Holy Communion and the Call to Approach with Reverence

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Last Sunday afternoon, devout listeners, we spoke here in the Church of Saint Panteleimon. We spoke at length about prayer. Shall we go over it again with a brief summary?

We will not give a summary, because we were especially glad to see

how attentively you listened to the word of God. Anyone who does not pay attention gains no benefit from the Church. A person may come to Church and hear many sermons, yet retain nothing.

But the person who listens attentively is greatly benefited. Even if he hears only one word, it is impressed deep in his soul, and he remembers it into old age.

When I traveled through the Pindus region, among its high mountains, and visited the villages, I was astonished to hear people in Ponareos repeat words of Saint Kosmas of Aetolia. They had not heard him themselves. They had heard his words from their grandfathers, who in turn had heard them from their own grandfathers.

And so, from generation to generation, the teachings and prophecies of Saint Kosmas of Aetolia were preserved. Pay close attention, then, to the word of God. How closely? A holy Father, Saint Augustine, whose name I unworthily bear, says that we should listen as carefully as we receive Holy Communion,

so that not a single crumb, not a single word, passes unnoticed. I hope I will have your attention this evening as well. The subject is difficult; it would take an angel coming down from heaven to explain this great Mystery to us. Even so, I dare to speak, and I ask you to listen to the words of your bishop.

Our subject is of the highest importance: Holy Communion, the receiving of the Holy Gifts. We must pay special attention as the holy days draw near, when even those who are usually indifferent come forward to partake of the Most Pure Mysteries.

We need to take particular care. Yes, this Mystery is the greatest, the highest of the seven Mysteries of our holy Church. Holy Communion is the highest, the greatest, the heavenly Mystery.

Just as we give a child a name, the Christian Church gives this Mystery many names. It is called Communion, the receiving of the Holy Gifts, and the Sacrifice. These many names themselves show how great and exalted this Mystery is.

Christ himself established this Mystery. But before he celebrated it, he first gave signs of what was to come. When did he do that? First at Cana, when he attended the wedding and performed his first miracle, turning water into wine.

As the Fathers say, this was a sign: just as Christ turned water into wine there, so here he makes the wine his own Blood, his precious Blood. He gave a second image of the Mystery as well.

When was that? When he was in the wilderness. Thousands of men, women, and children walked many miles to reach him there. There were five thousand men alone, without counting the women and children, who may have been twice as many.

Imagine a whole people, perhaps ten thousand strong, an entire town. They left everything behind, went far into the wilderness, and listened to Christ and his sweet words. The hours passed; noon came, and the sun was nearing its setting.

Still they had not had enough of listening to the word of God. They were that eager to hear him. The disciples grew concerned. ‘Lord,’ they said, ‘it is getting late. The people are hungry; we must see to their food.’ But Christ said, ‘They do not need to go to the nearby villages for food. You give them something to eat.’

They answered, ‘We have nothing with us but five loaves.’ And what kind of loaves? Barley loaves. Christ ate barley bread, while we have grown used to finer things. We would hardly eat barley bread now.

They had five barley loaves and two fish.

The loaves multiplied. They kept breaking off pieces, and still the bread did not run out. Everyone ate and was satisfied: five thousand men, besides the women and children. There were even twelve baskets left over, which the twelve disciples gathered.

That miracle was a real event, and at the same time it was a sign. In a similar way, there is one Sacrifice: the Sacrifice offered on Golgotha. From there, like the rays of the sun, it reaches the altars of our Orthodox Church.

And third, a year before Christ celebrated the Mystery, he gave another sign.

Christ gives bread, and people hear that they can eat their fill for free. So even larger crowds gather and go to Him. But Christ, being God, knows why they have come. He says, “Have you come to listen? You have come for the bread. Yet I have another bread to give you, far greater than the bread you seek.”

“I will give you bread greater even than the manna. As you know, when the Jews wandered in the wilderness for forty years, a wonderfully sweet and mysterious food came down from heaven. It was manna. They were nourished by it and gave thanks to God.”

“Your ancestors ate the manna. I will give you something greater, something more precious than manna.” And what is it? Christ answers: “I am the Bread of Life.”

He says, “Whoever eats my flesh and drinks my blood abides in me, and I in him.” His flesh is the bread He gives, and His blood is the drink. When they heard these strange words, they were scandalized. “What is He telling us? Are we to eat His flesh and drink His blood? We cannot accept this.”

Although they were scandalized, Christ did not say He was speaking figuratively, as the Protestants would have it. Allow me to point out the difference. He did not say that the bread merely reminds us of something.

He did not say that the bread represents His body or that the wine represents His blood. He said that they are His body and blood: “Unless you eat the flesh of the Son of Man and drink His blood, you have no life in you.”

They were scandalized. “We came for bread, and now we hear things we cannot understand.” So they left. In the end, how many remained? Only the twelve. Then Christ asked even them, “Do you also wish to go away?” They were free to leave, but none of them did.

“Lord, where shall we go? To the scribes, the Pharisees, the Sadducees, the philosophers and the orators of this world? What can they offer us? You have the words of eternal life.”

So Christ is the Bread of Life, and, first of all, His teaching is bread for us. Gregory of Nazianzus says that the word heard in the Church is heavenly bread, food for a soul hungry for God. Just as you cannot go a day without food, without bread, so you should not let a day pass without this nourishment.

“I want to eat the Passover with you”, the new and eternal Passover, which we shall share again in the life to come. The Jewish Passover was its type, a sign pointing ahead to it.

When everything for the Passover was ready, Christ sat at the table with His disciples for the last time. He was deeply moved. As they ate, He took bread in His holy hands, blessed it, broke it into pieces, and gave it to them, saying, “Take, eat; this is my body.”

This truth shines as clearly as the sun. Then He gave them the wine and said, “Drink from it, all of you; this is my blood.” And they received the Holy Mysteries. That was the first Holy Communion.

He commanded that this Communion be celebrated in remembrance of Him through all the ages. This is Holy Communion. As I have told you, its founder is the Lord Jesus Christ Himself.

And Holy Communion continues today at every altar of our holy Church. But for Holy Communion to bear fruit in us, we must receive it as we have been instructed. A Father of the Church called it a medicine: the medicine of immortality.

The medicines we take on earth can do only so much. But the medicine offered to us under the forms of bread and wine is the medicine of immortality. And, like any medicine, it must be taken according to its directions. A doctor tells you what time to take it, whether to take it with water or without, before food or after, and how often. There can be a whole list of instructions.

So it is with the Church’s medicine of immortality. The medicines of this earth are small beside it. If we believe in it, we must receive it according to its directions.

What are those directions? We hear them when, through the priest’s prayers, the Gifts have been consecrated and have become the body and blood of Christ upon the altar.

The Holy Doors open, and we hear the invitation: “With fear of God, faith, and love, draw near.” Come to receive Holy Communion with fear of God, with faith, and with love. All three are essential.

Let us look at them briefly. First, we must approach with fear of God. For what are we, my brothers and sisters, whether kings or emperors, orators or philosophers, scientists, Einsteins or Napoleons?

