια, χίλια χέρια Αγρίων τον έπιασαν και τον έκαναν κομμάτια, γιατί δεν επιτρέπει ο Άγριος να βλαστημήσει τον Θεό τους.

Πιστεύουν στον Θεό τους, ας είναι μια πέτρα, ας είναι ένα δέντρο, ας είναι ένα λιοντάρι, ας είναι ό,τι να είναι. Πιστεύουν και θυσιάζουν τη ζωή τους. Και εμείς, αγαπητά μας παιδιά, που έχουμε την πιο ωραία θρησκεία του κόσμου, δεν υπάρχει. Μην βλέπετε τους παπάδες. Η θρησκεία δεν είναι οι παπάδες, δεν είναι οι δεσποτάδες. Φεύγουν αυτοί, σκιά είναι. Μην βλέπετε αυτούς. Η θρησκεία είναι πέρα από τα ράσα και πέρα από τα καλυμμαύχια και πέρα από τα εγκόλπια.

Η θρησκεία είναι μια ιδέα και η ιδέα αυτή είναι αθάνατος. Λοιπόν, η θρησκεία μας είναι η πιο αληθινή θρησκεία του κόσμου.

Μα τι λες; Έχει θαύματα; Ποια θρησκεία; Μετράς, παιδί μου, θαύματα; Καμιά θρησκεία, ούτε το Κοράνιον, ούτε ο Βούδας, ούτε κάτω καμιά θρησκεία, δεν έχει τα θαύματα που έχει να παρουσιάσει η θρησκεία. Μετράς τα φύλλα που έχουν τα δά; Μπορείς να μετρήσεις πόσα φύλλα έχουν τα πεύκα εδώ πέρα;

Μπορείς να μετρήσεις πόσες είναι οι τρίχες της κεφαλής σου; Μπορείς να μετρήσεις πόσες σταγόνες έχει ο ωκεανός; Μπορείς να μετρήσεις πόσα άστρα έχει ο ουρανός; Μα δεν θα μπορέσεις ποτέ να μετρήσεις τα θαύματα που έκανε, θα κάνει και θα κάνει μέχρι συντελείας των αιώνων ο Κύριός μας, εις πείσμα των δαιμόνων.

Θαύματα, δείτε θαύματα. Ποιος είναι από την Κεφαλονιά; Άντε στην Κεφαλονιά να δεις, κοντά είναι η Κεφαλονιά. Πάρε το καράβι τώρα τον Αύγουστο να πας στην Κεφαλονιά να δεις εκεί πέρα που πάνε οι δαιμονισμένοι, ναι, οι δαιμονισμένοι που τους δένουν με σχοινιά, με αλυσίδες, και σπάνε τις αλυσίδες σαν κλωστές, τις σπάνε οι δαιμονισμένοι και αφρίζουνε.

Αλλά όταν περάσει κοντά τους, όταν περάσει κοντά στον δαιμονισμένο που σπάει σαν κλωστές τις αλυσίδες, όταν περάσουν τα λείψανα του Αγίου Γερασίμου, όταν πλησιάσει ο Σταυρός, ένας Σταυρός, ένας Σταυρός σιδερένιος που κρατούσε ο Άγιος, τότε ακούς, φωνάζουν και ουρλιάζουν, ουρλιάζουν τα δαιμόνια: «Μας έκαψες, Καψάλη, μας έκαψες!» Και φεύγει το δαιμόνιο.

Δεν είναι ένα, είναι θαύματα αυτά. Θαύματα ο Άγιος Γεράσιμος στην Κεφαλονιά, θαύματα ο Άγιος Σπυρίδωνας πάνω στην Κέρκυρα, θαύματα ο Άγιος Διονύσιος κάτω εις τη Ζάκυνθο, θαύματα ο Άγιος Ανδρέας στην Πάτρα, θαύματα ο Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος εις την Εύβοια απέναντί μας, θαύματα η Παναγιά, θαύματα η Προυσιώτισσα, θαύματα κάτω στην Κρήτη ο Άγιος Μηνάς.

