Judas, Avarice, and Living Faith in the Resurrection

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The wretchedness of Judas

Every person in our devout Church has sorrows and sufferings. No one on this earth is free from trials.

An ancient tragic poet said, “Many are the wonders of the world, but none is more wondrous than man.” Yet of all human sufferings, the sufferings of our Lord Jesus Christ surpass them all.

We should not speak of them simply as sufferings. That would be irreverent. We should call them His sacred Passion. We suffer, in part, because of our sins; He was holy and without sin. That is how we should speak of the Passion of our Lord Jesus Christ: as sacred.

It is the greatest of all dramas, moving every noble soul in every age. Only coarse souls are unmoved by the Passion of Christ. Even lifeless creation shared in that universal mourning: the sun hid its rays, and the earth shook to its foundations. Yet man alone can remain cold and indifferent, taking no part in the sufferings of our Lord.

Those of you who have read the incomparable tragedies of our ancient forebears know that a drama has a central figure.

Around that figure move many others: young and old, men and women, officials and private citizens, soldiers. So many people move around the person of Jesus Christ.

Some look upon Christ with sympathy; others are hostile to Him.

I especially recommend a wonderful book to read alongside the services of Holy Week, by the late Father Epiphanios Theodoropoulos. He explains them very well, as does Mr. Sotiropoulos.

Read these works; they contain profound insights. You will see that in the services, the hymnographer speaks of no one as sternly as he speaks of Judas. He calls him a deceitful servant, a hypocrite, a devil, and even a man without conscience.

Did you notice a hymn this evening? It calls Judas a man without conscience. That is one of the gravest things one can say of a human being: he has no conscience. My dear friends, I shall speak briefly about Judas, though his case raises a difficult question about the human soul.

To this day psychologists, sociologists, theologians, poets, and painters have tried to answer it: What kind of man was Judas? They have offered many theories and explanations.

And I will tell you something strange. In our own century, as a sign of the times, Judas has even had admirers. Some who took part in the October Revolution looked upon him with sympathy. They said Judas was right to betray Christ, because, in their view, Christ offered only ideas and would not use force or bloodshed to overthrow the existing order.

That is what they said! How grievously those poor people were mistaken. Stranger still, I am told they even raised a statue of Judas in a Russian city.

But today, my dear friends, I do not intend to examine the various theories put forward by the enemies of our Lord, or to make this pulpit a platform for them. My sure and clear source is the Gospels of our Lord and the Evangelists who wrote them. I shall simply sketch a portrait of Judas.

Let me say briefly that Judas was not from Judea, where people were hostile to Christ. He too was a Galilean, from the land of the fishermen.

We cannot deny that he followed Christ with good intentions at first. And we must remember the company Judas kept. Tell me whom you live among, and I will tell you who you are, as a rule, of course, for there are exceptions. A person is shaped by those around him.

That is why Judas has no excuse. He lived among an extraordinary company: those humble fishermen who left their boats, nets, friends, wives, and children to follow Christ without asking anything in return. He was close to Christ.

He lived in a community. There is so much to learn from this that I could devote a whole talk to it. Think of the life the Apostles shared. In that ideal community, there was no place for those wretched words, “mine” and “yours.”

They had no private possessions; everything was held in common. The Apostles and disciples lived together in this way. Devout women contributed to a common purse, which provided their simple meals and alms for the poor. Judas was the one who kept that purse.

Yes, Judas held the Apostles’ common purse. He lived among people who shared everything. Above all, he lived close to Christ Himself.

People call the disciples of Socrates, Plato, and Aristotle fortunate. But those teachers were human beings with faults of their own. Judas lived close to Christ.

He saw Him, heard Him, followed Him, and witnessed His daily life.

Who on earth was more free of self-interest than Christ? He never handled money. He had no coins, no house of His own, no piece of land. He owned nothing at all.

If someone asked Him, ‘Teacher, where can I find You? Where do You live?’, well, each of us has somewhere to settle for the night. But Christ had no fixed home. He said, ‘Foxes have holes, and birds of the air have nests, but the Son of Man has nowhere to lay His head.’ Immortal words, those.

That was the One Judas lived beside. He should have learned from Christ’s example. Sadly, those around him did not change him. We speak so often about the influence of our surroundings.

Yet some people have lived in wretched surroundings without being swept away by them. A fierce wind carries off straw, that is, people of weak character, but it does not uproot strong trees.

Here is the proof.

Lot kept his self-control amid the corruption of Sodom and Gomorrah. And think of the three young men in the fiery furnace, singing praise to God even there.

Our surroundings do influence us; I do not deny it. But they cannot erase a person’s freedom. Judas should have been shaped by the people around him, yet he was not.

What happened to Judas? Something all too human: he had a weakness for money. Money has a particular glitter for us. At first, he held the common purse, but he was meant to leave its contents untouched. Keeping a purse is a temptation. Handling public funds can be a great temptation too, especially when millions pass through one’s hands.

I knew officers in the army who did not want to take charge of the funds. Judas began with small thefts. ‘It’s nothing,’ he might have told himself, taking a little from the common purse and putting it into his own. He kept stealing, little by little. Christ knew, but He gave Judas time to recognize his fault and turn from it.

Christ hinted at it again and again. But the fault kept growing, little by little, like a stream in flood swelling into a great river. That is what happens to our faults if we do not attend to them.

They become rushing torrents that sweep a person away. Judas reached the point of selling the One beyond all price, as the hymns say.

Even if he had been offered every treasure on earth, the stars, and the whole universe, he should never have sold Christ. Yet he sold Him for a small sum, the price paid for a slave in the Roman Empire.

Judas sold Christ for thirty pieces of silver.

Deep in the human heart, as I said, lies an attraction to gold, or rather, a love of gold. The Russian Chrysostom makes a striking observation: there is desire for a woman, and there is desire for money. Either desire can become shameful, though the first can also follow the natural course of life.

But the love of money is a terrible thing. It can grip even a person of great stature. Solomon, wise as he was, fell under the spell of a woman. We do not excuse that either.

I make the comparison because of the warning we hear tonight. The first troparion we sing says, ‘Take heed, lover of money: the one who hanged himself for it awaits you.’

I could speak until midnight, but I will stop after one observation about our own times. There are Judases today. Judas has not died; he lives on through the centuries, with many followers and admirers. As I said, some even raised a statue to him in Riga, or in a city of Little Russia.

There are people who love money. Let me give you one example among many. Outside Thebes there are valuable properties, and now people have come from America with dollars, suitcases full of dollars, to buy them.

Today the thirty pieces of silver are dollars, bundles of money, and gold. These people came, and they were not simply Americans coming from that country.

Their love of money is plain. The bishop went to them, though he himself woke up late to what was happening. Evil must be confronted at the beginning; once it has advanced, it is harder to stop. He asked them, ‘Why are you doing this?’ And those money-loving people answered, ‘Bishop, we do not care what people say about the Millenarians. What interests us is the money.’ So, for thirty pieces of silver, these people are selling the priceless treasures of our Orthodoxy. You see, my dear friends, Judas is with us today, and his followers are making enormous efforts.

They have put down deep roots in that place. And they are not the only ones. There are others, others whom I would call even worse.

For a fee, they perform abortions. Doctors here have grown rich from abortions. Money, and then an abortion. They are no longer merely selling Christ; they are killing Him.

Whoever kills a child in the womb is a murderer. Such a person kills Christ. For a sum of money, for thirty pieces of silver, they do this.

They used to fear being caught by the police, because abortion was considered a crime. But the previous parliament, you remember, passed a law saying that abortion is no longer a crime.

As though a doctor were simply pulling a rotten tooth from someone’s jaw, so now, they say, a doctor may do this too. Let the sun shudder and the earth groan! It is one of the gravest crimes. For thirty pieces of silver, people have sold what they ought to hold dear.

And for thirty pieces of silver, someone has sold out here in our own city as well. This has happened, and it grieves me deeply. For thirty pieces of silver, a certain woman, let me leave her unnamed...

How terrible the love of money is! It is the root of capitalism. Capitalism arose from the love of money, while communism arose from the love of atheism and unbelief. The two are related; indeed, they worship the same god.

The capitalist has Mammon for his god, even if he calls himself a Christian. The atheist has replaced God. Do you understand what that means? Replaced Him with what? With the party. The party is his god. For the sake of the party, he can commit the greatest crimes in the world. For one, the god is Mammon; for the other, it is the party and its leader, atheism and unbelief.

That is how things stand, my dear friends. Now someone asks, ‘All that you have said is well and good, but is there a cure for the love of money?’ That is a great question, a question about the human heart. Some say there is no cure.

Our teacher, the late philosopher Androutsos, used to ask us whether there was a cure. There is! It is a drastic remedy. I hesitate to tell you what it is, because the love of money lives in our hearts to some degree, whether we are rich or poor. I hesitate because those who love money, people devoted to Mammon, to wealth, to possessions, to business, mock Christ.