We are like worms upon the earth, yet God counts us worthy to receive the body and blood of our Christ. What, then, must we have? Fear of God. What kind of fear? The fear Moses felt, as Scripture tells us, when he was tending his flock in the wilderness and saw a bush burning without being consumed.

He waited for the bush to burn out, but it did not. Flames kept rising from it. He drew near and heard a voice: “Do not come any closer. This is holy ground. Take off your sandals.” Our souls should feel the same reverent fear Moses felt before the burning bush when we approach Holy Communion, that burning bush before us.

Jacob felt that same fear when he saw the heavenly ladder, reaching from earth to heaven. He said, “How fearful is this place! This is none other than the house of God, and this is the gate of heaven.”

We too should feel fear, a reverent fear, like the fear the Jews feel.

We need faith of a particular kind. It is more than believing that God exists; many believe that, including the Jews. Our faith reaches its height in the Mystery of the Holy Eucharist.

Do you believe it? Do you believe that even one drop from the Holy Chalice is the blood of our Christ?

He said that the bread becomes the body and the wine becomes the blood of our Christ. You must believe this firmly. If you do not, you are not worthy to receive the spotless Mystery.

But you may say, “I see bread. I see wine. I taste bread. My taste and my sight tell me it is bread.” Yes, all five of my senses tell me it is bread.

How, then, can I believe it is the body and blood of Christ? The holy Fathers say that the Mystery has what is visible and what is invisible. What is visible? What we see. And what is invisible? As I have explained before at length, we have five senses.

Everyone knows the five senses; I need not name them. But beyond those five senses...

There is a sixth sense, and that sixth sense is faith. Do you believe? Then you will perceive what is invisible: the body and blood of Christ. “But how?” you ask. You insist on solving the Mysteries. As I said before when speaking about one of the verses of the Akathist Hymn...

You will not see these things differently with your eyes. Some have eyes and yet do not see; they have hearts and yet do not understand. That is the Mystery. Let me give you another example the Fathers mention.

Think of a diamond deep in the earth. What was it before it became a diamond? It was carbon. There, within the earth, it was transformed, changed little by little, until it became a diamond.

Or consider something even greater from our own age: a tiny, tiny stone can hold an immense force, the force of nuclear energy.

First explain the mysteries spread throughout nature. Only then dare to demand an explanation of the Mysteries beyond this world. Let us humble ourselves before the Mystery and approach with fear of God, unwavering faith, and love.

This is the bond of love. I cannot find words to tell you how fully this, above every other wonder, reveals the love of Christ.

Let me show you another mystery found in Holy Scripture. In the book of Job, his servants loved him deeply. Their bond with him was so strong that they said, “If only we could be filled with his flesh.”

Into our blood, into our very being, as it were. When someone’s life is in danger, there is a transfusion.

A person is in danger and needs a transfusion. His blood is weak, and the gift of a transfusion is a great blessing from God. A transfusion is an image of Holy Communion.

A transfusion gives a person what he needs when his life is in danger. In a similar way, figuratively speaking, Holy Communion is an outpouring of God’s love. Or shall we take another example, one easier to understand?

What example is easier to understand? They say a mother’s love comes close to the love of Christ. They tell of a mother stranded in a desert whose milk dried up. What did she do to feed her child? Oh, mother, what a sweet name!

Many people come close to us, but our mother remains in our heart. Many of us are alive because she stayed awake through the night, night after night, to save us from death. Oh, dear mother!

How great a mother’s love is! They say that this mother’s milk dried up in the desert. What could she do to keep her child alive? Love found a way: she opened her veins and gave her child her blood to drink.

And what is milk, after all? It comes from the mother’s blood, transformed. So we approach Holy Communion with love, with fear of God and with faith. We must have love for God and for our neighbor. If we do not love our neighbor, we cannot say that we have love.

We must love even the greatest sinners, though we do not love what they do. A doctor loves the sick person but hates the illness. In the same way, when someone goes astray, causes scandal and refuses our counsel, we still love him. We weep for him and are troubled, while hating the scandal caused by his disorderly life and conduct. That is what the Gospel teaches.

That love must extend to everyone, even to our enemies. I have given you the prescription and explained it to you: approach with fear of God. Never take this medicine without the prescription. Taken that way, it will do harm rather than good.

So let us examine ourselves with three questions: Where is the fear of God? Where is faith? Where is love? Our people are not to blame; we are. We priests of the Most High, we clergy, are to blame when we fail to teach our people about the Holy Mysteries and help them receive them. Every parish should gather its flock and teach them.

As it is, we walk in darkness, unaware of the great truths of our faith. Before I finish, let me give you a few examples from history of Christians receiving Holy Communion. They move me whenever I read them.

One, two, three, four examples, and then I shall finish. The first took place at Messolonghi, where there is a beautiful painting. You know that on Palm Sunday, Messolonghi will commemorate what happened there. The President of the Republic and many others will go, because something immortal happened in that city. As long as the stars shine and rivers flow, the memory of Messolonghi will live.

There is a beautiful painting by Raikos that I often saw in the town hall. It shows their last night. Just as Christ had His last night, so the heroic people of Messolonghi, men and young Christians, had theirs.

At dawn they would break through the siege and make the heroic Exodus that astonished the whole world. History tells us that this Exodus was worth more than a hundred victories.

They gathered, and the bell of Saint Paraskevi rang. God counted me worthy to preach the Word of God there to great crowds for four years. Whenever I stepped into the pulpit, I remembered those heroes, those defenders of the faith.

Bishop Joseph of Rogon celebrated the Divine Liturgy. Everyone was there, including the armed men. They knew that within hours many of them would be gone. When the time came for Holy Communion, those brave men forgave one another, embraced and kissed one another for the last time, and received the Holy Mysteries.

After receiving Holy Communion, they seemed more than human: they were lions, lions breathing fire. They broke through the siege, reached the high mountains and brought glory to their Greek homeland.

That is Holy Communion. I keep a small photograph of that painting in my office and look at it often. It reminds me how they approached with fear of God, faith and love. Our faith is real, and it is for everyone. Let me give you another example of Holy Communion. Allow this elderly bishop, who has served the Church and his people for fifty-five years amid many temptations, dangers and trials, to open the book of his memories.

Let me give you a living example. I will leave unnamed those terrible days we went through, when we had fine young men serving in the division and the brigade.

I remember them, and I weep every night. Brave young men came from the Morea, Thessaly, our islands, Crete and even Cyprus to fight for freedom.

They would tell us, ‘Tomorrow there will be a hard battle. We must advance and take the hill.’ They asked us priests to strengthen their spirits, and we celebrated the Divine Liturgy for them.

I remember, too, what happened when a battle ended and the captain called out to his men. Holy Communion had accompanied our heroes through their struggles. I repeat: our faith is no myth. It is an undeniable reality.

Where there was Holy Communion, courage rose in them. I want to tell you about another example, from only a few days ago.

Even at Holy Communion, we find ourselves arguing and needing the police to keep order. Is that how we should receive Holy Communion?

But let me recall another example of Holy Communion, one that today’s feast brings to mind. It is the Communion of a sinful woman, a woman who had lived as a prostitute. She had been in the devil’s grip. She was like a raven, but became a dove; she had been black, but became whiter than the snow on our highest mountains.