Παντού όπου υπάρχει μοναστήρι, όπου υπάρχει εκκλησία, όπου υπάρχουν ψυχές που πιστεύουν, υπάρχουν αναρίθμητα θαύματα. Είναι η μόνη θρησκεία που έχει θαύματα. Αλλά το πιο μεγάλο θαύμα ποιο είναι; Το πιο μεγάλο θαύμα, παιδιά μου, είναι ποιο;

Ότι μια φούχτα ήμεθα, μια φούχτα ήμεθα. Για φανταστείτε, εκατομμύρια είναι οι εχθροί μας. Μόνο τόσοι άλλοι τους να ρίχτανε, θα μας πνίγανε. Ρωτήστε τους γονείς σας, υπάρχουν εδώ ακόμα αξιωματικοί με άσπρα μαλλιά, ρωτήσατέ τους, επάνω στα ψηλά βουνά της Αλβανίας, ποιος τους έσωσε; Δεν είναι παραμύθι, όχι, δεν είναι παραμύθι. Απάνω στα ψηλά βουνά της Αλβανίας κάθε βράδυ μια μαυροφόρα περπατούσε επάνω στις κορυφούλες και τη βλέπουν τα παιδιά τη νύχτα.

Ήταν η Παναγιά και τους έλεγε: «Παιδιά της Ελλάδος, κουράγιο, θα νικήσετε». Στην Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια. Αυτή είναι η θρησκεία μας. Αυτή είναι η πίστη μας. Αυτά είναι τα θαύματά μας, τα οποία έχουμε να παρουσιάσουμε σαν καμιά άλλη φυλή στον κόσμο. Μα, ακούω. Τι ακούω;

Πώς πω να μην άκουα Να μην άκουα, ακούω τι ακούω. Ακούω βραχνές φωνές. Ακούω τα τσακάλια. Ακούω τους λύκους και φωνάζουνε. Τι φωνάζουνε; Τώρα τελευταία στην πατρίδα μας Πού παρουσιαστήκανε κάτι Έλληνες, που δεν είναι Έλληνες. Όπως στο μαντρί μας πέφτει η ασθένεια, έτσι οι σημερινοί Έλληνες έχουν προσβληθεί από μια επιδημία. Έχουν προσβληθεί από μια ψώρα, πνευματική ψώρα. Ποια είναι αυτή η ψώρα; Εύχομαι με την καρδιά μου την ψώρα αυτή να μην την έχετε, παιδιά. Είναι η φοβερότερη ψώρα. Ποια είναι η ψώρα αυτή;

Είναι η ξενομανία. Τι θα πει ξενομανία; Ό,τι είναι ντόπιο το περιφρονούμε, ό,τι είναι ξένο το θαυμάζουμε. Μοιάζουμε σαν μικρά παιδιά που κάθονται και χαζεύουν μπροστά στις βιτρίνες και βλέπουν τις κούκλες.

Έτσι και εμείς τώρα τελευταίως καθόμαστε μπροστά στις βιτρίνες και θαυμάζουμε αυτές τις κούκλες που φτιάχνουν τα μεγάλα έθνη και έχουμε ξενομανία πάθει και περιφρονούμε την πατρίδα μας. Ναι, αυτές τις ημέρες άκουσα το εξής: ότι ένας απουσίαζε, έλειπε από την Ελλάδα 40 χρόνια και ήταν στην Αμερική και γύρισε πίσω στο χωριό του ο μπαρμπα-Γιάννης και με κοστούμι, έφυγε χωρίς παπούτσι, ξυπόλυτος, και γύρισε με κοστούμι πρώτης.

Είχε δόντια χρυσά, είχε γραβάτες, είχε καδένες και πήγε στο χωριό του. Κάθισε αρκετές μέρες στο χωριό του. Στενοχωριόταν στο χωριό. Στο καφενείο συζητούσαν και τι έλεγε αυτός που έφυγε ξυπόλυτος μια μέρα από το χωριό με την ευχή της μάνας του να πάει στην Αμέρικα να ζήσει.

Αυτός που επέστρεψε ύστερα από 40 χρόνια και ήταν γεμάτος χρυσάφι και δολάρια, εκοίταζε το χωριό του, το ταπεινό του χωριό που το σκάψανε και έγιναν ερείπια. Το κοίταζε με μια περιφρόνηση και έλεγε στο καφενείο με τους πατριώτας του ο κυρ Γιάννης. Τι έλεγε; «Σεις οι Έλληνες...» Τον ακούσανε μια φορά, τον ακούσανε δυο φορές, τον ακούσανε τρεις φορές οι χωριάτες του μικρού χωριού που ήταν καλύβες καταστραμμένες. Και ένας γέροντας, ο Πάνος, στηριγμένος επάνω στην αγκλίτσα του, του λέει: «Ω κυρ Γιάννη, γιατί λες “εσύ είσαι Αμερικάνος”; Εσύ είσαι Έλληνας. Εσύ τι είσαι;» «Εγώ είμαι Αμερικάνος.» «Αμερικάνος είσαι; Εάν εσύ καυχάσαι για την Αμερική, εμείς καυχόμεθα για την πατρίδα μας, την Ελλάδα.»

