Palm Sunday and the Nearness of Christ

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The Lord is near. Today is a holy and glorious day. Today is Palm Sunday. Today a great crowd in Jerusalem welcomed the Lord of glory, the conqueror of death, our Lord Jesus Christ, and cried out, “Hosanna! Blessed is he who comes in the name of the Lord!”

Today, as we too have been counted worthy to celebrate this feast of Palm Sunday, let us try, my dear friends, to turn our thoughts to its holy meaning. I will say just a few words to you.

And no words could be briefer than those spoken by the Apostle Paul. If you listen closely to today’s epistle reading, you will hear two words full of spiritual meaning.

Those two words are: “The Lord is near.” The Lord is close to us. What do these words mean? Let us consider them in the simplest way, my dear friends, for our only aim is that your souls may be edified.

The Lord is near: the Lord is close. Many dear people who read the Gospel and are moved by it wish they had lived in the days of our Lord Jesus Christ, so they could have been near him, seen him, and heard him.

They wish they had lived in Christ’s time. Others living today wish that, during these holy days, they could leave our homeland, Greece, and go to the Holy Land, to be near the sacred places where our Lord Jesus Christ suffered.

A few days ago, I heard a poor man say, “Ah, Father, if only I had the money! I would want nothing more than to buy a ticket to the Holy Land and venerate the Most Holy Sepulchre on Great Friday.”

I tried to comfort him by telling him something true: a person may have the money to travel to the Holy Sepulchre and venerate it there, and yet the Lord may be far from him.

And another person, poor and without the money for a ticket, may leave Omonia Square and go home to his neighborhood, or may not travel anywhere at all. He may stay in his little hut, and yet the Lord may be very close to him.

In our spiritual religion, in the Holy Religion, my dear friends, whether the Lord is far away or near does not depend on where we are. You may be at the Holy Sepulchre and be very far from the Lord. Or you may remain here, at home, even in your little hut, and the Lord may be near.

The Lord is far from you when you sin, and near when you do good and live in holiness. How near he is depends on you. Through wickedness you make your heart a foul stable where the Holy Spirit cannot dwell. Through goodness you make your heart a most holy sepulchre, a holy dwelling, a temple, the most beautiful temple in which God can dwell.

Through virtue you make your heart a heaven; through wickedness you make it Hell. So the Lord’s nearness does not depend on where we live, but on how each of us lives.

...the life of Saint Ignatius the God-bearer, who was many miles from the Holy Sepulchre. They seized him and threw him into the amphitheater in Rome, where wild beasts fell upon him and tore him to pieces. Tradition says the beasts ate his whole body but left his heart. They spared it, and when his heart was opened, inside it...

Tradition tells this beautiful lesson about his heart: it says that written within his heart in letters of gold were the words, “Jesus Christ, the love of my heart, my sweet love, Christ.” Those, then, who have such love for Christ, who love him more than their mother, their father, their children, and anything else they hold most sacred and holy in this world, feel these holy days deep within their souls.

The Lord is near. Through faith, the Lord is near. Through virtue, the Lord is near. Through almsgiving and every good deed, the Lord is near. We must acknowledge, my brothers and sisters, that a human being is spirit, but also flesh: a being who experiences the world through the senses.

And because we are flesh and have senses, during these holy days we need a place and surroundings that remind us of Christ’s holy Passion. Our holy Church has arranged things so that we may be in a sacred place, surrounded by what lifts the soul upward.

That sacred place, my brothers and sisters, where every Christian can draw near to the Lord according to the openness of their heart and the reverence they feel, is our holy Church.

So there is no need to travel far on pilgrimage. Each Sunday when you come here to church, come with faith. If you have no faith, do not come. “How awesome is this place! This is none other than the house of God, and this is the gate of heaven.”

If you believe, then you know what this place is. It is no ordinary piece of land, no mere plot like other plots, shops, or the grand palaces of this world. Here within our Church is heaven. Here is something greater.

Here within our Church is the house of God, and here a person feels holy and sacred things. Yes, here is everything the human soul seeks: Bethlehem, where our Christ was born; the Jordan River, where our Lord was baptized; Gethsemane, where he endured his final days in anguish; the upper room, where he ate with his disciples; the Cross; and fearful Golgotha. It is all here, my brothers and sisters, gathered together in this small place.

What is Bethlehem here in the Church? It is the little Prothesis, the table of oblation to the right of the sanctuary, where the precious gifts are placed. And what is the Jordan River? A Jordan flows without ceasing here in our Church. You could cross the river in the Holy Land a thousand times and gain nothing from it. But here in our Church a new Jordan flows continually. Its waters are life-giving. And that Jordan River through which we passed, my dear brothers and sisters, when we were little children...

And our mother held us in her arms

When we were little children, they brought us to the Church. That Jordan River, my brothers and sisters, is Holy Baptism. Yes, and there is another Jordan flowing without ceasing. We must pass through its waters to be washed clean and made white as snow. This new Jordan awaiting us is the tears of our metanoia, our repentance.

A tear of metanoia, of repentance, shed from the depths of our hearts during these holy days is truly a Jordan River: it washes, cleanses, and sanctifies a person. And Gethsemane, Gethsemane, my brothers and sisters, is the hour of prayer, the hour of anguish that we must cultivate here in the Church as we think of all the suffering, all the torments, and all that people endure. And Golgotha, that dreadful Golgotha, is the Holy Table before us.