She is Saint Mary of Egypt. Read her life and see for yourselves. For seventeen years she lived in sin. Then she repented. She crossed the River Jordan, went into the desert, and spent forty years there in fasting, until she was skin and bones.

Who could have guessed that beneath that frail frame was the beauty who had once captivated Egypt? There she remained, struggling year after year. Abba Zosimas came upon her and approached her. She told him her life and confessed her sins.

She said to him, ‘Please bring me Holy Communion next year, on Great and Holy Thursday.’ He brought it, and she received Holy Communion with tears. Later she wrote in the sand, ‘Abba Zosimas, bury the body of Mary of Egypt.’

That was Holy Communion. I could give you still more examples of people receiving it worthily. But today the conditions are often missing. We do not follow God’s prescription: ‘With fear of God, faith, and love, draw near.’

I will say one more thing and finish. We are ungrateful even in this. Suppose Holy Communion could be found only at the North Pole, among the Eskimos, or somewhere far away. Suppose just one people had this Mystery, and it was celebrated nowhere else. Would we not have to travel there to receive it?

Glory to God, we have ten thousand churches. And yet the church is right beside us, only a few steps away, and it stands empty.

What answer will we give to God? Others walk miles to find a doctor for the body, while we will not take a few steps to meet the Physician of souls and bodies. That is what I wanted to say, my dear friends.

I will finish by answering one question. The answer will come, not from me, the sinful Bishop Augustinos, but from the teacher and preacher, the greatest of all preachers: John Chrysostom. He is called the teacher of the Holy Eucharist, of this Mystery, because he spoke about it again and again.

Let us give thanks and become white as snow. Let us come with clean hearts, following the prescription of the Physician of physicians, and approach the Holy Mysteries ourselves, perhaps for the last time, as the heroes and martyrs of our people approached them. Let our tears mingle with the blood of Christ, and let us say, ‘Remember me, O Lord, when…’

Την περασμένη Κυριακή, το απόγευμα, ευσεβές ακροατήριον, ομιλήσαμε εδώ στον Ναό του Αγίου Παντελεήμονος. Ομιλήσαμε επί του θέματος της προσευχής. Ομιλήσαμε εκτενώς. Να επαναλάβουμε, να κάνουμε μία μικρά περίληψη;

Δεν θα κάνουμε περίληψη, διότι παρατηρήσαμε με χαρά ιδιαίτερα

ο λόγος του Θεού να ακουστεί μετά μεγάλης προσοχής. Όποιος είναι απρόσεκτος δεν ωφελείται από την Εκκλησία. Μπορεί να έρθει στην Εκκλησία, να ακούσει πολλά κηρύγματα και όμως τίποτε να μην κρατήσει.

Αντιθέτως, ο άλλος ο οποίος προσέχει, αυτός που προσέχει, ωφελείται τα μέγιστα. Και έναν λόγο να ακούσει, τον τυπώνει βαθιά μες στην ψυχή του και τον ενθυμείται μέχρι τα βαθιά γεράματά του.

Όταν περιόδευα την επαρχία Πίνδου, τα ψηλά βουνά, και επισκεπτόμουν τα διάφορα χωριά, άκουα, με κατάπληξη άκουα, στον Ποναρέως να μου λένε λόγια του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Αυτοί δεν τα ακούσανε, τα ακούσανε τα λόγια του Κοσμά του Αιτωλού από τον παππού τους, και ο παππούς τους πάλι και αυτός δεν τα άκουσε ο ίδιος, τα άκουσε από τον παππού του.

Και έτσι από γενεά σε γενεά διασώθησαν οι διδασκαλίες και οι προφητείες του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Προσέξτε λοιπόν ιδιαίτερα προσοχή στο Λόγο του Θεού. Πόση προσοχή πρέπει να έχουμε; Ένας Ιερός Πατήρ, ο Ιερός Αυγουστίνος, το οποίο εγώ αναξίως φέρω το όνομα, λέει όπως όσων προσέγεις όταν κοινωνάς.

ώστε ούτε ένα ψίχουλο, ούτε μία λέξη να παρέλθει απαρατήρητη». Με την ελπίδα ότι και απόψε θα έχω την προσοχή σας. Αν και το θέμα είναι δύσκολο και έπρεπε να κατεβεί ένας άγγελος από τον ουρανό για να μας εξηγήσει το μέγα μυστήριον, εντούτοις τολμώ και παρακαλώ να προσέξετε στα λόγια του Γιάννοντος Επισκόπου.

Το θέμα μας είναι ύψιστο θέμα. Το θέμα μας είναι η Θεία Κοινωνία, η Θεία Μετάληψη. Και πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα ότι πλησιάζουν οι Άγιες ημέρες, που και οι πλέον αδιάφοροι προσέρχονται και κοινωνούν των Αχράντων Μυστηρίων.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Ναι, το μυστήριο αυτό είναι το μέγιστο μυστήριο, το υψηλότερο μυστήριο της Αγίας μας Εκκλησίας από τα 7 μυστήρια που έχει η Εκκλησία μας, Το υψηλότερο, το μέγιστο, το ουράνιο είναι η Θεία Κοινωνία.

Ονομάζοντας το παιδί, έτσι και η Χριστιανική Εκκλησία βάζει πολλά ονόματα. Το ονομάζεται για κοινωνία, το ονομάζεται για μετάλληψη, το ονομάζεται για θυσία, Έχει πολλά ονόματα, που και αυτά τα πολλά ονόματα δείχνουν το ύψος και το μέγεθος του μυστηρίου τούτου.

Το μυστήριο τούτο το ίδρυσε ο ίδιος ο Χριστός μας. Και το ίδρυσε, εν πρώτοις προειδοποίησε, προτού να τελέσει το μυστήριο προειδοποίησε. Πότε προειδοποίησε; Προειδοποίησε πρώτον μεν εις την Κανά, όταν επεσκέφθη τον γάμο και εκεί εθαυματούργησε για πρώτη φορά και έκανε το νερό κρασί.

Και είναι αυτό, όπως λένε οι πατέρες, μια συμβολική παράσταση, ότι όπως ο Χριστός εκεί το νερό το έκανε κρασί, έτσι και εδώ το άγιο, το νερό κρασί, το κάνει αίμα του, το τίμιον το αίμα. Επίσης και δεύτερη φορά έδωσε μια εικόνα του μυστηρίου.

Πότε την έκανε; Όταν βρέθηκε στην έρημο. Και πήγαν στην έρημο και βάδισαν χιλιόμετρα, χιλιάδες άντρες, γυναίκες και παιδιά. Μόνο οι άντρες ήταν πέντε χιλιάδες. Για να μην υπολογίσουμε ότι οι γυναίκες, όπως πάντοτε, διπλάσιες θα ήταν με τα παιδιά.

Πρέπει να υποθέσουμε ότι ένας λαός, δέκα χιλιάδες λαός, μια ολόκληρη πόλη. Εγκατέλειψε τα πάντα και πήγε μακριά στην έρημο και άκουε τον Χριστό, τα γλυκά λόγια του Χριστού. Και περνούσαν οι ώρες και έγινε μεσημέρι και επλησίαζε να βασιλεύσει ο ήλιος.