Γιατί προτού να κτίσουνε, προτού να γεννηθεί η Αμερική, Αμερική, δυο χιλιάδες χρόνια υπήρχε η Ελλάς. Προτού να γίνει Αμερική, εμείς εδώ στην Ελλάδα κτίζαμε τον Παρθενώνα και την Αγία Σοφιά. Και να σου πω κάτι άλλο, του λέει: όσο αξίζει, γράψατέ το παιδιά, όσο αξίζει, πάρτε ένα χαλίκι, πάρτε μου ένα χαλίκι από εδώ.

Αχ, να μπορούσα πάλι να ξαναπάω στα ψηλά βουνά που κοιμήθηκα μαζί με τα παιδιά που άφησαν την πνοή τους επάνω στα ψηλά βουνά, και είναι αιωνία τους η μνήμη. Αν πας επάνω στα ψηλά βουνά που έπεσαν κορμιά και κορμιά για να κυματίζει η ελεύθερη σημαία, γιατί σας είπα ότι εσείς είναι διασκέδες ο στρατός και δεν είναι σήμερα σκληρός αγώνα.

Αν μπορούσα να πάω να πάρω ένα χαλίκι από το Γράμμο και από το Βίτσι και από τα ψηλά βουνά, θα σας έλεγα ότι το χαλίκι αυτό, η πέτρα αυτή, αξίζει περισσότερο από ένα Σικάγο. Αξίζει περισσότερο από Νέα Υόρκη, αξίζει περισσότερο από έναν ουρανοξύστη.

Γιατί κάθε πέτρα είναι με αίμα, βαμμένη με αίμα ελληνικό. Λοιπόν, να μην έχουμε ξενομανία και να καθόμεθα να βλέπουμε Αμερικάνους, να βλέπουμε Γάλλους, να βλέπουμε Άγγλους, να βλέπουμε Ρώσους και να νομίζουμε ότι είναι κάτι μεγάλο. Όχι! Είναι μικροί, πολύ μικροί, μπροστά σε έναν Έλληνα που γνωρίζει γιατί ζει στον κόσμο αυτό.

Και ποτέ να μην ξιπάζεστε, γιατί οι πατρίδες δεν μετρώνται με τα στρέμματα. Όχι, με τα στρέμματα δεν μετρούνται, ούτε με τα δολάρια, ούτε με τα ρούβλια, ούτε με τους πυραύλους.

Με τις θυσίες και με το αίμα των παιδιών της. Και εφόσον η πατρίς μας έχει να παρουσιάσει αίματα και θυσίες και ήρωες και μάρτυρες, αυτό το μικρό κράτος αξίζει παραπάνω από τα μεγάλα έθνη. Γι' αυτό λοιπόν μην ξιπαζόμεθα και μην πάει κανείς καμιά μέρα στο εξωτερικό και μου γυρίσει με καδένες και με δολάρια και να περιφρονεί τη μικρά μας πατρίδα.

Άλλη πάλι, άλλη ψώρα. Η μια ψώρα είναι η ξενομανία. Μια άλλη ψώρα είναι. Ποια είναι αυτή η ψώρα; Αυτή την έχουν οι διανοούμενοι, αυτοί δήθεν που πήγαν στα πανεπιστήμια και πήραν κάτι διπλώματα, κάτι πλατανόφυλλα διπλώματα, που δεν ξέρουν να βάλουν την υπογραφή τους και να γράψουν μια επιστολή. Αυτοί πάλι έχουν μια άλλη ψώρα.

αιώνα, τον 20ό αιώνα, αυτή η ψώρα λέγεται, η πρώτη ψώρα λέγεται ξενομανία, η δεύτερη ψώρα λέγεται διεθνισμός. Σου λέει, στον 20ό αιώνα πατρίδες; Κάτω λοιπόν τα σύνορα, κάτω οι σημαίες, κάτω τα πάντα, ζήτω η ανθρωπότης, σου λέει. Τι έχουμε να απαντήσω μες αυτούς; Δεν έχω καιρό να σας πω πολλά λόγια, μόνο έχω να σας απαντήσω...