So here in the Church, a person can be near the Lord. The Lord is near. I say again: the Lord is near through faith, near through almsgiving, near through the virtues, and near within this holy temple.

...which the human tongue cannot describe. The Lord is near; the Lord draws close.

The Lord, why do I say that He draws near? In these holy days, even the coldest of Christians will draw near. The Lord will not merely be near now: in these holy days, they will open their mouths to receive into their hearts the Precious Pearl, to receive the body and blood of Christ.

This, my brothers and sisters, inspires awe, and I will explain it with an example from Holy Scripture. The Old Testament tells us that Moses, whom you have all heard of, was in the wilderness tending his sheep.

And once, because shepherds who live close to nature and close to God have clear eyes, he saw something. They can see divine visions that even the greatest scientists and wisest scholars cannot see.

There, then, in the wilderness, so that the eye of his soul might be cleansed of every dishonor and every corruption, there Moses, far from Pharaoh’s palaces and their corruption and licentiousness, there Moses acquired a spiritual television.

For if there is ordinary television, there is spiritual television too, and Moses could see the mysteries of God. One day, while Moses was up above with his sheep, he looked down and saw a bush on fire. He expected the bush to burn to ashes. An hour passed, then two, but the bush kept burning just as brightly.

The fire did not diminish at all. The bush burned, yet it was not consumed. What a strange sight! Moses went toward it, but as soon as he drew near, he heard a mysterious voice saying, “Moses, Moses, do not come any closer. This place inspires awe. Take off your sandals and approach the bush barefoot.”

What is this bush? As the Fathers of the Church, John Chrysostom and Basil, tell us, it is a sacred image. The bush Moses saw in the wilderness burned without being consumed. It gives off flames, sets the world alight, and warms the hearts of Christians. That burning bush points to Holy Communion: fire that burns those who receive it unworthily.

It is a fire that purifies gold, but also a fire that burns wood and straw. If you are gold, it will purify you; if you are straw, it will consume you. The burning bush of Moses is fire, a fire that burns the unworthy.

So as you draw near, you too hear the voice: “Moses, Moses! Whoever you are, if you are approaching the fire, examine yourself. Are you worthy to receive Holy Communion?” What must you do? Take off your garments, your shoes, as Moses was told. The people of Jerusalem also took off their garments on this very day. The Gospel tells us that, in their enthusiasm, they spread them on the ground like a carpet, and the Lord Jesus Christ passed over them.

But what good did it do them? Those who laid down their garments today and shouted and cheered, those who applauded him, not even three days had passed... One day, two days, three days, four days, and by the morning of Great Friday those hosannas had died away, all the hosannas, and from those same mouths came the cry: “Crucify him, crucify him!”

Those ungrateful people who had earlier praised Christ with palm branches later seized him with clubs. So it did them no good. On that day, Palm Sunday, they held palm branches, held palm fronds, and spread out their garments for Christ to walk upon.

Besides, my brothers and sisters, Christ has no need of our garments or our carpets. Christ has a carpet of his own.

...a carpet made by visible hands, a carpet on which Christ, the King of the world, walks. His carpet surpasses every carpet belonging to earthly rulers. It is the flowers that spring up from the earth now in springtime, those colorful, fragrant flowers. They are the natural carpet beneath the feet of the King of the world. But Christ asks something else of us: when we approach Holy Communion, we must all take off a filthy garment.

A filthy shirt, a black and accursed shirt. We must take that shirt to be washed. Just as you take clothes to the laundry and they come back clean and fragrant, so you must take this shirt to be washed.

The Apostle Paul says this: “Put off the old man.” What must we do? As Basil the Great says, we must do something that snakes do at this time of spring.

Snakes shed their skin and put on a new covering; you can see their old skins. Basil says we must do something like that too: make the effort, press ourselves, empty ourselves, pass through the narrow gate of metanoia, of repentance, and leave our old garment in the Church. Yet a snake may shed its skin without changing its fangs. Whatever else changes, it remains a snake. So we must do more: draw the poison out of our hearts. Those venomous fangs are malice, wickedness, and every sin. My brothers and sisters, if we cleanse ourselves in the waters of the Jordan and remove Satan’s poison from our hearts, then we will be able to approach the Holy Mysteries. The Lord will no longer be merely near us; He will dwell within our hearts.

My brothers and sisters, these are not mere words. No one can describe this Mystery. Does the soul shine? Of course it does. The stars shine in the sky, but they do not shine as brightly as the soul that receives the ineffable Mysteries.

Astronomers say that stars closer to the sun shine more brightly, while those farther away do not shine as brightly. People are eager to draw near the sun and the stars.

But you, Christian, strive during these holy days to make a flight toward heaven. Become, so to speak, a spiritual rocket and draw near the sun, or rather, draw near the King of the world, the King of all.

And the nearer you draw to Christ, the nearer you draw to Him, these are no mere words, no mere words. Whatever anyone may say, words cannot express it. Whoever experiences it will feel it: the nearer you draw to Christ, the more you come to a conclusion about yourself, the more you make a pledge, the more you pray, the more fully human you become. For everyone is human.

The more you become like an angel and draw near on angel’s wings, the smaller the distance between you and God becomes, and the closer you come to Christ. You shine with the sun, you are united with God, and you too become a little god. Oh, my brothers and sisters, during these holy days, let us make a great effort to draw near to Jesus of Nazareth. There is no one sweeter or more beautiful on earth. The closer you come to Him, the lighter you feel. You see that this world is nothing, that everything is a grain of sand, a shadow. Only one is real and eternal: the Lord Jesus Christ, whom, O children, praise and exalt forever. The Lord is near. You see then, my brothers and sisters, that you should be in these two...