Και δεν χορτάσανε να ακούσουν τον Λόγο του Θεού. Τέτοια μεγάλη όρεξη είχαν. Οι μαθητές ανησύχησαν, λέει, «Κύριε, βράδιασε, πεινασμένοι είναι, πρέπει να φροντίσουμε για την τροφή τους». Και λέγει ο Χριστός: «Δεν είναι ανάγκη να πάνε στα γειτονικά χωριά να προμηθευθούν τροφή, δώστε εσείς να φάνε».

Και εκείνοι είπαν ότι δεν έχουμε μαζί μας, λέει, τίποτα άλλο παρά πέντε ψωμιά. Και τι ψωμιά; Κρίθινα. Κρίθινα ψωμιά έτρωγε ο Χριστός, βέβαια, εμείς καλομάθαμε. Κρίθηνα, δεν το φάμε πάλι τρίθινα ψωμιά.

Πέντε κρίθινα ψωμιά είχαν και δύο ψάρια.

Φρύσοι γεννήκανε, φρύσοι, πολλαπλασιαστήκανε, κόβανε, κόβανε, κόβανε και δεν τελειώνανε. Και χόρτασαν, έφαγαν όλοι και χόρτασαν πέντε χιλιάδες άντρες, πλην των γυναικών και παιδίων. Και περίσσεψαν ακόμα και δώδεκα κοφίνια, τα οποία πήραν δώδεκα μαθητές.

Αυτό είναι το θαύμα το οποίο ήταν ένα συμβολικό γεγονός μεν, αλλά συγχρόνως και συμβολική παράσταση. Ότι κατά παρόμοιον τρόπον μία είναι η θυσία, η θυσία που προσφέρεται επάνω στο Γολγοθά. και η θυσία αυτή προσφέρεται στο Γολγοθά διασκορπίζεται δίκαια αχτίνων ως αχτίνες εισόλων στα θυσιαστήρια της Οροδόξης Εκκλησίας μας.

Αλλά και ο Χριστός, τρίτον, ο Χριστός ένα χρόνο προτού, προτού να τελέσει το Μυστήριον,

Ο Χριστός δίνει ψωμί, δίνει ψωμί, ό,τι τρέφει και τρώγει δωρεάν, δίνει ψωμί, και μαζεύτηκαν διπλάσιοι, τριπλάσιοι, δέκα χιλιάδες στην πρώτη, σαράντα πέντε χιλιάδες μαζεύτηκαν και πήγαν όλοι στον Χριστό. Το κατάλαβε ο Χριστός, ο Θεός που ήταν. Λέει: «Ήρθατε να ακούσετε; Ήρθατε για τα ψωμιά, λέει, ήρθατε, για τα ψωμιά ήρθατε. Αλλά εγώ όμως, λέει, έχω να σας δώσω ένα άλλο ψωμί που είναι πολύ ανώτερο από τα ψωμιά αυτά που ζητάτε».

Εγώ θα σας δώσω ένα ψωμί που είναι ανώτερο ακόμα και από το μάννα. Όπως ξέρετε, στην έρημο που ήτανε 40 χρόνια, περιπλανώντο στην έρημο οι Ιουδαίοι, ο ουρανός έβρεχε μια τροφή γλυκυτάτη, πολύ γλυκιά τροφή, μυστηριώδη τροφή, το μάννα, και τρέφονταν αυτοί οι Ιουδαίοι με το μάννα και ευχαριστούσαν τον Θεό.

Οι προγονοί σας έφαγαν το μάννα. Εγώ θα σας δώσω ένα μεγαλύτερο πράγμα, σπουδαιότερο πράγμα από το μάννα. Δεν ποιο είναι εγώ και απαντά ο Χριστός και είπε εγώ είμαι ο άκρος της ζωής. Εγώ, λέει, με το ψωμί που ζητάτε, το ψωμί.

Λέει πως είσαι εσύ το άκρος, για αν πιστεύετε λέει ότι ο τρόπο μου την σάρκα και πίνω μου το αίμα εν εμεί μένει καβό είναι αυτό. Αυτό, εγώ λέει, η σάρκα μου είναι ο άρτος και το κρασί είναι το αίμα μου, λέει τότε, είναι το αίμα μου, λέει, το αίμα μου, λέει αυτό. Άκουσαν τα παράξενα αυτά λόγια και σκανδαλίστηκαν και είπαν: «Πω πω, λέει, τι είναι αυτά που μας λέει; Να φάμε τις σάρκες του, να πιούμε το αίμα του; Αυτό είναι; Δεν μπορούμε να το παραδεχθούμε».

Μολονότι αυτοί σκανδαλίστηκαν, εντούτοις ο Χριστός δεν έδωσε μεταφορική έννοια, όπως θέλουν να δώσουν οι Προτεστάντες. Πάμε τώρα στο λογικό θέμα, αλλά επιτρέψατέ με να ακούσετε αυτή τη διαφορά. Ότι δεύτερα λέει αυτό: «Δεν είναι μεταφορικό που σας λέγω». Δεν υπενθυμίζει, δεν λέει ότι το ψωμί που έχετε μπροστά σας υπενθυμίζει.

Επιθυμίζει το σώμα του Χριστού και το έμα και το κρασί, επιθυμίζει το έμα, όχι λέει είναι το σώμα και το έμα «Εάν μη φάγητε την σάρκα του υιού του ανθρώπου και πίητε αυτού το αίμα, ουκ έχετε ζωήν εν εαυτοίς».

Σκανδαλιστήκανε. Εμείς ήρθαμε για το ψωμί και εδώ βλέπουμε πράγματα ακατάληπτα, δεν τα καταλαβαίνουμε. Και λοιπά, και φύγανε, όλοι φύγανε, όλοι φύγανε και μείναν στο τέλος, πόσοι μείνανε; Δώδεκα μόνο μείνανε. Και τότε είπε ο Χριστός, λέει ο Χριστός που δεν μετρούσε, είχε ιδέα περί του χριστιανισμού βαθιά, ρώτησε και τους δώδεκα: «Μήπως και εσείς θέλετε υπάγει; Μήπως και εσείς θέλετε να πάτε;» Πούμε ότι ολίγοι, ολίγοι θέλετε να φύγετε κι εσείς, ελεύθεροι είστε. Αλλά δεν έφυγε κανείς, δεν έφυγε.

Κύριε, πού να πάμε; Πού να πάμε; Στους γραμματείς, τους Φαρισαίους, στους Σαδδουκαίους, στους φιλοσόφους και τους ρήτορες του κόσμου τούτου; Τίποτα δεν είναι αυτοί. Κοντά σου εσύ έχεις ρήματα ζωής αιωνίου έχεις ρήματα.

Έτσι λοιπόν ο άρτος της ζωής είναι ο Χριστός, είναι η διδασκαλία του εν πρώτοις. Άρτος είναι, άρτος είναι. Λέγει ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός ότι ο λόγος που ακούεται στην Εκκλησία είναι ο άρτος, άρτος, άρτος, ουράνιος άρτος, ουράνιος, τον οποίον τρώνε, τον οποίον ψυχή πεινώσα, λέει, τον Θεό. Όπως πεινάς και δεν περνά η μέρα χωρίς τροφή, χωρίς ψωμί, έτσι δεν πρέπει να περνά και η μέρα.