I try to respond to everyone. I turn no poor person away from the bishop’s office. I try to help them all in the name of Jesus of Nazareth, the friend of the poor. And the fact is that we have poor people, many, very many poor people.

Yet alongside the depths of poverty, we have the heights of wealth. Greeks are resourceful, skillful, and capable, though often cunning too. People left Greece with almost nothing, scattered to the four corners of the earth, and amassed enormous fortunes.

Greek shipowners rank among the foremost; they are at the very top. But money can come from the devil and go to the devil. Imagine if those hundred or two hundred people listened to the word of our Lord Jesus Christ.

Do you see, my dear friends, what the Gospel teaches about our life together? Do you see its depth and its height? I rejoice tonight because, if you went to almost any other diocese in Greece, you would find people staying away from church this evening. They say, ‘We will go tomorrow.’

But here, with God’s help, as we cultivate this vineyard, I see a full congregation tonight, and that makes me glad. You listen faithfully to the preaching. I see so many of you here, and I rejoice. And, God willing, tomorrow too, as the great day dawns...

Tomorrow evening we will gather beneath the stars to hear the Twelve Gospel readings of our Christ. And this elder bishop will speak to you again. On Friday, he will speak to you at the Hours.

And on Friday evening, at the Epitaphios, he will speak to you again; on Saturday evening, and again on Sunday. And I pray that God will take these words, which we bring you with pain and tears...

May the words we bring you take root in your souls. May they become deeds lived out, so that you, children of the Greeks, may praise and exalt our Lord Jesus Christ forever. Amen.

The whole essence and meaning of our most holy faith is contained in two words of eternal power: Christ is risen.

For one of two things must be true: either the Resurrection is a lie or it is the truth. If it is a lie, the whole structure of our holy faith collapses from its foundations, for the Resurrection of the Lord is its cornerstone.

But if it is true, and it is true, the one great and glorious truth of our faith, then everything is different. If it were a lie, the Apostle Paul says, we Christians who believed it would be the most pitiable of all people.

But as I said, it is true: the greatest event in all of world history. There is evidence for it, and so much evidence that, if you can count the stars in heaven, you can count the evidence for the Lord’s Resurrection.

Today I will simply say this: the Lord’s Resurrection is a fundamental truth of our faith. And it is more than that. It is joyful news for our people and our history.

As you all know, for four hundred years, not three days, but four hundred years, our nation seemed dead. It lay in the tomb of bondage for four whole centuries. Byron, who visited Greece four or five years before the revolution broke out, said with sorrow, “Greece is dead.” Yet before long, that seemingly dead Greece rose from its four-century tomb.

The preaching of the Gospel helped bring about Greece’s resurrection. For “Christ is risen” was more than a proclamation of faith; it was also a cry of national hope. When the Greeks under foreign rule said, “Christ is risen,” they meant that, just as Christ rose, Greece too would rise.

The sacrifice of the clergy also contributed greatly. History records that six thousand clergy gave their lives for the freedom of the nation. Foremost among them is the Saint we celebrate tomorrow, though sadly we do not honor him as we should: Gregory V, Patriarch of Constantinople. He celebrated the Divine Liturgy for the last time on Palm Sunday and said prophetically, “Today we eat fish; the day after tomorrow, the fish of the sea will eat us.”

In this way he foretold his death. The gate where he was hanged remains closed. So “Christ is risen” was also a national cry, proclaimed loudly and heard throughout our homeland.

Now our faith has grown weak. Pontus, where are you? Pontus, where are you? Macedonia, where are you? Those Greeks had no universities or schools teaching atheism and unbelief. Godless learning, as Saint Kosmas of Aetolia foretold, has brought ruin upon Greece.

Godless learning. It is rare to meet a teacher with faith in Christ deep in his soul. Do you remember Thomas, the believer who doubted? His doubt itself is evidence. He did not believe. He wanted to see with his own eyes, hear with his own ears, and touch with his own hands.

But when he saw Christ risen from the dead, heard Him speak those immortal words, and dared to touch Him, all his doubts were gone. That is why he said, “My Lord and my God.”

I want to draw your attention to that word “my.” It matters greatly. Let me give you an example. A man is ill, and there is a famous doctor. The doctor lives far from our poor country, perhaps in London or New York, I do not know where.

The man goes to great expense to travel there, and the famous doctor cures him. At first he was simply a doctor. But once he has healed the man, he becomes “my doctor.” “My doctor!” Do you understand what that means?

So it is not enough for us to say “Christ” or “the Lord.” We must be able to say “my Lord,” and know Him deep in our hearts. Our faith must be so firm that we can say it even if only one believer remains on earth.

Suppose, I am speaking hypothetically, that the day of Satan comes and you are the only believer left on the face of the earth. Even then, say with Thomas, “My Lord and my God.” That is faith.

Sadly, our faith has grown weak today. The thermometer of faith has fallen below zero. Love is growing cold. Christ said a time would come when love would grow cold: love for God and love for our neighbor.

And so today our faith is in a weakened state. Do you want evidence? This morning I asked a deeply devout hieromonk, a priest and monk of great faith: “Tell me, of all the 365 days of the year…”

“…which is the most sinful?” With tears, he answered, “Bright Sunday.” Pascha, yes, Pascha. He said it has become the most sinful day, and wished people would spend it at work instead, for work, too, can be prayer.

What has been happening since yesterday? Let us take a look.

At a banquet, you do not simply get up and leave. You wait until the host gives the signal. To leave earlier would be rude. Yet here, as soon as we hear “Christ is risen,” we leave this spiritual feast. What a magnificent banquet it is: chants, hymns, kontakia, prophecies, readings from the Apostle. Every word is a choice dish, food for the soul.

When we hear, “The table is full,” we take it to mean a table of food. But John Chrysostom means a table full of spiritual food. It is a divine banquet, infinitely greater than the banquets of Plato praised by human philosophy.

It is a banquet, and yet people leave. They go home for their Easter soup. They hurry this way and that, and only a few remain. When I was in Athens, I saw the late Metropolitan Spyridon weeping. I was there. It was Pascha, and the square and the streets were full.

The President of the Republic was there, along with the generals, the naval officers, other senior officials, members of parliament, and the Prime Minister. The whole distinguished crowd was there, to put it politely.

The greeting we should hear in homes, in the streets, everywhere, is “Christ is risen! Truly He is risen!” Now it lasts only through the first day, and then “Christ is risen” fades away.

Would you like another example? Look at how Christians spend this day. What feasting, as though a person were merely an animal ruled by the five senses! Eating and drinking, revelry, entertainment, drunkenness, fornication, adultery, and worse still.

Look inside our homes. Is there no conversation today? There is plenty. From morning till night people talk about everything: neighborhoods, politicians, all sorts of things. But there is one person they do not speak of. The name of Christ is not heard; and when it is, it is spoken in blasphemy.

My God, my God, as blasphemy! Even the Turks do not permit anyone to blaspheme Allah. Yet here, where we have the true faith, the name of Christ is heard only as a curse.

I remember when I went to baptize some people. Forgive me if I speak a little longer, but I want to stress how Pascha has become a mere formality, without that personal “my” in “my Lord.” The people you call Gypsies had invited me; I call them newly illumined. I asked them, “Have you ever heard of Christ? Has anyone from Florina spoken to you about Him?” They were sharp and resourceful people, and one lively young man caught my attention.

A lively young Roma man.

He was suffering. There was form, but little substance behind it. That is why the hieromonk was right when he told me that Pascha has become the most sinful day. The great prophecy of Isaiah is fulfilled in us: “I hate your feasts and your festivals.” Feasts and festivals are beautiful when they have meaning.

Many come simply for the beauty of our Prespa region. Listen to the birds singing: they too are crying, “Christ is risen!” Yes, everything cries, “Christ is risen!” Look at the sun as it cuts through the darkness and drives it away. It too proclaims, “Christ is risen!”

All nature proclaims it and celebrates with us. The Church has chosen the egg as a symbol of the Resurrection. Why the egg? As I have said before, it is like a little tomb. A tomb is covered with a marble slab; the egg has its own covering, a shell so thin and delicate. What a mystery! Try making such a shell. People have tried, but they could not make anything so fine.

It has pores through which the little life inside can breathe. The chick lives within it. And when its time of incubation is complete, it taps the shell with its tiny beak and breaks through. As soon as it comes out, what does it cry?

“Christ is risen!” Just as the little bird comes out of its shell, like a tomb, and sings, so our Christ came out of the tomb. Everything, then, proclaims our faith and the glory of His Resurrection.

Today it costs us nothing to say, “Christ is risen.” But there was a heroic age when confessing that faith could cost a person his life. A foreign missionary who visited Greece under Ottoman rule tells of a young Greek Christian in Macedonia. The Turkish judge accused him of desecrating a mosque and had him brought before the court. “You have desecrated the mosque,” he told him, “and your only way to save yourself is to blaspheme Christ.” The young man said nothing else. Each time the judge urged him to do it and threatened to cut off his head with an axe, he answered, “Christ is risen!”