Ένας προγονός μας, ο δε προγονός μας αυτός είναι ο Αίσωπος, θα έχετε ακούσει για τον Αίσωπο. Λοιπόν, ο Αίσωπος είπε ένα μύθο. Τι είπε; Μια φορά, λέγει, μια φορά, οι λύκοι επήγανε στον τσοπάνο. Είχε ο τσοπάνος χίλια πρόβατα και επήγανε οι λύκοι στον τσοπάνο.

Και του είπανε: «Βοσκέ, λέει, τσοπάνη, γιατί να παλεύουμε; Γιατί να έχουμε πόλεμο μεταξύ μας; Να κάνουμε ειρήνη,

Και τι θέλετε, κύριοι λύκοι; Τι ζητάτε από μένα τον τσοπάνο; Λέει, από σένα τον τσοπάνο ένα πράγμα ζητάμε, δεν ζητάμε τίποτα άλλο. Άμα μας το κάνεις αυτό, λέει, όλοι θα ζούμε αγαπημένοι, λέει, θα γλεντάμε, θα διασκεδάζουμε, θα κάνουμε τα πάντα. Τι ζητάτε, λέει; Ντρεπότανε οι λύκοι να το πούνε. Λέει, ένα ζητάμε. Άμα το κάνεις αυτό, εμείς δεν έχουμε καμιά διαφορά πλέον.

Αγαπημένοι

Λέει: «Να διώξετε τα σκυλιά, τα τσοπανόσκυλα», είπαν οι λύκοι. Α, κατάλαβε ο τσοπάνος. Σου λέει, να διώξετε τα τσοπανόσκυλα, να μην γαβγίζουνε, να πάνε λύκοι να φάνε τα πρόβατα. Ο μύθος δηλοί. Μαντρί, μαντρί, μαντρί είναι η Ελλάς. Πρόβατα είναι τα γυναικόπαιδα. Λύκοι και τσακάλια είναι οι εχθροί μας. Τσοπανόσκυλα, τσοπανόσκυλα που γαβγίζουν και δεν αφήνουν τα τσακάλια να πλησιάσουν την χώρα μας.

Λοιπόν, φωνάζουν κατά στρατιώτη, κατά στρατού, και όταν διαλυθεί ο στρατός, θα κατεβούν τα τσακάλια των Βαλκανίων να πανωρούν τα γυναικόπαιδα, να υπάρχει τίποτε πολίτος. Όχι, δεν θα πέσουμε στην παγίδα αυτή. Εφόσον υπάρχουν τσακάλια, εφόσον υπάρχουν λύκοι, εφόσον υπάρχουν εχθροί, εμείς θα κρατούμε τα όπλα για να διώχνουμε τους λύκους και να μην αφήσουμε να πλησιάσουν, να γίνει η πατρίδα μας εδώ πέρα. Δεν θα γίνει πατρίσμα, δεν θα γίνει πατρίσμα, θα είμαστε όλοι έτοιμοι.

Α, μα τα λέτε εσύ ο παπάς, ο παπάς εσύ που κρατάς το Ευαγγέλιο στα χέρια, που λέτε «αγαπάτε αλλήλους». Ναι, «αγαπάτε αλλήλους» το λέει το Ευαγγέλιο, και ευχόμεθα εμείς οι παπάδες να γίνει ειρήνη μια μέρα, πραγματική ειρήνη, και να γίνει μια οικογένεια, μια ποίμνη, ένας ποιμήν. Ναι, πότε θα έρθει, παιδιά;

Ανάσταση, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Και προτού να κατεβάσουμε τις σημαίες, γιατί αυτό λένε οι διευθυντές, θα κατεβάσουμε τις σημαίες, θα τις κάψουμε και θα υψώσουν μόνο μια σημαία, τη σημαία της ανθρωπότητος λένε, ναι, θα είναι μόνο ο άνθρωπος και τίποτα άλλο.