Και θέλω να φάγω το Πάσχα μαζί σου, όχι το Πάσχα, το τυπικό Πάσχα, το ιουδαϊκό Πάσχα, το καινούργιο Πάσχα, το αιώνιο Πάσχα, το οποίο θα φάγω πάλι στη μέλλουσα ζωή.

Και αυτοί που ξεκόμισαν τα υλικά του Πάσχα και εκεί ο Χριστός κάθισε με τους μαθητάς Του για τελευταία φορά στην τράπεζα. Και ήταν πολύ συγκινημένος και σε μια στιγμή που τρώγανε, πήρε στα Άγια του χέρια το ψωμί, το ευλόγησε, το έκανε κομμάτια κομμάτια, το έδωσε και λέει: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου».

Καθαρά λάμπει σαν ήλιος η αλήθεια αυτή. Και μετά πάλι έδωσε το κρασί και τους είπε: «Πίρετε εξ αυτού πάντες, τούτο εστί το αίμα μου». Και κοινώνησαν των Αχράντων Μυστηρίων. Είναι η πρώτη Θεία Κοινωνία.

Και η πρώτη αυτή Κοινωνία διέταξε να γίνεται πάντοτε διαμέσου όλων των αιώνων εις ανάμνησή Του. Αυτή είναι η Θεία Κοινωνία. Ο Λίγακτηνάς σας είπα ότι ιδρυτής είναι ο Κύριος η μόνος της Χριστός, το θέμα τούτο.

Αλλά και σήμερα συνεχίζεται η Θεία αυτή Κοινωνία, συνεχίζεται εις όλα τα θυσιαστήρια της Αγίας μας Εκκλησίας. Αλλά για να έχει αποτελέσματα η Θεία Κοινωνία, η Κοινωνία πρέπει να λαμβάνεται και σύμφωνα με την οδηγία, διότι η Θεία Κοινωνία, όπως το ονόμασε ένας πατέρας της Εκκλησίας, το ονόμασε φάρμακο, είναι φάρμακο, φάρμακο αθανασίας, έτσι.

Μικρά είναι η ωφέλεια που προσφέρουν τα φάρμακα, αλλά το φάρμακο το οποίο προσφέρεται υπό τα είδη του Άρτου και του οίνου είναι αθάνατον, φάρμακον αθανασίας, αθανασίας είναι. Αλλά όπως το φάρμακο, για να ωφελήσει, το παίρνεις με οδηγία, με συνταγή. Σου λέει ο γιατρός, θα σηκωθείς τη νύχτα, στις 12 η ώρα, και σήκω στις 12 η ώρα, θα το πάρεις το φάρμακο την τάδε ώρα, θα το πιεις με νερό, χωρίς νερό, μετά το φαγητό, προ του φαγητού, και ο Λέπλος, το μαλάκι μας, τόσο πολύ το φοβούμεθα, ώστε την παίρνουμε, θα το παίρνεις κάθε μέρα, κάθε δυο μέρες, κάθε τρεις μέρες, ολόκληρο συνταγολόγιον είναι.

Όλα αυτά είναι φάρμακο χωρίς συνταγή. Έτσι είναι και η Εκκλησία μας, που είναι το φάρμακο του αιωνίου, ενώπιον του οποίου είναι μη δανεικά πελώρια τα φάρμακα της γης, και αν το πιστεύεις πρέπει να το λάβουμε με συνταγή.

Ποια είναι η συνταγή με την οποία πρέπει να λαμβάνουμε το φάρμακο; Η συνταγή είναι αυτό που λέγει όταν διά των ευχών του ιερέως καθαγιαστούν, γίνουν πλέον σώμα και αίμα Χριστού και αχνίζει επάνω στο θυσιαστήριον.

Πρώτα ανοίγουν η Θεία Αγία Θύρα και λέει προς καλή συνταγή: «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης». Ποιος θα προσέχει αυτά; Ελάτε να κοινωνήσετε με φόβο Θεού, με πίστη και αγάπη. Τα τρία είναι αυτά εκεί, σε αυτή ώρα, είναι οι οποίοι είναι απαραίτητοι διά τη Θεία Κοινωνία. Είναι απαραίτητα αυτά τα τρία τα οποία συνιστά ο Κύριος.

Ας τα δούμε συντόμως. Πρώτον είναι ότι προσερχόμεθα με φόβο. Γιατί είμαστε, αδελφιά μου, καν βασιλείς, καν αυτοκράτορες, καν ρήτορες, καν φιλόσοφοι, καν επιστήμονες, καν Αϊνστάιν, καν Ναπολέοντες, καν, καν, καν.

Και είμαστε σκουλήκια και είμαστε που ερχόμαστε πάνω στη γη και μας αξιώνει ο Θεός να κοινωνήσουμε το σώμα και το αίμα του Χριστού μας. Τι πρέπει να έχουμε; Φόβο. Τι φόβο; Σαν το φόβο εκείνο που αισθάνθηκε ο Μωυσής, λέγει η Γραφή, όταν στην έρημο εκεί που εβοσκούσε, κοιτάζει ένα βάτον, ένα δεύτερο, θα καίγεται, αλλά δεν είναι καίγεται, δεν είναι κατακαίγεται, θα καίγεται.

Περίμενε να καεί, να σβήσει, τίποτα, εκέλεγε το συλλογός, εξέρευε φλόγας και επλησίασε τη βάτω και άκουσε φωνή: «Μη προχωρήσεις», λέει, «τόπος ιερός είναι τούτος, τόπος ιερός, λύσε τα υποδήματα». Αυτόν τον φόβον που αισθάνθηκε ο Μωυσής όταν επλησίασε την βάτω την φλογωμένη, αυτόν τον φόβον πρέπει να αισθάνεται και η ψυχή μας όταν πλησιάζουμε την βάτω την καιομένη, την Θεία Κοινωνία.

Και το φόβο αυτόν που αισθάνθηκε ακόμα και ο Ιακώβ, όταν είδε την κλίμακα την ουράνιον, στην οποία το ένα σκαλοπάτι άγγιζε τη γη και το άλλο σκαλοπάτι άγγιζε τα άστρα του ουρανού. Και είπε: «ὡς φοβερὸς ὁ τόπος οὗτος οὐκ ἔστιν τοῦτο ἀλλ᾿ ἢ οἶκος θεοῦ καὶ αὕτη ἡ πύλη τοῦ οὐρανοῦ».

Φόβο πρέπει να αισθανόμεθα, ευλαβή φόβο, σαν το φόβο που αισθάνονται οι Ιουδαίοι.

Πίστη, ειδική πίστη, όχι απλώς να πιστεύουμε ότι υπάρχει Θεός, διότι πολλοί πιστεύουν ότι υπάρχει Θεός. Είναι και οι Εβραίοι, και αυτοί πιστεύουν, αλλά εμείς έχουμε μια ειδική πίστη. Και η ειδική πίστη κορυφώνεται στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Το πιστεύεις; Πιστεύεις ότι αυτό που είναι μέσα στο Άγιο Ποτήριο, ότι μια σταλαγματιά από εκεί είναι το αίμα του Χριστού μας; Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισ.