What meanings does the Apostle of Christ convey in these words? The Lord is near through faith, the Lord is near through virtue, and near through almsgiving. The Lord is near through church attendance; the Lord is near through Holy Communion. But as I conclude, let me add one more reason why the Lord is near. The Lord is very close to us. Why is the Lord close to us? Because, my brothers and sisters, let no one tell you what may happen today: the Lord is near, for the day of our death is unknown. Who among us knows? Who can be certain? Who here can be certain that they will leave the Church and reach home? We may leave the Church and go home.

That day is unknown. So the Lord is near, because the day of the Lord is unknown. Watch, watch: the Lord comes on a day you do not expect. The Lord is near for another reason too, one we Christians have forgotten, though Christians once kept it always in mind. As John Chrysostom says, the Lord is near because, my brothers and sisters...

Only the millenarians claim to know when the Lord will come. We disagree with them on this. The millenarians, the Jehovah’s Witnesses, name a particular day for His coming, but that day is unknown. The Lord may come in fifty years, a hundred years, two hundred years, or a thousand years. What are a thousand years to Christ? He may come in two thousand years. But, my brothers and sisters, the Lord may come tomorrow.

The end of the world is near, near. The sun will go dark, the stars will fall like leaves from a fig tree, the rivers will dry up, and everything will come to an end. The end of the world will come amid chaos and the abyss.

Read, read the Apocalypse. Sell even your shirt to buy a copy, and you will see this fearful matter there, this terrible thing, for it will not last. The earth has been defiled; the earth has been polluted, many, millions upon the earth. Just as you put a soiled garment in a furnace and it is cleansed, so this earth is filled with bloodshed, crimes, dishonor, and adultery. The earth was pure and holy, but crimes have defiled it. It will pass through the furnace of God’s wrath. The end of the ages will come.

You who build apartment blocks and mansions, you who grow rich, and you who live in excess: the Lord is near. All will pass through the furnace of God’s wrath. Think on all these things, my brothers and sisters.

I have nothing more to say to you. The Apostle Paul gives us the finest watchword for our lives: ‘The Lord is near.’ Let us hold these words close. Let us all, sinners and righteous alike, feel their truth deep within us. During these holy days, let us draw closer to the Lord, so that we too may know the holy joy of the Lord’s Resurrection and say: ‘Your Resurrection, O Christ our Savior, the angels in heaven praise. Count us who are on earth worthy to glorify You with pure hearts.’

Ο Κύριος εγγύς. Σήμερον ημέρα ιερά και ένδοξος, σήμερον Κυριακή των Βαΐων, σήμερον λαός πολύς εις τα Ιεροσόλυμα υπεδέχθη τον Κύριον της Δόξης, τον νικητή του θανάτου, τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν και έκραζον λέγοντες· ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου.

Σήμερα και εμείς που αξιωθήκαμε να εορτάσουμε την εορτή ταύτη των Βαΐων, ας προσπαθήσουμε, αγαπητοί μου, να συγκεντρώσουμε τη σκέψη μας επάνω εις τα ιερά νοήματα της σημερινής εορτής. Θα προσπαθήσω να σας κάνω έναν σύντομο λόγο.

Δεν υπάρχει δε πιο σύντομος λόγος από τον λόγο εκείνο που είπε ο Απόστολος Παύλος. Εάν προσέξετε τον Απόστολο, μέσα στο ανάγνωσμα το σημερινό υπάρχουν δύο λέξεις που είναι γεμάτες από πνευματική έννοια.

Είναι δύο λέξεις αυτές, είναι «ο Κύριος εγγύς». Ο Κύριος είναι κοντά μας. Τι άραγε σημαίνουν αυτές οι δύο λέξεις, ότι ο Κύριος είναι εγγύς; Ας προσπαθήσουμε, αγαπητοί μου, με πολύ απλά λόγια, γιατί δεν αποβλέπουμε σε τίποτε άλλο παρά μόνο στην ωφέλεια των ψυχών σας, να δούμε τι σημασία έχουν αυτές οι δύο λέξεις.

Ότι ο Κύριος εγγύς, είναι κοντά ο Κύριος. Πολλοί αγαπητοί που διαβάζουν το Ευαγγέλιο και ενθουσιάζονται από το Ευαγγέλιο θα ήθελαν να ζουν στις ημέρες του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, για να μπορέσουν να είναι κοντά Του, να Τον βλέπουν και να Τον ακούουν.

Θα ήθελαν να ζουν στην εποχή του Χριστού. Και άλλοι πάλι που ζουν στον καιρό μας, άλλοι πάλι θα ήθελαν τις άγιες αυτές τις μέρες να μην βρίσκονται εδώ στην πατρίδα μας, στην Ελλάδα, αλλά να είναι κάτω στους Αγίους Τόπους, να βρίσκονται κοντά εκεί στα ιερά εδάφη που επάθησε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Άκουα προ ημερών ένα πτωχό άνθρωπο. «Αχ», λέει, «πάτερ μου, να είχα χρήματα, δεν ήθελα τίποτε άλλο, να πάρω κι εγώ ένα εισιτήριο, να πάω κάτω στους Αγίους Τόπους και τη Μεγάλη Παρασκευή να προσκυνήσω τον Πανάγιο Τάφο».