There it is: “Christ is risen!” Again: “Christ is risen!”

No one forces us, and yet we blaspheme Christ! Saint Kosmas of Aetolia says that blame falls not only on the person who blasphemes, but also on the one who hears it, smiles, and says nothing. There is another example I think I told you many years ago. Let me recall it today. It happened in a town in Thessaly.

“Christ is risen from the dead, trampling down death by death...” The crowd below in the square flew into a rage. The mosque had many steps, and as he climbed higher, still singing, they seized him, threw him down, and killed him.

There you have it: proclaiming “Christ is risen” cost that man his life. For us, it does not cost a penny. We have our Easter egg, our food, and nothing more: sleep, adultery, fornication, and debauchery. That is how far we have strayed from the spirit of the Gospel.

But I have hope, my dear friends, because “Christ is risen” is being proclaimed this year. It is as though a rainbow has appeared in the skies over Europe, in a place where, for seventy-five years, people were forbidden to speak the name of Christ. They wanted to wipe out His name.

They say that in the early years, an atheist minister of education and religious affairs named Lunacharsky summoned Russians to Moscow’s largest theater. For two hours he spoke, trying to prove that the Resurrection was a lie.

That was what he was trying to prove: that the Resurrection was a lie. Then he asked who would speak, who would contradict him. Who would dare, in a state ruled by violence, atheism, and unbelief? One Russian man stood up. He was neither a priest nor a bishop nor a preacher, but a poor Russian, like those portrayed by Dostoevsky’s wonderful pen.

“I will speak,” he said. The minister was shaken. “How long will you speak?” he asked. “Do not worry. You spoke for two hours. I will speak for less than a minute.” So the man went up to the platform. The people below were astonished, wondering what he would do, knowing he could be sent to prison. He made the sign of the Cross three times, then sang “Christ is risen” sweetly in Russian. The theater shook with the people’s response, because “Christ is risen” lives deep within the soul, however fiercely atheists and unbelievers fight against it.

That, my dear friends, is what I wanted to say. And today in Ptolemaida I felt a special joy. Something remarkable happened there. As we have done here, “Christ is risen” was proclaimed in many languages. A wonderful young man from Korea was among them. The glory of Christ has reached even Korea through those who carry the apostolic mission. This very young man had once worshiped idols, but he came to believe. He said “Christ is risen” and wept like a little child. The whole congregation was moved and joined in the singing. Think of it: to Korea, to the Eskimos, to every corner of the world reaches the glory

of the Crucified One. And here we are, in this land of democracy and freedom. I want to believe that a new change will come, a religious and moral change. Unless that change comes first, we ourselves will not change.

We will not change. When Greece said “No” in 1940, Churchill spoke in the House of Lords. In a few words, he said that we could rejoice to see, in a world of cowardice and cruelty where nations had submitted, one small but immortal nation.

A small but immortal nation. And I call it immortal because it believes in Christ. Whatever the parties and their different colors, let us hold fast to the faith of our fathers in Christ’s Resurrection. My dear Christians, here on this frontier, as I call Florina, let young and old, men and women, always raise one voice in praise of Jesus Christ, the Crucified One, now and to all ages. Amen.

Ότις του Ιούδα αθλιότητος

Κάθε άνθρωπος της ευσεβούς εκκλησίας μας έχει τις θλίψεις του, τα παθήματά του. Ουδείς επί του πλανήτου αυτού είναι απείραστος.

Αλλά διότι και αρχαίος τραγικός ποιητής λέγει ότι πολλά τα δεινά. Αλλ' ουδέν δεινότερον ανθρώπου εστί. Αλλά από όλα τα πάθη, τα ανθρώπινα, τις θλίψεις εννοώ, όλα τα πάθη τα υπερβαίνει το πάθος, τα πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Που δεν πρέπει να λέγονται απλώς πάθη, είναι ανίερον, πρέπει να λέγονται σεπτά πάθη. Σεπτά πάθη, διότι εμείς παθαίνουμε και λόγω των αμαρτιών μας, αλλά Εκείνος ήταν Άγιος και Αναμάρτητος. Σεπτά τα πάθη, έτσι πρέπει να τα ονομάζουμε τα πάθη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Και είναι δράμα δραμάτων, είναι. Που συγκινούν όλας τας ευγενείς ψυχάς όλων των αιώνων. Μόνο χυδαίες ψυχές δεν συγκινούνται από τα πάθη του Χριστού. και αυτά τα άψυχα ακόμα συμμετέχουν στις θρύνες των παγκόσμιων Ο Ήλιος έκλειψε τα σαχτίνα Σου και η γη ασύστη εκ θεμελίων Και μόνο ο άνθρωπος, ψυχρός και αδιάφορος, δεν συμμετέχει στα πάθη του Κυρίου μας.

Όπως στο δράμα, όσοι από εσάς έχετε διαβάσει δράματα. Δηλαδή ποιήματα τραγικά, όπως είναι αυτά των αρχαίων προγόνων μας, τα αμίμητα. Γνωρίζετε πολύ καλά ότι σε ένα δράμα υπάρχει ένα πρόσωπο.

Πέριξ δε αυτού κινούνται πολλά πρόσωπα, εκατοντάδες προσώπων, μικροί και μεγάλοι, άνδρες και γυναίκες, αξιωματούχοι και ιδιώτες, στρατιώτες. Πολύς κόσμος κινείται γύρω από το πρόσωπο που συνδέεται κατά την ανθρώπων με το πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Άλλοι συμπαθώς διάκινεται προς τον Χριστό, άλλοι είναι δυσμενές στα ταπένα του Χριστού.

Ιδιαίτερα θα σας συστήσω να διαβάσετε, να παρακολουθείτε από ένα θαυμάσιο βιβλίο. Την ακολουθία της Μεγάλης Εβδομάδος, του αειμνήστου Πατρός Επιφανίου Θεοδωροπούλου. Ο οποίος τα ερμήνευσε πολύ καλά, όπως και ο κ. Σωτηρόπουλος.

Να διαβάζετε αυτά, είναι νοήματα σπουδαία μέσα. Λοιπόν, μάλιστα, εκεί θα δείτε ότι για κανένα πρόσωπο στις ακολουθίες δεν εκφράζεται ο υμνωδός με τόση αυστηρότητα όπως για τον Ιούδα. Ποιος είναι ο δούλος και δόλιος, ο υποκριτής, ο διάβολος, ακόμα δε και ασυνείδητο τον λένε.

Σήμερα, απόψε, δεν προσέξατε ένα τροπάριο; Τον λέει ασυνείδητο, που είναι η φοβεροτέρα ύβρις για τον άνθρωπο, ασυνείδητος, που δεν έχει συνείδηση, ο Ιούδας. Ο Ιούδας, αγαπητοί μου, περί του οποίου θα μιλήσουμε πολύ συντόμως, διότι, να, πέραν το θέμα είναι πρόβλημα, πρόβλημα ψυχολογικό πρόβλημα.

Πρόβλημα εις το οποίον προσπαθούν μέχρι σήμερον να δώσουν απάντηση ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, θεολόγοι, ποιητές, ζωγράφοι που προσπαθούν να απαντήσουν στο ερώτημα αυτό: Τι είναι ο Ιούδας; Λοιπόν, ακόμα δεν σας λέω το παράξενο: ποικίλες θεωρίες και ποικίλες υποθέσεις.

Ακόμα θα σας πω το παράξενο αυτό, το περίεργο: στον αιώνα μας παρουσιάσθη, σημείο των καιρών, υπήρξαν φίλοι του Ιούδα, φίλοι του Ιούδα μάλιστα. Δήθεν αυτοί που έκαναν την επανάσταση την Οκτωβριανή της αυτής άπιστη και άθη και Ιούδε, λοιπόν αυτοί που έκαναν την επανάσταση εκείνη, τη ρωσική επανάσταση, λοιπόν συμπαθώς διέκειντο προς τον Ιούδα και έλεγαν ότι καλά έκανε ο Ιούδας και τον πρόδωσε, γιατί ήταν απλώς όλος θεωρία ο Χριστός, διότι, αυτοί λένε, καλά, διότι δεν τόλμησε να κάνει χρήση της βίας ή διά αίματος να ανατρέψει το καθεστώς.

Τι αυτά έλεγαν αυτοί! Πόσο έσφαλαν οι ταλαίπωροι. Και το ακόμα περίεργον είναι ότι παρακαλώ παράξενο στους Ασπανείς εστήσανε ανδριάντα, πνευμοποιήσανε και έσανε ανδριάντα σε κάποια πρωτεύουσα της Ρωσίας επ' άντου Ρωσίας.