Λοιπόν, πόσες σημαίες είναι; 70. Θα κατεβάσουν τα μεγάλα έθνη, θα κατεβάσουν τις δικές τους σημαίες; Θα κατεβάσει η Αγγλία τη δική της; Αρκετά, αρκετά, αρκετά ετυράγισε και αυτή την ανθρωπότητα. Θα την κατεβάσει η Γαλλία, θα την κατεβάσει η Ιταλία, θα την κατεβάσει η Ρωσία, θα την κατεβάσουν τα Ηνωμένα Έθνη, θα κατεβάσουν όλοι.

Και τελευταία από όλες, από όλες τις σημαίες, θα κατεβάσει τιμής έλεγε, πως το αρχαιόθρονο έπρος θα κατεβάσει η Ελλάδα. Προς λοιπόν, κατεβάστε τις σημαίες σας, τα λαεύκη που εγκληματίζεται στον κόσμο. Και τελευταία από όλα, όταν έρθει η άγια ημέρα, θα κατεβάσει και η Ελλάδα τη σημαία της.

Θα κατεβάσουν πρώτα τη σημαία μας, ας δεν κατεβάσουν οι κοχόλοι, ας δεν κατεβάσουν τα άλλα έθνη, οι όχροι, οι κακόβουλοι του ρεφτραν, και τελευταία θα κατεβάσει τη μίσαιρα και η Ελλάς τη σημαία της. Νομίζω, αδέρφια μου, ότι εξηγήθηκα καλά και εκείνο. Και όπως υπάρχουν εχθροί της πατρίδας μας, υπάρχουν, αγαπητοί μου, και εχθροί της Εκκλησίας μας, εχθροί της θρησκείας μας. Ποιοι είναι εχθροί της θρησκείας μας;

Της θρησκείας που ζητούν να την ξεριζώσουνε, μα η θρησκεία, το Ευαγγέλιό μας, είναι δέντρο, είναι δέντρο. Όλα τα δέντρα, όλα τα δέντρα μπορείς να τα ξεριζώσεις. Ένα δέντρο δεν θα το ξεριζώσει ο διάβολος. Το δέντρο είναι ο Σταυρός του Κυρίου, είναι η θρησκεία μας. Λένε να την ξεριζώσουν. Προσπαθούν να την ξεριζώσουνε. Εχθροί της θρησκείας μας, οι εχθροί της πατρίδας, σας είπα. Ποιοι είναι οι εχθροί της; Ποιοι είναι οι εχθροί της θρησκείας μας;

Μια γομολάστιχα, ζητούν να σβήσουν τη λέξη Θεός. Είναι οι μασόνοι, η μυστική αυτή οργάνωση, είναι οι Ροταριανοί, είναι, είναι, είναι, είναι. Δεν είπα τίποτα, δεν είπα τίποτα. Η μεγαλύτερη αίρεση της θρησκείας μας είναι, αδερφοί μου, οι χιλιαστές, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά. Θα έπρεπε να έχω ώρα να σας διηγηθώ τι εστί ο χιλιασμός.

Και τελειώνω. Τι είναι οι χιλιαστές; Είναι φρούτο αμερικάνικο. Είναι η έδρα τους. Πού είναι η έδρα τους; Είναι το Μπρούκλιν της Αμερικής. Η δύναμίς των δεν είναι ιδέες, δεν είναι ιδέες. Η δύναμίς των είναι τα δολάρια τα άτιμα, τα οποία σκορπούν με τις φούχτες στον πτωχό μας τον τόπο για να μας πάρουν την πίστη μας, να μας πάρουν την ψυχή μας.

Και βρίσκουν εδώ πέρα ανθρώπους τους οποίους αλληλεύουν. Τι διδάσκουνε; Διδάσκουν εναντίον της Αγίας Τριάδος, διδάσκουν εναντίον της Παναγίας Θεοτόκου, διδάσκουν εναντίον της Παναγίας, διδάσκουν εναντίον των εικόνων, διδάσκουν εναντίον της πατρίδος, διδάσκουν εναντίον ό,τι ιερό και όσιο έχει η ελληνική ψυχή και ο χριστιανισμός.

Αφρίζουνε, αφρίζουνε, σαν τους δαιμονισμένους που είναι στον Άγιο Γεράσιμο. Άμα δεις χιλιαστή, αφρίζει, αφρίζει. Θα σας δείχνω εδώ δυο ανέκδοσες. Όταν ήμουν στρατιωτικός ιερεύς, με κάλεσε ο συνταγματάρχης μιας μονάδος να πάω σε ένα λόχο που παρουσιάστηκε η ψώρα του χιλιασμού.