Αλλά προσεπάθησα βέβαια να τον παρηγορήσω και να του πω, και είναι αλήθεια, ότι μπορεί να πάει κανείς, να έχει χρήματα και να πάει κάτω στον Άγιο Τάφο και να προσκυνήσει εκεί τον Άγιο Τάφο, και όμως να είναι μακράν ο Κύριος.

Και μπορεί πάλι ο άλλος ο πτωχός, ο πάμπτωχος που δεν έχει εισιτήριο, να φύγει από την πλατεία της Ομονοίας και να πάει στο συνοικισμό που κάθεται, ή μπορεί, λέγω, αυτός ο άλλος που δεν έχει εισιτήριο να κουνηθεί, ή μπορεί να μένει μες στην καλύβα του και όμως ο Κύριος να είναι πολύ κοντά του.

Το μακράν ή το εγγύς, αγαπητοί μου, στην πνευματική μας θρησκεία, στην Αγία Θρησκεία, δεν εξαρτάται από τον τόπο. Μπορεί να είσαι στον Άγιο Τάφο και να είσαι πολύ μακριά από τον Κύριο, και μπορεί να μένεις εδώ στον τόπο σου, στο σπίτι σου, στην καλύβα σου, και να είναι κοντά ο Κύριος.

Μακράν είναι ο Κύριος όταν αμαρτάνεις και κοντά είναι ο Κύριος όταν κάνεις το καλό και την αγιοσύνη, και από σένα εξαρτάται να βρίσκεται ο Κύριος σε μία ή αντίθετη απόσταση. Με την κακία φτιάνεις στην καρδιά σου ένα βρωμερό σταύλο που δεν μπορεί να μείνει το Πνεύμα το Άγιο, και με την καλοσύνη κάνεις την καρδιά σου πανάγιο τάφο, άγιο τάφο, ναό, τον ωραιότερο ναό μέσα στον οποίο μπορεί να κατοικήσει ο Θεός.

Με την αρετή φτιάνεις την καρδιά σου έναν ουρανό και με την κακία σου φτιάνεις την καρδιά σου κόλαση. Το εγγύς λοιπόν του Κυρίου δεν εξαρτάται από τον τόπο, αλλά εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίον ζει ο κάθε ένας από εμάς.

βίον του Αγίου Ιγνατίου του Θεοφόρου, που ευρίσκετο χιλιόμετρα μακρά από τον Άγιο Τάφο, όταν τον έπιασαν και τον έριψαν στο αμφιθέατρο της Ρώμης και έπεσαν επάνω τα άγρια θηρία και τον έκαναν κομμάτια. Και λέγουν εκεί η παράδοση ότι έφαγαν όλο το σώμα του, αλλά άφησαν μόνο την καρδιά του. Τα θηρία σεβάσαν την καρδιά του και όταν την καρδιά του, λέγει, την άνοιξαν, μέσα στην καρδιά

Η καρδιά του, λέγει η παράδοση, ως ένα ωραίο δίδαγμα, λέγει η παράδοση ότι μέσα στην καρδιά του ήταν γραμμένα με γράμματα χρυσά ο Ιησούς Χριστός, ο έρωτας της καρδιάς μου, η γλυκιά μου αγάπη ο Χριστός. Όσοι λοιπόν έχουν μια τέτοια αγάπη στον Χριστό, όσοι τον αγαπούν παραπάνω από τη μάνα τους, από τον πατέρα τους, από τα παιδιά τους, από ό,τι υπάρχει στον κόσμο του, των ιερώτερων και αγιότερων, αυτές τις άγιες, αυτές τις ημέρες, τις αισθάνονται βαθιά μέσα στην ψυχή τους.

Εγγύς ο Κύριος, εγγύς ο Κύριος διά της πίστεως, εγγύς ο Κύριος διά της αρετής, εγγύς ο Κύριος διά της ελεημοσύνης και πάσης αγαθοεργίας, εγγύς ο Κύριος. Πρέπει να ομολογήσουμε, αδελφοί μου, ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο πνεύμα, αλλά είναι και σάρξ, είναι και αισθητόν ον.

Και ως σάρξ και ως ον έχει ανάγκη να ευρίσκεται τις Άγιες αυτές οι μέρες σε έναν τόπο, σε ένα περιβάλλον τέτοιο, ώστε το περιβάλλον αυτό να του υπενθυμίζει τα Άγια Πάθη. Και η Αγία Ημών Εκκλησία έχει ορίσει κατά τοιούτον τρόπον τα πράγματα, ώστε να βρισκόμεθα, αγαπητοί μου, εις ιερόν περιβάλλον, μέσα εις περιβάλλον που κάνει τον άνθρωπο να φτερουγίζει προς τα άνω.

Και ιερός τόπος, αδελφοί, εις το οποίο πας χριστιανός μπορεί να πλησιάσει τον Κύριον και να βρεθεί κοντά στον Κύριον, αναλόγως της διαθέσεώς του και των ιερών του αισθημάτων, ιερός λέγω τόπος είναι η Αγία Ημών Εκκλησία.