Αλλά εγώ, αγαπητοί μου, δεν θα θελήσω σήμερα να ασχοληθώ με τη θεωρία του Α ή του Β ή του Γ, των εχθρών του Κυρίου μας, ούτε θα επιτρέψω στον άμβωνα να γίνει εξάγγελος των τοιούτων θεωριών. Εγώ έχω ως πηγήν σταθεράν, ακρόητον πηγήν, διαυγή πηγήν, κρυσταλλίνη πηγήν τα Ευαγγέλια του Κυρίου μας, τους Ευαγγελιστές. Θα δώσω απλώς μια σκιαγραφίαν του Ιούδα.

Λέγω λοιπόν συντόμως ότι ο Ιούδας δεν ήταν από την Ιουδαία, η οποία ήταν εχθρικώς προς τον Χριστό διέκειτο, αλλά ήταν Γαλιλαίος, και αυτός από τη Γαλιλαία ήταν. Από τη χώρα των αλιέων, από εκεί τη χώρα ήταν.

Και δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι με καλή διάθεση ακολούθησε τον Χριστό στα πρώτα βήματά του. Και ακόμα πρέπει να τονίσουμε ότι ο Ιούδας έζησε σε περιβάλλον. Πέστε μου ποιο είναι το περιβάλλον σας να σας πω ποιος είστε, κατά κανόνα δηλαδή, επειδή υπάρχουν και εξαιρέσεις. Ο άνθρωπος είναι του περιβάλλοντος, η γενιά του.

Ο δε Ιούδας είναι αδικαιολόγητος, διότι έζησε μέσα σε περιβάλλον έξοχον, μοναδικόν περιβάλλον. Έζησε μέσα στο περιβάλλον των αλιέων, των ταπεινών εκείνων αλιέων, που αφήσαν βάρκες, δίχτυα, φίλους, γυναίκα, παιδιά και ακολούθησαν τον Χριστό χωρίς αξιώσεις και ήταν κοντά στον Χριστό.

Έζησε μέσα σε ένα κοινόβιο. Τι μεγάλα διδάγματα έχει! Μπορούσα επάνω σε αυτό να σας κάνω διδασκαλία. Λοιπόν, ποιο είναι το κοινόβιο μέσα στο οποίο έζησαν; Κοινόβιο που, ζητούν, τι έκανε; Δεν είχανε μέσα στο κοινόβιο, μέσα στην κοινοβιακή ζωή που ζούσανε, στην ιδεώδη κοινωνία που ζούσαν οι Απόστολοι, δεν υπήρχε αυτό το κατηραμένο, το δικό μου και το δικό σου, το δικό μου και το δικό σου.

Δεν υπάρχουν ιδιαίτερα, αλλά κοινά, τα πάντα κοινά είναι. Έτσι και στην ιδεώδη εκείνη κοινωνία των Αποστόλων, των μαθητών, είχαν κοινόβιο. Το δε ταμείο, το ταμείο στο οποίο συνέρρεαν οι συνδρομές των ευσεβών γυναικών, Χρειάζεται για τη λυτή τροφή τους, την κοινή τροφή τους και διαλεμωσίνας Το δε κοινό ταμείο αυτό το εκράτει ο Ιούδας, το χρηματοκιβώτιον αυτό.

Αυτό, μάλιστα αυτός, λέει, είχε το κοινό ταμείο των Αποστόλων. Έζησε λοιπόν μέσα σε ιδανικόν κόσμον, έζησε, έζησε ακόμα, το σπουδαιότερο από όλα, που ήταν ο Χριστός, ήταν ο ίδιος που έζησε μέσα στο περιβάλλον αυτό.

Μακαρίζουν τους μαθητές του Σωκράτους, μακαρίζουν τους μαθητές του Πλάτωνος, του Αριστοτέλους. Αλλά τι ήσαν αυτοί; Ελαττωματικοί άνθρωποι ήσαν. Είχαν τα ελαττώματά τους, αλλά αυτός έζησε κοντά στον Χριστό.

Τον είδε, τον άκουσε, τον παρακολούθησε, είδε την ιδιωτική ζωή του.

Πλέον μη μου μιλάτε για άλλους. Ο πιο ανιδιοτελής από το Χριστό δεν υπήρξε επί της γης. Λεπτά δεν έπιασε στα χέρια του. Δεν είχε πέντε λεπτά χρήματα, σπίτι δικό του δεν είχε, τεμάχιον γης δεν είχε, τίποτε δεν είχε, ήταν τελείως ακτήμων.

Και όταν μάλιστα κάποιος του είπε: «Διδάσκαλε, θέλω να σε συναντήσω, πού να σε βρω, πού μένεις;» ο κάθε ένα από εμάς θα κουρνιάσω με κάποιο απόψη, κάπου θα κουρνιάσω με, κάπου θα μείνω με. Ένας που δεν είχε ένα μόνιμο, είπε ο Χριστός: Τα πετινά του ουρανού και αλόπικες πολλές έχουσε Ο διός του ανθρώπου κι έχει που την κεφαλή κλείνει Λόγια αθάνατα, λόγια αυτά.

Διούτος ήταν, διούτης ήταν αυτό Κοντά στον Χριστό λοιπόν έζησε. Και έπρεπε να πάρει παραδείγματα από αυτόν. Δυστυχώς το περιβάλλον του δεν τον επηρέασε. Και είναι μία από όλα τα περιβάλλοντα. Λέμε και λέμε για το περιβάλλον.

Υπάρχουν παραδείγματα που ζήσανε σε άθλιο περιβάλλον και όμως δεν τους παρέσυρε το περιβάλλον, γιατί το περιβάλλον παρασύρει τα άχυρα, όπως ένας σφοδρός άνεμος παρασύρει τα άχυρα, τους ευτελείς χαρακτήρες δηλαδή, αλλά ο άνεμος ο σφοδρός δεν ξεριζώνει τα δέντρα τα ισχυρά.

Απόδειξη.

Απόδειξη είναι ο Λωτ, ο οποίος μέσα στο διεφθαρμένο περιβάλλον Σοδόμων και Γομόρρων εκράτησε την εγκράτειά του. Απόδειξη είναι οι τρεις παιδες μέσα στον δρατικό κόσμο εν γαμίνω, εν είτε και υπεριψούνται των ήρωων στους αιώνας έψαλα.

Λοιπόν, δεν λέγω, το περιβάλλον επιβάλλεται, αλλά όχι όμως εις μέχρι σημείου να εκμηδενίσει την ανθρωπίνη προσωπικότητα. Λοιπόν, ήταν ο Ιούδας, έπρεπε να επηρεαστεί από τα περιβάλλοντα, δεν επηρεάστηκε.

Τι έπαθε ο Ιούδας; Έπαθε κάτι το ανθρώπινο. Έπαθε ότι είχε κάποια αδυναμία, αδυναμία προς το χρήμα. Το χρήμα έχει μια ιδιαίτερη λάμψη εις τον άνθρωπο, μέσα το χρήμα. Και καταρχάς είχε το ταμείο του, αλλά το ταμείο που είχε πρέπει να είναι άθικτον το ταμείο. Είναι πειρασμός το ταμείο, όποιος έχει ταμείο είναι πειρασμός, και δημόσιο ταμείο πάλι, τι να πει πάλι, που πιάνουν εκατομμύρια στα χέρια τους, μετά ελκύονται, πειρασμός μεγάλος είναι.

Γνώρισα εγώ στο στρατό αξιωματικούς που δεν ήθελαν να παραλάβουν το ταμείο, έρχεται μια ανάληψη το ταμείο, λοιπόν τα ταμεία, τα δημόσια. Αυτός σιγά σιγά έκανε μικροκλοπές, λέει δεν είναι τίποτα, κάτι ψιλοπράγματα έπαιρνε από το ταμείο και δημιουργούσε το δικό του πουγγί, το δικό του πουγγί. Τι είναι το δικό του πουγγί; Έκλεβε, έκλεβε σιγά σιγά και δημιουργούσε, το ήξερε ο Χριστός, αλλά ο Χριστός τον άφηνε έτσι να δει μήπως συναισθανθεί το ελάττωμά του και την κακία του και την τροπή του.

Και κατ’ επανάληψη έκανε υπαινιγμούς ο Χριστός. Αλλά έφτασε σιγά σιγά, σιγά σιγά, σαν χείμαρρος ο οποίος πλημμυρίζει και γίνεται ποταμός μεγάλος. Έτσι τα ελαττώματα, αν δεν τα προσέξουμε, γίνονται ποταμοί μεγάλοι.

Ορμητικοί που δεν τα γίνει, καταλάχτε γίνει αγάρε που παρασύνουν τον άνθρωπο Έφτασε στο σημείο πλέον τι να κάνει; Να πουλήσει τον ατίμητον, έτσι λέγονται τα ψαλτήρια εδώ, επώλησε τον ατίμητον που όλο τον κόσμο να του δίνανε.