Είναι αυτό που είπε, ο άρτος να γίνει σώμα και ο οίνος να γίνει αίμα του Χριστού μας. Αυτό πρέπει να το πιστεύεις ακράδαντα και αν δεν το πιστεύεις δεν βρίσκεσαι άξιος να κοινωνείς το άχραντο μυστήριο.

Μα θα πεις, μα εγώ βλέπω ψωμί, εγώ βλέπω κρασί, εγώ βλέπω, γεύομαι ψωμί. Οι γεύσεις μου, οι οράσεις μου μαρτυρούν ότι είναι ψωμί. Οι οράσεις μου μαρτυρούν ότι είναι ψωμί. Λοιπόν όλα αυτά, οι πέντε αισθήσεις μου μαρτυρούν ότι είναι ψωμί.

Πώς εγώ να πιστεύσω ότι είναι σώμα και αίμα Χριστού; Πώς θα το πιστέψω; Λέγουν οι ιεροί πατέρες ότι το μυστήριο είναι ορατόν και αόρατον. Ποιο είναι το ορατόν; Αυτό που βλέπουμε. Αυτό που δεν βλέπουμε ποιο είναι; Όπως είπα κι άλλοτε, και αν το ανέπτυξα διά μακρόν, παιδί είναι πέντε αισθήσεις.

Ο άνθρωπος έχει πέντε αισθήσεις, πέντε αισθήσεις, είναι γνωστές οι πέντε αισθήσεις. Να μην τις πούμε, τις ξέρετε όλοι ποιες είναι. Αλλά εκτός των πέντε αισθήσεων,

Ευχή, Ουσιανοί. Είναι η έκτη αίσθηση. Και η έκτη αίσθηση είναι η πίστη. Πιστεύεις; Τότε θα δεις τα αόρατα. Θα δεις το ορατόν, το αόρατον, το σώμα και το αίμα του Χριστού. Μα πώς; Ε, πώς, κύριε, αφού είσαι τόσο να μάθεις και επιμένεις να λύσεις τα μυστήρια που, όπως είπα και άλλοτε, ερμηνεύοντας ένας σχετικών χαιρετισμών του Ακαθίστου Ήμνου, πάλι επαναβάνονται ο λίγος

δεν θα δεις τα πράγματα αυτά πολύ διαφορετικά από ό,τι τα βλέπεις. Μακάρι, λέει, διότι οι άλλοι, λέει, μάτια έχουν και μάτια δεν έχουν, καρδιά έχουν και έχουν και δεν έχουν. Αυτό είναι το μυστήριο. Θα πω κι άλλο ακόμα, το οποίο αναφέρουν οι πατέρες.

Πείτε στη γη να έχεις ένα διαμάντι. Τι ήταν το διαμάντι; Αυτή που δεν ήταν διαμάντι, τι ήτανε; Κάρβουνο ήτανε μέσα στα σπλάχνα της γης και εκεί επήλθε μεταστοιχείωση, Ανάληψη, Μεταβολή, Αλείωση και έγινε σιγά σιγά ένα διαμάντι. Το κάρπο είναι ένα διαμάντι.

Θέλετε ακόμα άλλο μεγαλύτερο στον αιώνα μας; Ότι επάνω σε ένα μικρό, μικρό, μικροσκοπικό χαλικάκι κλείεται ένα ουράνιο, ένα πλανητικό σύστημα, μια τεραστία δύναμη, η οποία είναι η δύναμη, η πυρηνική ενέργεια.

Θα πρέπει λοιπόν να λύσεις πρώτα τα προβλήματα αυτά που είναι απλωμένα μέσα στη φύση και κατόπιν να έχεις την αναίδεια να ζητάς να λύσεις τα υπερκόσμια μυστήρια. Ταπεινωθώμεν προ του μυστηρίου και πλησιάσωμεν τα μυστήρια με φόβον Θεού, με πίστην αγκάνατον και με αγάπη μου.

Είναι ο βεζούμιος της αγάπης. Γιατί δεν μπορώ να σας δω λέξεις να σας περιγράψω ότι κανένα άλλο πράγμα, κανένα άλλο θαύμα, κανένα άλλο πράγμα δεν δείχνει την αγάπη του Χριστού.

Ακόμα υψηλότερο να σας δείξω τα μυστήρια τα οποία είναι μέσα στην Αγία Γραφή. Κάπου εκεί στον Ιώβ λέγει: αγαπούσανε οι υπηρέται, είχε σύνδεσμον ο Ιώβ με τους υπηρέτες, ένα τέτοιο σύνδεσμον πολύ μυστικών συλλόγων, μεγάλο σύνδεσμον είχε, είναι σύνδεσμον, ένα μεγάλο σύνδεσμον. Τον αγαπούσανε και τι λέγανε; Αχ, ναι, πάμε πάμε, ει δυνατόν, λέει, και των σαρκών του πλησθήναι, να χορτάσει από τις σάρκες.

Ευχή,

Βασιλεία των Ουρανών, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός. Μέσα εις το αίμα μας, μέσα στην ύπαρξή μας και τρόπον τινά. Είναι τρόπον τινά μία αφαίρεσις όταν κινδυνεύει ο άνθρωπος. Είναι μία μετάγγισις.

Κινδυνεύει ο άνθρωπος, μετάγγισης. Παίρνουν, είναι ασθενικό αίμα, κινδυνεύει ο άνθρωπος και είναι μεγάλη η ευεργεσία του Θεού. Και η μετάντηση, η μετάντηση είναι μία εικόνη της θείας κοινωνίας είναι. Αγία Γραφή, Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Βασιλεία των Ουρανών, Γέννηση της Θεοτόκου, Δευτέρα Παρουσία, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός, Ησύχιος ο Πρεσβύτερος, Ευαγγελισμός.

Να έχει η μετάγγιση, ο οποίος θέλει να έχει ορό, ο οποίος έχει ενέσεις, κατά παρόμοιον τρόπον, εν μεταφορική εννοία, έχει και η Θεία Κοινωνία, έκρηξις αγάπης του Θεού μας. Ή θέλουμε να φέρουμε ένα άλλο παράδειγμα, πιο καταληπτό.

Ποιο είναι το πιο καταληπτό; Λένε ότι μια εικόνα της αγάπης που πλησιάζει στην αγάπη του Χριστού είναι η μάνα. Λένε για μια μάνα ότι βρέθηκε μέσα σε μια έρημο και εστέρευσαν οι μαστοί της. Τι έκανε η μάνα για να θρέψει το παιδί της; Ω μάνα, ω μάνα, γλυκό όνομα.

Πολλά πρόσωπα μας πλησιάζουν, αλλά η μάνα μένει στην καρδιά μας. Γιατί είναι εσκόνται τη νύχτα, αν ζούμε, πολλοί από εμάς ζούμε Διότι η μάνα μας ξενύχτησε τη νύχτα, όλη τη νύχτα ξενυχτούσε. Για να μας σώσει από τον θάνατο. Ω μάνα, γλυκιά μάνα.