Άρα, δεν είναι ανάγκη κανείς να ταξιδεύσει και να πάει μακριά για προσκυνήματα. Κάθε Κυριακή που έρχεσαι εδώ στην εκκλησία, αν πιστεύεις να έρχεσαι, αν δεν πιστεύεις, να μην έρθεις. ὡς φοβερὸς ὁ τόπος οὗτος οὐκ ἔστιν τοῦτο ἀλλ᾿ ἢ οἶκος θεοῦ καὶ αὕτη ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ.

Αν πιστεύεις, εδώ μέσα το πράγμα είναι αυτό, δεν είναι μια απλώς γη, δεν είναι απλώς ένα οικόπεδο, όπως είναι τα άλλα οικόπεδα και όπως είναι τα καταστήματα και τα μέγαρα για τα ανάκτορα του κόσμου. Εδώ μέσα η εκκλησία μας είναι ουρανός, εδώ μέσα η εκκλησία μας είναι κάτι ανώτερο.

Εδώ μέσα η εκκλησία μας είναι ο οίκος του Θεού και εδώ μέσα ο άνθρωπος αισθάνεται ιερά και άγια συναισθήματα. Ναι, εδώ μέσα είναι όλα όσα ζητάει η ψυχή του ανθρώπου. Η Βηθλεέμ που εγεννήθη ο Χριστός μας, ο Ιορδάνης Ποταμός που εβαπτίστη ο Κύριός μας, η Γεθσημανή που επέρασε εν αγωνία την ζωή του τα τελευταία ημέρες, το υπερώον όπου έφαγε μαζί με τους μαθητάς του, ο Σταυρός, Γολγοθάς ο φρικτός, εδώ μέσα είναι όλα, αδελφοί μου, όλα εδώ μέσα εν μικρά συνόψει συνοψίζονται όλα.

Η Βηθλεέμ ποια είναι εδώ μέσα στην εκκλησία; Η Βηθλεέμ είναι η πρόθεση, η μικρά, δεξιά του ιερού βήματος, όπου εκεί τίθενται τα τίμια δώρα. Και ο Ιορδάνης Ποταμός ποιος είναι; Ρέει ακατάπαυστα ένας Ιορδάνης Ποταμός μέσα εδώ στην Εκκλησία μας. Από τον Ιορδάνη Ποταμό, στον Ιορδάνη Ποταμό χίλιες φορές να περάσεις δεν έχεις να ωφεληθείς τίποτε, αλλά εδώ μέσα στην Εκκλησία μας είναι ένας νέος Ιορδάνης που τρέχει ακατάπαυστα. Τα νερά του, τα νάματά του είναι αθάνατα, και ο Ιορδάνης Ποταμός από τον οποίο περάσαμε, αγαπητοί μου αδελφοί, όταν ήμασταν μικρά παιδιά

Και μας εκρατούσε η μάνα μας στην αγκαλιά

και μας πήγαν στην Εκκλησία μας, Ιορδάνης Ποταμός, αδελφοί μου, είναι το βάπτισμα το ιερόν. Ναι, και ακόμα ένας άλλος Ιορδάνης που τρέχει ακατάπαυστα και πρέπει να περάσουμε από τα νερά του για να πλυθούμε και να καθαριστούμε και να γίνουμε άσπροι σαν το χιόνι, ένας νέος Ιορδάνης που μας περιμένει είναι τα δάκρυα της μετανοίας μας.

Ένα δάκρυ μετανοίας που χύνομε τις άγιες αυτές ημέρες από τα βάθη της καρδιάς μας είναι πράγματι ένας Ιορδάνης ποταμός, λούων και καθαίρων και αγιάζων τον άνθρωπο. Και Γεθσημανή, Γεθσημανή, αδελφοί μου, είναι η ώρα της προσευχής, η ώρα της αγωνίας την οποία πρέπει να εξελίξουμε εδώ στην Εκκλησία, όταν σκεφτόμαστε όλα τα βάσανα και όλα τα μαρτύρια και όλα όσα υποφέρει ο άνθρωπος. Και ο Γολγοθάς, ο φρικτός Γολγοθάς, είναι η Αγία Πράπεζα την οποία έχουμε ενώπιόν μας.

Ώστε εδώ μέσα στην εκκλησία ο άνθρωπος ευρίσκεται εγγύς του Κυρίου, εγγύς ο Κύριος, εγγύς, επαναλαμβάνω, ο Κύριος διά της πίστεως, εγγύς ο Κύριος διά της ελεημοσύνης, εγγύς ο Κύριος διά των αρετών, εγγύς εντός του ναού.

που αδυνατεί η γλώσσα του ανθρώπου να περιγράψει. Είναι εγγύς ο Κύριος, πλησιάζει ο Κύριος.

Κύριος, τι λέγω πλησιάζει; Αυτές τις Άγιες ημέρες και οι πιο ψυχρότεροι των Χριστιανών θα πλησιάσουν. Θα, όχι απλώς θα είναι πλέον εγγύς ο Κύριος, αυτές τις Άγιες ημέρες θα ανοίξουν το στόμα τους για να δεχθούν μέσα στην καρδιά τους τον πολύτιμο Μαργαρίτη, να δεχθούν το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Αυτό, αδελφοί μου, είναι φοβερόν, διότι αυτό θα το εκφράσω με ένα παράδειγμα της Αγίας Γραφής. Λέει κάπου η Παλαιά Διαθήκη ότι ο Μωυσής, περί του οποίου θα έχετε ακούσει όλοι, ευρέθηκε στην έρημο και εκεί στην έρημο έβοσκε τα πρόβατα.