Όλο τον θησαυρό του κόσμου να του δίνανε και τα άστρα του και το σύμπαν να του δίνανε, ποτέ δεν έπρεπε να πουλήσει τον Χριστό. Τον επώλησε αντί μικρού ποσού με το οποίο ηγοράζοντο οι δούλοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Αντί τριάκοντα αργυρίων τον επώλησε ο Ιούδας τον Χριστό.

Ευχή, Μέσα στα βάθη της καρδιάς του ανθρώπου υπάρχει, όπως είπα, η έλξη του χρυσίου, δεν είναι από χρυσίου, είναι ο έρως του χρυσίου. Ο Ρώσος Χρυσόστομος κάνει μια παρατήρηση, ένα αξιοθαύμαστο: υπάρχει έρως γυναικός και υπάρχει έρως χρήματος. Αισχρός ο ένας έρως και αισχρός κι ο άλλος έρως, ο έρως ο πρώτος αν γίνεται φυσιολογικός.

Φοβερός έρως των χρημάτων, τρομερός έρως των χρημάτων. Και μόνο οι χυδαίες ψυχές αγαπούν, είναι φιλάργυροι. Φιλαργίαν και ψηλές φυσιογνωμίες. Όπως ο Σολωμών, μορωνός οφός έπεσε θύματα Τον θελγή τρομιάς γυναικός Δεν τον συγχωρούμε κι αυτό.

Αλλά κάνουμε συγκρίσεις περί αυτών των πραγμάτων. Γι'αυτό βλέπετε σήμερα πράδι όπως αποφυγεί Τονίζει το ψαλτήριο, το πρώτο τροπάριο που ψάλλουμε απόψε είναι: Βλέπε χρημάτων εραστά, τον διαθάφτα αγχώνι χρυσάμενον, σε περιμένει αγχώνι

Μπορούσα να παρατείνω τον λόγο μέσα στα μεσάνυχτα. Αλλά δεν τον παρατείνω τον λόγο, αλλά σταματώ αφού κάνω μια σύγχρονη παρατήρηση. Ποια παρατήρηση να κάνω; Η παρατήρηση σύγχρονη την οποία θα κάνω είναι ότι υπάρχουν σήμερα σύγχρονοι Ιούδες. Δεν απέθανε ο Ιούδας, ζει ο Ιούδας, ο Ιούδας διαμέσου των αιώνων διαβαίνει, και έχει οπαδούς πολλούς και θαυμαστάς ο Ιούδας, όπως είπα, οι οποίοι στήσαν και τον ανδριάντα του στη Ρίγα ή στην πόλη της Μικρής Ρωσίας, όπως είπα.

Υπάρχουν φιλάργυροι, ένα παράδειγμα θα σας αναφέρω εκ των πολλών παραδειγμάτων. Ότι κάτω στα Στίβας, απ' έξω από τα Στίβας, υπάρχουν εκλεκτά κτήματα. Και τα κτήματα αυτά τώρα ήρθαν από την Αμερική άνθρωποι με δολάρια πολλά, με βαλίτσες δολάρια.

Τα τριάκοντα αργύρια σήμερα ήταν τα δολάρια, τα δεμάρια, ο χρυσός. Και ήρθαν λοιπόν αυτοί και δεν ήσαν απλώς Αμερικάνοι ευγενείς που έχει χώρα των Αμερικάνων.

Κυβέρνησης δάματα, δίκαιη, δίκαιη, είναι η φιλαργυρία των, διότι επήγαν ο Δεσπότης, ο οποίος και αυτός αργά ξύπνησε, ειστρεπώ τόσα χρόνια. Για το κακό πρέπει να το χτυπούμε στην αρχή. Πάυσε το κακό και προχώρησε και πήγε και κατόπιν δεν μαρτύρει. Γιατί το κάνετε αυτό το πράγμα; Γιατί το κάνετε; Άρα, Δεσπότη, λέει, μιλήσαν οι φιλάργυροι, άρα, Δεσπότη, λέει, εμάς δεν μας ενδιαφέρει, λέει, τι Τι λένε λέει οι χιλιάστε, εμάς μας ενδεφέρει το παραδάκι Ώστε λοιπόν αντί τριάκων ταργυρίων υπόλοιπων των ατύμητων θησαυρών της οθοδοξίας μας οι άνθρωποι αυτοί. Ιδού λοιπόν, αγαπητοί μου, ο οποίος και σήμερα, ο Ιούδας, και σήμερα καταβάλλουν τεράστιες προσπάθειες.

Και αυτοί είναι ανεκρίζωτοι στον χώρο εκείνο. Και μόνο αυτοί θέτε άλλοι, θέτε άλλοι Άλλοι, χειρότεροι και από αυτούς ακόμα, μπορώ να πω,

που δεν κάνουν εκτρώσεις, όσα για τους δώσεις δεν έκαναν εκτρώσεις. Λοιπόν, εδώ οι γιατροί θησαυρίσανε με τις εκτρώσεις, θησαυρίσανε. Λεφτά και έκτρωση. Οι αυτοί πλέον όχι πωλούνε τον Χριστό, τον σκοτώνουν.

Όποιος σκοτώνει παιδί μες στα έμβρυα της αυτής είναι δολοφόνος. Σκοτώνουν τον Χριστό. Ο άνθρωπος ο οποίος σκοτώνει παιδί, λέει, εντός το γεύτης σκοτώνει, σκοτώνει τον Χριστό, τον σκοτώνει. Λοιπόν, τίποτα, δολοφόνοι αυτοί, αντί τριάκοντα αργυρίων, αντί ποσού και λοιπά.

Και επειδή είχαν κάποιον φόβο να τους πιάσει η τσιμπίδα της αστυνομίας, διότι θεωρείτο έγκλημα, αυτό δεν θέλει το έγκλημα, οι εμπολές αμαρτίες απόθανούσα προηγουμένη Βουλή, τα θυμίστε, εψήφισε νόμον ότι δεν είναι έγκλημα πλέον η έκτρωση.

Κι όντροπον ο γιατρός βγάζει από το σάπιο δόντι, βγάνει από τα σαγόνια ένα σάπιο δόντι, έτσι μπορεί να βγάλει και ο γιατρός. Φρίξον ήλιαν ασθέναξον γη, ένα από τα μεγαλύτερα έμπληκτα. Αντί τριάκοντα αργυρίων, η χροϊκή της των θυμών πώλησαν τα κτήματά τους.

Αντί τριάκοντα αργυρίων, επώλησε, και εδώ στην πόλη μας συνέβαινε αυτό και είμαι πολύ στενοχωρημένος. Αντί τριάκοντα αργυρίων κάποια, ας μην αναφέρω το όνομά της.

Φοβερόν όσος είναι η φιλαργυρία, είναι η ρίζα του καπιταλισμού. Ο μεν καπιταλισμός που ήρθε από έρωτα του χρήματος, ο δε κομμουνισμός που ήρθε από τον έρωτα της αθεΐας και απιστίας κλπ. Συγγενεύουν αμφότερα ή μάλλον τον ίδιο Θεό λατρεύουν.

Ο καπιταλίστας Θεό έχει τον μαμωνά, και ας ονομάζεται χριστιανός. Ο άλλος ο άθεος υποκατέστησε, υποκατέστησε τον Θεό. Καταλαβαίνετε τι θα πει η λέξη υποκατέστησε; Με τι; Με το κόμμα. Το κόμμα είναι Θεός, το κόμμα. Χάριν του κόμματος δύναται να διαπράξει τα μεγαλύτερα εγκλήματα εις τον κόσμο. Θεός ο μαμωνάς, Θεός το κόμμα και ο αρχηγός του κόμματος, η αθεΐα και η απιστία.

Τα αυτά, αγαπητοί μου. Και ρωτάει το ερώτημα: καλά αυτά όλα που είπες, και ρωτάει το ερώτημα ότι υπάρχει φάρμακο εναντίον της φιλαργυρίας; Ένα μεγάλο ερώτημα είναι αυτό, ψυχολογικό. Τι έτσι λένε; Δεν υπάρχει.

Και ο καθηγητής μας, ο αείμνηστος φιλόσοφος Ανδρούτσος, μας ρωτούσε εάν υπάρχει φάρμακο. Υπάρχει! Φάρμακο το οποίο οι γιατροί ονομάζουν γεωργικών φάρμακων. Διστάζω να σας το πω, διότι κατά μάλλον ή ήττον, μέσα στις καρδιές μας, είτε πλούσιοι είτε φτωχοί, υπάρχει ο έρως του χρήματος, υπάρχει. Διστάζω να το πω, διότι κοροϊδεύουν τον Χριστό αυτοί οι φιλάργυροι, οι άνθρωποι του μαμωνά, του χρήματος, της ύλης, της μπίζνας.