Πάω λοιπόν στο λόχο και βρίσκω τα παιδιά. Για να μην προσβάλλω το χιλιαστή που ήταν μέσα, τι έκανα; Είχα μια εικόνα της Παναγίας Θεοτόκου. Μόλις λοιπόν πήγα μπροστά στα παιδιά, λέω: «Ελάτε παιδιά, να, αυτή είναι η Παναγιά, η μάνα σας». Και πλησιάσανε όλοι, ο λοχαγός, ο υπολοχαγός, οι αξιωματικοί και όλοι με ευλάβεια και δάκρυα, γιατί την άλλη μέρα είχαμε επιχειρήσεις, είχαμε επιχειρήσεις. Όλα λοιπόν τα παιδιά προσκυνήσανε την εικόνα.

Όταν πήγα μπροστά στον λεγάμενο, που ήταν χιλιαστής, έκανε πίσω και χτύπησε το κεφάλι του στον τοίχο. Έκανε πίσω, δεν την προσκύνησε. Του λέω: «Γιατί δεν προσκυνάς την Παναγιά;» του λέω. «Μπρος, μπρος», λέω, «φέρε το πορτοφόλι, φέρε το πορτοφόλι».

Λέω, φέρ' το πορτοφόλι του, λέω. Ήξερα γιατί. Πιάνει ένας δεκανέας το πορτοφόλι. Το ανοίγω το πορτοφόλι. Τι ήταν; Τι ήταν; Ήτανε γεμάτο φωτογραφίες. Ήταν η φωτογραφία της μάνας του. Ήταν η φωτογραφία της αρραβωνιαστικιάς του. Ήταν η φωτογραφία της εξαδέρφης του.

Λέω, αυτές δεν είναι εικόνες; Τι είναι αυτές, λέω; Αυτή είναι η μάνα σου, αυτή είναι η αρραβωνιαστικιά σου, αυτή είναι η εξαδέρφη σου, αυτός είναι ο πατέρας και λοιπά. Γιατί τις σκίζεις; Γιατί τις σκίζεις; Ε, λέω, είσαι υποκριτής, υποκριτής.

Λέω, έχεις στο πορτοφόλι σου την εικόνα της μάνας σου και εμείς θα έχουμε στις εικόνες, στις εικόνες θα έχουμε εδώ μέσα την εικόνα της, όχι της μάνας μας.

Γιατί η μάνα μας μπορεί να ήταν μια διαφθαρμένη γυναίκα, μα η Παναγιά δεν ήταν διαφθαρμένη. Ήταν η Αγία, ήταν το άστρο της ημέρας. Εσύ βάλε μέσα στο στήθος σου την εικόνα, την φωτογραφία. Έπρεπε να σκίζει. Δεν σκίζει. Ο χιλιαστής δεν σκίζει τη φωτογραφία της μάνας του, αλλά τη φωτογραφία της Παναγιάς τη σκίζει. Λύσσα, λυσσασμένο σκυλί.

Έναν άλλο πάλι, έναν άλλο, στα Γρεβενά, σε ένα χωριό των Γρεβενών. Επήγε σε ένα σπίτι μέσα και έκανε τον υποκριτή. Και αλαμβωνιάστηκε Και επήρε ένα κορίτσι πτωχό. Την πρώτη μέρα του γάμου, τι έκανε; Τη νύχτα ανέβηκε σε μια καρέκλα.

Και κρέμασε, ξεκρέμασε από το εικονοστάσι, κατέβασε την εικόνα, την εικόνα του Χριστού, της Παναγίας, και τον ρωτάει η γυναίκα του, η νιόπαντρη: «Μα τι κάνεις; Τρελάθηκες;» «Θα βάλω φωτιά να τα κάψω απόψε, δεν μπορώ.»

Αν βάλεις φωτιά να τα κάψεις, υπάρχουν μεγαλοί ως το έθνος μας. Αν βάλεις φωτιά να τα κάψεις, εγώ φεύγω και πάω στη μάνα μου. Έβαλε φωτιά και έφυγε και πρωί πρωί, 15 χιλιόμετρα, κατέβηκε στα Γρεβενά και είπε στον δεσπότη: «Εγώ Μάρτυρα του Ιεχωβά δεν παίρνω, την πίστη μου δεν την αρνούμαι. Χριστιανή γεννήθηκα και χριστιανή θα πεθάνω.»