Και μια φορά, γιατί αυτοί οι βοσκοί, όσοι ζουν κοντά στη φύση, κοντά στο Θεό, έχουν μάτι καθαρό και βλέπουν θεία οράματα που δεν μπορούν να τα δουν οι μεγαλύτεροι επιστήμονες και οι μεγαλύτεροι σοφοί.

Εκεί, λοιπόν, στην ερημιά που, για να καθαρίσει το μάτι της ψυχής του από κάθε ατιμία και κάθε διαφθορά, εκεί ο Μωυσής, μακριά από τα ανάκτορα του Φαραώ, της διαφθοράς και ακολασίας, εκεί ο Μωυσής απέκτησε μια πνευματική τηλεόραση.

Διότι αν υπάρχει υλική τηλεόραση, υπάρχει πνευματική τηλεόραση και έβλεπε τα μυστήρια του Θεού. Και μια μέρα, όπως ήτο επάνω ο Μωυσής και τα πρόβατά του, κοιτάζει κάτω και βλέπει μια βάτο να καίγεται. Και ενώ περίμενε η βάτος να καεί και να γίνει στάχτη, περνούσε μια ώρα, περνούσε δυο ώρες, αλλά η βάτος έκαιγε με την ίδια ένταση.

Η φωτιά δεν ελαττώθηκε καθόλου. Εκαίετο, αλλά δεν κατεκαίετο. Περίεργο φαινόμενο. Πλησιάζει κοντά στη βάτο, αλλά μόλις πήγε κοντά στη βάτο, ακούει μια φωνή μυστηριώδη, η οποία του έλεγε: Μωυσή, Μωυσή, μη πλησιάσεις κοντά, διότι ο τόπος αυτός είναι φοβερός, είναι τρομερός ο τόπος ούτος, αλλά μόνον αν θα βγάλεις τα παπούτσια σου, αν θα περπατήσεις ξυπόλυτος, πλησίασε εις τον τόπον αυτόν της βάτου.

Τι είναι αυτή η βάτος; Η βάτος αυτή είναι μια συμβολική παράσταση, όπως λέγουν οι πατέρες της Εκκλησίας, Ιερός Χρυσόστομος και Βασίλειος. Η βάτος η καιομένη αλλά μη καιομένη, η οποία καίει, φωτιές βγάζει και φλογίζει τον κόσμο και θερμαίνει την χριστιανοσύνη, η βάτος η καιομένη και μη κατακαιομένη που είδεν ο Μωυσής στην έρημο, είναι η βάτος, είναι η Θεία Κοινωνία, είναι πύρ τους αναξίους φλέγον.

Είναι φωτιά που καθαρίζει το χρυσάφι, αλλά είναι και φωτιά που καίει τα ξύλα και τα άχυρα. Εάν είσαι χρυσάφι, θα σε καθαρίσει· αν είσαι άχυρο, θα σε κατακάψει. Πυρ εστί η καιομένη βάτος του Μωυσέως, πυρ τους αναξίους φλέγον.

Λοιπόν, πλησίασε, ακούς κι εσύ τη φωνή: Μωυσή, Μωυσή, άνθρωπε, άνθρωπε, όποιος και να 'σαι που πλησιάζεις τη φωτιά, για εξέτασε τον εαυτόν σου, είσαι άξιος να κοινωνήσεις; Τι πρέπει να κάνεις; Να βγάλεις τα ρούχα σου, τα υποδήματα, όπως άκουσε ο Μωυσής. Τα έβγαλαν και οι Ιουδαίοι τα ρούχα τους, σαν σήμερα, λέγει το Ευαγγέλιο, έβγαλαν από τον ενθουσιασμό τους, έβγαλαν τα ρούχα τους, τα άπλωσαν χάμω, τα έκαναν τάπητα και πάνω στον τάπητα αυτών των ρούχων επέρασε ο Κύριος Ιησούς Χριστός.

Αλλά τι το όφελος; Αυτοί που έβαλαν σήμερα τα ρούχα τους και φώναζαν και ζητωκραύγαζαν, αυτοί που τον χειροκροτούσαν, δεν περάσανε με τρεις... Μια ημέρα, δυο ημέρες, τρεις ημέρες, τέσσερις ημέρες, και το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής τα ωσαννά εκείνα σβήσανε, όλα τα ωσαννά, και από τα ίδια στόματα ακούονταν: «Σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν».

Οι μετά βαΐων υμνήσαντες πρότερον, μετά ξύλων συνέλαβαν ύστερον οι αγνώμονες Χριστόν. Δεν ωφελούσαν λοιπόν τίποτα. Τότε, την ημέραν αυτή των βαΐων, κρατούσαν βάγια, κρατούσαν φοίνικα, και άπλωσαν τα ρούχα τους και πάτησε πάνω ο Χριστός.

Άλλωστε ο Χριστός, αδελφοί μου, δεν έχει ανάγκη από τα ρούχα μας και δεν έχει ανάγκη από τους τάπητάς μας. Έχει δικό του τάπητα ο Χριστός.