Προσπαθώ να ανταποκριθώ σε κάθε, δεν διώχνω πτωχό από τη Μητρόπολη. Λοιπόν, όλους προσπαθώ να τους εξυπηρετήσω εν ονόματι Ιησού του Ναζωραίου, του φίλου των πτωχών. Λοιπόν, το θέμα είναι ότι έχουμε πτωχούς, πολλούς πτωχούς, πάρα πολλούς πτωχούς.

Αλλά ενώ έχουμε πτωχούς, το ναδίρ της πτώχειας, έχουμε όμως και το ζενίθ του πλούτου. Δημιουργικός ο Έλληνας, επιτήδειος και ικανότατος και πανούργος εν πολλοίς. Φτωχαδάκια φύγανε από την Ελλάδα και σκορπιστήκανε στα τέσσερα σημεία και δημιούργησαν τεράστιες περιουσίες.

Οι Έλληνες εφοπλιστές έρχονται στην πρώτη κατηγορία, κορυφαίοι είναι, κορυφαίοι. Αυτό το χρήμα, εκ του διαβόλου και εις τον διάβολον, εκ του διαβόλου και εις τον διάβολον. Για φανταστείτε αυτοί οι εκατό, οι διακόσιοι, εάν ήκουον το ρήμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Βλέπετε, αγαπητοί μου, τι κοινωνικά διδάγματα έχει το Ευαγγέλιο; Βλέπετε τι βάθος και τι ύψος έχει το Ευαγγέλιο; Και χαίρομαι απόψε, διότι αν πάτε σε οιανδήποτε Μητρόπολη της Ελλάδος, δεν εκκλησιάζεται απόψε. Το έχουν έτσι, δεν πάνε, σου λέει πάμε αύριο.

Εδώ όμως την πρόγραμμα με τη βοήθεια του Θεού που καλλιεργούμε την άμπερον αυτή Βλέπω απόψε πυκνόν το εκκλησίασμά μου και χαίρω δι’ αυτούτο. Διότι είστε η πιστοία κροατέ του θεολόγου Βλέπω το απλήσουμε και χαίρω Και αν θέλει ο Θεός, και αύριο πάλι που ξημερώνει η μεγάλη ημέρα.

Και αύριο το βράδυ που θα μαζευθούμε κάτω από τα άστρα. Για να ακούσουμε τα 12 Ευαγγέλια του Χριστού μας. Και πάλι ο Γέρων Επίσκοπος θα σας ενοχλήσει με νέα ομιλία. Και την Παρασκευή πάλι θα σας ομιλήσει στις Ώρες.

και το Ράδι στους επιτραφείους πάλι θα σε ομιλήσει και το Σάββατο το Ράδι πάλι θα σε ομιλήσει και την Κυριακή το Ράδι πάλι θα σε ομιλήσει Και εύχομαι ο Θεός τα λόγια που σας φέρνουμε με πόνο και με δάκρυ.

μέσα στις ψυχές σας να μην μείνουν θεωρία και ουτοπία, Αλλα γίνουν πράξεις και εφαρμογή και ουστροπονώστε πέδες Ελλήνων, υμνείτε και υπεριψούτε εις πάντα στους αιώνας των Κύριων ημών Ιησού Χριστών. Αμήν.

Όλη την ουσία και το περιεχόμενο της Αγιωτάτης μας πίστεως, οι δύο αυτές λέξεις αιωνίου κύρους είναι: Χριστός Ανέστη.

Διότι ένα από τα δύο: ή είναι ψέμα η Ανάσταση ή είναι αλήθεια. Εάν είναι ψέμα, τότε ολόκληρον το οικοδόμημα της Αγίας μας πίστεως κρημνίζεται εκ θεμελίων, Διότι ακρογωνιαίος λήθος της σειράς οικοδομής γεννάσεως του Κυρίου.

Εάν όμως είναι αλήθεια, και είναι αλήθεια και η μοναδική, η μεγάλη, η μεγαλειώδης αλήθεια της πίστεώς μας, τότε τα πράγματα διαφέρουν. Εάν είναι ψέμα, λέγει ο Απόστολος Παύλος, εμείς οι χριστιανοί που πιστέψαμε το ψέμα αυτό θα ήμεθα ελεεινότεροι των ανθρώπων όσοι έχουμε την ελπίδα.

Αλλά όπως είπαμε, είναι αλήθεια. Το μεγαλύτερο ιστορικό γεγονός της παγκοσμίου ιστορίας. Με αποδείξεις. Και είναι οι αποδείξεις τόσες πολλές. Εάν μπορείτε να μετρήσετε τα άστρα του ουρανού, μπορείτε να μετρήσετε τις αποδείξεις που έχει η Ανάσταση του Κυρίου.

Εγώ σήμερα θα αρκεστώ να είπω Ότι η Χριστιανάστασης του Κυρίου ήταν θεμελιώδης αλήθεια της πίστεώς μας, αλλά όχι μόνο της πίστεώς μας, αλλά και χαρμόσυνον άγγελμα του γένους μας, του ιστορικού μας γένους.

Όπως όλοι γνωρίζετε, τετρακόσια, όχι τρεις ημέρες, τετρακόσια χρόνια το έθνος αυτό ήταν νεκρόν, εφαίνετο νεκρόν. Ήταν μέσα εις τον τάφο μιας δουλείας η οποία διήρκεσε τετρακόσια ολόκληρα χρόνια. Ο Βύρων, που είχε επισκεφθεί τέσσερα πέντε χρόνια προ της εκρήξεως της επαναστάσεως την Ελλάδα μας, ονόμασε κρίμας η Ελλάς είναι νεκρά και όμως η νεκρά Ελλάς με το λίγο εξεράγει και η Ελλάς ανέστη εκ του τάφου τεσσάρων αιώνων.

Στην ανάσταση της Ελλάδος συνετέλεσε το κήρυγμα του Ευαγγελίου, διότι το Χριστός Ανέστη δεν είναι μόνο θρησκευτικό σύνθημα, ή το και εθνικό σύνθημα Και λέγοντες οι Έλληνες οι υπόδουλοι «Χριστός Ανέστη», υπαινίσσοντο ότι όπως ο Χριστός ανέστη, θα αναστηθεί και η Ελλάδα.

Συνετέλεσε δε τα μέγιστα εις τούτο και η θυσία του κλήρου, οι οποίοι θυσιάστηκαν, έξι χιλιάδες κληρικοί. Μνημονεύει η ιστορία ότι θυσιάστηκαν εις τον βωμόν της ελευθερίας του έθνους. Πρώτος δε και εξέξοχος είναι ο Άγιος τον οποίο αύριο εορτάζομε και δυστυχώς δεν τον εορτάζουμε όπως πρέπει, και αυτός είναι ο Γρηγόριος ο Πέμπτος, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος για τελευταία φορά λειτούργησε των Βαΐων και προφητικώς είπε: «Σήμερα τρώμε ψάρια, μεθαύριο θα μας φάνε τα ψάρια της θαλάσσης».

έτσι προεφείλει το τέλος του και το οποίο η πύλη από την οποία πηχονίστη παραμένει κλειστή Λοιπόν, το «Χριστός Ανέστη» είναι και σύνθημα εθνικό. Λοιπόν, και το «Χριστός Ανέστη» βροντοφώνως ελέγετο και ηκούετο μέσα στην πατρίδα μας.

Τώρα έχει υποβαθμιστεί η πίστη μας. Πόσο; Πόντος, πού είστε; Πόντος, πού είστε; Μακεδονία, πού είστε; Ελλάς, οι οποίοι δεν είχαν Πανεπιστήμια και Λύκεια που να διδάσκουν την αθεΐα και την απιστία, διότι άθεα γράμματα, μια προφητεία του Κοσμά του Αιτωλού, κατέστρεψαν την Ελλάδα.

Άθεα γράμματα. Σπάνιο να συναντήσεις καθηγητή που να έχει βαθιά μέσα στην ψυχή του την πίστην στον Χριστό. Είδατε ο πιστοάπιστος, είδατε ο Θωμάς; Δύσπιστος ήταν και είναι μια απόδειξη, δεν επίστευε. Ήθελε να τα δει με τα μάτια του, ήθελε να τα ακούσει με τα αυτιά του, ήθελε να τα ψηλαφίσει με τα χέρια του.

Αλλά όταν πλέον τον είδε αναστάντα εκ νεκρών, όταν τον ήκουσε να λέει τα αθάνατα εκείνα λόγια του, όταν τόλμησε να τον ψηλαφίσει, τότε πλέον δεν είχε καμία απορία, γι' αυτό είπε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου».

Θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας, εκείνο το «μου» έχει μεγάλη σημασία, το «μου». Ένα παράδειγμα σας φέρω: ότι είναι ένας άρρωστος και υπάρχει ένας διάσημος άρρωστος, ένας διάσημος ιατρός. Και ο ιατρός αυτός δεν κατοικεί στην πτωχή μας πατρίδα αλλά πολύ μακράν, πέρα στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη, και δεν ξέρω πού κατοικεί.