Ναι, τέτοια μέσα στην κοινωνία γίνονται. Και το τρίτο είναι λίγο νόστιμο. Σε ένα σταθμό, σε ένα σταθμό, ήταν χιλιαστής. Όταν σηκώναν τη σημαία και όταν έφεραν τη σημαία, αυτοσκόπησε, διπλοπότησε, «Κάτω η σημαία!» φώνασε.

Όταν έβλεπε χωροφύλακα, στρατιώτη: «Κάτω, κάτω ο στρατός!» Τι συνέβη στο χωριό αυτό; Τι συνέβη; Μια νύχτα είχε μαγαζί, ο Χιλιαστής είχε μαγαζί. Κάτι κλεφταράδες επήγανε τη νύχτα και ανοίξανε το μαγαζί του Χιλιαστού.

Και το πήρανε όλο το μαγαζί. Πρωί πρωί λοιπόν, μπωνόρε, προτού να βγει ο ήλιος. Ο Χιλιαστής που κλέψανε το κατάστημά του.

Μου κλέψανε το μαγαζί, έλα! Λέει ο ονοματάς: «Μπα, μπα, εσύ δεν θες στρατό, εσύ στρατό δεν θες. Εσύ δεν θες στρατό. Εγώ φυλάγω εκείνους που πιστεύουν στο στρατό. Εσύ δεν θες, να πω να κάνεις καλά». Ο Κύριος σε φόρεσε κάτω ο στρατός. Αλλά μόλις κλέψανε το μαγαζί του, αμέσως ζήτησε τα όπλα, την προστασία. Ψάφτε και υποχρεθέ, είναι ψευδοπροφήτες. Γιατί είπανε ότι θα έρθει ο Χριστός. Σας ευχαριστώ.

Στο 14, ανεστατώσαμε την Αμερική, είπαν ότι θα έρθει στο 25, εψεύσθησαν, είπαν ότι θα έρθει στους 31. Είναι ψευδοπροφήτες, είναι που δεν πρέπει κανείς να τους δίνει καμιά σημασία. Είστε παιδιά όλα, τελείως αγαπητά παιδιά, μικρά είναι η πατρίδα μας, μικρά, προσέξτε καλά, διότι όπως σας είπα, γύρω γύρω στα σύνορά μας είναι λύκοι και τσακάλια.

Και είναι έτοιμοι να μας κατασπαράξουν. Να ξέρατε, παιδιά μου, πόσο μισούν την Ελλάδα. Αν ήταν δυνατό, θα αφαιρούσαν τον αέρα. Αν είχαν μηχάνημα, αν είχαν μηχάνημα οι εχθροί μας, δεν λέγω τα ονόματά τους, τα καταλαβαίνετε, αν είχαν μηχάνημα οι εχθροί μας, θα μας αφαιρούσαν τον αέρα που αναπνέουμε, γιατί μόνο ο αέρας μας έμεινε εδώ στα ελληνικά τα μέρη μας.

Αλλά παραπάνω από τον αέρα, δεν ζει το ψάρι χωρίς αέρα, δεν ζει το ψάρι χωρίς θάλασσα και ο Έλληνας δεν ζει χωρίς την ελευθερία. Λοιπόν, τα που ζουν παραπάνω από τον αέρα είναι η ελευθερία μας, παραπάνω από τον αέρα είναι οι ιδέες μας, παραπάνω από τον αέρα είναι η πίστη μας.

Δεν θα αφήσουμε να αφαιρέσουν την πίστη μας. Αλλά τι θα κάνατε; Να τι θα κάνατε. Υπήρχαν, λέγει, κάπου κάτι βράχια, κοντά στην Ιταλία υπήρχαν κάτι βράχια στη θάλασσα. Και πάνω στα βράχια της θάλασσας ήταν κάτι νεράιδες, ήταν κάτι μάγισσες.

Και τι κάναν αυτές; Τραγουδούσαν κάτι ολόγλυκα τραγούδια που όποιος τα άκουε ξεχνούσε τη γυναίκα του. Ξεχνούσε τα παιδιά του, ξεχνούσε την πατρίδα του και έμεινε πάνω στα βράχια και τον τρώγαν τα κοράκια.

Έφραξε τα αυτιά του με βουλοκέρι.

Συρήνες