τάπητα που είναι φτιαγμένος από χέρια ορατά, ένα τάπητα που περπατάει ο Χριστός, ο βασιλεύς του κόσμου, και τάπητας δικός του που δεν μπορούν να τον φτάσουν όλοι οι τάπητες των αρχόντων. Ο τάπητας ο δικός του είναι τα λουλούδια που τώρα την άνοιξη φυτρώνουν πάνω στη γη, τα πολύχρωμα και ευώδια αυτά λουλούδια, που είναι ο τάπητας ο φυσικός που περνάει ο βασιλεύς του κόσμου. Κάτι άλλο ζητεί από εμάς ο Χριστός: όταν πλησιάζουμε την Άγια Κοινωνία, να βγάλουμε όλοι μας από πάνω μας ένα βρωμερό ρούχο.

Πουκάμισο βρωμερό, μαύρο και κατηραμένο πουκάμισο. Και το πουκάμισο αυτό πρέπει να το πάμε στο πλυντήριο να το πλύνουμε. Όπως πας τα ρούχα στο πλυντήριο και πλύνονται και γίνονται μυρωδάτα, έτσι να πάτε το πουκάμισο αυτό.

Αυτό το λέγει ο Απόστολος Παύλος, απευθυντής άμνη λέει των πολλών ανθρώπων. Τι πρέπει να κάνουμε; Να κάνουμε, όπως λέγει ο Μέγας Βασίλειος, κάτι που κάνουν τα φίδια τέτοιες μέρες της ανοίξεως.

Και βγάζουν το πουκάμισό τους και ντύνονται μια καινούργια φορεσιά, και βλέπεις μέσα στους στίχους τα πουκάμισα των φιδιών. Κάτι τέτοιο λέει ο Μέγας Βασίλειος να κάνουμε και εμείς: να στριμωχθούμε, να πιέσουμε τον εαυτό μας, να αδειάσουμε τον εαυτό μας, να περάσουμε από τη στενή πύλη της μετανοίας, να πείσουμε μέσα στην εκκλησιά το παλιό μας πουκάμισο, να βγούμε αλαδόνακι μόνον. Διότι και το φίδι αλλάζει πουκάμισο, αλλά δόντι δεν αλλάζει, και πρέπει και όσα που κάνουμε θα έχει αλλάξει το φίδι, αλλά να κάνουμε κάτι άλλο: να βγάλουμε μέσα από την καρδιά μας το φαρμάκι, το δεν φαρμάκι το δόντι, το δηλητηριώδες είναι η κακία και η μοχθηρία και πάσα αμαρτία. Και με αυτόν τον τρόπο, αδελφοί μου, εάν καθαρίσουμε τον εαυτό μας μέσα η ορβάνια είδατα, εάν βγάλουμε μέσα από την καρδιά μας το φαρμάκι του σατανά, τότε και εμείς θα μπορέσουμε να πλησιάσουμε με τα άγια μυστήρια και τότε πλέον ο Κύριος δεν θα είναι πλέον εγγύς, δεν θα βρίσκεται εγγύς, αλλά θα βρίσκεται εντός της καρδίας μας.

Αδελφοί μου, δεν είναι λόγια. Δεν μπορεί κανείς να περιγράψει το μυστήριο αυτό. Δεν λάμπει, δεν λάμπει; Τα άστρα λάμπουν επάνω στον ουρανό. Αλλά δεν λάμπουν τόσο τα άστρα όσο λάμπει η ψυχή που κοινωνεί τα άφρατα μυστήρια.

Λέγουν οι αστρονόμοι, όσα άστρα είναι κοντά στον ήλιο λάμπουν περισσότερο, και όσα άστρα είναι μακριά από τον ήλιο δεν λάμπουν τόσο. Και όσο πλησιάζει, μανία ο κόσμος να πλησιάσει τον ήλιο, να πλησιάσει άστρα, άστρα.

Αλλά εσύ, Χριστιανέ, προσπάθησε να κάνεις πτήση ουράνιο τις Άγιες αυτές τις ημέρες, να γίνεις τρόπον τινά ένας πνευματικός πύραυλος, να πλησιάσεις τον ήλιο, όχι τον ήλιο, τον βασιλέα του κόσμου, τον βασιλέα των όλων.

Και όσο πλησιάζεις τον Χριστό, όσο τον πλησιάζεις, δεν είναι λόγια αυτά, δεν είναι λόγια αυτά. Όσα και να πει κανείς, δεν είναι λόγια. Όποιος θα αισθανθεί, όσο πλησιάζεις τον Χριστό, όσο καταλήγεις τον εαυτό σου, όσο εγγυάζεσαι, όσο προσεύχεσαι, όσο γίνεσαι άνθρωπος, γιατί όλοι είναι άνθρωποι.

Όσο γίνεσαι άγγελος, πλησιάζεις με φτερά αγγέλου, τόσο η απόσταση από τον Θεό μικραίνει και πλησιάζεις τον Χριστό και γυσβήγεις με τον ήλιο, γυμνήσεις με τον Θεό, γίνεσαι και εσύ μικρός Θεός και μη φράσεις από τη γη σου. Ω, αδελφοί μου, τις άγιες αυτές τις ημέρες, ας κάνουμε μια τεραστία προσπάθεια να πλησιάσουμε τον Ιησού του Ναζαρηνού, του οποίου ουδέν γλυκύτερον, ουδέν ωραιότερον υπάρχει επί της γης. Όσο πλησιάζεις, τόσο αισθάνεσαι τον εαυτόν σου ανάλαφρο, τόσο αισθάνεσαι ότι ο κόσμος αυτός είναι μηδέν, ότι τα πάντα είναι κόκκος άμμου, είναι μια σκιά, και ένα είναι το πραγματικόν και αιώνιον, ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ον πέδε σημείτε και υπεριψούτε εις πάντας τους αιώνας. Εγγύς ο Κύριος. Βλέπετε λοιπόν, αδελφοί μου, ότι να είστε στις δυο αυτές