Και ο άνθρωπος υποβάλλεται εις δαπάνας και μεταβαίνει, και ο ιατρός, ο διάσημος, τον θεραπεύει. Πρώτα ήταν απλός ιατρός, μετά τον θεράπευσε, έχωσεν αντίστοιχος. Ο Ιατρός μου! Ο Ιατρός μου! Ξέρεις τι σημαίνει αυτό;

Λοιπόν, δεν αρκεί να λέμε κι εμείς ο Χριστός, ο Κύριος, ο Κύριος κλπ. Αλλά να το κάνουμε «μου», να το κάνουμε, όπως λέει η ψυχολογία, βίωμα μέσα βαθιά στα βάθη της καρδιάς μας. Να υπάρχει μέσα η πίστη ακράδαντος, η οποία θα μας κάνει να λέμε: κι ένας να μείνει επί της γης, ένας να μείνει.

Αν υποθέσουμε, κάνω μια υπόθεση, το λένε τους τογεύσεις, και αν έρθει η μέρα του σατανά και μείνεις ένας επί του φλοιού της γης, ένας, μάλλον να λέγεις, ο Θωμάς: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Αυτή είναι η πίστη.

Δυστυχώς η πίστη μας σήμερα έχει υποβαθμιστεί. Το θερμόμετρο της πίστεως δείχνει κάτω από το μηδέν, ψυγεί, το είπε ο Χριστός. Ότι θα έρθουν χρόνοι που η αγάπη θα ψυγεί, ψυγεί η αγάπη, μεταξύ η αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον.

Και συνεπώς σήμερα βρισκόμαστε σε μια υποβαθμισμένη μόνης. Θέλετε αποδείξεις; Σήμερα, χθες ερώτησα, σήμερα το πρωί ερώτησα έναν ευλαβέστατον ιερομόναχο, ο οποίος είναι πιστός πολύ, και του λέω: «Δεν μου λες, λέω, όλες οι ημέρες είναι 365 ημέρες το έτος.

Ποια είναι η πιο αμαρτωλή ημέρα το έτος;» Και μου απήντησε εκείνος με τα δάκρυα: «Είναι η Λαμπρή». Το Πάσχα, μάλιστα το Πάσχα, το Πάσχα είναι η πιο αμαρτωλή ημέρα, που να μακάρι να έλειπε και να ήταν εργατικοί άνθρωποι και να εργάζονταν, διότι η εργασία είναι προσευχή.

Τι γίνεται από χθες; Να παρατηρήσουμε.

Αμέσως, δεν σηκώνεσαι να φύγεις, περιμένεις να δώσει το σύνθημα ο συνδαιτυμών, ο κυρίαρχος του συμποσίου, τότε σηκώνεσαι. Εάν σηκωθείς και φύγεις νωρίτερα, είναι αγένεια, δεν το κάνεις. Εδώ όμως στην αυτή, μόλις ακούσουμε το Χριστός Ανέστη, που είναι μια πνευματική συνεστίαση, είναι συμπόσιο πνευματικό, μεγαλειώδες συμπόσιο, ψαλσίματα, τροπάρια, κοντάκια, προφητεία, Απόστολοι, κάθε γράμμα αποτελεί ένα είδος εκλεκτού εδέσματος, τροφή εξαιρετική.

Η τράπεζα γέμει, όταν λέει η τράπεζα γέμει, υλικώς το εκλαμβάνουμε. Αλλά ο Χρυσόστομος δεν το εκλαμβάνει υλικώς, το εκλαμβάνει πνευματικώς. Η τράπεζα γέμει, είναι γεμάτη από πνευματικά εδέσματα. Θείον συμπόσιον, απείρως ανώτερον από τα συμπόσια του Πλάτωνος, τα οποία εγκωμιάζει η ανθρώπινη φιλοσοφία.

Συμπόσιον είναι, κι όμως φεύγουν, λείπουν, φεύγουν στη μαγειρίτσα τους. Τους τρέχουν δεξιά-αριστερά μέσα αυτό, απουσιάζουν οι απόντες. Και ελάχιστοι μένουν. Όταν ήμουν στην Αθήνα είδα τον Σπυρίδωνα, τον αείμνηστο Μητροπολίτη, να κλαίει, ήμουνα εκεί. Ήταν Πάσχα, γέμισε η πλατεία, οι δρόμοι.

Εκεί ο Πρόεδρος Δημοκρατίας, εκεί η στρατηγή, εκεί η Ναύα Εκεί επιτελείς, εκεί βουλευτές, εκεί ο Πρωθυπουργός. Εκεί όλη η αφρόκρεμα, να μην πω κάτι άλλο που το λέω συνήθως.

και καταργήσει κάθε άλλο ο χειροτισμός Και ο χαιρετισμός που συναντάται στα σπίτια, στους δρόμους, παντού, είναι το «Χριστός Ανέστη, αληθώς Ανέστη». Πάει τώρα μόλις την πρώτη μέρα και μετά έσβησε πλέον το «Χριστός Ανέστη».

Θέλετε άλλο; Τι άλλο είναι; Ρίξτε μια ματιά πως διάρχονται τα σήμερα στην ημέρα του να βρει η χριστιανή Τι φαγοπότι, σαν να είναι ο άνθρωπος ένα ζώο το οποίο ανάγεται μόνο στις πέντε αισθήσεις. Λοιπόν, Φαγοπότη, Γλέντι, Διασκέδασης, Μεθύσα, Πορνίε, Μυχίε και το χειρότερα απ' όλα

Δέστε μες στα σπίτια: καμία συζήτηση σήμερα, καμία συζήτηση σήμερα; Ποικίλες συζητήσεις. Από το πρωί μέχρι το βράδυ συζητούν για όλα, για συνοικίες, για πολιτικούς, για, Όλα συζητούν. Ένα δεν μιλούνε, ένα όνομα δεν ακούγεται, μόνο το όνομα του Χριστού και αν ακούετε, ακούετε ως βλαστημία.

Θεέ μου, Θεέ μου, ως βλασφημία. Κάτι στιγμή οι Τούρκοι δεν επιτρέπουν να βλαστημίσουν τον Αλλάχο. Αχ, εμείς εδώ που έχουμε την ανωτέρα θρησκεία, την αληθινή θρησκεία, εντούτοις ακούγεται ο Χριστός μόνο ως βλασφημία.

Ενθυμούμαι όταν εβάφτισα, θα μακρύνω λίγο τον λόγο και με συγχωρείτε, διότι θέλω να τονίσω την αλήθεια ότι κατήντησε το Πάσχα μια τυπική εορτή, χωρίς πλέον να υπάρχει το «μου», το οποίο είμαι απορημένος. Όταν πήγα να βαπτίσω, με καλέσανε τους γύφτους, όπως τους λέτε, εγώ τους λέω νεοφωτίστους, τους εκάλεσα εκεί. Λέω: «Εδώ μέσα είστε; Δεν μου λέτε, ακούσατε καμιά φορά για τον Χριστό; Σας ομιλήσει κανείς από τη Φλώρινα για τον Χριστό;» Τετραπέρα τι είναι, πεταλώνουν ψήλους. Λοιπόν, με κέντρισε ένας ζωηρός.

Ζωερός Ατσίγκανος

Υπόφερον. Και τίποτε άλλο περισσότερο, τύπος μέσα στην ουσία και μέσα στην πραγματικότητα. Αυτή λοιπόν, γι' αυτό το λόγο, είχε δίκιο ο ιερομόναχος που μου είπε ότι η πιο αμαρτωλή ημέρα είναι το Πάσχα και πραγματοποιείται σε εμάς η μεγάλη προφητεία του Ησαΐου, του Προφήτου, που λέει: «Εμείς είσατε σε ορτά σας» «Εμείς είσατε σε ορτά σας και σε πανηγύρις» Ωραία είναι οι ορτά και οι πανηγύρις όταν υπάρχουν έχουν περιεχόμενο

Που έρχονται πολλοί και μόνο για το θέλγητρο των ωραίων μας, της Πρέσπας. Ακούετε να ακούετε τα πουλιά να κεραδιδούνε Χριστός Ανέστη φωνάζουν, μάλιστα. Τα πάντα φωνάζουν Χριστός Ανέστη. Βλέπετε τον Ήριο που να τέλει μέσω σκοτάδια και δελείει τα σκοτάδια Χριστός Ανέστη φωνάζει.

Όλη η φύση φωνάζει και συνεορτάζει με τον άνθρωπο. Και σύμβολο της Αναστάσεως η Εκκλησία μας διάλεξε το αυγό. Το αυγό είναι σύμβολο. Γιατί είναι το αυγό; Είναι το αυγό, όπως κι άλλοτε έχω πει, ότι αυτό το αυγό είναι ένας μικρός τάφος. Όπως ο τάφος καλύπτεται με μια μαρμάρινη πλάκα, έτσι και το αυγό έχει μια λεπτή, πολύ λεπτοφυή, αραχνοΰφαντη πλάκα. Τι μυστήριο! Άντε να φτιάξετε τέτοια πλάκα. Επιχείρησαν να φτιάξουν πλάκα, τσόφλι, τσόφλι, δεν μπορούσαν να το κάνουν, λεπτότατον.