Μεγάλη η μάνα, η γλυκιά μάνα της μάνας. Λέγουν λοιπόν για τη μάνα αυτή ότι στην έρημο που ήταν εστέρεψε ο μαστός της. Δεν έπαιρνε γάλα ο μαστός της. Τι έκανε να ζήσει, τι έκανε, ο εφευρετικός της αγάπης, τι έκανε; Άνοιξε τις φλέβες της και πότισε το παιδί.

Πώς είπε, διότι και το γάλα τι είναι; Το χρωματίζει, αίμα είναι, είναι μεταστοιχείωσις, η μεταβολή του αίματος. Αυτή λοιπόν είναι μετ’ αγάπης, με φόβο Θεού, με πίστη να κάνουν τον και με αγάπη προσερχόμαστε, να πλησιάζουμε και με αγάπη και προς τον άνθρωπο και προς τον Θεό, αγάπη όπως και προς τον πλησίον μας αγάπη, και ο οποίος δεν αγαπάει τον πλησίον του, τότε δεν σημαίνει ότι έχουμε αγάπη, έχουμε αγάπη μας.

Λοιπόν και τους πιο αμαρτωλούς πρέπει να αγαπούμε, την τακτική τους δεν την αγαπούμε. Όπως ο γιατρός αγαπάει τον άρρωστο αλλά μισεί την ασθένεια, ε, και εμείς αν βλέπουμε έναν παραστρατημένο να είναι σκάνδαλο, να μην ακούει τις συμβουλές μας, να μην θέλει να ακολουθήσει τις συμβουλές μας, αυτόν τότε πλέον τον αγαπούμε και κλαίουμε και αναστατωνόμαστε, μισούμε το σκάνδαλο το οποίο δημιούργησε η άτακτη ζωή του και η σκανδαλώδης συμπεριφορά του. Έτσι λέει το Ευαγγέλιο.

Υπό τέτοια που επεκτείνονται σε όλα τα όντα και στους αυτούς τους εχθρούς μας, τότε αυτό. Σας είπα τη συνταγή, σας ανέλυσα τη συνταγή. Μετά φόβου, ποτέ χωρίς συνταγή. Αν την πάρετε χωρίς συνταγή, κακό θα κάνει, δεν θα κάνει καλό.

Εάν λοιπόν εξετάσουμε και ρωτούμε, κάνουμε τρία ερωτήματα. Πού ο φόβος, πού η πίστη, πού η αγάπη; Δεν φταίει ο λαός μας, εμείς φταίμε. Εμείς οι ιερείς του Υψίστου, εμείς οι κληρικοί φταίμε που δεν προσπαθούμε να μεταδώσουμε τα Άχραντα Μυστήρια, να διδάξουμε τον λαό μας και κάθε ενορία να μαζεύει τον λαό της, το ποίμνιό της και να διδάσκει τα Άγια Μυστήρια.

Άρα έτσι πλέον σκοτεινά βαδίζουμε και χωρίς να έχουμε συνείδηση των υψηλών αληθειών της πίστεώς μας. Μάλιστα, θα τελειώσω πρώτα να σας υποδείξω μερικά υποδείγματα, κοινωνούσαν οι Χριστιανοί, να σας δείξω μερικά υποδείγματα της ιστορίας, τα οποία όταν διαβάζω συγκινούμαι.

Ένα, δύο, τρία, τέσσερα και τελειώνω. Ποιο είναι το ένα; Το ένα έγινε στο Μεσολόγγι και υπάρχει μια ωραία εικόνα στο Μεσολόγγι. Ξέρετε, το Μεσολόγγι τώρα του Βαΐου θα εορτάσει των Βαΐων, θα πάει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, θα πάνε όλοι, διότι έγινε κάτι στο Μεσολόγγι αθάνατο. Όσον ζουν, όσον υπάρχουν τα άστρα και κυλούν τα ποτάμια τα ρεύματά τους, αυτή η μνήμη του Μεσολογγίου είναι αθάνατος.

ο Ραϊκός, μία ωραία εικόνη που την έλεπα συχνά στο Δημαρχείο της Πόλεως. Ήτανε η τελευταία νύχτα, όπως ο Χριστός είχε την τελευταία νύχτα. Έτσι οι ηρωικοί κάτοικοι του Μεσολογγίου, άνδρες και νέα χριστιανόπαιδα, είχαν την τελευταία νύχτα.

Το πρωί-πρωί δεν έκαναν εξόρμηση, δεν ασπούσαν τον κλειό, θα έκαναν την ηρωική Έξοδο που θαύμασε ο κόσμος ολόκληρος και άξιζε αυτή η Έξοδος περισσότερο από εκατό νίκες, όπως λέγει η ιστορία της.

Μαζευτήκανε, χτύπησε η καμπάνα της Αγίας Παρασκευής, που με αξίωσε ο Θεός επί τέσσερα χρόνια να κηρύξω τον Λόγο του Θεού σε πλήθος λαού στο Μεσολόγγι. Λοιπόν, και όταν έβγαινα στον άμβωνα, ενθυμόμουν τους ήρωες αυτούς, τους προμάχους της πίστεως.

Λειτουργήσε ο Ιωσήφ Ρογόν, ο Επίσκοπος, ήταν όλοι μέσα, οι οπλαστικοί, οι πάντες, μια ατμόσφαιρα τέτοια θεία λειτουργία δεν έγινε ποτέ στον κόσμο, ήξεραν ότι σε ίδιες ώρες δεν θα υπάρχει, και όταν υπηρεσίασε η ώρα της Θείας Συνονίας, συγχωρηθήκανε όλοι τους άντρες γενναίκες, φιλούντανε, αγαπούσαν την τελευταία φορά και κοιρονίζανε τον Αχάνα του Μυστερίου.

Μετά με αυτήν την κοινωνία δεν ήσασταν πλέον άνθρωποι, λέοντες ήσαν, λέοντες, πυρπλαίοντες, λέοντες ήσαν, πυρπλαίοντες, έτσι λέγει ο Χριστός όμως, κοινωνείς τον αυτόν, λαχός να ήσαι θα γίνει όταν και κοινωνήσαν τα άλλα μυστήρια, ήσαν λέοντες πλέον, πυρπλαίοντες και διέσβωσαν την Ορδήνη, την Πολιοποιορκία και έφτασαν στα ψηλά βουνά και δόξισαν την Αλληνική πατρίδα.

Να Θεία Κοινωνία. Έχω μια στιγμή στο γραφείο μου, έχω μια τέτοια μικρά φωτογραφία που τη βλέπω συχνά και μου υπενθυμίζει. Είδω φόβο με τα φόβου Θεού πίστεως και αγάπης προσήλθαν, είναι πραγματική η θρησκεία μας, είναι για όλους Ο θείας υπόδειγμα άλλης θείας κοινωνίας, ποιο είναι το θεία κοινωνίας, επιτρέψτε με να ανοίξω το βιούν των αμνησιών μου Επιτρέψτε με, στον γέροντα επίσκοπο που υπηρετώ Εκκλησία και γένος 55 χρόνια ολόκληρα, εν μέσω πολλών πειρασμών και εν μέσω πολλών κινδύνων και περιπετειών.