Αυτές οι λέξεις, ποία νοήματα εγκλείει ο Απόστολος του Χριστού; Εγγύς ο Κύριος διά της πίστεως, εγγύς ο Κύριος διά της αρετής, εγγύς διά της ελεημοσύνης. Εγγύς ο Κύριος διά της θείας, διά της πίστης μου, εγγύς ο Κύριος διά της θείας κοινωνίας. Αλλά τελειώνω ακόμα να προσθέσω και έναν λόγο, διά τον οποίο είναι εγγύς ο Κύριος. Είναι πολύ κοντά μας ο Κύριος. Γιατί είναι κοντά μας ο Κύριος; Διότι, αδελφοί μου, ας μη σας πει κανείς κάτι να γίνει αυτήν η μέρα, διότι είναι εγγύς ο Κύριος, διότι είναι άγνωστη η μέρα του θανάτου μας. Ποιος από εμάς ξέρει; Είναι βέβαιος; Ποιος μπορεί από εδώ μέσα να είναι βέβαιος ότι θα φύγει από την εκκλησία, θα πάει στο σπίτι του; Μπορεί να βγει από την εκκλησία και να πάμε στο σπίτι μας.

Άγνωστος, εγγύς λοιπόν ο Κύριος, διότι είναι άγνωστη η ημέρα του Κυρίου. Γρηγορείτε, γρηγορείτε, εν ημέρα ο Κύριος ου δοκείται, ο Κύριος έρχεται. Εγγύς ακόμα ο Κύριος, για έναν άλλο λόγο που έχουμε λησμονήσει εμείς οι Χριστιανοί, και τον οποίο λόγο τον ενθυμούντο πάντοτε οι Χριστιανοί. Είναι εγγύς ο Κύριος, όπως λέγει ο Χρυσόστομος, γιατί, αδελφοί μου,

Του Κυρίου μόνον οι χιλιαστές ορίζουνε, αλλά εμείς δεν ορίζουμε, σε αυτό διαφωνούμε. Οι χιλιαστές, οι μάρτυρες του Ιεχωβά ορίζουν ότι την τάδε ημέρα θα έρθει ο Κύριος, αλλά η μέρα εκείνη είναι άγνωστος. Μπορεί να έρθει ο Κύριος με τα πενήντα χρόνια, με τα εκατό χρόνια, με διακόσια χρόνια, με τα χίλια χρόνια. Τι είναι χίλια χρόνια μπροστά στον Χριστό; Με τα δύο χιλιάδες χρόνια. Αλλά, αδελφοί μου, μπορεί να έρθει ο Κύριος και αύριον.

Η συντέλεια του κόσμου είναι εγγύς, εγγύς. Ο ήλιος θα σβήσει, τα άστρα θα πέσουν, όπως πέφτουν τα φύλλα της συκής, τα ποτάμια θα εξηρανθούν, τα πάντα θα τελειθούν, αλλά εμάς του του χάους και της αβύσσου, την οποία συντέλεια του κόσμου.

Για διαβάστε, διαβάστε την Αποκάλυψη, πουλήστε το πουκάμισό σας και αγοράστε Αποκάλυψη, να δείτε εκεί το φοβερόν αυτό θέμα, η φοβερά αυτή, διότι δεν θα μείνει. Η γη εμιάνθη, η γη ρυπάνθη, πολλοί και εκατομμύρια πάνω στη γη, όπως ένα ρούχο που έχει ρυπάνθη, το βάζεις στον κλίβανο και καθαρίζει και δεν το βάζεις, αλλά περνάει κλιβάνου, έτσι και αυτή η γη που είναι γεμάτη από αίματα, από εγκλήματα, από ατιμίες, από μοιχείες, ήταν καθαρά, αγία η γη. Αλλά την εμίαναν τα εγκλήματα, θα περάσει από τον κλίβανο της οργής του Θεού. Θα έρθει η συντέλεια των αιώνων.

Και εσείς που κτίζετε και εσείς που κατασκευάζετε πολυκατοικίες και μέγαρα, και εσείς που πλουτίζετε και εσείς που οργιάζετε, εγγύς ο Κύριος. Θα εισέλθουν οι πάντες στον κλίβανο της οργής του Θεού. Ταύτα πάντα σκεπτόμενοι, αδελφοί μου.

Δεν έχω τίποτα άλλο να σας είπω. Ωραιότερο σύνθημα στη ζωή μας μάς δίνει ο Απόστολος Παύλος. Ας το ενθυμούμεθα αυτό το σύνθημα: «Εγγύς ο Κύριος». Πάντες, αμαρτωλοί και δίκαιοι, οι πάντες ας το αισθανθούμε βαθιά αυτό και ιδίως κατά τις άγιες αυτές ημέρες να πλησιάσουμε περισσότερον τον Κύριον, ώστε να αισθανθούμε κι εμείς την αγία αυτή χαράν της Αναστάσεως του Κυρίου και πάντες να είπωμεν: «Την Ανάστασή σου, Χριστέ Σωτήρ, άγγελοι υμνούσιν εν ουρανοίς, ημάς δε τους επί γης καταξίωσον εν καθαρά καρδία σε δοξάζειν».