Έχει πόρους για να πνέει μέσα η μικρά ζωή, η οποία λέγεται μέσα το πουλάκι εκείνο, μέσα να πνέει, ζει. Και όταν συμπληρώσει τον κύκλο της επωάσεως, τότε με τη μυτίτσα του, τη μικρά μυτίτσα του, χτυπάει το τσόφλι, το σπάει το τσόφλι και μόλις βγει, τι φωνάζει;

Χριστός Ανέστη! Όπως βγήκε μέσα από τον τάφο το πουλί, το πουλάκι, και κελαηδάει, έτσι μέσα από τον τάφο βγήκε ο Χριστός μας. Όλα λοιπόν διεραλούν την πίστη μας, όλα κυρίως των μεγαλείων της Αναστασεώς μας.

Και εμείς τώρα λέμε το Χριστός Ανέστη, είναι πολύ, δεν στοιχίζει τίποτα. Υπήρχε εποχή, ηρωική εποχή, που το πιστεύω εστοίχισε τη ζωή μας. Λέγει ένας ξένος ιεραπόστολος, ο οποίος επισκέφθηκε την Ελλάδα κατά τον χρόνο της Τουρκοκρατίας, επισκέφθη κάπου λέει τη Μακεδονία και εκεί συνείδησε κάποιον κατήν δικαστή των Τούρκων συνέλαβε έναν νεαρόν Έλληνα, Έλληνα Χριστιανό, τον οποίον κατηγόρησε ότι την ημέρα εκείνη εβεβήλωσε το τζαμί, ότι επάρτησε μέσα στο τζαμί, επάρτησε. Τον συνέλαβε, τον οδήγησε στο δικαστήριο. Του λέει: «Εβλαστήμησες, εβεβήλωσες το τζαμί και μόνος τρόπος σωτηρίας είναι να βλαστημήσεις τον Χριστό». Τίποτε. Κάθε φορά που τον προέτρεπε και τον απειλούσε ότι θα κόψει την κεφαλή του με τσεκούρι, αυτός απαντούσε: «Χριστός Ανέστη!»

Να, Χριστός Ανέστη! Να, Χριστός Ανέστη!

Μηδενός σε εμάς πιέζοντος, βλαστημούμε τον Χριστό! Και δεν φταίει μόνο αυτός που βλαστημάει, αλλά και εκείνος ο οποίος τον ακούει και χαμογελάει και δεν διαμαρτύρεται, λέει ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Άλλο δε παράδειγμα, το οποίο νομίζω από πολλών ετών το έχω πει, αλλά θα το υπενθυμίσω και σήμερα πάλι, ότι σε μια πόλη της Θεσσαλίας

Χριστός ανέστη εκ νεκρών θανάτων, θανάτων παντής Ελύσσαξαν κάτω, ελύσσαξαν κάτω στην πλατεία. Αλλά όσο το ανέβαινε, διότι είναι κυκλική η άνοδος, έχει πολλά σκαλιά το τζαμί, Όσο ανεβούν επάνω στο τζαμί αυτός και αγροθούσε να ψάχνει Τον άρπαξαν, τον πέταξαν και τον σκότωσαν.

Να το Χριστός ανέβει, αυτός τυχίζει, αυτός τυχίζει Εμάς τη στιχεί ούτε μια πεντάρα ένα αυγό Φαΐ και τίποτε άλλο, και ύπνο, και μοιχίες, και πορνίες, και ακολασία. Γι' αυτός δείπομαι από το Πνεύμα το Ευαγγέλιο.

Αλλά σε ελπίσαμε, αγαπητέ μου, ότι κηρύσσεται φέτος. Δεν πρέπει μια οράνιων τόξεων εφάνει στους ουρανών της Ευρώπης Εκεί που 75 χρόνια ήτανε, δεν επιτρέπεται να αναφέρεις το όνομα του Χριστού. Και ήθελαν να σβήσουν τον Χριστό.

Και μάλιστα λένε, γεγονός είναι, το πρώτο έτος, Ένας άθεος υπουργός της παιδείας των δρισκεμάτων, Λουναρ Σάχη εκάλεσε στο μεγαλύτερο θέατρο της Μόσχας τους Ρώσους και επί δύο ώρες ομιλούσε να αποδείξει ότι η Ανάσταση είναι ψέμα.

Αυτό προσπαθούσε να αποδείξει, ότι η Ανάσταση είναι ψέμα. Είπε, Σατανάς. Μετά είπε, μετά ποιος να μιλήσει, ποιος να αντιλέξει Τολμούσανε στο κράτος της βίας και της αθεΐας και απιστίας; Πετιέται ένας Ρώσος. Δεν ήταν ούτε παπάς, ούτε δεσπότης, ούτε ιεροκήρυκας, ένας πτωχός Ρώσος από τους Ρώσους εκείνους τους οποίους εσκιαγράφησε η θαυμασία ποιητική πένα του Ντοστογιέφσκι.

Λοιπόν, του λέει: «Εγώ θα μιλήσω». Ταράχθηκε αυτός. Λέει: «Πόση ώρα θα μιλήσεις;» «Μη στενοχωριέσαι, εσύ μίλησες δύο ώρες. Εγώ θα μιλήσω ούτε ένα λεπτό». Ανέβηκε λοιπόν επάνω στο βήμα. Κατάπληκτοι ήταν από κάτω, λέει: «Τι θα κάνει αυτός, που θα πήγαινε στις φυλακές;» Λοιπόν, κάνει το σταυρό του τρεις φορές και μετά έψαλε γλυκύτατα στη ρωσική γλώσσα το «Χριστός Ανέστη». Εσείσθη το θέατρο, διότι μέσα στα βάθη της ψυχής είναι το «Χριστός Ανέστη», ας το πολεμούν λοιπόν οι άθεοι και οι άπιστοι.

Ταύτα, αγαπητοί μου, είχα να είπω και ταύτα παρακαλώ. Και σήμερα αισθάνθηκα μια ιδιαίτερη χαρά στην Πτολεμαΐδα, διότι εκεί περίεργο φαινόμενο παρουσιάστηκε. Όπως εδώ είπαμε σε πολλές γλώσσες, γλώσσα του Ευαγγελίου, αλλά ένας θαυμάσιος νέος από την Κορέα, μέχρι Κορέας έφτασε η δόξα της πατρίδος, γιατί υπάρχουν αποστολικά πρόσωπα, και ένας νέος νεότατος ήταν ειδωλολάτρης, ήταν και πίστεψε και είπε το «Χριστός Ανέστη» και έκλαιγε σαν μικρό παιδί, έκλαιγε, και συγκινήθηκε ολόκληρο το ακροατήριο και έψαλλε, κοίτα τα, μέχρι Κορέας, μέχρι Εσκιμώων, μέχρι παντού, μέχρι δόξης, μέχρι παντού είναι η δόξα

του Εσταυρωμένου και εμείς βρισκόμαστε στη χώρα αυτή της Δημοκρατίας και Ελευθερίας και θέλω να πιστεύω ότι μια νέα αλλαγή θα σημειωθεί, όχι πολιτική, θρησκευτική και ηθική. Εάν δεν προηγηθεί ηθική και θρησκευτική αλλαγή, δεν αλλάζομε.

Δεν αλλάζομαι. Όταν το 40 η Ελλάς είπε το όχι, στην Βουλή των Όρδων, ο Τζόργελ, ο πολίτης Τζόργελ, είπε τα εξής σε λίγα λόγια. Χαίρον και συνειδητούμε, διότι μέσα στην δηλεία, στον κόσμο της δηλείας και απανθρωπίας και λοιπά, που υπετάγησαν τα έθνη, ένα μικρό αλλά αθάνατο έθνος.

Ένα μικρό αλλά αθάνατο έθνος. Και ονομάζω αθάνατο έθνος, διότι πιστεύει στον Χριστό. Σβήσαμε την πίστη, δεν υπάρχουν κόμματα, μη να γυαλί, χτυροδάν, διαφόρων χρωμάτων, αυτή την πίστη των Πατέρων μας, εις την Ανάσταση του Χριστού, να κρατήσουμε, αγαπητοί μου χριστιανοί, εδώ στο μετερίζι, όπως ονομάζω τη Φλώρινα, και μικροί και μεγάλοι, και άνδρες και γυναίκες, με μια φωνή πάντοτε να υμνούμε, υμνείται και υπερυψούται, Ιησού Χριστόν Εσταυρωμένο, νυντιαίκης όλας των όνων. Αμήν.