Επιτρέψτε εμένα να φέρω ένα παράδειγμα από τα παραδείγματα, ένα ζωντανό παράδειγμα. Ήτανε, ας μην αναφέρω τις ημέρες εκείνες, τις φρικτές ημέρες που περάσαμε, που είχαμε παιδιά στη μεραρχία, στην ταξιαρχία, παιδιά λεβέντες.

Τα θυμάμαι και κλαίω κάθε νύχτα. Ηρωικά παιδιά από το Μοριά, από τη Θεσσαλία, από τα νησιά μας, από την Κρήτη και από την Κύπρο ακόμα ήρθανε για να αγωνιστούν στον υπέρ ελευθερίας αγώνα τον οποίο έδιναν.

Και μας ειδοποιούσαν ότι αύριο θα γίνει η μάχη σκληρά, θα προχωρήσουμε προς τα εμπρός, να καταλάβουμε το ύψωμα, και μας ζητάσανε τους ιερείς να τους εμψυχώσουμε. Και τελούσαμε τη Θεία Λειτουργία. Και τελούσαμε τη Θεία Λειτουργία.

Και άλλη, όταν τελείωνε η μάχη, ο λοχαγός φώναξε προς πληθύριον, από όν, από όν, από όν, από όν, την πολυθεία κοινωνία, η οποία συνόδευσε τους ήρωες, τους ηρωικούς μας στους ηρωικούς αγώνες. Και επαναλαμβάνω, δεν είναι μύθος η θρησκεία μας, είναι γεγονός αναμφισβήτητον.

Όπου η κοινωνία εκεί τούρμηκε θάρρος και ακόμα συσταμάτου. Θέλω να δείτε και μια άλλη, πρώτα προ ημερών, δεν είναι πολλές ημέρες.

Ευαγγελισμός, Ευα Διότι μια χρειά είναι τα πέντε χρονών. Τα προξήματά μας, τα προξήματά μας, μες στη Θεία Κοινωνία που αναγκαζόμαστε, διαφωνάζουμε, την αστυνομία να φυλάνε, αυτή είναι η Θεία Κοινωνία.

Αλλά θα ήταν παράδειγμα να υπενθυμίσω και μια άλλη κοινωνία, την οποία μας υπενθυμίζει η σημερινή εορτή. Και αυτή η Θεία Κοινωνία είναι η κοινωνία μιας γυναικός, αμαρτωλής γυναικός, πόρνης γυναικός, που έζηκε, κουρέλι του διαβόλου ήτανε, μέσα ήτανε, κοράκι ήτανε, αλλά έγινε περιστέρι, μαύρο ήτανε, αλλά έγινε πιο λευκή από τις χιόνες που είναι στα ψηλά μας βουνά.

Είναι η Μαρία Αιγυπτία, διαβάστε το βίο της, παίρντε τους ένα ξάλιο, διαβάστε να δείτε, 17 χρόνια υπηρέτησε μες στην αμαρτία και μετά, μετά, μετά, μετανόησε. Πέρασε τον Ιορδάνη ποταμό, πήγε στην έρημο και έμεινε 40 χρόνια νηστείας, πετσί και κόκκαλο έγινε.

Ποιος μπορείς πρέπει να τη διακρίνει ότι κάτω από τον σκελετό εκείνο εκρύπτετο μια καλλονή η οποία συνεκλόνιζε την Αίγυπτον. Ποτέ εκεί έμεινε πολλαπάλαψη στήθος με στήθος. Επέρασε ο Αββάς ο Ζωσιμάς, αντελήφθηκε την ίδια τα ίδια της άσφια, την επλησίασε, είπε το βίο της, εξομολογήθηκε τα αμαρτήματά της.

Και λέει, σε παρακαλώ να φέρεις τον χρόνο τη Μεγάλη Πέμπτη, να φέρεις τη Θεία Κοινωνία, λέει, να φέρεις. Την έφερε τη Θεία Κοινωνία και κοινώνησε με τα δάκρυα. Και μετά έγραψε πάνω στην άμμο, «Αββά Ζωσιμά, θάψε, θάψε το σώμα, το πτώμα της Μαρίας Αιγυπτίας».

Αυτή ήταν η Θεία Κοινωνία. Θέλει να μην τα να κάνω κι άλλα παραδείγματα αξίας Θείας Κοινωνίας. Αντιστοίχως σήμερα δεν υπάρχει προϋπόθεση, δεν εκτελείται η συνταγή του Θεού μας, ότι «μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης».

Ένα ακόμα θα σας πω και τελειώνω, ότι κάποιος λέγει ότι αν υποθέσωμε ότι και σε αυτό είμαστε αχάριστοι. Αν υποθέσουμε ότι η Θεία Κοινωνία έγινε στο Βόρειο Πόλο, στους Εσκιμώους ή κάτω στην Ότιον και ένας λαός μόνος, υπήρχε ένας μόνος λαός και εκεί μόνο τελεί το μυστήριον αυτό, πουθενά αλλού, πουθενά αλλού, θα έπρεπε να πάμε να το...

Αραδόξη στον Θεό έχουμε δέκα χιλιάδες εκκλησίες Και όμως δίπλα μας είναι η εκκλησία, μερικά βήματα είναι η εκκλησία μας αδειάχωρη.

Ποιο λόγο θα δώσουμε στον Θεό όταν άλλοι βαδίζουν χιλιόμετρα για να συναντήσουν τον ιατρό του σώματος και εμείς δεν κάνουμε μερικά βήματα για να συναντήσουμε τον ιατρό ψυχών και σωμάτων; Ταύτα, αγαπητοί μου.

Και τελειώνω δίνοντας απάντηση σε ένα ερώτημα. Το ερώτημα αυτό θα απαντήσει όχι εγώ ο αμαρτωλός επίσκοπος Αυγουστίνος, αλλά θα απαντήσει ο διδάσκαλος, ο ιεροκήρυκας, ο βασιλεύς των ιεροκηρύκων και βασιλεύς των ιεροκηρύκων είναι ο Ιερός Χρυσόστομος, μάλιστα, όποιος ονομάζεται διδάσκαλος της Θείας Ευχαριστίας, του Μυστηρίου, διότι κατεξοχήν έχει ομιλήσει κατ' επανάληψιν περί του Μυστηρίου αυτού.

Ευχή, Ευχαριστούμε και εγκαταριστούμε και να γίνουμε λευκοί ως χιών και να μεταβούμε εν καθαρά κατ' ανοίξη, έχοντες συνταγήν, συνταγήν, εκτελούντες συνταγήν του ιατρού των ιατρών, να πλησιάσουμε κι εμείς τα Άγια Μυστήρια, ίσως για τελευταία φορά, σαν όπως τα πλησίασαν οι ήρωες και οι μάρτυρες της φυλής μας, και να πούμε κι εμείς κοντά εκεί, και τα δάκρυά μας να σμίξουν με το αίμα του Χριστού μας, και να πούμε κι εμείς «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν